Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 402 0 843 5122812 4383391 2026-04-06T17:05:00Z JerzyKundrat 174 5122812 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''402''' — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 402 год нашай эры, 402 год 1 тысячагоддзя, 2 год V стагоддзя, 2 год 1-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 400-х гадоў. == Падзеі == * [[6 красавіка]]: Правадыр [[вестготы|вестготаў]] [[Аларых I|Аларых]] прайграў рымскаму палкаводцу [[Стыліхон|Стыліхону]] ў [[Бітва пры Паленцыі|бітве пры Паленцыі]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * каля 402: [[Квінт Аўрэлій Сімах]] {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:402| ]] hgt3zli60csuhcffns5sz2nh4gjp77u 5 красавіка 0 1058 5122729 5078625 2026-04-06T12:34:46Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ 5122729 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''5 красавіка''' — дзевяноста пяты (дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[File:Battle of Maipu.jpg|thumb|150px|left|Бітва пры Майпу]] * [[823]]: Папа Рымскі [[Пасхалій I (Папа Рымскі)|Пасхалій I]] карануе [[Лотар I|Лотара I]] як [[Спіс каралёў Італіі|караля Італіі]]. * [[1722]]: [[Нідэрланды|Галандская]] экспедыцыя адкрыла [[востраў Рапануі|востраў Вялікдня]]. * [[1814]]: Французскі імператар [[Напалеон I]] адрокся ад прастола. * [[1818]]: [[Бітва пры Майпу]], апошняя вялікая [[бітва]] ў барацьбе за незалежнасць [[Чылі]], скончылася перамогай чылійскіх патрыётаў на чале з [[Хасэ дэ Сан Марцін]]ам і [[Бернарда O'Хігінс]]ам над [[Іспанія|іспанскімі]] раялістамі. * [[1936]]: Адкрыты [[Музей Беларускага Палесся]] ў [[Пінск]]у. * [[1972]]: Створаны [[Купалаўскі мемарыяльны запаведнік «Вязынка»]]. * [[1990]]: [[Вярхоўны Савет БССР]] аб’явіў [[26 красавіка]] днём [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай трагедыі]]. * [[1992]]: Пачалася [[аблога Сараева]] ў час [[Баснійская вайна|Баснійскай вайны]]. == Нарадзіліся == [[File:Kanstantyn Radzivił. Канстантын Радзівіл (F. Lampi, XIX).jpg|thumb|120px|left|Канстанцін Радзівіл]] * [[1568]]: [[Урбан VIII]], [[Папа Рымскі]] (пам. 1644) * [[1588]]: [[Томас Гобс]], англійскі філосаф (пам. 1679) * [[1691]]: [[Франц Ёзэф Шпіглер]], нямецкі мастак (пам. 15.4.1757) * [[1793]]: [[Канстанцін Радзівіл (1793—1869)|Канстанцін Радзівіл]], палітычны дзеяч, мецэнат, адзін з першых беларускіх фалькларыстаў (пам. 6.4.[[1869]]) * [[1811]]: [[Жуль Дзюпрэ]], французскі мастак * [[1827]]: [[Джозеф Лістэр]], англійскі хірург, навуковец * [[1893]]: [[Клас Тунберг]], фінскі канькабежац, шматразовы алімпійскі чэмпіён * [[1899]]: [[Альфрэд Блейлак]], амерыканскі кардыёлаг * [[1908]]: [[Герберт фон Караян]], аўстрыйскі дырыжор (пам. 1989) * [[1913]]: [[Антоні Клавэ]], каталонскі мастак * [[1916]]: [[Грэгары Пек]], амерыканскі акцёр * [[1923]]: [[К. Р. Х. Зондэрбарг]], нямецкі мастак * [[1926]]: [[Роджэр Корман]], амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар * [[1932]]: [[Ген-Каарэл Гелат]], эстонскі пісьменнік і крытык * [[1950]]: [[Агнэта Фэльтскуг]], шведская спявачка, музычны прадзюсар, салістка групы '''[[ABBA]]''' * [[1958]]: [[Даніэль Шнэйдэрман]], французскі публіцыст * [[1989]]: [[Лілі Джэймс]], брытанская актрыса * [[1997]]: [[Ніна Кенэдзі]], аўстралійская лёгкаатлетка * [[2002]]: [[Ітэн Кецберг]], канадскі лёгкаатлет == Памерлі == [[File:Chiang Kai-shek.jpg|thumb|120px|right|[[Чан Кайшы]]]] * [[1419]]: [[Вінцэнт Ферэр]], каталіцкі святы * [[1717]]: [[Жан Жувенэ]], французскі мастак * [[1862]]: [[Барэнд Карнеліс Кукук]], нідэрландскі мастак * [[1906]]: [[Істмен Джонсан]], амерыканскі мастак * [[1918]]: [[Поль Відаль дэ ла Блаш]], французскі географ (нар. 22.1.1845) * [[1930]]: [[Сэмюэл Хэлперт]], амерыканскі жывапісец * [[1975]]: [[Чан Кайшы]], кітайскі ваенны і палітычны дзеяч * [[1981]]: [[Франка Джэнтыліні]], італьянскі мастак * [[1994]]: [[Курт Кабейн]], амерыканскі рок-музыкант (гурт [[Nirvana]]) * [[2005]]: [[Сол Белоў]], амерыканскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (1976) * [[2026]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]], беларускі крытык, літаратуразнавец == Святкуюць == * {{KAZ}}: Дзень міграцыйнай паліцыі Казахстана * {{KOR}}: Дзень пасадкі дрэў * {{RUS}}: [[Дні воінскай славы Расіі|Дзень воінскай славы]] * {{UKR}}: Дзень Кватрума <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|405]]</noinclude> [[Катэгорыя:5 красавіка| ]] dh6i892p9snpte2pwp2phjy6eg85xy3 7 красавіка 0 1106 5123032 5103577 2026-04-07T11:57:02Z JerzyKundrat 174 5123032 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''7 красавіка''' — дзевяноста сёмы (дзевяноста восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Flag of WHO.svg|150px|thumb|Сцяг СААЗ]] * [[451]]: [[Гуны]] захапілі [[Мец]] пад час свайго пахода ў [[Галія|Галію]]. * [[1141]]: Ва [[Уінчэстэр]]ы [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]], дачка [[Генрых I Баклерк|Генрыха I]], была абвешчана каралевай [[Англія|Англіі]]. * [[1348]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]]. * [[1541]]: [[Францыск Ксаверый]] пачаў місіянерскае падарожжа на Усход. * [[1837]]: Упершыню апублікавана казка «[[Русалачка]]» [[Ханс Крысціян Андэрсен|Ханса Крысціяна Андэрсена]]. * [[1948]]: Заснавана [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]]. * [[1951]]: У [[Лондан]]е заснаваны [[Каардынацыйны камітэт беларускіх арганізацый у Вялікабрытаніі]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Латвія]]й. * [[2005]]: [[Джалал Талабані]] заступіў на пасаду Прэзідэнта [[Ірак]]а. * [[2018]]: [[ЗША]], [[Францыя]] і [[Вялікабрытанія]] нанеслі [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|серыю ракетных удараў]] па ўрадавых аб’ектах у [[Сірыя|Сірыі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Gabriela Mistral-01.jpg|thumb|120px|left|Габрыела Містраль]] * [[1613]]: [[Герард Доў]], нідэрландскі мастак (пам. 9.2.1675) * [[1652]]: [[Клімент XII|Клімент XII, Папа Рымскі]] * [[1727]]: [[Мішэль Адансон]], французскі батанік * [[1772]]: [[Шарль Фур'е]], французскі філосаф * [[1782]]: [[Мары-Анн Лібер]], бельгійскі батанік і міколаг * [[1821]]: [[Шарль Бадлер]], французскі паэт (пам. 1867) * [[1884]]: [[Браніслаў Маліноўскі]], англійскі этнограф і сацыёлаг польскага паходжання (пам. 16.5.1942) * [[1889]]: [[Габрыела Містраль]], [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры]] * [[1897]]: [[Юрый Лістапад]], настаўнік, кіраўнік беларускага руху на Случчыне (пам. 5.7.1938) * [[1920]]: [[Раві Шанкар]], індыйскі музыкант і кампазітар * [[1926]]: [[Ён ван Руд]], нідэрландскі імунолаг * [[1927]]: [[Валерый Паўлавіч Міронаў]], беларускі артыст балета * [[1930]]: [[Іў Рашэ]], французскі прадпрымальнік, заснавальнік вядомай карпарацыі Yves Rocher (пам. 26.12.2009) * [[1939]]: [[Фрэнсіс Форд Копала]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1944]]: [[Герхард Шродэр]], канцлер [[ФРГ]] * [[1947]]: [[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]], беларускі мастак * [[1954]]: [[Джэкі Чан]], ганконгскі і амерыканскі акцёр, каскадзёр, кінарэжысёр * [[1967]]: [[Пія Війтанен]], фінскі палітык * [[1971]]: [[Гіём Дэпардзьё]], французскі акцёр == Памерлі == [[Файл:Genijusz Praga.jpg|thumb|120px|Ларыса Геніюш.]] * [[1614]]: [[Эль Грэка]], іспанскі мастак (нар. 1541) * [[1625]]: [[Адрыян ван дэн Спігель]], італьянскі анатам і хірург * [[1834]]: [[Жан-Луі Мары Пуарэ]], французскі святар, батанік і падарожнік * [[1845]]: [[Жулі Клары]], каралева-кансорт Іспаніі * [[1849]]: [[Іозеф Франц Карл Амрын]], канцлер Швейцарыі * [[1860]]: [[Караль Падчашынскі]], архітэктар (нар. 7.11.1790) * [[1938]]: [[Сюзанна Валадон]], французская мастачка * [[1955]]: [[Тэда Бара]], амерыканская актрыса * [[1973]]: [[Язэп Дыла]], беларускі пісьменнік і культурны дзеяч (нар. 14.4.1880) * [[1983]]: [[Ларыса Геніюш]], беларуская паэтэса, грамадскі дзеяч беларускага адраджэння (нар. 9.8.1910) * [[1996]]: [[Жорж Жэрэ]], французскі акцёр == Святкуюць == * [[Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы]] ў хрысціян усходняга абраду. * {{Сцяг СААЗ}} [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]] — Сусветны дзень здароўя. * {{ARM}}: Дзень маці і прыгажосці. * {{KGZ}}: Дзень народнай Красавіцкай рэвалюцыі * {{MOZ}}: Нацыянальны жаночы дзень * {{RWA}}: Дзень нацыянальнай жалобы * {{TZA}}: Дзень шэйха Абейд Амані Карумэ <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|407]] </noinclude> [[Катэгорыя:7 красавіка| ]] 8lj1s674bog8nak6sbygu5ts0ly1h75 Беларуская мова 0 1463 5122880 5118644 2026-04-06T21:37:41Z Jaŭhien 59102 Фанетыка: асноўны артыкул 5122880 wikitext text/x-wiki {{Картка:Мова | імя = Беларуская мова | саманазва = беларуская мова | краіны = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] (''5&nbsp;094 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|Расія}} [[Расія]] (''61 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]] (''17 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|Літва}} [[Літва]] (''30 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]] (''55 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|Канада}} [[Канада]] (''менш за 10 тыс. чал.'') <br/> {{Сцяг|ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (''дыяспара'') | распаўсюджанасць = [[Беларусь]] | рэгіёны = [[Усходняя Еўропа]] | колькасць носьбітаў = каля 6 млн. чал. | статус = патэнцыйна [[уразлівая мова|ўразлівая]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wal.unesco.org/languages/belarusian|title=Belarusian: UNESCO WAL|website=UNESCO World Atlas of Languages|lang=en|access-date=2023-11-18|url-status=dead}}</ref> | катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] | класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям'я]] :[[Славянскія мовы|Славянская група]] ::[[Усходнеславянскія мовы|Усходнеславянская падгрупа]] | пісьменнасць = [[Беларускі алфавіт|Беларускі кірылічны алфавіт]] <br> Часткова: [[беларускі лацінскі алфавіт]] <br> Выйшаў з ужытку: [[беларускі арабскі алфавіт]] | афіцыйная мова = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] ([[афіцыйная мова|дзяржаўная]]) {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]] ([[рэгіянальная мова|рэгіянальная]]): * [[Файл:POL województwo podlaskie flag.svg|border|18px]] <small> [[Падляскае ваяводства]] </small> ** [[Файл:POL Hajnówka COA.svg|15px]] <small> [[Гайнаўка|Горад Гайнаўка]] </small> ** [[Файл:POL gmina Hajnówka COA.gif|15px]] <small> [[Гайнаўка (гміна)|Сельская гміна Гайнаўка]] </small> ** [[Файл:POL Gmina Orla COA.svg|15px]] <small> [[Орля (гміна)|Сельская гміна Орля]] </small> ** [[Файл:POL Gmina Narewka COA.jpg|15px]] <small> [[Нарэўка (гміна)|Сельская гміна Нараўка]] </small> ** [[Файл:POL gmina Czyże COA.gif|15px]] <small> [[Чыжы (гміна)|Сельская гміна Чыжы]] {{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]] (нац. менш.)<ref>[http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,14683,bielarusau-pryznali-paunapraunaiu-natsyianalnai-mienshastsiu-u-chekhii.html Белсат: Беларусаў прызналі паўнапраўнаю нацыянальнай меншасцю ў Чэхіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413123832/http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,14683,bielarusau-pryznali-paunapraunaiu-natsyianalnai-mienshastsiu-u-chekhii.html |date=13 красавіка 2014 }}</ref> <br/> {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] (нац. менш.) | рэгулюе = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] | ISO1 = be | ISO2 = bel | ISO3 = [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bel bel] | Карта = Belarusian lang.png }} '''Белару́ская мо́ва''' — [[нацыянальная мова]] [[Беларусы|беларусаў]], уваходзіць у [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскую моўную сям’ю]], [[Славянскія мовы|славянскую групу]], [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскую падгрупу]]. Пашырана ў асноўным у [[Беларусь|Беларусі]]. Распаўсюджана таксама і ў іншых краінах, галоўным чынам у [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Літва|Літве]], [[Латвія|Латвіі]], [[Украіна|Украіне]]<ref>Таксама па-беларуску размаўляюць у [[Азербайджан]]е, [[Канада|Канадзе]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Казахстан]]е, [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Таджыкістан]]е, [[Туркменістан]]е, [[ЗША]], [[Узбекістан]]е, паводле звестак [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bel Этналога].</ref>. Беларуская мова мае шмат агульных граматычных і лексічных уласцівасцей з іншымі ўсходнеславянскімі мовамі. Сучасная беларуская мова існуе ў [[літаратурная мова|літаратурнай]] і [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектнай формах]]. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: [[паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні]], паміж якімі знаходзіцца паласа пераходных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Літаратурная мова гістарычна грунтуецца на гаворках [[Цэнтральная Беларусь|цэнтральнай Беларусі]]<ref name="БЭ"/>.{{Пераход|#Дыялекты}} [[Беларускі алфавіт|Алфавіт літаратурнай мовы]] створаны на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. Гістарычна выкарыстоўваліся сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім ([[Беларускі лацінскі алфавіт|беларуская лацінка]]) і арабскім ([[Беларускі арабскі алфавіт|беларуская арабіца]]) пісьмом. У 1990-х — 2000-х гадах практычна аформілася суіснаванне дзвюх беларускіх моўных нормаў{{Sfn|Плотнікаў, Антанюк|2003|}}: [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|афіцыйнай (школьнай) нормы беларускай мовы]], якая развілася пасля рэформаў [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|1933-34]], [[Беларускі правапіс (1959)|1957-59]] і 2008 гадоў, і [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўнай нормы]], распрацаванай на аснове [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыкі]] [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] і далейшай практыкі эміграцыйнага друку, так званай «[[тарашкевіца|тарашкевіцы]]». == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя беларускай мовы}} [[Файл:Belarusians 1903.jpg|міні|250пкс|Этнаграфічная карта беларусаў і беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]] (1903)]] Беларуская мова старажытнапісьменная, гісторыя беларускага пісьменства налічвае не менш за дзесяць стагоддзяў. Мова беларускага народа пачала складацца ў XIV—XVI стагоддзях у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і была канчаткова сфарміравана ў канцы XIX—XX стагоддзяў. Паводле этнаграфічных даследаванняў, на Меншчыне яшчэ ў 1886 годзе мяшчане называлі беларускую мову літоўскай<ref>{{cite book|title=Антропология Беларуси в исследованиях конца XІX – середины XX в.|url=https://books.google.com/books?id=RO5UDwAAQBAJ&pg=PA113|date=10 April 2018|publisher=ЛитРес|isbn=978-5-04-109768-4|pages=113–|language=ru}}</ref>. Беларускія лінгвісты-беларусаведы падзяляюць развіццё беларускай мовы на 3 асноўныя этапы: * '''''Праславянскі (да XIII ст.):''''' у гэты перыяд пачынаюць фармавацца сучасныя ўсходнеславянскія мовы. Дадаткова ў расійскім і савецкім мовазнаўстве выдзяляецца перыяд існавання агульнай старажытнай усходнеславянскай (старарускай) мовы (узнікненне каля VII—VIII ст.). Існаванне такога перыяду ставіцца навукоўцамі пад пытанне, пачынаючы з пачатку XX ст. * '''''Старабеларускі (XIII—XVIII ст.):''''' абмяжоўваецца ўзнікненнем выразных адметнасцей фанетыкі (пачатак) і практычным знікненнем (канец) старабеларускай мовы з моўнай практыкі сярэдніх і вышэйшых класаў грамадства. * '''''Новабеларускі, або сучасны (з пачатку XIX ст.):''''' сучасны этап беларускай літаратурнай мовы. Сучасная беларуская літаратурная мова пачала фарміравацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак шырокіх ваколіц [[Мінск]]а<ref name="ReferenceA">Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17.</ref>. == Лінгвагеаграфія == === Колькасць носьбітаў === Паводле [[Перапіс насельніцтва СССР (1989)|перапісу 1989 года]], беларускую мову лічылі [[Родная мова|роднай]] 77,7 % жыхароў [[БССР|Беларускай ССР]], у тым ліку 80,2 % [[беларус]]аў<ref name="БЭ"/>. Паводле даных [[перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] [[Беларусь|Беларусі]] [[2009]] года, [[Родная мова|роднай]] беларускую мову пазначылі 4 841 319 этнічных беларусаў, а таксама 217 015 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей краіны (сярод іх 171 287 чал. этнічных [[палякі|палякаў]]) назвалі беларускую сваёй роднай, што складае 53,22 % насельніцтва краіны. Акрамя таго, 1 009 935 этнічных беларусаў указалі яе як мову, якой яны свабодна валодаюць, а таксама 271 778 чалавек, якія належаць да іншых нацыянальнасцей, таксама ўказалі беларускую як другую мову (сярод іх 181 091 чал. этнічных [[рускія|рускіх]]), што складае каля 13,49 % насельніцтва краіны. Такім чынам, паводле перапісу, у 2009 годзе беларуская мова была роднай для 5 058 334 чал., акрамя таго, 1 281 713 чалавек валодалі беларускай мовай як другой, гэта склала каля 6 340 047 чал., якія свабодна размаўляюць па-беларуску. Пры перапісе 2019 года беларускую мову назвалі роднай 54,1 % грамадзян краіны, мовай хатніх зносін 26 %<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e2c/jpupn3rl7trtmxepj6vmh07qy6u5o09i.pdf|title=ВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА|author=НАЦЫЯНАЛЬНЫ СТАТЫСТЫЧНЫ КАМІТЭТ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ|pages=264|access-date=20 лютага 2024|archive-date=18 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240218211306/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e2c/jpupn3rl7trtmxepj6vmh07qy6u5o09i.pdf|url-status=dead}}</ref>. У [[Расія|Расіі]] беларускую мову прызнаюць «вядомай ім мовай» 316 тыс. жыхароў, між іх 248 тыс. беларусаў (30,7 % агульнага ліку<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/doc/ Звесткі ўсерасійскага перапісу 2002 г.]{{Недаступная спасылка}}</ref>). Ва [[Украіна|Украіне]] беларускую мову прызнаюць «роднай мовай» 55 тыс. беларусаў (19,7 % агульнага ліку<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/ Звесткі ўсеўкраінскага перапісу 2001 г.]</ref>). У [[Польшча|Польшчы]] беларускую мову прызнаюць «мовай, на якой размаўляюць дома» 40 тыс. жыхароў<ref>Звесткі ўсяпольскага перапісу 2002 г.</ref>. === Беларусь === {{main|Беларуская мова ў Беларусі}} Беларуская мова з’яўляецца адной з дзвюх (разам з [[руская мова|рускай]]) дзяржаўных моў у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]. Як іншыя нацыянальныя мовы, сучасная беларуская мова выступае ў дзвюх разнавіднасцях: [[Літаратурная мова|літаратурнай]] і народна-дыялектнай. Кожная з гэтых разнавіднасцей мае свае сферы ўжывання і свае формы бытавання. Мясцовыя гаворкі тэрытарыяльна і функцыянальна абмежаваны. Яны існуюць у вуснай форме і выкарыстоўваюцца пераважна як сродак зносін сярод сельскіх жыхароў. Літаратурная мова абслугоўвае (паралельна з [[Руская мова|рускай]]) розныя сферы дзейнасці беларускага народа, з’яўляецца поліфункцыянальнай. Гэта мова [[Школа|школы]], [[друк]]у, [[радыё]], [[Тэлебачанне|тэлебачання]], [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], [[Гуманітарныя навукі|гуманітарнай навукі]] і г.д. Літаратурная мова мае складаную і разнастайную сістэму моўных сродкаў, рэгламентаваныя і пісьмова замацаваныя нормы. Яна выступае ў вуснай і пісьмовай формах, якія разлічаны на розныя віды ўспрыняцця (слыхавое і зрокавае) і, адпаведна, адрозніваюцца лексічным і граматычным афармленнем. [[Файл:Родная беларуская мова (2009).svg|thumb|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая назвала беларускую мову роднай. Даныя паводле перапісу 2009 года]] [[Файл:Хатняя беларуская мова (2009).svg|thumb|left|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая заявіла, што дома звычнайна размаўляе на беларускай мове. Даныя паводле перапісу 2009 года]] Нягледзячы, што 2/3 насельніцтва краіны заявілі пра свабоднае веданне беларускай мовай, колькасць грамадзян Беларусі, якія размаўляюць па-беларуску дома, складае 2 073 853 чал. сярод этнічных [[беларусы|беларусаў]] і 153 271 чал. сярод іншых [[этнас]]аў (у тым ліку 120 378 чал. у этнічных [[палякі на Беларусі|палякаў]]), што складае 23,43 % усяго насельніцтва краіны. У параўнанні з 1999 годам гэтыя лічбы адлюстроўваюць тэндэнцыю да зніжэння выкарыстання беларускай мовы. У 1999 г. яе прызналі «мовай, на якой размаўляюць дома», 3 686 тыс. (36.7 %) жыхароў. Між іх 3 370 тыс. (41.3 %) [[Беларусы|беларусаў]], 257 тыс. іншых галоўных нацыянальных груп ([[палякі]], [[рускія]], [[украінцы]], [[татары]])<ref>[http://belstat.gov.by/homep/en/census/ Звесткі ўсебеларускага перапісу 1999 г.]{{Недаступная спасылка}}.</ref>. Паводле шырэйшых мерак, 6 984 тыс. (85.6 %) беларусаў прызнаюць беларускую «роднай мовай». Іншыя крыніцы падаюць «насельніцтва мовы» як 6 715 тыс. у Беларусі і 9 081 102 па ўсім свеце<ref>{{Ethnologue|bel|Беларуская мова}}</ref>. Некаторыя сацыялагічныя даследаванні, якія ставяць за мэту вызначэнне таго, якой мовай карыстаюцца беларусы, паказваюць, што 34 % беларусаў заяўлялі пра свабоднае валоданне беларускай мовай, але толькі каля 6 % беларусаў гавораць, што ўвесь час карыстаюцца беларускай мовай, амаль 74 % увесь час карыстаюцца рускай, а 21 % не карыстаюцца беларускай мовай наогул<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/sacyyolagi-belarusy-lyubyac-ale-ne-adstoyvayuc|title=Сацыёлагі: Беларусы любяць, але не адстойваюць {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2009-11-03|access-date=2024-02-29}}</ref>. У афіцыйнай сферы выкарыстанне беларускай мовы вельмі абмежаванае. [[Справаводства]] ў Беларусі амаль цалкам рускамоўнае, адзначаецца скарачэнне накладаў беларускіх выданняў (за 1998—1999 год на 27,8 %). [[Аляксандр Лукашэнка]] ўжывае амаль толькі рускую мову. Назвы населеных пунктаў на дарожных паказальніках падаюцца ў асноўным на беларускай мове, хоць часам сустракаюцца і рускамоўныя шыльды. [[Файл:BelarusianSchoolLang2009.PNG|thumb|Удзельная вага вучняў школ з беларускай мовай навучання, гарадскія/сельскія школы, 2009/10 н.г.]] На працягу першага дзесяцігоддзя XXI стагоддзя ў Беларусі штогод назіралася ўстойлівае зніжэнне колькасці школьнікаў, якія навучаюцца на беларускай мове. У 2010/2011 навучальным годзе іх частка складала 19 %, у той час як у 2001/2002 навучальным годзе на беларускай мове навучалася 27,8 % ад агульнай колькасці школьнікаў краіны<ref>[http://news.tut.by/society/246883.html Артыкул «Ці патрэбны беларусам беларускамоўныя школы?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110925123259/http://news.tut.by/society/246883.html |date=25 верасня 2011 }}</ref>. Па даных [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] у 2023/2024 навучальным годзе са 1090,0 тысяч навучэнцаў у дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі толькі 93,5 тысяч (8,58 %) навучаліся на беларускай, тады як 996,5 тысяч (91,42 %) — на рускай<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/obrazovanie/publikatsii_8/index_99835/|title=Образование в Республике Беларусь, 2024|publisher=Национальный статистический комитет Республики Беларусь|date=2024-07-12|lang=ru|access-date=30 жніўня 2024|archive-date=29 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829193739/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/obrazovanie/publikatsii_8/index_99835/|url-status=dead}}</ref>. Паводле [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісу насельніцтва 2019 года]], беларускую мову лічаць роднай 5,094 млн чалавек (гэта прыкладна 53,2 % насельніцтва). Аднак размаўляюць на ім дома і ў паўсядзённым жыцці 2,447 млн (толькі 26 %). У параўнанні з 2009 годам гэтыя лічбы крыху выраслі: раней роднай беларускую называлі 5,058 млн чалавек, а размаўлялі на ёй 2,227 млн<ref>{{Cite web |url=https://tochka.by/articles/life/pochemu_belorusy_stali_chashche_govorit_na_rodnom_yazyke_rezultaty_oprosa/ |title=Почему белорусы стали чаще говорить на родном языке — результаты опроса |access-date=21 жніўня 2024 |archive-date=21 жніўня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821074009/https://tochka.by/articles/life/pochemu_belorusy_stali_chashche_govorit_na_rodnom_yazyke_rezultaty_oprosa/ |url-status=dead }}</ref>. У пачатку 2020-х адзначалася некаторае павелічэнне папулярнасці мовы. У 2022/2023 навучальным годзе Акадэміяй адукацыі было праведзена даследаванне сярод выпускнікоў школ. Як высветлілася, больш за 90 % з іх лічаць беларускую роднай, каля 25 % лічаць яе вывучэнне «паказчыкам патрыятызму і грамадзянскасці». Як дадаў загадчык сектара суправаджэння нацыянальнага даследавання якасці адукацыі Вячаслаў Караткевіч, ''«сярод моладзі родная мова становіцца ўсё больш папулярнай, таму што з’яўляецца маркерам інтэлігентнасці»''. Меркаванне навукоўца падтрымала і галоўны рэдактар грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага часопіса «Бярозка» Яніна Каралёва. На яе думку, беларуская ў моладзі ў трэндзе<ref>[https://minsknews.by/marker-intelligentnosti-belorusskij-yazyk-nabiraet-populyarnost-u-molodezhi-i-shkolnikov/ Маркер интеллигентности. Белорусский язык набирает популярность у молодежи и школьников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241102110036/https://minsknews.by/marker-intelligentnosti-belorusskij-yazyk-nabiraet-populyarnost-u-molodezhi-i-shkolnikov/ |date=2 лістапада 2024 }}{{ref-ru}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://s13.ru/archives/mova-14|title=Белорусы стали чаще говорить на родном языке – результаты опроса — Блог Гродно s13|last=s13.ru|website=s13.ru|access-date=2024-02-29|last2=Тринадцев|first2=Семён|archive-date=24 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224062139/https://s13.ru/archives/mova-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/61623.html|title=«Маркер интеллигентности». Ученые объяснили, почему белорусский язык все популярнее у молодежи и школьников|website=Зеркало|date=2024-02-20|access-date=2024-02-29}}</ref>. Гэтыя даныя дапаўняюцца звесткамі пра наведванне беларускай Вікіпедыі ў 2019—2023 гадах, апублікаванымі выданнем «Наша Ніва». Назіраўся двухразовы, а на некаторых артыкулах трох- і чатырохразовы рост. У ліку найбольш наведвальных — артыкулы пра беларускіх літаратараў, усплёскі на якіх адбываюцца адначасова з праходжаннем іх твораў у школьнай праграме. Рэдактары энцыклапедыі адзначалі, што раней такога не было, мяркуючы, што прычынамі росту папулярнасці беларускага раздзела сталі [[пратэсты ў Беларусі (2020)|падзеі жніўня 2020 года]] і павышэнне якасці зместу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/323213|title=Беларусы ўдвая болей сталі чытаць пра сваё па-беларуску. Такі трэнд назіраецца ў «Вікіпедыі» з 2020 года|website=Наша Ніва|access-date=2024-02-29}}</ref>. {| class="wikitable" |+ Размеркаванне навучэнцаў дзённых устаноў агульнай сярэдняй адукацыі паводле мовы навучання |- ! !2005/06 !2006/07 !2007/08 !2008/09 !2009/10 !2010/11 !2011/12 !2012/13 !2013/14 !2014/15 !2015/16 !2016/17 |- |Беларуская |280,2 |245,9 |231,5 |211,2 |189,1 |178,4 |163,4 |150,7 |142,0 |135,1 |130,6 |128,6 |- |% |23,3 |21,5 {{падзенне}} |20,9 {{падзенне}} |20,0 {{падзенне}} |19,2 {{падзенне}} |19,0 {{падзенне}} |17,8 {{падзенне}} |16,6 {{падзенне}} |15,5 {{падзенне}} |14,5 {{падзенне}} |13,7 {{падзенне}} |13,3 {{падзенне}} |- |Руская |922,9 |898,6 |873,3 |846,4 |793,7 |761,4 |752,3 |757,7 |772,4 |795,3 |823,0 |838,4 |- |% |76,7 |78,5 {{рост}} |79,0 {{рост}} |80,0 {{рост}} |80,7 {{рост}} |80,9 {{рост}} |82,1 {{рост}} |83,3 {{рост}} |84,4 {{рост}} |85,4 {{рост}} |86,2 {{рост}} |86,6 {{рост}} |- |Іншая |0,7 |0,6 |0,6 |0,6 |0,6 |0,6 |0,8 |0,7<ref>На польскай мове — 670 чалавек, на літоўскай мове — 57 чалавек.</ref> |0,8 |0,9 |0,9 |0,91<ref>На польскай мове — 868 чалавек, на літоўскай мове — 63 чалавекі.</ref> |- |% |0,0 |0,0 {{няма змяненняў}} |0,1 {{рост}} |0,0 {{падзенне}} |0,1 {{рост}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |0,1 {{няма змяненняў}} |} === Польшча === [[Файл:Jezyk białoruski w gminach.png|thumb|right|Гміны ў [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]], у якіх уведзена альбо можна ўвесці беларускую мову як дапаможную (стан на 2010 год).]] На тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], паводле Закона аб нацыянальных і этнічных меншасцях ад 26 студзеня 2005 года, беларуская мова ўведзена як дапаможная ў зносінах чыноўнікаў магістрата і насельніцтва, як у гутарковым, так і ў пісьмовым варыянце на тэрыторыях: * [[Гайнаўка|горад і гарадская гміна Гайнаўка]] (3 снежня 2007) * [[Орля (гміна)|гміна Орля]] (7 мая 2009) * [[Нарэўка (гміна)|гміна Нарэўка]] (16 чэрвеня 2009) * [[Чыжы (гміна)|гміна Чыжы]] (8 лютага 2010) * [[Гайнаўка (гміна)|гміна Гайнаўка]] (28 мая 2010)<ref>{{Cite web |url=http://www2.mswia.gov.pl/download.php?s=1&id=1857 |title=Urzędowy Rejestr Gmin, w których jest używany język pomocniczy |access-date=21 верасня 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070327222533/http://www2.mswia.gov.pl/download.php?s=1&id=1857 |archivedate=27 сакавіка 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>Ніва № 8 (2754), 22 лютага 2009</ref>. === Украіна === {{main|Беларуская мова ва Украіне}} Беларуская мова ўжываецца ў сёлах [[Ракытніўскі раён|Ракітнаўскага]] раёна [[Ровенская вобласць|Ровеншчыны]]. У раёне зафіксавана найвышэйшая ва Украіне доля беларускага насельніцтва. Паводле перапісу 2001 года, беларусы складалі 15,4 % насельніцтва раёна (у 1989 — 20,0 %) і засяроджваліся пераважна ў паўночнай частцы раёна, сумежнай з Беларуссю<ref>{{Cite web |title=Беларуская Ўскраіна |url=http://www.nn.by/2000/43/08.htm |accessdate=12 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825220637/http://www.nn.by/2000/43/08.htm |archivedate=25 жніўня 2011 |url-status= }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ukrcensus.gov.ua/results/general/language/rivne/ |title=Результати перепису населення 2001 року. Національний склад |access-date=12 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100125152524/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/rivne |archivedate=25 студзеня 2010 |url-status=dead }}</ref>. === Сацыялінгвістычныя звесткі === Літаратурная мова генетычна грунтуецца на гаворках [[Цэнтральная Беларусь|цэнтральнай Беларусі]]<ref name="БЭ"/> (па сучаснай класіфікацыі — [[мінская гаворка]]<ref name="ReferenceA"/> [[Сярэднебеларускія дыялекты|сярэднебеларускай групы дыялектаў]] беларускай мовы), але ў працэсе свайго станаўлення сінтэзавала характэрныя для большасці беларускіх гаворак [[Граматыка|граматычныя]] і [[лексіка|лексічныя]] рысы і ў сучасны момант не суадносіцца з пэўным тэрытарыяльным дыялектам<ref name="БЭ"/>. == Пісьменства == {{Асноўны артыкул|Беларускі алфавіт}} Беларускі алфавіт складзены на аснове [[Кірыліца|кірыліцы]], развіты з алфавіта [[Старацаркоўнаславянская мова|стараславянскай мовы]]. Яго сучасная форма была замацавана ў 1918 годзе і складаецца з 32 літар. {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto; border:none;" |- align=center style="height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;" | Аа | Бб | Вв | Гг | Дд | Ее | Ёё | Жж |- align=center style="height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;" | Зз | Іі | Йй | Кк | Лл | Мм | Нн | Оо |- align=center style="height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;" | Пп | Рр | Сс | Тт | Уу | Ўў | Фф | Хх |- align=center style="height:2.5em; width:2.5em; font-family:sans-serif; font-size:1.8em;" | Цц | Чч | Шш | Ыы | Ьь | Ээ | Юю | Яя |} Гістарычна часткай славянамоўных народаў ужывалася таксама [[Глаголіца|глагалічнае]] пісьмо (рэдка — да XI—XII ст.), але на тэрыторыі Беларусі такіх помнікаў не выяўлена. Пазней паўсталі і функцыянавалі сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім ([[Беларускі лацінскі алфавіт|беларуская лацінка]]) і арабскім ([[Беларускі арабскі алфавіт|беларуская арабіца]]) пісьмом. Пры гэтым існуюць некалькі распаўсюджаных сістэм [[Раманізацыя|раманізацыі]] беларускага тэксту ({{таксама}}: [[Раманізацыя беларускай мовы]]). == Лінгвістычнае апісанне == Арфаграфія беларускай мовы грунтуецца на [[Фанетыка беларускай мовы|фанетычным]] прынцыпе ў спалучэнні з [[марфалогія беларускай мовы|марфалагічным]]. У цесным узаемадзеянні з ёй ішло фарміраванне [[беларуская арфаэпія|беларускай арфаэпіі]]. У беларускай фанетычнай сістэме 5 [[Галосны гук|галосных гукаў]] і 32 [[Зычны гук|зычныя гукі]]. Марфалогія беларускай [[Сінтэтычная мова|сінтэтычная]] з рысамі [[Аналітычныя мовы|аналітызму]]. Усе словы размяркоўваюцца па 10 [[Часціны мовы|часцінах мовы]], якія падзяляюцца на [[Знамянальныя словы|знамянальныя]] (апрача прыслоўя, маюць формы словазмянення) і [[Службовыя словы|службовыя]]. Спецыфіку [[Сінтаксіс беларускай мовы|сінтаксісу]] надаюць галоўным чынам адметнасці ў [[дзеяслоўнае кіраванне|дзеяслоўным]] і [[прыназоўнікавае кіраванне|прыназоўнікавым кіраванні]]. У аснове [[беларуская пісьменнасць|беларускай графікі]] — [[грамадзянскі шрыфт|рускі грамадзянскі шрыфт]], утвораны ў выніку рэформы [[кірыліца|кірыліцы]]. [[Беларускі алфавіт]] налічвае 32 [[літара|літары]]<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|2|Беларуская мова||414—416}}</ref>. === Лексіка === {{Асноўны артыкул|Беларуская лексіка}} Беларуская [[лексіка]] сілкуецца з дзвюх асноўных крыніц: сваёй асабістай прыроджанай беларускай і [[Замежная лексіка беларускай мовы|замежнай]]. Усе лексічныя адзінкі падзяляюцца на спрадвечна беларускія і [[Запазычаныя словы|запазычаныя]]. Спрадвечна беларускія [[Слова|словы]] не з’яўляюцца аднароднымі. Другія спрадвечна беларускія лексемы паходзяць з агульнаславянскай моўнай крыніцы і ўласцівыя або ўсім, або большасці славянскіх моў. Трэція беларускія словы з’яўляюцца агульнымі для ўсіх [[Усходнія славяне|усходніх славян]]. Чацвёртая група спрадвечна беларускіх лексем адносіцца да ўласнага набытку нашага народа, не ўжываецца нават у блізкароднасных мовах. Усе зазначаныя групы спрадвечна беларускай лексікі гістарычна, па часе ўзнікнення характарызуюцца ў прыведзеным парадку іх пералічэння. Беларуская пісьменнасць усталёўваецца ў XIII—XIV ст., або ўсяго каля сямісот гадоў таму. Індаеўрапейскі пласт лексікі адзначаецца ў [[Індаарыйскія мовы|індыйскіх]], [[Іранскія мовы|іранскіх]], [[Германскія мовы|германскіх]], [[Раманскія мовы|раманскіх]], [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]], [[Славянскія мовы|славянскіх]] і іншых моўных групах, якія з’яўляюцца роднаснымі, але ў рознай ступені, што адзначаецца ў неаднолькавым падабенстве знешняй формы слова. === Фанетыка === {{Асноўны артыкул|Беларуская фанетыка|Беларуская фаналогія|Арфаэпія беларускай мовы}} [[Фанетычная сістэма мовы|Фанетычная сістэма]] сучаснай беларускай мовы складаецца з 45 (54) фанем (гукаў): 6 галосных і 39 (48)<ref>Звычайна падаецца лік 39, без уліку 9 падоўжаных варыянтаў зычных як «простых варыянтаў». Часам не ўлічваюцца таксама рэдкія зычныя, таму можна сустрэць яшчэ меншы лік зычных. Лік 48 ахоплівае ''ўсе'' зычныя гукі, разам з варыяцыямі і рэдкімі, якія могуць мець ''фанетычнае'' значэнне ў сучаснай беларускай мове.</ref> зычных{{крыніца?}}. === Граматыка === {{Асноўны артыкул|Граматыка беларускай мовы}} Беларуская мова [[флектыўныя мовы|флектыўная]], г. зн. словы ў беларускай мове [[словазмяненне|змяняюцца]] па [[граматычная катэгорыя|граматычных катэгорыях]] з дапамогай адмысловых [[марфема|марфем]]. Выдзяляюцца [[Часціна мовы|часціны мовы]]: * [[Назоўнік]] * [[Прыметнік]] * [[Лічэбнік]]і (колькасныя і парадкавыя) * [[Займеннік]] * [[Дзеяслоў]] з дзвюма іменнымі формамі: [[дзеепрыметнік]]ам і [[дзеепрыслоўе]]м * [[Прыслоўе]] * [[Прыназоўнік]] * [[Злучнік]] * [[Часціца (часціна мовы)|Часціца]] * [[Выклічнік]]і і [[гукаперайманне|гукаперайманні]] Іменныя часціны маюць катэгорыі [[граматычны склон|склону]], [[граматычны род|роду]] і [[граматычны лік|ліку]]. Дзеяслоў мае катэгорыі [[граматычны час|часу]], [[граматычная асоба|асобы]] і [[граматычны лік|ліку]], а ў асобных формах — [[Стан дзеяслова|стану]], роду і склону. == Дыялекты == [[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|250px|Дыялекты беларускай мовы]] {{Асноўны артыкул|Дыялекты беларускай мовы}} Гістарычна навукоўцы падзяляюць беларускую мову на два асноўныя дыялекты, паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, размежаваныя сярэднебеларускімі гаворкамі. Розныя варыянты адрозніваюцца характарам акання, наяўнасцю мяккага «р», дыфтонгаў, дзекання і цекання і г. д. Таксама існуюць змешаныя гаворкі па суседстве з украінскімі, паўночна- і паўднёварускімі. [[Дыялекты беларускай мовы|Дыялектная беларуская мова]] захоўваецца пераважна сярод [[сельскае насельніцтва|сельскага насельніцтва]]. Яна ўключае асноўны масіў гаворак і т. зв. [[Загародскія гаворкі|палескую (заходне-палескую) групу гаворак]]. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: [[паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні]]. Паміж імі знаходзіцца паласа пераходных, або [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] (з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход)<ref name="БЭ"/>. == Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове == Беларуская мова ў сферы сродкаў масавай інфармацыі прадстаўлена як дзяржаўнымі, так і недзяржаўнымі рэсурсамі, аднак яе доля ў агульнай інфармацыйнай прасторы краіны застаецца значна меншай у параўнанні з рускай мовай. Акрамя СМІ, якія працуюць непасрэдна ў [[Беларусь|Беларусі]], існуе развітая сетка беларускамоўных медыя ў замежжы, якія гістарычна выконвалі функцыю захавання нацыянальнай культуры і свабоды слова. === Друкаваныя выданні === Гісторыя беларускай перыёдыкі пачынаецца з газет «[[Мужыцкая праўда]]» (1862—1863), «[[Наша доля]]» (1906) і «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—1915), якія адыгралі ключавую ролю ў фарміраванні сучаснай літаратурнай мовы і нацыянальнай свядомасці беларусаў. У савецкі час існавала разгалінаваная сістэма беларускамоўнага друку, аднак з 1990-х гадоў назіраецца тэндэнцыя да скарачэння тыражоў і пераходу многіх выданняў на рускую мову ці ў інтэрнэт-фармат. Сярод дзяржаўных газет адзіным штодзённым выданнем, якое цалкам выходзіць на беларускай мове, з’яўляецца газета «[[Звязда]]»<ref>{{cite web|url=https://zviazda.by/pra-nas/|title=Пра нас|publisher=Выдавецкі дом «Звязда»|access-date=2026-01-26}}</ref>. Таксама на беларускай мове выдаюцца штотыднёвік «[[Літаратура і мастацтва]]», газета «[[Культура (газета)|Культура]]» і шэраг часопісаў: «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]» (для дзяцей). Недзяржаўны сектар друку быў прадстаўлены такімі выданнямі, як «[[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]» (з 2018 года выходзіць толькі ў інтэрнэце), «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]». У выніку палітычнага крызісу пасля 2020 года большасць незалежных друкаваных выданняў у Беларусі спынілі выхад або былі вымушаныя пераехаць за мяжу. === Радыёвяшчанне === У радыёэфіры беларуская мова гучыць як на дзяржаўных, так і на замежных хвалях. * Дзяржаўныя радыёстанцыі: Уваходзяць у структуру [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. Найбольшая доля беларускамоўнага кантэнту прыпадае на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], канал «[[Культура (радыё)|Культура]]» і радыёстанцыю «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]». Рэгіянальныя дзяржаўныя радыёстанцыі таксама маюць беларускамоўныя сегменты<ref>{{cite web|url=https://www.tvr.by/radio/|title=tvr.by|publisher=Белтэлерадыёкампанія|access-date=2026-01-26}}</ref>. * '''Замежнае вяшчанне:''' Перыядычна ўзнікалі і функцыянавалі замежныя беларускамоўныя радыёстанцыі або службы ці блокі на радыё іншых краін: ** [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] (Прага, Вільнюс) — найстарэйшы іншамоўны вяшчальнік (з 1954 года), які трансфармаваўся ў мультымедыйную платформу. ** [[Беларуская служба Польскага радыё]] (Варшава) — вяшчае з 1992 года, уваходзіць у структуру [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]]. ** [[Беларускае Радыё Рацыя]] (Беласток) — створана ў 1999 годзе, вяшчае на памежныя раёны Беларусі і ў інтэрнэце. ** [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] (Варшава) — музычна-інфармацыйная станцыя, заснаваная ў 2006 годзе. ** [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё]] — голас [[Святы Прастол|Святога Пасада]], працуе з 1950 года (цяпер частка партала Vatican News)<ref>{{cite web|url=https://www.vaticannews.va/be.html|title=Беларуская рэдакцыя|publisher=Vatican News|access-date=2026-01-26}}</ref>. === Тэлебачанне === Нацыянальныя тэлеканалы Беларусі вяшчаюць пераважна на рускай мове. Беларуская мова выкарыстоўваецца ў асобных выпусках навін, культурна-асветніцкіх праграмах і дакументальных фільмах. * [[Беларусь 3]] — сацыякультурны тэлеканал Белтэлерадыёкампаніі, які мае найбольшы працэнт беларускамоўнага вяшчання сярод дзяржаўных тэлеканалаў. Ён транслюе спектаклі, канцэрты, дакументальныя стужкі і праграмы пра культурную спадчыну<ref>{{cite web|url=https://3belarus.by/|title=Пра канал Беларусь 3|publisher=Белтэлерадыёкампанія|access-date=2024-01-26}}</ref>. * [[Белсат]] — першы незалежны ад беларускай дзяржавы спадарожнікавы тэлеканал, які вяшчаў цалкам на беларускай мове (пасля 2017 таксама мае рускамоўныя і ўкраінскамоўныя блокі). Канал створаны ў 2007 годзе і з’яўляецца структурнай часткай [[Польскае тэлебачанне|Польскага тэлебачання]] (TVP). Штаб-кватэра знаходзіцца ў Варшаве.<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/79795897/pra-nas|title=Пра нас|publisher=Белсат|access-date=2026-01-26}}</ref>. === Інтэрнэт-СМІ === У XXI стагоддзі значная частка беларускамоўнага кантэнту перамясцілася ў інтэрнэт. Буйныя парталы, такія як [[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]], [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]] сталі мультымедыйнымі платформамі. Існуюць спецыялізаваныя культурныя рэсурсы, напрыклад, грамадская кампанія «[[Будзьма беларусамі!]]». Пасля 2020 года назіраецца росквіт беларускамоўных YouTube-каналаў і тэлеграм-каналаў, якія ствараюцца як прафесійнымі журналістамі ў эміграцыі, так і блогерамі. === Беларуская Вікіпедыя === {{Асноўны артыкул|Беларуская Вікіпедыя}} Важным сродкам пашырэння і функцыянавання беларускай мовы ў [[Інтэрнэт|Сеціве]] з’яўляецца [[Беларуская Вікіпедыя]]. Вікіпедыя на беларускай мове была запушчана вясной 2004 года. Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы гэтага раздзела з’явіўся 6 красавіка 2004 года, першыя артыкулы — 12 жніўня. Пасля гэтага на працягу двух з паловай гадоў у беларускай Вікіпедыі суіснавалі розныя арфаграфіі беларускай мовы. Гэта самая буйная па колькасці артыкулаў энцыклапедыя на беларускай мове, якая ствараецца добраахвотнікамі. Унікальнай асаблівасцю беларускай Вікіпедыі з’яўляецца існаванне двух асобных раздзелаў. Неўрэгуляванасць у 2004-2006 пытанняў суіснавання ў раздзеле некалькіх арфаграфій выклікала канфлікты і «войны правак». 27 сакавіка 2007 года па рашэнні Фонда Wikimedia існуючы (агульны) беларускі раздзел, які налічваў каля 6 700 артыкулаў, быў перанесены на адрас be-x-old.wikipedia.org, паўсталі два асобныя раздзелы: * '''[[Беларуская Вікіпедыя]]''' (дамен ''be.wikipedia.org'') — асноўны раздзел, які выкарыстоўвае афіцыйны правапіс. Станам на 13 студзеня 2026 года ў беларускай Вікіпедыі больш за 255 000 артыкулаў. * '''[[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]]''' (дамен ''be-tarask.wikipedia.org'') — раздзел, які выкарыстоўвае [[Тарашкевіца|альтэрнатыўную норму]] беларускай мовы. Ён вылучыўся ў асобны праект у [[2007]] годзе пасля нарматыўнага падзелу ўнутры супольнасці. Вікіпедыя адыгрывае значную ролю ў фіксацыі і развіцці сучаснай беларускай тэрміналогіі, а таксама ў забеспячэнні доступу да свабодных ведаў на роднай мове<ref>{{cite web|url=https://stats.wikimedia.org/#/be.wikipedia.org|title=Статыстыка Беларускай Вікіпедыі|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=2024-01-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)]] * [[Беларуская мова ў свеце]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Старабеларуская мова]] * [[Трасянка]] * [[Славянскія мовы]] * [[Усходнеславянскія мовы]] * [[Мяккая беларусізацыя]] * [[Русіфікацыя Беларусі]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9. * {{крыніцы/сбмова}} * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58. * [[Іна Каліта|Каліта І.]], Садоўская А., Старавойтава Н. ''Фразеалагічны мінімум беларускай мовы: задачы і перспектывы''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2021. 210 с., с. 9-98. <nowiki>ISBN 978-80-7561-324-0</nowiki>. DOI: 10.21062/B/FMBJ/2021.02 * [http://mowaznaustwa.ru/2012/07/08/kalita-i-u-trasyanka-yak-mo%D1%9Eny-i-kulturny-nigilizm Каліта І. У. Трасянка як моўны і культурны нігілізм] // Личность — слово — социум: материалы VIII Международной науч.-практ. конф. 28-29 апреля 2008 г., Минск: в 2 ч. / отв. ред. Т. А. Фалалеева. — Минск : Паркус-Плюс, 2008, ч. 1., 256 с., ISSN 2076-4588, c. 105—110. * [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112—190.] * Калита И. Беларусский язык как специфический родной язык. In: ''Usta ad Albim BOHEMICA'', 2009, roč. IX, č. 1., 244 s., s. 94-101. ISSN 1802-825X.https://www.pf.ujep.cz/wp-content/uploads/2018/06/KBO_casopis2009-1.pdf * [[Іна Каліта|Каліта І]]. Беларуская мова і праблемы яе функцыянальнасці. In: ''Нацыянальная мова і нацыянальная культура: аспекты ўзаемадзеяння (да 95-годдзя з дня нараджэння прафесара Ф. М. Янкоўскага).'' (Рэд.: Андарала і інш). Мінск: БДПУ імя М. Танка, 2013. 396 s., s. 75-78. <nowiki>ISBN 978-985-541-152-0</nowiki>. * {{крыніцы/Лінгвістычны кампендыум}} * Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: [[Пятро Глебка|П. Ф. Глебка]] [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с. * [[Піўтарак Рыгор Пятровіч|Півторак Г. П.]] До питання про українсько-білоруську мовну взаємодію донаціонального періоду: (Досягнення, завдання і перспективи досліджень) // Мовознавство. — 1978. — № 3. — С. 31-40. * Півторак Г. П. Українська, білоруська, російська: Три мови — три історії // VІ Міжнародний конгрес україністів (Донецьк, 26 черв. — 1 лип. 2005 р.): Доповіді та повідомлення. — Кн. 5: Мовознавство. — К., 2007. — С. 521—529. * [http://langs.com.ua/publics/Pivtorak/index.htm Півторак Г. П. Походження українців, росіян, білорусів та їхніх мов: Міфи і правда про трьох братів слов’янських зі «спільної колиски».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522142643/http://langs.com.ua/publics/Pivtorak/index.htm |date=22 мая 2011 }} — К.: Академія, 2001. — 152 с. (2-ге вид., доп. — К.: Арістей, 2004. — 180 с.). * Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с. * ''[[Леў Міхайлавіч Шакун|Шакун, Л. М.]]'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд. спец. і праф. адукацыі БССР, 1963. — 339 с. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://libelli.narod.ru/misc/rules.htm Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі] * {{Cite web |url=https://news.tut.by/society/510741.html |title=Три алфавита и путь кириллицы: история белорусских букв |author=Горицкая О. С |date=2016-09-04 |accessdate=19 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008025138/http://news.tut.by/society/510741.html |archivedate=8 кастрычніка 2020 |url-status=dead }} {{Беларуская мова}} {{Беларусы}} {{Беларусь у тэмах}} {{Славянскія мовы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская мова| ]] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Мовы Беларусі|*]] [[Катэгорыя:Мовы Латвіі]] [[Катэгорыя:Мовы Літвы]] [[Катэгорыя:Мовы Польшчы]] [[Катэгорыя:Мовы Расіі]] [[Катэгорыя:Мовы Украіны]] plgijlxeas03qpe6fabxji231c3xgop Беларуская фанетыка 0 1469 5122869 5122650 2026-04-06T21:19:27Z Jaŭhien 59102 /* Гл. таксама */ 5122869 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная сістэма беларускай мовы''' — [[Фанетычная сістэма|гукавы лад]] [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы. == Гукавы склад == У беларускай літаратурнай мове 45 [[гук мовы|гукаў]]: 6 [[Галосны гук|галосных]] і 39 [[Зычны гук|зычных]]. Часам да іх далучаюць 9 падоўжаных зычных гукаў, якія могуць выконваць [[фанема|фаналагічную]] функцыю. Некаторыя аўтары залічваюць у асноўны гукавы склад толькі 32 зычныя гукі, а 7 зычных азначаюць як рэдкія. '''Галосныя''': [а], [о], [у], [ы], [э]{{efn|Абазначаецца таксама знакам [е].}}, [і]. '''Зычныя''': [б], [б’], [в], [в’], [γ]{{efn|name=gh|Фрыкатыўны гук.}} [γ’]{{efn|name=gh}}, [г’]{{efn|name=kg|Выбухны гук. У асноўным сустракаецца ў запазычаных словах.}}, [г’]{{efn|name=kg}}, [з], [з’], [д], [z]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз].}}, [z’]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз’].}}, [ж], [ž]{{efn|Абазначаецца таксама як [дж].}}, [й], [к], [к’], [л], [л’], [м], [м’], [н], [н’], [п], [п’], [р], [с], [с’], [т], [ў], [ф], [ф’], [х], [х’], [ц], [ц’], [ч], [ш]. '''Падоўжаныя зычныя''' з фаналагічнай функцыяй: [ж:], [з’:], [z’:], [л’:], [н’:], [с’:] [ц’:] [ч:] [ш:]. == Артыкуляцыйная база == Агульныя рысы [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыйнай]] базы беларускай мовы — агульная ненапружанасць пры гукаўтварэнні, моцнае памякчэнне ([[палаталізацыя]]) адных [[зычны]]х і цвёрдасць іншых. З агульнай ненапружанасці вынікаюць: * губна-губная артыкуляцыя пры вымаўленні /в/ пасля галосных і перад [у], [о]; * адсутнасць розніцы ў артыкуляцыі [[Губы|губ]] пры ўтварэнні цвёрдых і мяккіх губных [б], [п], [м], іх цвёрдае вымаўленне ў канцы [[слова|слоў]] і перад зычнымі: ''сем'', ''дроб'', ''сям’я'' — [с’амйа]. * ператварэнне зубных [д], [т] пры памякчэнні ў змычна-шчылінныя [z’] і [ц’] адпаведна праз ненапружанасць кончыка [[язык]]а ([[дзеканне]] і [[цеканне]]); * працяжнае вымаўленне [γ]. Характэрная і досыць яркая рыса — схільнасць да моцнага памякчэння зычных («мяккасць») і [[велярызацыя]] ўсіх цвёрдых зычных. Пры вымаўленні мяккіх зычных [z’], [ц’], [з’], [с’], [н’] кончык языка апускаецца да ніжніх [[зуб]]оў, а месца змычкі языка пераносіцца на [[паднябенне]], што робіць гэтыя гукі гіпермяккімі. Вымаўленне цвёрдых гукаў суправаджаецца заўсёды пад’ёмам задняй часткі спінкі языка да цвёрдага паднябення, што надае ім асаблівую цвёрдасць{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=45}}. Пераважная колькасць гукаў утвараюцца ў цэнтры [[рот]]авай поласці пры высокім агульным пад’ёме языка, самая актыўная частка яго — сярэдняя. У задняй частцы ротавай поласці ўтвараецца нязначная колькасць гукаў{{efn|Для параўнання: у [[каўказскія мовы|каўказскіх]] мовах больш характэрная заднеязычная, гартанная артыкуляцыя; ва ўкраінскай мове больш зычных утвараецца ў пярэдняй частцы ротавай поласці, артыкулююць кончык языка і яго пярэдняя частка, таму ўкраінскія зычныя — больш напружаныя<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.34,35.</ref>.}}. == Галосныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя галосных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}: {| class="wikitable" |- ! ! Пярэднія !! Сярэднія !! Заднія |- ! Верхнія | {{IPA link|i}} || align="center" | {{IPA link|ɨ}} || align="right" | {{IPA link|u}} |- ! Сярэднія | align="right" | {{IPA link|ɛ}} || || align="right" | {{IPA link|ɔ}} |- ! Ніжнія | || align="right" | {{IPA link|a}} || |} {| class="wikitable" ! [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы|Беларуская<br />транскрыпцыя]] ! [[МФА]] ! Апісанне ! Прыклады |- | align="center" | '''і''' | align="center" | {{IPA link|i}} | верхні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | л'''і'''ст |- | align="center" | '''э''' | align="center" | {{IPA link|ɛ}} | сярэдні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | г'''э'''ты |- | align="center" | '''ы''' | align="center" | {{IPA link|ɨ}} | верхні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | м'''ы'''ш |- | align="center" | '''а''' | align="center" | {{IPA link|a}} | ніжні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | к'''а'''т |- | align="center" | '''у''' | align="center" | {{IPA link|u}} | верхні пад’ём, задні рад, агублены | ш'''у'''м |- | align="center" | '''о''' | align="center" | {{IPA link|ɔ}} | сярэдні пад’ём, задні рад, агублены | к'''о'''т |} У залежнасці ад пазіцыі галосныя ў беларускай мове могуць мяняць свой характар без змянення асноўных акустычных якасцей. Усе галосныя пасля мяккіх зычных пачынаюцца са становішча языка, вельмі падобнага да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і], а ў цэнтральнай фазе становяцца больш пярэднімі і крыху больш высокімі па пад’ёме{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=21}}. === /{{IPA link|a}}/ (/а/) === Пры яго ўтварэнні ніжняя [[Сківіцы|сківіца]] апушчана, рот шырока раскрыты, а язык нязначна падымаецца ў напрамку да сярэдне-задняй часткі паднябення. Губы пры гэтым займаюць нейтральнае становішча{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Па губной артыкуляцыі адрозніваецца ад іншых галосных толькі тым, што адлегласць паміж верхняй і ніжняй губамі найбольшая. Бакавыя краі языка злёгку падымаюцца ўверх, дакранаючыся да карэнных зубоў і самых краёў паднябення. Цэнтральная падоўжная частка языка аказваецца значна ніжэй яго краёў. Кончык языка адцягнуты ад ніжніх зубоў унутр ротавай поласці. Уся пярэдняя частка языка плоская і прыціснута да ніжняга паднябення. Такім чынам, галосны [а] — ніжняга пад’ёму сярэдне-задняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У [[націск|ненаціскным]] становішчы артыкуляцыя гэтага гука адрозніваецца ад апісанай меншай выразнасцю пад’ёму языка і меншай ступенню раскрыцця рота. Вышэйшы пункт пад’ёму языка ссоўваецца ў напрамку да сярэдзіны зоны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Пасля мяккіх зычных, асабліва ў ненаціскным становішчы, [а] пераходзіць у разрад зычных сярэдняга рада{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|i}}/ (/і/) === Гук [і] характарызуецца самым высокім пад’ёмам языка. Шчыліна для праходу паветра паміж зубамі вузкая, ніжняя сківіца апушчана вельмі нязначна. Уся маса цела языка і нават яго корань рухаюцца наперад. Пярэдняя частка спінкі языка прыўзнята да пярэдніх верхніх зубоў і пярэдняй часткі паднябення. Пры ўтварэнні [і] узнікае досыць вузкая шчыліна паміж цвёрдым паднябеннем і сярэдзінай спінкі языка. У ненаціскным становішчы якіх-небудзь прыкметных адрозненняў у артыкуляцыі [і] не назіраецца. Характэрнай асаблівасцю яго з’яўляецца тое, што яму могуць папярэднічаць толькі мяккія зычныя. Праход у поласць [[нос]]а закрыты, губы ўдзелу ва ўтварэнні гэтага гука не прымаюць. Галосны [і] — верхняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === [{{IPA link|ɨ}}] ([ы]) === Галосны гук [ы] сустракаецца толькі пасля цвёрдых зычных. Пры яго вымаўленні пярэдняя частка языка злёгку адцягнута ад зубоў і высока падымаецца да сярэдзіны паднябення. Праход паміж паднябеннем і языком некалькі шырэйшы, чым пры артыкуляцыі [і]. Губы звычайна нейтральныя, але часам заўважаецца іх лёгкае гарызантальнае нацяжэнне. Праход у поласць носа закрыты. Гук [ы] — верхняга пад’ёму сярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У ненаціскным становішчы [ы] у носьбітаў літаратурнага вымаўлення можа адрознівацца толькі крыху ніжэйшай ступенню пад’ёму языка{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|u}}/ (/у/) === Гук [у] утвараецца пры моцна ўзнятай і адцягнутай назад задняй частцы спінкі языка. Увесь язык сабраны ў камяк, кончык яго далёка адсунуты ад ніжніх зубоў. Галосны [у] з’яўляецца моцна агубленым ([[Лабіялізацыя|лабіялізаваным]]). Губы пры яго вымаўленні выцягнуты наперад і ўтвараюць вельмі вузкі круглы праход для паветра. Галосны [у] — верхняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны. У моўнай плыні пераход ад артыкуляцыі папярэдняга зычнага да артыкуляцыі [у] ажыццяўляецца дастаткова хутка, таму што ўжо пры вымаўленні гэтага зычнага губы поўнасцю падрыхтаваны для артыкуляцыі [у], гэта значыць выцягнуты ўперад і акруглены. У выніку ўсе зычныя, якія знаходзяцца ў адным складзе з [у] аказваюцца агубленымі. Гэты гук выяўляе найменшую залежнасць ад фанетычнай пазіцыі. У прыватнасці на вытрымку практычна не аказваюць уплыву мяккія зычныя. Свае слыхавыя ўласцівасці ён захоўвае і ва ўсіх ненаціскных пазіцыях{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38}}. === /{{IPA link|ɔ}}/ (/о/) === Гук [о] па становішчы губ пры яго вымаўленні вельмі нагадвае [у], толькі праход для паветра паміж імі значна большы. Краі задняй часткі языка высока падымаюцца ў напрамку да мяккага паднябення і прыціскаюцца да карэнных зубоў і нават краёў паднябення. Сярэдняя падоўжная частка языка знаходзіцца некалькі ніжэй яго краёў, кончык далёка адцягнуты ўнутр ротавай поласці. Вышэйшы пункт пад’ёму знаходзіцца некалькі ніжэй, чым пры ўтварэнні [у]. Мяккае паднябенне закрывае праход у поласць носа. Гук [о] — сярэдняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38—39}}. Як і пры вымаўленні [у], губы моцна выцягваюцца наперад яшчэ да пачатку артыкуляцыі [о] і папярэднія зычныя аказваюцца лабіялізаванымі. Характэрна, што ў пачатковай фазе (экскурсіі) выцягванне губ больш моцнае. К канцу гука губы рухаюцца ў нейтральнае становішча. Таму ў большасці гаворачых па-беларуску гэты гук пад моцным націскам у пачатковай фазе вельмі нагадвае па артыкуляцыі [у], а ў канцавой фазе да некаторай ступені сходны з [а]. У становішчы пасля мяккіх зычных моцным змяненням падвяргаецца экскурсія{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39}}. === /{{IPA link|ɛ}}/ (/э/) === Галосны [э] у пачатку слова, у сярэдзіне пасля цвёрдых зычных і пры ізаляваным вымаўленні ўтвараецца пры значным раскрыцці рота, пад’ёме спінкі языка да сярэдняй часткі паднябення і пасіўных губах. Краі языка падымаюцца значна вышэй, чым сярэдзіна, і прыціскаюцца да бакавых зубоў і краёў паднябення. Кончык языка крыху адцягнуты ад ніжніх зубоў, але не прыціснуты і распластаны, як пры [а], а звычайна патоўшчаны і злёгку прыўзняты. Мяккае паднябенне паднятае і закрывае праход у поласць носа. Гук [э] — сярэдняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены. Не пад націскам пасля цвёрдых зычных [э] сустракаецца амаль выключна ў [[Запазычаныя словы|запазычаннях]]. Пасля мяккіх зычных [э] у значнай ступені мяняе свае артыкуляцыйныя якасці і становіцца галосным сярэдне-высокага пад’ёму{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39—40}}. == Зычныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя зычных<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=89|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="5" |Спосаб утварэння ! rowspan="5" |Удзел голасу і шуму ! colspan="11" |Месца ўтварэння |- ! colspan="4" |губныя ! colspan="7" |язычныя |- ! colspan="2" rowspan="2" |губна-губныя ! colspan="2" rowspan="2" |губна-зубныя ! colspan="4" |пярэдне&shy;язычныя !сярэдне&shy;язычныя ! colspan="2" |[[Заднеязычныя зычныя|задне&shy;язычныя]] |- ! colspan="2" | зубныя ! colspan="2" | пярэдне-паднябенныя ! colspan="2" | сярэдне-паднябенныя !задне-паднябенныя |- !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> ! colspan="2" |<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> |- ! rowspan="2" | Змычныя (выбухныя) !<small>глухія</small> | {{IPA link|p}} [п] |{{IPA link|pʲ}} [п’] | | | {{IPA link|t̪}} [т] | | | | |{{IPA link|kʲ}} [к’] | {{IPA link|k}} [к] |- !<small>звонкія</small> |{{IPA link|b}} [б] |{{IPA link|bʲ}} [б’] | | |{{IPA link|d̪}} [д] | | | | |{{IPA link|ɡʲ}} [г’] |{{IPA link|ɡ}} [г] |- ! rowspan="2" | Змычна-шчылінныя (афрыкаты) !<small>глухія</small> | | | | | {{IPA link|t͡s̪}} [ц] | | {{IPA link|t͟͡sʲ}} [ц’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|t͡ʂ}} [ч] | | | |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|d͡z̪}} [z] | |{{IPA link|d͟͡zʲ}} [z’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|d͡ʐ}} [ž] | | | |- ! rowspan="2" | Шчылінныя (фрыкатыўныя) !<small>глухія</small> | | | {{IPA link|f}} [ф] |{{IPA link|fʲ}} [ф’] | {{IPA link|s̪}} [с] | | {{IPA link|s̠ʲ}} [с’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|ʂ}} [ш] | |{{IPA link|xʲ}} [х’] | {{IPA link|x}} [х] |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|z̪}} [з] | |{{IPA link|z̠ʲ}} [з’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|ʐ}} [ж] | |{{IPA link|ɣʲ}} [γ’] |{{IPA link|ɣ}} [γ] |- !Апраксіманты ! rowspan="4" |<small>санорныя</small> |{{IPA link|w}} [ў] | |{{IPA link|ʋ}} [в] |{{IPA link|ʋʲ}} [в’] | | | | |{{IPA link|j}} [й] | | |- ! Дрыжачыя (вібранты) | | | | | | | |{{IPA link|r}} [р] | | | |- ! Насавыя | {{IPA link|m}} [м] |{{IPA link|mʲ}} [м’] | | | {{IPA link|n̪}} [н] | | {{IPA link|nʲ}} [н’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | | | | |- ! Ротавыя (бакавыя) | | | | | {{IPA link|ɫ̪}} [л] |{{IPA link|lʲ}} [л’] | | | | | |} === Велярызацыя === Утварэнне цвёрдых гукаў суправаджаецца [[велярызацыя]]й — пад’ёмам задняй часткі языка да мяккага паднябення{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === Палаталізацыя === [[Палаталізацыя]] зычных заключаецца ў тым, што побач з асноўнымі артыкуляцыямі дадаткова падымаецца сярэдняя частка языка да паднябення, таму рэзка змяняецца форма ротавай поласці і гук набывае спецыфічную афарбоўку, якую і прынята называць мяккасцю. Зразумела, што палаталізавацца не можа [й], паколькі яго асноўная артыкуляцыя звязана з пад’ёмам сярэдняй часткі языка. Таму яго называюць палатальным у адрозненне ад усіх іншых мяккіх, або палаталізаваных гукаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}. Большасць зычных сучаснай беларускай мовы ўтвараюць пары па цвёрдасці і мяккасці. Не мае адпаведнага цвёрдага гук [й], адпаведны мяккі адсутнічае ў гукаў [ў], [z]{{efn|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [д] і [z’].}}. У асобную групу вылучаюцца зацвярдзелыя зычныя [ж], [ш], [ž], [ч], [р], [ц]{{efn|name=tc|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [т] і [ц’].}}. === Апікальныя і дарсальныя зычныя === Вымаўленне зубных зычных [т], [д], [с], [з], [н], [л], [л’], [ц], [z] і альвеалярнага [р] звязана са змыканнем кончыка языка з верхнімі зубамі або ўтварэннем шчыліны паміж гэтымі органамі. Таму іх называюць не проста пярэднеязычнымі, а кончыкавымі (апікальнымі). Астатнія пярэднеязычныя з’яўляюцца спінкавымі (дарсальнымі){{Sfn|ФБЛМ|1989|с=60}}. === Свісцячыя і шыпячыя зычныя === Паводле акустычнага ўражання вылучаюцца '''свісцячыя''' зычныя: [с], [з], [ц], [z], [с’], [з’], [ц’], [z’] — і '''шыпячыя''' зычныя: [ш], [ж], [ч], [ž]. Пярэдняя частка языка прымае актыўны ўдзел ва ўтварэнні зычных шыпячых, аднак адносна цвёрдага паднябення месца іх артыкуляцыі значна далей ссунута ў ротавую поласць, чым у іншых пярэднеязычных гукаў. === /{{IPA link|ʋ}}/ (/в/) і /{{IPA link|ʋʲ}}/ (/в’/) === Зычныя фанемы /в/ і /в’/ назіраюцца ў наступных артыкуляцыях<ref name="Канвертар">{{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі|author=Алесь Булойчык, Уладзімір Кошчанка|website=Нацыянальны корпус беларускай мовы}}</ref>: * губна-зубны [{{IPA link|ʋ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|ɨ}}], [{{IPA link|ɛ}}] і ў канцы слова пасля зычнага: ''варона'' — {{IPA|[ʋaˈrɔn̪a]}}, ''вырай'' — {{IPA|[ˈʋɨraj]}}, ''вэрхал'' — {{IPA|[ˈʋɛrxaɫ]}}, ''нерв'' — {{IPA|[ˈnʲɛrʋ]}}; * губна-зубны [{{IPA link|ʋʲ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|i}}], [{{IPA link|ɛ}}]: ''вядомы'' — {{IPA|[ʋʲaˈd̪ɔmɨ]}}, ''вір'' — {{IPA|[ˈʋʲir]}}, ''верх'' — {{IPA|[ˈʋʲɛrx]}}; * губна-губныя [{{IPA link|β̞}}] і [{{IPA link|β̞ʲ}}] перад [{{IPA link|u}}], [{{IPA link|ɔ}}]: ''вёска'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲɔs̪ka]}}, ''возера'' — {{IPA|[ˈβ̞ɔẕʲɛra]}}, ''вюрмскі'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲurms̪kʲi]}}, ''вуда'' — {{IPA|[ˈβ̞ud̪a]}}; * губна-губны [{{IPA link|w}}] пасля галосных перад зычнымі і ў канцы слова пасля галоснай: ''шоўк'' — {{IPA|[ˈʂɔwk]}}, ''быў'' — {{IPA|[ˈbɨw]}}. Пры вымаўленні гука [в] ніжняя губа ўнутраным бокам змыкаецца з верхнімі зубамі па краях, а спераду паміж ёю і двума пярэднімі цэнтральнымі зубамі застаецца шчыліна. Верхняя губа пры гэтам нейтральная. Язык, як і пры артыкуляцыі іншых губных цвёрдых, адцягваецца ад зубоў у глыбіню ротавай поласці і прыкметна прыўзнімаецца ў напрамку да мяккага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=43}}. Ступень выражанасці губна-зубной артыкуляцыі фанемы /в/ розная перад рознымі галоснымі. Найбольш ярка яна выражана перад галоснымі [ы] і [э], менш выразная перад галосным [а], яшчэ менш выразная перад [о] і амаль зусім не выражана перад [у], дзе гук [в] практычна не адрозніваецца ад губна-губнога [ў]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=45—46}}. === [{{IPA link|w}}] ([ў]) === Пры ўтварэнні [ў] становішча губ аналагічнае іх становішчу пры галосным [у], толькі крыху меншы праход для паветранага струменя. Язык адцягнуты назад і падняты ўверх значна больш, чым пры [у]. У выніку ўтвараюцца дзве больш вузкія, чым пры [у], шчыліны: паміж верхняй і ніжняй губамі і паміж мяккім паднябеннем і задняй часткай спінкі языка. Зычны [ў] шчылінны губна-губны (білабіяльны). Але шчыліна па сваіх памерах значная і шум не утвараецца, таму яго адносяць да плаўных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|j}}/ (/й/) === Утварэнне зычнага [й] пасля галосных перад зычнымі і перад паўзай характарызуецца ўзнікненнем шчыліны дзякуючы пад’ёму сярэдзіны языка да сярэдзіннай часткі цвёрдага паднябення. Становішча языка падобнае на яго становішча пры артыкуляцыі галоснага [і], але пры вымаўленні [й] зона датыкання языка да паднябення большая, чым пры вымаўленні [і]. Яго разам з [ў] называюць паўгалосным або нескладовым галосным. Але дакладней абодва гэтыя гукі адносіць да зычных хоць бы на той падставе, што, як і ўсе іншыя зычныя, яны не ўтвараюць самастойнага склада{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. Другі варыянт [й] сустракаецца перад галоснымі (''яма, ехаць, краіна''). У гэтым выпадку утвараецца доўгая і дастаткова вузкая шчыліна, асабліва вузкая насупраць задняй часткі цвёрдага паднябення. Гэта сярэднеязычны зычны гук. Паколькі шчыліна вельмі вузкая, у ей узнікаюць завіхрэнні паветранай плыні, якія ўспрымаюцца як шум. Па меры набліжэння да галоснага гук паступова ўзмацняецца, набліжаючыся да галоснага [і], што абумоўлена змяншэннем пад’ёму языка. Паступова змяншаецца і шум. Якой-небудзь прыкметнай мяжы паміж [й] і наступным галосным не назіраецца{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|d͟͡zʲ}}/ (/z’/) і /{{IPA link|t͟͡sʲ}}/ (/ц’/) === Зычныя [z’], [ц’] і гістарычна, і функцыянальна з’яўляюцца парнымі з [д], [т]. Аднак іх вымаўленне істотна адрозніваецца ад вымаўлення апошніх і складае адну з адметных рыс беларускай фанетыкі, якая атрымала назву [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]]. Мяккія [ц’], [z’] па спосабе ўтварэння належаць не да змычных, як [д], [т], а да змычна-шчылінных. Пры іх вымаўленні спачатку ўзнікае змыканне языка з цвёрдым паднябеннем, а затым наступае хуткае ўтварэнне шчыліны, якая існуе пэўны час, перш чым органы мовы пяройдуць да артыкуляцый, неабходных для ўтварэння наступнага гука. Пры гэтым з бакоў язык прыціскаецца да карэнных зубоў і разцоў, а таксама да краёў паднябення такім чынам, што плошча змыкання аказваецца істотна большай параўнанні з [д] і [т]. Спераду таксама ўзнікае дастаткова вялікая зона змыкання. Часта кончык языка апушчаны і не прыціскаецца да верхняга паднябення. Зона змычкі спераду ніколі не захоплівае зубы, а цалкам прыходзіцца на паднябенне. У некаторых выпадках змычка спінкі языка з паднябеннем вельмі слабая{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=56—57}}. У час размыкания толькі пярэдняя частка языка адрываецца ад паднябення, а з бакоў змычка захоўваецца. Сярэдзіна языка прагінаецца, у выніку чаго паміж паднябеннем і спінкай языка утвараецца шчыліна, у якой узнікае шум, характэрны для [з’], [с’], але з рэзкім пачаткам. Зрух месца ўтварэння змычкі прыводзіць да таго, што гучанне [z’], [ц’] набывае больш або менш значнае шапеляватае (нагадвае [ж], [ш]) адценне. Таму мяккія змычна-шчылінныя [z’], [ц’] нельга аднесці да тыповых свісцячых, як [z], [ц]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57}}. === /{{IPA link|z̠ʲ}}/ (/з’/) і {{IPA link|s̠ʲ}} (/с’/) === Да шапеляватых адносяцца таксама і мяккія шчылінныя [с’], [з’]. Шчыліна ў іх таксама утвараецца значна глыбей у ротавай поласці, у заальвеалярнай зоне, паміж спінкай языка і паднябеннем. Бакі языка прыціскаюцца толькі да крайніх карэнных зубоў і паднябення, а кончык апускаецца да ніжніх зубоў. Сама шчыліна шырэйшая, чым у час вымаўлення цвёрдых [с], [з], нягледзячы на тое, што плошча змыкання языка з паднябеннем значна большая. Язык займае вельмі высокае становішча, блізкае да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57—58}}. === /{{IPA link|nʲ}}/ (/н’/) === Істотна адрозніваецца і артыкуляцыя мяккага [н’] ад артыкуляцыі цвёрдага [н]. У момант змычкі кончык языка апушчаны і звычайна не датыкаецца да пярэдніх зубоў і паднябення. Змычка ўтвараецца пярэдняй часткай спінкі языка і яго краямі, якія прыціскаюцца да заальвеалярнай зоны цвёрдага паднябення. Гэта азначае, што месца артыкуляцыі ссунута ў заднюю зону. Плошча змыкання значна большая, чым у [н]. Уся пярэдняя частка языка высока паднята ў напрамку да цвёрдага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=58}}. === /{{IPA link|r}}/ (/р/) === Зычны [р] адносіцца да дрыжачых. Пры яго артыкуляцыі кончык языка падымаецца вышэй узроўню верхніх зубоў, злёгку выцягваецца ў напрамку да альвеол або нават да заальвеалярнай зоны. Задняя частка языка крыху прыўзнята да мяккага паднябення, якое закрывае праход у поласць носа. Гук утвараецца ў выніку ваганняў галасавых звязак. У той жа час кончык языка робіць вагальныя рухі, то збліжаючыся з паднябеннем, то аддаляючыся ад яго{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|m}}/ (/м/) === Фанема /м/ рэалізуецца ў<ref name="Канвертар" />: * губна-губным насавым зычным гуку [{{IPA link|m}}]: ''[m]аці''; * губна-зубным насавым зычным гуку [{{IPA link|ɱ}}] перад /ф/ і /в/: ''а[ɱ]фара''. == Асаблівасці ў спалучэнні і вымаўленні гукаў == * [[Аканне]] і [[яканне]] — вымаўленне [о], [а], [э] як [а] у [[націск|ненаціскных]] [[склад]]ах. * Заўсёды цвёрдыя шыпячыя і [р]. * Фрыкатыўны гук [γ]. Выбухны гук [[Звонкі велярны выбухны зычны|[г]]] у беларускіх словах сустракаецца даволі рэдка, апроч іншаземных слоў і пры азванчэнні глухога [к] перад звонкімі [з], [д], [γ] (як у словах ''вакзал'' [вагза́л], ''анекдот'' [ан’эгдо́т], ''пакгаўз'' [пагγаўс])<ref>{{Кніга|аўтар=Андрэй Каляда|загаловак=Сцэнічная мова|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=«Беллітфонд»}}</ref>. У [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўным правапісе]] выбухны гук абазначаецца на пісьме літарай '''[[ґ]]'''. * Адсутнасць [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваных галосных]]<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.35.</ref>. * Зычныя могуць адрознівацца даўжынёй гучання, якая ўказвае на стык [[Марфема|марфем]]: ''аддаць'' — [ад:а́ц’], ''адтуль'' — [ат:ул’]. Таксама даўжыня гучання зычных можа служыць для адрознення слоў, набываючы, такім чынам, [[фанема|фаналагічнае]] значэнне: ''насенне—на сене'', ''мяккі ж— мякіш''. Да такіх належаць: [з’:], [с’:], [z’:], [ц’:], [ж:], [ч:], [л’:], [н’:], якія шырока ўжываюцца на месцы гістарычнага спалучэння «мяккі зычны+j». * Пераход гука [у] ў гук [ў] пасля галосных{{efn|Але не кожнае спалучэнне "галосны+ў" з'яўляецца вынікам такога пераходу.}}. * Наяўнасць [[Прыстаўны гук|прыстаўных]] і [[Эпентэза|ўстаўных]] галосных перад збегам зычных і зычных перад націскнымі галоснымі, а таксама наяўнасць устаўнога гука [й] у некаторых{{efn|Паводле некаторых аўтараў (Сцяцко), заўсёды.}} іншамоўных словах. * У выніку [[Падзенне рэдукаваных|фанетычных працэсаў]] — [[Чаргаванне гукаў|чаргаванне]] складоў ''ро, ло, ле'' адпаведна са складамі ''ры, лы, лі''. == Гл. таксама == * [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы]] * [[Арфаэпія беларускай мовы]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|ref=ФБЛМ}} * Беларуская мова: Вучэб. дапам. / Э. Д. Блінава, Н. В. Гаўрош, М. Ц. Кавалёва і інш.; Пад рэд. М. С. Яўневіча. — Мн. : Выш. школа, 1991. ISBN 5-339-00539-9 * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|аўтар=[[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. І. Падлужны]]|артыкул=Артыкуляцыя гукаў|старонкі=45—48|ref=Беларуская мова}} * {{Крыніцы/Сучасная беларуская мова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі}} [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка| ]] 2k8qgyyhaxr4h7r4umdt375x8gnjjsr 5122874 5122869 2026-04-06T21:31:49Z Jaŭhien 59102 Шаблон Беларуская мова 5122874 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная сістэма беларускай мовы''' — [[Фанетычная сістэма|гукавы лад]] [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы. == Гукавы склад == У беларускай літаратурнай мове 45 [[гук мовы|гукаў]]: 6 [[Галосны гук|галосных]] і 39 [[Зычны гук|зычных]]. Часам да іх далучаюць 9 падоўжаных зычных гукаў, якія могуць выконваць [[фанема|фаналагічную]] функцыю. Некаторыя аўтары залічваюць у асноўны гукавы склад толькі 32 зычныя гукі, а 7 зычных азначаюць як рэдкія. '''Галосныя''': [а], [о], [у], [ы], [э]{{efn|Абазначаецца таксама знакам [е].}}, [і]. '''Зычныя''': [б], [б’], [в], [в’], [γ]{{efn|name=gh|Фрыкатыўны гук.}} [γ’]{{efn|name=gh}}, [г’]{{efn|name=kg|Выбухны гук. У асноўным сустракаецца ў запазычаных словах.}}, [г’]{{efn|name=kg}}, [з], [з’], [д], [z]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз].}}, [z’]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз’].}}, [ж], [ž]{{efn|Абазначаецца таксама як [дж].}}, [й], [к], [к’], [л], [л’], [м], [м’], [н], [н’], [п], [п’], [р], [с], [с’], [т], [ў], [ф], [ф’], [х], [х’], [ц], [ц’], [ч], [ш]. '''Падоўжаныя зычныя''' з фаналагічнай функцыяй: [ж:], [з’:], [z’:], [л’:], [н’:], [с’:] [ц’:] [ч:] [ш:]. == Артыкуляцыйная база == Агульныя рысы [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыйнай]] базы беларускай мовы — агульная ненапружанасць пры гукаўтварэнні, моцнае памякчэнне ([[палаталізацыя]]) адных [[зычны]]х і цвёрдасць іншых. З агульнай ненапружанасці вынікаюць: * губна-губная артыкуляцыя пры вымаўленні /в/ пасля галосных і перад [у], [о]; * адсутнасць розніцы ў артыкуляцыі [[Губы|губ]] пры ўтварэнні цвёрдых і мяккіх губных [б], [п], [м], іх цвёрдае вымаўленне ў канцы [[слова|слоў]] і перад зычнымі: ''сем'', ''дроб'', ''сям’я'' — [с’амйа]. * ператварэнне зубных [д], [т] пры памякчэнні ў змычна-шчылінныя [z’] і [ц’] адпаведна праз ненапружанасць кончыка [[язык]]а ([[дзеканне]] і [[цеканне]]); * працяжнае вымаўленне [γ]. Характэрная і досыць яркая рыса — схільнасць да моцнага памякчэння зычных («мяккасць») і [[велярызацыя]] ўсіх цвёрдых зычных. Пры вымаўленні мяккіх зычных [z’], [ц’], [з’], [с’], [н’] кончык языка апускаецца да ніжніх [[зуб]]оў, а месца змычкі языка пераносіцца на [[паднябенне]], што робіць гэтыя гукі гіпермяккімі. Вымаўленне цвёрдых гукаў суправаджаецца заўсёды пад’ёмам задняй часткі спінкі языка да цвёрдага паднябення, што надае ім асаблівую цвёрдасць{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=45}}. Пераважная колькасць гукаў утвараюцца ў цэнтры [[рот]]авай поласці пры высокім агульным пад’ёме языка, самая актыўная частка яго — сярэдняя. У задняй частцы ротавай поласці ўтвараецца нязначная колькасць гукаў{{efn|Для параўнання: у [[каўказскія мовы|каўказскіх]] мовах больш характэрная заднеязычная, гартанная артыкуляцыя; ва ўкраінскай мове больш зычных утвараецца ў пярэдняй частцы ротавай поласці, артыкулююць кончык языка і яго пярэдняя частка, таму ўкраінскія зычныя — больш напружаныя<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.34,35.</ref>.}}. == Галосныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя галосных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}: {| class="wikitable" |- ! ! Пярэднія !! Сярэднія !! Заднія |- ! Верхнія | {{IPA link|i}} || align="center" | {{IPA link|ɨ}} || align="right" | {{IPA link|u}} |- ! Сярэднія | align="right" | {{IPA link|ɛ}} || || align="right" | {{IPA link|ɔ}} |- ! Ніжнія | || align="right" | {{IPA link|a}} || |} {| class="wikitable" ! [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы|Беларуская<br />транскрыпцыя]] ! [[МФА]] ! Апісанне ! Прыклады |- | align="center" | '''і''' | align="center" | {{IPA link|i}} | верхні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | л'''і'''ст |- | align="center" | '''э''' | align="center" | {{IPA link|ɛ}} | сярэдні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | г'''э'''ты |- | align="center" | '''ы''' | align="center" | {{IPA link|ɨ}} | верхні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | м'''ы'''ш |- | align="center" | '''а''' | align="center" | {{IPA link|a}} | ніжні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | к'''а'''т |- | align="center" | '''у''' | align="center" | {{IPA link|u}} | верхні пад’ём, задні рад, агублены | ш'''у'''м |- | align="center" | '''о''' | align="center" | {{IPA link|ɔ}} | сярэдні пад’ём, задні рад, агублены | к'''о'''т |} У залежнасці ад пазіцыі галосныя ў беларускай мове могуць мяняць свой характар без змянення асноўных акустычных якасцей. Усе галосныя пасля мяккіх зычных пачынаюцца са становішча языка, вельмі падобнага да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і], а ў цэнтральнай фазе становяцца больш пярэднімі і крыху больш высокімі па пад’ёме{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=21}}. === /{{IPA link|a}}/ (/а/) === Пры яго ўтварэнні ніжняя [[Сківіцы|сківіца]] апушчана, рот шырока раскрыты, а язык нязначна падымаецца ў напрамку да сярэдне-задняй часткі паднябення. Губы пры гэтым займаюць нейтральнае становішча{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Па губной артыкуляцыі адрозніваецца ад іншых галосных толькі тым, што адлегласць паміж верхняй і ніжняй губамі найбольшая. Бакавыя краі языка злёгку падымаюцца ўверх, дакранаючыся да карэнных зубоў і самых краёў паднябення. Цэнтральная падоўжная частка языка аказваецца значна ніжэй яго краёў. Кончык языка адцягнуты ад ніжніх зубоў унутр ротавай поласці. Уся пярэдняя частка языка плоская і прыціснута да ніжняга паднябення. Такім чынам, галосны [а] — ніжняга пад’ёму сярэдне-задняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У [[націск|ненаціскным]] становішчы артыкуляцыя гэтага гука адрозніваецца ад апісанай меншай выразнасцю пад’ёму языка і меншай ступенню раскрыцця рота. Вышэйшы пункт пад’ёму языка ссоўваецца ў напрамку да сярэдзіны зоны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Пасля мяккіх зычных, асабліва ў ненаціскным становішчы, [а] пераходзіць у разрад зычных сярэдняга рада{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|i}}/ (/і/) === Гук [і] характарызуецца самым высокім пад’ёмам языка. Шчыліна для праходу паветра паміж зубамі вузкая, ніжняя сківіца апушчана вельмі нязначна. Уся маса цела языка і нават яго корань рухаюцца наперад. Пярэдняя частка спінкі языка прыўзнята да пярэдніх верхніх зубоў і пярэдняй часткі паднябення. Пры ўтварэнні [і] узнікае досыць вузкая шчыліна паміж цвёрдым паднябеннем і сярэдзінай спінкі языка. У ненаціскным становішчы якіх-небудзь прыкметных адрозненняў у артыкуляцыі [і] не назіраецца. Характэрнай асаблівасцю яго з’яўляецца тое, што яму могуць папярэднічаць толькі мяккія зычныя. Праход у поласць [[нос]]а закрыты, губы ўдзелу ва ўтварэнні гэтага гука не прымаюць. Галосны [і] — верхняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === [{{IPA link|ɨ}}] ([ы]) === Галосны гук [ы] сустракаецца толькі пасля цвёрдых зычных. Пры яго вымаўленні пярэдняя частка языка злёгку адцягнута ад зубоў і высока падымаецца да сярэдзіны паднябення. Праход паміж паднябеннем і языком некалькі шырэйшы, чым пры артыкуляцыі [і]. Губы звычайна нейтральныя, але часам заўважаецца іх лёгкае гарызантальнае нацяжэнне. Праход у поласць носа закрыты. Гук [ы] — верхняга пад’ёму сярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У ненаціскным становішчы [ы] у носьбітаў літаратурнага вымаўлення можа адрознівацца толькі крыху ніжэйшай ступенню пад’ёму языка{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|u}}/ (/у/) === Гук [у] утвараецца пры моцна ўзнятай і адцягнутай назад задняй частцы спінкі языка. Увесь язык сабраны ў камяк, кончык яго далёка адсунуты ад ніжніх зубоў. Галосны [у] з’яўляецца моцна агубленым ([[Лабіялізацыя|лабіялізаваным]]). Губы пры яго вымаўленні выцягнуты наперад і ўтвараюць вельмі вузкі круглы праход для паветра. Галосны [у] — верхняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны. У моўнай плыні пераход ад артыкуляцыі папярэдняга зычнага да артыкуляцыі [у] ажыццяўляецца дастаткова хутка, таму што ўжо пры вымаўленні гэтага зычнага губы поўнасцю падрыхтаваны для артыкуляцыі [у], гэта значыць выцягнуты ўперад і акруглены. У выніку ўсе зычныя, якія знаходзяцца ў адным складзе з [у] аказваюцца агубленымі. Гэты гук выяўляе найменшую залежнасць ад фанетычнай пазіцыі. У прыватнасці на вытрымку практычна не аказваюць уплыву мяккія зычныя. Свае слыхавыя ўласцівасці ён захоўвае і ва ўсіх ненаціскных пазіцыях{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38}}. === /{{IPA link|ɔ}}/ (/о/) === Гук [о] па становішчы губ пры яго вымаўленні вельмі нагадвае [у], толькі праход для паветра паміж імі значна большы. Краі задняй часткі языка высока падымаюцца ў напрамку да мяккага паднябення і прыціскаюцца да карэнных зубоў і нават краёў паднябення. Сярэдняя падоўжная частка языка знаходзіцца некалькі ніжэй яго краёў, кончык далёка адцягнуты ўнутр ротавай поласці. Вышэйшы пункт пад’ёму знаходзіцца некалькі ніжэй, чым пры ўтварэнні [у]. Мяккае паднябенне закрывае праход у поласць носа. Гук [о] — сярэдняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38—39}}. Як і пры вымаўленні [у], губы моцна выцягваюцца наперад яшчэ да пачатку артыкуляцыі [о] і папярэднія зычныя аказваюцца лабіялізаванымі. Характэрна, што ў пачатковай фазе (экскурсіі) выцягванне губ больш моцнае. К канцу гука губы рухаюцца ў нейтральнае становішча. Таму ў большасці гаворачых па-беларуску гэты гук пад моцным націскам у пачатковай фазе вельмі нагадвае па артыкуляцыі [у], а ў канцавой фазе да некаторай ступені сходны з [а]. У становішчы пасля мяккіх зычных моцным змяненням падвяргаецца экскурсія{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39}}. === /{{IPA link|ɛ}}/ (/э/) === Галосны [э] у пачатку слова, у сярэдзіне пасля цвёрдых зычных і пры ізаляваным вымаўленні ўтвараецца пры значным раскрыцці рота, пад’ёме спінкі языка да сярэдняй часткі паднябення і пасіўных губах. Краі языка падымаюцца значна вышэй, чым сярэдзіна, і прыціскаюцца да бакавых зубоў і краёў паднябення. Кончык языка крыху адцягнуты ад ніжніх зубоў, але не прыціснуты і распластаны, як пры [а], а звычайна патоўшчаны і злёгку прыўзняты. Мяккае паднябенне паднятае і закрывае праход у поласць носа. Гук [э] — сярэдняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены. Не пад націскам пасля цвёрдых зычных [э] сустракаецца амаль выключна ў [[Запазычаныя словы|запазычаннях]]. Пасля мяккіх зычных [э] у значнай ступені мяняе свае артыкуляцыйныя якасці і становіцца галосным сярэдне-высокага пад’ёму{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39—40}}. == Зычныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя зычных<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=89|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="5" |Спосаб утварэння ! rowspan="5" |Удзел голасу і шуму ! colspan="11" |Месца ўтварэння |- ! colspan="4" |губныя ! colspan="7" |язычныя |- ! colspan="2" rowspan="2" |губна-губныя ! colspan="2" rowspan="2" |губна-зубныя ! colspan="4" |пярэдне&shy;язычныя !сярэдне&shy;язычныя ! colspan="2" |[[Заднеязычныя зычныя|задне&shy;язычныя]] |- ! colspan="2" | зубныя ! colspan="2" | пярэдне-паднябенныя ! colspan="2" | сярэдне-паднябенныя !задне-паднябенныя |- !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> ! colspan="2" |<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> |- ! rowspan="2" | Змычныя (выбухныя) !<small>глухія</small> | {{IPA link|p}} [п] |{{IPA link|pʲ}} [п’] | | | {{IPA link|t̪}} [т] | | | | |{{IPA link|kʲ}} [к’] | {{IPA link|k}} [к] |- !<small>звонкія</small> |{{IPA link|b}} [б] |{{IPA link|bʲ}} [б’] | | |{{IPA link|d̪}} [д] | | | | |{{IPA link|ɡʲ}} [г’] |{{IPA link|ɡ}} [г] |- ! rowspan="2" | Змычна-шчылінныя (афрыкаты) !<small>глухія</small> | | | | | {{IPA link|t͡s̪}} [ц] | | {{IPA link|t͟͡sʲ}} [ц’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|t͡ʂ}} [ч] | | | |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|d͡z̪}} [z] | |{{IPA link|d͟͡zʲ}} [z’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|d͡ʐ}} [ž] | | | |- ! rowspan="2" | Шчылінныя (фрыкатыўныя) !<small>глухія</small> | | | {{IPA link|f}} [ф] |{{IPA link|fʲ}} [ф’] | {{IPA link|s̪}} [с] | | {{IPA link|s̠ʲ}} [с’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|ʂ}} [ш] | |{{IPA link|xʲ}} [х’] | {{IPA link|x}} [х] |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|z̪}} [з] | |{{IPA link|z̠ʲ}} [з’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|ʐ}} [ж] | |{{IPA link|ɣʲ}} [γ’] |{{IPA link|ɣ}} [γ] |- !Апраксіманты ! rowspan="4" |<small>санорныя</small> |{{IPA link|w}} [ў] | |{{IPA link|ʋ}} [в] |{{IPA link|ʋʲ}} [в’] | | | | |{{IPA link|j}} [й] | | |- ! Дрыжачыя (вібранты) | | | | | | | |{{IPA link|r}} [р] | | | |- ! Насавыя | {{IPA link|m}} [м] |{{IPA link|mʲ}} [м’] | | | {{IPA link|n̪}} [н] | | {{IPA link|nʲ}} [н’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | | | | |- ! Ротавыя (бакавыя) | | | | | {{IPA link|ɫ̪}} [л] |{{IPA link|lʲ}} [л’] | | | | | |} === Велярызацыя === Утварэнне цвёрдых гукаў суправаджаецца [[велярызацыя]]й — пад’ёмам задняй часткі языка да мяккага паднябення{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === Палаталізацыя === [[Палаталізацыя]] зычных заключаецца ў тым, што побач з асноўнымі артыкуляцыямі дадаткова падымаецца сярэдняя частка языка да паднябення, таму рэзка змяняецца форма ротавай поласці і гук набывае спецыфічную афарбоўку, якую і прынята называць мяккасцю. Зразумела, што палаталізавацца не можа [й], паколькі яго асноўная артыкуляцыя звязана з пад’ёмам сярэдняй часткі языка. Таму яго называюць палатальным у адрозненне ад усіх іншых мяккіх, або палаталізаваных гукаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}. Большасць зычных сучаснай беларускай мовы ўтвараюць пары па цвёрдасці і мяккасці. Не мае адпаведнага цвёрдага гук [й], адпаведны мяккі адсутнічае ў гукаў [ў], [z]{{efn|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [д] і [z’].}}. У асобную групу вылучаюцца зацвярдзелыя зычныя [ж], [ш], [ž], [ч], [р], [ц]{{efn|name=tc|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [т] і [ц’].}}. === Апікальныя і дарсальныя зычныя === Вымаўленне зубных зычных [т], [д], [с], [з], [н], [л], [л’], [ц], [z] і альвеалярнага [р] звязана са змыканнем кончыка языка з верхнімі зубамі або ўтварэннем шчыліны паміж гэтымі органамі. Таму іх называюць не проста пярэднеязычнымі, а кончыкавымі (апікальнымі). Астатнія пярэднеязычныя з’яўляюцца спінкавымі (дарсальнымі){{Sfn|ФБЛМ|1989|с=60}}. === Свісцячыя і шыпячыя зычныя === Паводле акустычнага ўражання вылучаюцца '''свісцячыя''' зычныя: [с], [з], [ц], [z], [с’], [з’], [ц’], [z’] — і '''шыпячыя''' зычныя: [ш], [ж], [ч], [ž]. Пярэдняя частка языка прымае актыўны ўдзел ва ўтварэнні зычных шыпячых, аднак адносна цвёрдага паднябення месца іх артыкуляцыі значна далей ссунута ў ротавую поласць, чым у іншых пярэднеязычных гукаў. === /{{IPA link|ʋ}}/ (/в/) і /{{IPA link|ʋʲ}}/ (/в’/) === Зычныя фанемы /в/ і /в’/ назіраюцца ў наступных артыкуляцыях<ref name="Канвертар">{{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі|author=Алесь Булойчык, Уладзімір Кошчанка|website=Нацыянальны корпус беларускай мовы}}</ref>: * губна-зубны [{{IPA link|ʋ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|ɨ}}], [{{IPA link|ɛ}}] і ў канцы слова пасля зычнага: ''варона'' — {{IPA|[ʋaˈrɔn̪a]}}, ''вырай'' — {{IPA|[ˈʋɨraj]}}, ''вэрхал'' — {{IPA|[ˈʋɛrxaɫ]}}, ''нерв'' — {{IPA|[ˈnʲɛrʋ]}}; * губна-зубны [{{IPA link|ʋʲ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|i}}], [{{IPA link|ɛ}}]: ''вядомы'' — {{IPA|[ʋʲaˈd̪ɔmɨ]}}, ''вір'' — {{IPA|[ˈʋʲir]}}, ''верх'' — {{IPA|[ˈʋʲɛrx]}}; * губна-губныя [{{IPA link|β̞}}] і [{{IPA link|β̞ʲ}}] перад [{{IPA link|u}}], [{{IPA link|ɔ}}]: ''вёска'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲɔs̪ka]}}, ''возера'' — {{IPA|[ˈβ̞ɔẕʲɛra]}}, ''вюрмскі'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲurms̪kʲi]}}, ''вуда'' — {{IPA|[ˈβ̞ud̪a]}}; * губна-губны [{{IPA link|w}}] пасля галосных перад зычнымі і ў канцы слова пасля галоснай: ''шоўк'' — {{IPA|[ˈʂɔwk]}}, ''быў'' — {{IPA|[ˈbɨw]}}. Пры вымаўленні гука [в] ніжняя губа ўнутраным бокам змыкаецца з верхнімі зубамі па краях, а спераду паміж ёю і двума пярэднімі цэнтральнымі зубамі застаецца шчыліна. Верхняя губа пры гэтам нейтральная. Язык, як і пры артыкуляцыі іншых губных цвёрдых, адцягваецца ад зубоў у глыбіню ротавай поласці і прыкметна прыўзнімаецца ў напрамку да мяккага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=43}}. Ступень выражанасці губна-зубной артыкуляцыі фанемы /в/ розная перад рознымі галоснымі. Найбольш ярка яна выражана перад галоснымі [ы] і [э], менш выразная перад галосным [а], яшчэ менш выразная перад [о] і амаль зусім не выражана перад [у], дзе гук [в] практычна не адрозніваецца ад губна-губнога [ў]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=45—46}}. === [{{IPA link|w}}] ([ў]) === Пры ўтварэнні [ў] становішча губ аналагічнае іх становішчу пры галосным [у], толькі крыху меншы праход для паветранага струменя. Язык адцягнуты назад і падняты ўверх значна больш, чым пры [у]. У выніку ўтвараюцца дзве больш вузкія, чым пры [у], шчыліны: паміж верхняй і ніжняй губамі і паміж мяккім паднябеннем і задняй часткай спінкі языка. Зычны [ў] шчылінны губна-губны (білабіяльны). Але шчыліна па сваіх памерах значная і шум не утвараецца, таму яго адносяць да плаўных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|j}}/ (/й/) === Утварэнне зычнага [й] пасля галосных перад зычнымі і перад паўзай характарызуецца ўзнікненнем шчыліны дзякуючы пад’ёму сярэдзіны языка да сярэдзіннай часткі цвёрдага паднябення. Становішча языка падобнае на яго становішча пры артыкуляцыі галоснага [і], але пры вымаўленні [й] зона датыкання языка да паднябення большая, чым пры вымаўленні [і]. Яго разам з [ў] называюць паўгалосным або нескладовым галосным. Але дакладней абодва гэтыя гукі адносіць да зычных хоць бы на той падставе, што, як і ўсе іншыя зычныя, яны не ўтвараюць самастойнага склада{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. Другі варыянт [й] сустракаецца перад галоснымі (''яма, ехаць, краіна''). У гэтым выпадку утвараецца доўгая і дастаткова вузкая шчыліна, асабліва вузкая насупраць задняй часткі цвёрдага паднябення. Гэта сярэднеязычны зычны гук. Паколькі шчыліна вельмі вузкая, у ей узнікаюць завіхрэнні паветранай плыні, якія ўспрымаюцца як шум. Па меры набліжэння да галоснага гук паступова ўзмацняецца, набліжаючыся да галоснага [і], што абумоўлена змяншэннем пад’ёму языка. Паступова змяншаецца і шум. Якой-небудзь прыкметнай мяжы паміж [й] і наступным галосным не назіраецца{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|d͟͡zʲ}}/ (/z’/) і /{{IPA link|t͟͡sʲ}}/ (/ц’/) === Зычныя [z’], [ц’] і гістарычна, і функцыянальна з’яўляюцца парнымі з [д], [т]. Аднак іх вымаўленне істотна адрозніваецца ад вымаўлення апошніх і складае адну з адметных рыс беларускай фанетыкі, якая атрымала назву [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]]. Мяккія [ц’], [z’] па спосабе ўтварэння належаць не да змычных, як [д], [т], а да змычна-шчылінных. Пры іх вымаўленні спачатку ўзнікае змыканне языка з цвёрдым паднябеннем, а затым наступае хуткае ўтварэнне шчыліны, якая існуе пэўны час, перш чым органы мовы пяройдуць да артыкуляцый, неабходных для ўтварэння наступнага гука. Пры гэтым з бакоў язык прыціскаецца да карэнных зубоў і разцоў, а таксама да краёў паднябення такім чынам, што плошча змыкання аказваецца істотна большай параўнанні з [д] і [т]. Спераду таксама ўзнікае дастаткова вялікая зона змыкання. Часта кончык языка апушчаны і не прыціскаецца да верхняга паднябення. Зона змычкі спераду ніколі не захоплівае зубы, а цалкам прыходзіцца на паднябенне. У некаторых выпадках змычка спінкі языка з паднябеннем вельмі слабая{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=56—57}}. У час размыкания толькі пярэдняя частка языка адрываецца ад паднябення, а з бакоў змычка захоўваецца. Сярэдзіна языка прагінаецца, у выніку чаго паміж паднябеннем і спінкай языка утвараецца шчыліна, у якой узнікае шум, характэрны для [з’], [с’], але з рэзкім пачаткам. Зрух месца ўтварэння змычкі прыводзіць да таго, што гучанне [z’], [ц’] набывае больш або менш значнае шапеляватае (нагадвае [ж], [ш]) адценне. Таму мяккія змычна-шчылінныя [z’], [ц’] нельга аднесці да тыповых свісцячых, як [z], [ц]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57}}. === /{{IPA link|z̠ʲ}}/ (/з’/) і {{IPA link|s̠ʲ}} (/с’/) === Да шапеляватых адносяцца таксама і мяккія шчылінныя [с’], [з’]. Шчыліна ў іх таксама утвараецца значна глыбей у ротавай поласці, у заальвеалярнай зоне, паміж спінкай языка і паднябеннем. Бакі языка прыціскаюцца толькі да крайніх карэнных зубоў і паднябення, а кончык апускаецца да ніжніх зубоў. Сама шчыліна шырэйшая, чым у час вымаўлення цвёрдых [с], [з], нягледзячы на тое, што плошча змыкання языка з паднябеннем значна большая. Язык займае вельмі высокае становішча, блізкае да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57—58}}. === /{{IPA link|nʲ}}/ (/н’/) === Істотна адрозніваецца і артыкуляцыя мяккага [н’] ад артыкуляцыі цвёрдага [н]. У момант змычкі кончык языка апушчаны і звычайна не датыкаецца да пярэдніх зубоў і паднябення. Змычка ўтвараецца пярэдняй часткай спінкі языка і яго краямі, якія прыціскаюцца да заальвеалярнай зоны цвёрдага паднябення. Гэта азначае, што месца артыкуляцыі ссунута ў заднюю зону. Плошча змыкання значна большая, чым у [н]. Уся пярэдняя частка языка высока паднята ў напрамку да цвёрдага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=58}}. === /{{IPA link|r}}/ (/р/) === Зычны [р] адносіцца да дрыжачых. Пры яго артыкуляцыі кончык языка падымаецца вышэй узроўню верхніх зубоў, злёгку выцягваецца ў напрамку да альвеол або нават да заальвеалярнай зоны. Задняя частка языка крыху прыўзнята да мяккага паднябення, якое закрывае праход у поласць носа. Гук утвараецца ў выніку ваганняў галасавых звязак. У той жа час кончык языка робіць вагальныя рухі, то збліжаючыся з паднябеннем, то аддаляючыся ад яго{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|m}}/ (/м/) === Фанема /м/ рэалізуецца ў<ref name="Канвертар" />: * губна-губным насавым зычным гуку [{{IPA link|m}}]: ''[m]аці''; * губна-зубным насавым зычным гуку [{{IPA link|ɱ}}] перад /ф/ і /в/: ''а[ɱ]фара''. == Асаблівасці ў спалучэнні і вымаўленні гукаў == * [[Аканне]] і [[яканне]] — вымаўленне [о], [а], [э] як [а] у [[націск|ненаціскных]] [[склад]]ах. * Заўсёды цвёрдыя шыпячыя і [р]. * Фрыкатыўны гук [γ]. Выбухны гук [[Звонкі велярны выбухны зычны|[г]]] у беларускіх словах сустракаецца даволі рэдка, апроч іншаземных слоў і пры азванчэнні глухога [к] перад звонкімі [з], [д], [γ] (як у словах ''вакзал'' [вагза́л], ''анекдот'' [ан’эгдо́т], ''пакгаўз'' [пагγаўс])<ref>{{Кніга|аўтар=Андрэй Каляда|загаловак=Сцэнічная мова|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=«Беллітфонд»}}</ref>. У [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўным правапісе]] выбухны гук абазначаецца на пісьме літарай '''[[ґ]]'''. * Адсутнасць [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваных галосных]]<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.35.</ref>. * Зычныя могуць адрознівацца даўжынёй гучання, якая ўказвае на стык [[Марфема|марфем]]: ''аддаць'' — [ад:а́ц’], ''адтуль'' — [ат:ул’]. Таксама даўжыня гучання зычных можа служыць для адрознення слоў, набываючы, такім чынам, [[фанема|фаналагічнае]] значэнне: ''насенне—на сене'', ''мяккі ж— мякіш''. Да такіх належаць: [з’:], [с’:], [z’:], [ц’:], [ж:], [ч:], [л’:], [н’:], якія шырока ўжываюцца на месцы гістарычнага спалучэння «мяккі зычны+j». * Пераход гука [у] ў гук [ў] пасля галосных{{efn|Але не кожнае спалучэнне "галосны+ў" з'яўляецца вынікам такога пераходу.}}. * Наяўнасць [[Прыстаўны гук|прыстаўных]] і [[Эпентэза|ўстаўных]] галосных перад збегам зычных і зычных перад націскнымі галоснымі, а таксама наяўнасць устаўнога гука [й] у некаторых{{efn|Паводле некаторых аўтараў (Сцяцко), заўсёды.}} іншамоўных словах. * У выніку [[Падзенне рэдукаваных|фанетычных працэсаў]] — [[Чаргаванне гукаў|чаргаванне]] складоў ''ро, ло, ле'' адпаведна са складамі ''ры, лы, лі''. == Гл. таксама == * [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы]] * [[Арфаэпія беларускай мовы]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|ref=ФБЛМ}} * Беларуская мова: Вучэб. дапам. / Э. Д. Блінава, Н. В. Гаўрош, М. Ц. Кавалёва і інш.; Пад рэд. М. С. Яўневіча. — Мн. : Выш. школа, 1991. ISBN 5-339-00539-9 * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|аўтар=[[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. І. Падлужны]]|артыкул=Артыкуляцыя гукаў|старонкі=45—48|ref=Беларуская мова}} * {{Крыніцы/Сучасная беларуская мова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка| ]] acpfnktrj4gfjq2ek3t3jrojmehgbrv Фларыян Паўлавіч Ждановіч 0 2870 5122713 5120603 2026-04-06T12:13:21Z M.L.Bot 261 стыль, афармленне 5122713 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {{Цёзкі2|Ждановіч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск]], [[НКУС]]; Псеўданімы: ''Алесь Крэсік'', ''Иван Карась'') — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антон Паўлавіч Ждановіч|А. П. Ждановіча]]. == Біяграфія == Скончыў Варшаўскую драматычную школу (1902). Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах Беларусі. Далучыўся да беларускага культурніцкага руху; у 1913 годзе ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «Паўлінку» [[Я. Купала|Я. Купалы]]; падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш». Арганізаваў драматычны гурток, які пасля паказу ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам спектакля «Па рэвізіі» [[М. Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкага]] быў забаронены ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на рускай сцэне. Да [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] (1917) працаваў у Мінскай гарадской думе. Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Я. Купалы. [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] У складаных умовах нямецкай і польскай акупацыі ствараў беларускі нацыянальны тэатр. Пад кіраўніцтвам Ф. Ждановіча 14.9.1920 года ў Мінску адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1; цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы), дзе ён быў першым мастацкім кіраўніком і акцёрам. Адначасова ў Наркамаце асветы БССР курыраваў беларускія тэатры. З 1922 года ў акцёрскім складзе тэатра. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] smfuqsg3athzmblncnwh0l4i5zqkxa1 5122741 5122713 2026-04-06T13:15:13Z Lš-k. 16740 5122741 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]; Псеўданімы: ''Алесь Крэсік'', ''Іван Карась'') — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах Беларусі. Далучыўся да беларускага культурніцкага руху; у 1913 годзе ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «Паўлінку» [[Я. Купала|Я. Купалы]]; падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш». Арганізаваў драматычны гурток, які пасля паказу ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам спектакля «Па рэвізіі» [[М. Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкага]] быў забаронены ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на рускай сцэне. Да [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] (1917) працаваў у Мінскай гарадской думе. Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Я. Купалы. [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] У складаных умовах нямецкай і польскай акупацыі ствараў беларускі нацыянальны тэатр. Пад кіраўніцтвам Ф. Ждановіча 14.9.1920 года ў Мінску адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1; цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы), дзе ён быў першым мастацкім кіраўніком і акцёрам. Адначасова ў Наркамаце асветы БССР курыраваў беларускія тэатры. З 1922 года ў акцёрскім складзе тэатра. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] fn0ph2f97y3wnm8jjs3pl24cy870k1y 5122753 5122741 2026-04-06T13:58:39Z Lš-k. 16740 крыху перапісваем. Колькі ж цэнзуры ў афіцыйных біяграфіях 5122753 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах нямецкай, пазней бальшавіцкай і польскай акупацый. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Пад кіраўніцтвам Ф. Ждановіча 14.9.1920 года ў Мінску адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1; цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы), дзе ён быў першым мастацкім кіраўніком і акцёрам. Адначасова ў Наркамаце асветы БССР курыраваў беларускія тэатры. З 1922 года ў акцёрскім складзе тэатра. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] e8011zxjgaq8e5alu6tmz4wrqtgifcf 5122757 5122753 2026-04-06T14:10:54Z Lš-k. 16740 5122757 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога Першага таварыства беларускай драмы і камедыі, ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] m8877v7oi285kaqqyth8pzkf6cyttqm 5122758 5122757 2026-04-06T14:11:19Z Lš-k. 16740 5122758 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] dqibgum6r6gpjqwd23bl550ao843v74 5122759 5122758 2026-04-06T14:14:35Z Lš-k. 16740 5122759 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. 3 1926 года пачаліся ганенні. Фларыян Ждановіч арыштаваны [[ДПУ БССР]] 19.7.1930 года па справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10.4.1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў ППК (адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>). У 1937—1938 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны<ref name="Маракоў"/>. Рэабілітаваны 11.7.1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Ф. Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 4xwdeu7xosgxp1xshfxvydrvowfzul9 5122760 5122759 2026-04-06T14:22:07Z Lš-k. 16740 5122760 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года таксама ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» Я. Яноўскага. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей, яго дачка — [[Ірына Ждановіч]] — актрыса, Народная артыстка БССР. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 7uib85u7uopkokt4yj5599qdghmedl6 5122762 5122760 2026-04-06T14:24:28Z Lš-k. 16740 5122762 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года таксама ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» Я. Яноўскага. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Ф. Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|У. Галубка]], [[Карусь Каганец|К. Каганца]], [[К. Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[І. Буйніцкі|І. Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» Б. Шоу), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» Б. Томаса). == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] njcq7lhdaeo4emp7ee95qkpgylcvcju 5122768 5122762 2026-04-06T14:29:09Z Lš-k. 16740 /* Савецкая Беларусь */ 5122768 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» Я. Яноўскага. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 6jv88kmlndmmp7ipsrn9nucdgl35rin 5122769 5122768 2026-04-06T14:30:11Z Lš-k. 16740 5122769 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]]. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] nxuda2pdecb0tbnmkq9l846a2n601ug 5122775 5122769 2026-04-06T14:41:21Z Lš-k. 16740 5122775 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах на Беларусі. У 1907 годзе вярнуўся ў Мінск і далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" /> на хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя. Улетку 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Падрыхтаваў мастацкую праграму «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні. Арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказала на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. Далейшая дзейнасць была забаронена расійскімі ўладамі. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] паставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]]. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] n6qhsw0djhu3ptobz3oh0ksgr2sisd1 5122839 5122775 2026-04-06T20:14:57Z Lš-k. 16740 5122839 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» („Sokół”)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}</ref>. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" />. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні<ref name=":1" />. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў[[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшк]]<nowiki/>і «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра<ref name=":1" />. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]<ref name=":1" />. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]]. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] asficw5uoc5e60lvtqe0r4x5hpuccnb 5122846 5122839 2026-04-06T20:27:07Z Lš-k. 16740 /* Літаратура */ 5122846 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» („Sokół”)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}</ref>. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" />. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні<ref name=":1" />. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў[[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшк]]<nowiki/>і «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра<ref name=":1" />. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]<ref name=":1" />. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]]. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ждановіч Фларыян Паўлавіч|[[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Сабалеўскі А.]]|368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] in7rhucqyskfo965h8a3yvsx5aa6h4t 5122849 5122846 2026-04-06T20:29:55Z Lš-k. 16740 5122849 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ждановіч}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]]. == Біяграфія == === Раннія гады. Беларускае адраджэнне === Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}</ref>. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» („Sokół”)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}</ref>. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху<ref name=":0" />. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні<ref name=":1" />. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў[[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшк]]<nowiki/>і «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра<ref name=":1" />. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар<ref name=":0" />. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]<ref name=":1" />. У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. === Беларуская народная Рэспубліка === [[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]] Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. === Савецкая Беларусь === [[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]] Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]]. Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]]. Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена<ref name="Маракоў">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса. == Творчасць == Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы. Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]). Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік. == Памяць == * Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ждановіч Фларыян Паўлавіч|[[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Сабалеўскі А.]]|368}} * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408. * {{крыніцы/ЭКБ|3||623}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972. ** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992. ** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] g0hyadzf544c6opom4rqoppk39lw2vp Беларусізацыя 0 14804 5122833 4980268 2026-04-06T20:07:32Z Pabojnia 135280 /* Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў */ афармленне 5122833 wikitext text/x-wiki '''Беларусізацыя''' — палітыка, накіраваная на прасоўванне [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і культуры, вылучэнне [[беларусы|беларусаў]] на дзяржаўныя пасады, перавод дзяржаўных устаноў на беларускую мову, што праводзілася ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] у 1920-я гады. == Перадумовы == === Беларусы і беларуская мова ў Расійскай імперыі (да 1905) === [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Этнаграфічная карта беларускага племені, складзеная [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]] у 1903 годзе.]] Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] у канцы XVIII стагоддзя беларускія землі былі далучаны да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе якой яны знаходзіліся да самай ліквідацыі імперыі ў 1917 годзе. У 1897 годзе беларуская мова была роднай для 5,8 мільёнаў жыхароў імперыі. Беларусы складалі больш за 50 % насельніцтва [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Віцебская губерня|Віцебскай]] губерняў, засялялі большую частку [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і асобныя ўезды [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай]] і [[Смаленская губерня|Смаленскай]] губерняў<ref>{{Крыніцы/БіЭ|Россия/Дополнение/Население}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=0|title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г.|website=Демоскоп|lang=ru}}</ref>. Беларусы пражывалі пераважна ў [[Сельская мясцовасць|сельскай мясцовасці]], а іх доля ў гарадах складала ў сярэднім 14,5 % і вагалася ад 7,6 % у Віцебскай да 30 % у Магілёўскай губерні<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=333}}</ref>. Адной з прычын такога становішча было існаванне [[Мяжа аселасці|мяжы яўрэйскай аселасці]], што дазваляла [[яўрэі|яўрэям]] сяліцца толькі ў заходніх губернях імперыі. З 1882 года яўрэям забаранялася сяліцца па-за межамі гарадоў і мястэчак, а ў 90-я гады значная колькасць яўрэяў з [[Масква|Масквы]] і іншых расійскіх гарадоў была выслана ў беларускія гарады, ствараючы там штучную перанаселенасць. Гэтая перанаселенасць стрымлівала міграцыю мясцовых жыхароў з вёсак у горад. Тыя беларусы, што ўсё ж перасяляліся з вёсак, часцей абіралі гарады па-за межамі беларускіх губерній. У 1897 годзе ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] жыло 66,5 тысяч беларусаў, у Маскве — 15,9 тысяч, у [[Адэса|Адэсе]] — 16,9 тысяч, у той час як у [[Мінск]]у іх было 8,2 тысячы, у [[Віцебск]]у — 8 тысяч, у [[Гродна|Гродне]] — 5,4 тысячы, у [[Гомель|Гомелі]] — 6,5 тысяч, у [[Магілёў|Магілёве]] — 12,9 тысяч. Выкліканая царскай палітыкай слабасць міграцыйных патокаў з беларускіх вёсак у беларускія гарады стрымлівала сацыяльна-эканамічнае, грамадска-палітычнае і культурнае развіццё Беларусі<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=335-336}}</ref>. У сувязі з дзяржаўнай палітыкай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], беларуская мова не мела вялікай вагі ў адукацыі, грамадскім і палітычным жыцці губерній, заселеных беларусамі. Падаўленае [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанне 1863 года]] прывяло да радыкалізацыі русіфікацыйных захадаў. Былі ўведзены «[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/428434-1863-marta-23-vremennye-pravila-dlya-narodnyh-shkol-v-guberniyah-vilenskoy-kovenskoy-grodnenskoy-minskoy-mogilevskoy-i-vitebskoy Часовыя правілы для народных школ]», якія прадугледжвалі выкладанне ўсіх дысцыплін у [[народныя вучылішчы|народных вучылішчах]] [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] на [[Руская мова|расійскай мове]], акрамя {{нп5|Закон Божы (дысцыпліна)|Закона Божага|ru|Закон Божий (дисциплина)}} для дзяцей [[рыма-каталіцтва|рымска-каталіцкага веравызнання]]. Гэтыя правілы пазней дапаўняліся {{нп5|Цыркуляр|цыркулярамі|ru|Циркуляр}} 70-90-х гадоў, што яшчэ больш узмацнялі кантроль дзяржавы над адукацыяй<ref>{{harvnb|Гісторыя Беларусі Т. 4|2005|с=277}}</ref>. У афіцыйнай прапагандзе беларусы разглядаліся не як асобны народ, а толькі як адгалінаванне «рускага племені»<ref>{{harvnb|Гісторыя Беларусі Т. 4|2005|с=279}}</ref>. [[Кнігадрукаванне]] на беларускай мове, спыненае ў 1863 годзе ў адказ на паўстанне Каліноўскага, вяртаецца толькі ў 1889 годзе, калі творы [[Янка Лучына|Лучыны]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Дуніна-Марцінкевіча]], а таксама паэма «[[Тарас на Парнасе]]» былі надрукаваныя на старонках «[[Мінскі лісток|Минского листка]]» і «[[Календарь Северо-Западного края|Календаря Северо-Западного края]]»<ref>{{harvnb|Гісторыя Беларусі Т. 4|2005|с=287}}</ref>. Тым не менш, дазвол на публікацыю атрымлівалі нешматлікія творы, таму вядомыя выпадкі друку беларускай мастацкай літаратуры падпольна ў абыход цэнзуры яшчэ да [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=349}}</ref>. Агітацыйныя брашуры, накіраваныя на прасоўванне [[сацыялізм|сацыялістычных]] ідэй сярод беларусаў, друкаваліся на беларускай мове за мяжой, у такіх гарадах як [[Жэнева]], [[Тыльзіт]] і [[Лондан]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=347}}</ref>. Акрамя прыгнечанага стану беларускай мовы, русіфікацыя праяўлялася і ў [[саслоўе|саслоўным]] і прафесійным падзеле беларускіх губерній. Мясцовыя настаўнікі і чыноўнікі не карысталіся даверам улады, таму ім на замену прысылаліся кадры з этнічна расійскіх земляў<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=334}}</ref>. У 1897 годзе сярод [[Сялянства|сялян]] беларускіх губерній «[[Рускія|велікаросы]]» (расіяне) складалі толькі 5 %, у той час як сярод [[духавенства]] — 61,5 %. Сярод патомных [[Дваранства|дваран]], якія атрымалі сваё дваранства ў спадчыну, палова называлі роднай мовай беларускую, 16 % — расійскую. Асабістыя ж дваране, што атрымлівалі дваранства за ўласныя заслугі, на 51,8 % складаліся з расіян<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=333}}</ref>. Нягледзячы на палітыку Расійскай імперыі, у канцы XIX і першыя гады XX стагоддзя фарміравалася беларуская інтэлігенцыя, якая прасоўвала ідэі самастойнасці беларускага этнасу і пачала ствараць новую літаратурную традыцыю для беларускай мовы<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=357}}</ref>. Узімку з 1902 на 1903 год з нацыянальна-культурных гурткоў беларускай моладзі Менска, [[Вільня|Вільні]] і Пецярбурга паўстала [[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (пазней будзе перайменавана ў Беларускую сацыялістычную грамаду), сярод яе стваральнікаў і кіраўнікоў — [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, [[Алаіза Пашкевіч]], [[Казімір Кастравіцкі]], [[Алесь Бурбіс]], [[Вацлаў Іваноўскі]] і [[Францішак Умястоўскі]], амаль усе паходзілі з дробнапамеснай беларускай шляхты. У сваёй праграме БРГ абвяшчала сябе сацыяльна-палітычнай арганізацыяй беларускага працоўнага народа, а ў якасці формы для забеспячэння нацыянальнай свабоды называла незалежную [[дэмакратыя|дэмакратычную]] [[рэспубліка|рэспубліку]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=355-356}}</ref>. === Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў === [[Рэвалюцыя 1905 года]] спрыяла ўздыму нацыянальных рухаў сярод народаў Расійскай імперыі, у тым ліку сярод беларусаў. Палітычнае змаганне беларусаў за {{нп5|Самакіраванне|самакіраванне|en|Self-governance}} ўзначальвала [[Беларуская сацыялістычная грамада]] (БСГ). У 1905 годзе БСГ выступала за стварэнне [[федэрацыя|федэратыўнай]] дэмакратычнай рэспублікі ў Расіі з Канстытуцыйным сходам і асобнымі соймамі для кожнага народа<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=416}}</ref>. БСГ мела ўласную падпольную друкарню ў Менску, выдала ў беларускім перакладзе {{нп5|Фінансавы маніфест|Фінансавы маніфест|ru|Финансовый манифест (1905)}}<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=417}}</ref>. [[Файл:Наша Доля1.pdf|thumb|Першы выпуск «Нашай долі».]] 1 верасня 1906 года БСГ пачынае выдаваць у [[Вільня|Вільні]] штотыднёвую легальную газету «[[Наша доля]]» [[кірыліца]]й і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Першы яе нумар выйшаў 10-тысячным накладам. Неафіцыйнымі рэдактарамі газеты былі браты Луцкевічы, Алаіза Пашкевіч, Францішак Умястоўскі. [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] прыцягнуў да напісання газеты [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=418}}</ref>. Публікацыі газеты мелі рэвалюцыйна-дэмакратычны характар, таму на першы, трэці і чацвёрты нумары быў накладзены арышт. У сувязі з ціскам уладаў, выхад газеты быў прыпынены рэдакцыяй, але ў лістападзе і снежні 1906 года новым рэдактарам удалося выдаць яшчэ два нумары. Сёмы нумар быў знішчаны паліцыяй яшчэ ў наборы, а ў студзені 1907 года рашэннем [[Віленская судовая палата|Віленскай судовай палаты]] выданне газеты было забаронена<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=419}}</ref>. 10 лістапада 1906 года выходзіць першы нумар легальнай газеты «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]». Яе выданне было арганізавана кіраўнікамі БСГ пасля іх адыходу ад выдання «Нашай долі». У адрозненне ад папярэдняй газеты, «Наша ніва» не заклікала да [[рэвалюцыя|рэвалюцыі]], а звярталася з патрабаваннямі аб вырашэнні сацыяльна-эканамічных пытанняў да [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]]. Сярод патрабаванняў — самакіраванне Беларусі з соймам, выбраным {{нп5|Усеагульнае выбарчае права|усеагульным|en|Universal suffrage}}, роўным, [[Тайнае галасаванне|тайным]] і [[Прамыя выбары|простым]] галасаваннем, увядзенне ўсеагульнай абавязковай бясплатнай адукацыі з забеспячэннем права і магчымасці вучыцца на роднай мове<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=419}}</ref>. Газета выкрывала як «ісцінна рускіх», так і «ісцінна польскіх» дзяржаўных шавіністаў, падтрымлівала выбранне «мужыкоў-сацыялістаў» у Думу<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=420}}</ref>. Вядомыя факты распаўсюджання нелегальных выданняў БСГ у Мінску, Вільні, [[Дзісна|Дзісне]], [[Рэчыца|Рэчыцы]], паветах Мінскай, Віленскай, Гродзенскай губерняў, {{нп5|Парэцкі павет|Парэцкім павеце|ru|Поречский уезд}} Смаленскай губерні. Сувязі Грамады ў Віцебскай і Магілёўскай губернях былі слабымі. Сведчанняў распаўсюджання лістовак БСГ у Магілёўскай губерні няма<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=420-421}}</ref>. Дзейнасць БСГ была накіравана на сялянства, у той час як яе ўплыў на рабочы рух, акрамя Менска і Вільні, быў нязначным праз нізкую колькасць і нацыянальную самасвядомасць беларускіх рабочых. Паводле звестак дэпартамента паліцыі, у перыяд 1905—1907 гадоў БСГ мела 2 тысячы ўдзельнікаў<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=421}}</ref>. У выніку разгрому рэвалюцыі, БСГ спыніла нелегальную дзейнасць, а яе кіраўнікі засяродзіліся на выпуску легальнай «Нашай нівы»<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=423}}</ref>. У маі 1906 года ў Пецярбургу была заснавана кнігавыдавецкая суполка «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». Да канца года лацінкай і кірыліцай былі выдадзены «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» [[Карусь Каганец|Каганца]] і «[[Першае чытанне для дзетак беларусаў]]» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]]. У 1907 годзе — «[[Дудка беларуская]]» [[Францішак Багушэвіч|Багушэвіча]] і беларускі пераклад «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Так быў пакладзены пачатак сістэматычнаму выданню беларускамоўных кніг і паштовак<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=422}}</ref>. === Нашаніўскі перыяд === Пасля рэвалюцыі 1905 года, афіцыйная палітыка Расійскай імперыі працягвала стрымліваць развіццё беларускага нацыянальнага руху і самасвядомасці. Закон 1906 года прадугледжваў навучанне на роднай мове студэнтам усіх народных школ імперыі, але беларусы з [[украінцы|украінцамі]] ўважаліся часткай {{нп5|Трыадзіны рускі народ|«рускага» народу|ru|Триединый русский народ}} і мусілі навучацца на расійскай мове. Выпісванне і чытанне «Нашай нівы» было забаронена ўсім настаўнікам Віленскай навучальнай акругі, а таксама ўсім святарам, паштовым, ваенным, паліцэйскім і валасным чынам, вучням сельскагаспадарчых школ<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=427}}</ref>. Расійскія і польскія шавіністычныя выданні разгарнулі антыбеларускую [[прапаганда|прапаганду]], якая адмаўляла самастойнасць беларускага этнасу, абвяшчала непатрэбным і немагчымым развіццё беларускай мовы і культуры, крытыкавала «Нашу ніву». Прыхільнікі антыбеларускай палітыкі карысталася канфесійным падзелам беларусаў, на аснове якога [[Праваслаўе ў Беларусі|праваслаўныя беларусы]] прылічваліся да «рускіх», а [[Каталіцтва ў Беларусі|беларусы-каталікі]] — да «палякаў». Рабіліся спробы стварэння [[Беларускае таварыства|псеўдабеларускіх арганізацый]] і [[Белорусская жизнь|выдання расійскамоўных газет ад імя беларускага народа]] для прасоўвання манархічных і [[Заходнерусізм|заходнерусісцкіх]] ідэй<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=423-428}}</ref>. Нягледзячы на супраціўленне антыбеларускіх арганізацый і дзяржавы, беларускі рух зрабіў шэраг дасягненняў у міжрэвалюцыйны перыяд. Палітычная і рэвалюцыйная дзейнасць была моцна абмежавана ў выніку [[Трэццячэрвеньскі пераварот|трэццячэрвеньскага перавароту]] і разгрому рэвалюцыі 1905 года, таму дзеячы нацыянальнага руху рабілі ўпор на развіццё культуры і асветы. Адной з галоўных мэт абвяшчалася адраджэнне беларускай мовы, пашырэнне сферы яе ўплыву ў грамадстве. На старонках «Нашай нівы» праводзілася тэарэтычнае абгрунтаванне права беларусаў на захаванне і развіццё ўласнай мовы і культуры, даказвалася шкода яе [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыі]] іншымі культурамі<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=428-431}}</ref>. [[Файл:Беларускі каляндар «Нашай Нівы» на 1913 год.pdf|thumb|Беларускі каляндар «Нашай Нівы» на 1913 год.]] За першыя тры гады існавання «Наша ніва» надрукавала 906 уласных карэспандэнцый з 489 вёсак, мястэчак і гарадоў, 246 вершаў 61 паэта і 91 апавяданне 36 празаікаў. За 1910 год «Наша ніва» апублікавала 666 карэспандэнцый з 321 населенага пункта Беларусі і з 14 пунктаў па-за яе межамі. У газету пісалі мясцовыя жыхары з усіх беларускіх губерній, перад усім з Віленскай і Мінскай. З 1910 года рэдактарамі газеты выдаваўся «[[Беларускі каляндар]]» з тыражамі да 20 тысяч экзэмпляраў. У наступныя гады з’явіліся часопісы «[[Саха (часопіс)|Саха]]» і «[[Лучынка (часопіс)|Лучынка]]», альманах «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». Незалежна ад «Нашай нівы» было арганізавана выданне каталіцкай беларускай газеты «[[Biełarus]]»<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=431-432}}</ref>. [[Файл:Трупа Буйніцкага.jpg|thumb|left|[[Першая беларуская трупа|Трупа Ігната Буйніцкага]] ў Санкт-Пецярбургу, 1912 год.]] Намаганнямі выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», «Нашай нівы» і іншых выдавецтваў за 1908—1914 гады пабачылі свет 77 беларускіх кніг агульным накладам больш за 226 тысяч асобнікаў. Выдавалася як мастацкая, так і навукова-папулярная літаратура, арыентаваная збольшага на сялянства. У 1910 годзе выйшла «[[Кароткая гісторыя Беларусі]]» [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Адначасова прафесійны характар набылі некаторыя віды нацыянальнага мастацтва: [[тэатр|драматычны тэатр]], [[музыка]], [[хор]] і [[танец]]. Значную ролю ў гэтым працэсе адыграў «[[Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні|Беларускі музычна-драматычны гурток]]» у Вільні. Беларускі тэатр складваўся пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Бурбіса]] і [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Буйніцкага]]. [[Іван Луцкевіч]] збіраў у Вільні калекцыю, якая пазней пакладзе пачатак [[Беларускі музей у Вільні|Беларускаму музею]]. У многіх гарадах, мястэчках і вёсках узніклі беларускія бібліятэкі, хоры і танцавальныя калектывы. Асобныя святары пачалі ўжываць беларускую мову ў канфесійнай дзейнасці. З’явіліся першыя прыватныя беларускамоўныя школы<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=432-435}}</ref>. === Першая сустветная вайна і рэвалюцыя 1917 года === ==== Пачатак вайны, нямецкая акупацыя ==== У 1915 годзе па тэрыторыі Беларусі працягнуўся [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходні фронт]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Пад акупацыяй нямецкага войска апынуліся амаль уся Віленская, Гродзенская і заходняя частка Мінскай губерні. Ваенныя дзеянні на некаторы час паралізавалі дзейнасць многіх беларускіх арганізацый, у прыватнасці ў жніўні 1915 года спыніўся выхад «Нашай нівы». Некаторыя яе былыя кіраўнікі засталіся ў акупаванай немцамі Вільні і ўзначалілі [[Беларускае таварыства дапамогі ахвярам вайны]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=435-436}}</ref>. З мэтай абароны інтарэсаў беларусаў на акупаваных тэрыторыях у Вільні быў створаны [[Беларускі народны камітэт]]. Пад кіраўніцтвам камітэта ў 1916—1917 гадах узнікла вялікая сетка беларускіх школ, выдаваліся падручнікі і навучальныя дапаможнікі. 15 лютага 1916 года пад рэдакцыяй [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]] пачынае выходзіць газета «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]» у кірылічным і лацінскім варыянтах. У красавіку і чэрвені 1916 года прадстаўнікі камітэта выступалі на {{нп5|Саюз народаў|канферэнцыях народаў Расіі|uk|Союз народів}} ў [[Стакгольм]]е і [[Лазана|Лазане]], дзе прасілі ў еўрапейскіх дзяржаў падтрымкі ў вызваленні беларускага народа з-пад расійскай няволі, забеспячэнні яму ўсіх палітычных і культурных правоў<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=437}}</ref>. ==== Беларускі рух пасля Лютаўскай рэвалюцыі ==== Па іншы бок фронту, на падкантрольнай Расіі частцы Беларусі, пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]] і ўсталявання [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]] аднавіла сваю дзейнасць [[Беларуская сацыялістычная грамада]]. 29-27 сакавіка 1917 ў Менску быў праведзены [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917)|з’езд прадстаўнікоў беларускіх нацыянальных арганізацый]], узначалены [[Казімір Кастравіцкі|Казімірам Кастравіцкім]]. Быў створаны выканаўчы орган з’езда — [[Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)|Беларускі нацыянальны камітэт]] (БНК, не блытаць з Беларускім народным камітэтам). Сярод даручэнняў з’езда — скліканне настаўніцкага з’езда, адкрыццё беларускамоўных школ, заснаванне асветніцкага таварыства «Прасвета». Таксама з’езд выказваўся за ўвядзенне беларускай мовы ў настаўніцкіх і духоўных семынарыях, адкрыццё ў адным з гарадоў вышэйшай школы<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=437-439}}</ref>. Дзейнасці БНК супрацьстаяў «[[Саюз беларускай дэмакратыі]]», арганізаваны дзяржаўнымі чыноўнікамі. Саюз выказваўся за зліццё Беларусі з Расіяй і выкарыстанне расійскай мовы ў адукацыі. Рашэнні З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый яны называлі [[нацыяналізм|нацыяналістычнымі]] і шкоднымі для беларускага народа. Падобныя погляды ў дачыненні БНК і яго ідэй падзялялі расійскія дэмакраты розных кірункаў. БНК асуджалі Мінскі камітэт {{нп5|Усерасійскі сялянскі саюз|Усерасійскага сялянскага саюза|ru|Всероссийский крестьянский союз}} і Выканаўчы камітэт Савета сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|Фрунзэ]], што прагаласаваў супраць стварэння беларускамоўнай школы. Яны абвінавачвалі БНК у абароне інтарэсаў памешчыкаў, намерах адарваць рабочых і сялян ад працоўных мас усёй Расіі з дапамогай нацыяналістычных ідэй. Пазней гэтыя аргументы выкарыстоўвалі [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Мяснікоў]], [[Вільгельм Георгіевіч Кнорын|Кнорын]] і іншыя мясцовыя лідары [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>{{harvnb|Нарысы гісторыі Беларусі Ч. 1|1994|с=439-440}}</ref>. У маі 1917 года на канферэнцыі БНК разгарнуўся канфлікт паміж прадстаўнікамі БСГ і ліберальна-дэмакратычнымі дзеячамі беларускага руху. Прыхільнікі радыкальных сацыялістычных ідэй патрабавалі ўключыць аграрныя і сацыяльныя пытанні ў праграму БНК і пашырыць склад камітэта прыхільнікамі больш левых поглядаў. Гэтыя прапановы блакіравалі буйныя землеўласнікі: [[Марыя Магдалена Радзівіл]], [[Эдвард Вайніловіч]] і князь [[Геранім Друцкі-Любецкі]]. У выніку, прынятая дэкларацыя БНК пацвярджала імкненне да стварэння аўтаномнай беларускай рэспублікі ў складзе расійскай федэрацыі, а аграрнае пытанне было праігнаравана<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=145}}</ref>. З 8 па 10 ліпеня 1917 года ў Мінску прайшоў [[З’езд беларускіх арганізацый і партый (1917)|другі з’езд беларускіх нацыянальных арганізацый]]. Першынство на ім атрымала БСГ, якая крытыкавала дзейнасць БНК, імкнучыся перахапіць ініцыятыву кіравання беларускім рухам і пазбавіцца ад кіраўніка камітэта, буйнога землеўладальніка [[Раман Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Рашэннем з’езда Беларускі народны камітэт быў ліквідаваны, а замест яго створана [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый]]. У склад выканаўчага камітэта Цэнтральнай рады ўвайшлі прадстаўнікі БСГ [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]], [[Язэп Дыла]], [[Палута Аляксандраўна Бадунова|Палута Бадунова]], [[Зміцер Жылуновіч]] і іншыя<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=146}}</ref>. У канцы лета і пачатку восені 1917 года на фоне палітычнага крызісу і [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]], у Расіі ўзрастае ўплыў бальшавікоў, які закрануў і беларускі нацыянальны рух. У верасні ад БСГ у Петраградзе адкалолася бальшавіцкая [[Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя]] (БСДРП), у выканаўчы камітэт якой увайшоў [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|Аляксандр Чарвякоў]]<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=148}}</ref>. У кастрычніку была зацверджана абноўленая праграма БСГ, у якой сярод іншых канстатавалася імкненне да поўнай палітычнай аўтаноміі Беларусі (у складзе Расійскай Федэрацыі) і да ўтварэння шляхам усеагульных выбараў уласнага заканадаўчага органа — Беларускай краёвай рады. Таксама партыя патрабавала юрыдычнага прызнання беларускай мовы і распаўсюджання яе ў школах, судах, адміністрацыйных і грамадскіх установах Беларусі<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=148}}</ref>. [[Файл:Posiedzenie WRB i CBRW.jpg|thumb|2-я сесія Цэнтральнай беларускай рады ў кастрычніку 1917 года.]] З 15 па 24 кастрычніка 1917 года ў Менску прайшла 2-я сесія Цэнтральнай рады, у выніку якой яны была рэарганізавана ў [[Вялікая беларуская рада|Вялікую беларускую раду]] (ВБР). Большасць у новай радзе захоўвалася за БСГ, аднак былі зроблены крокі да кансалідацыі беларускіх арганізацый розных кірункаў, што выражалася ў прысутнасці ў выканкаме рады [[Антон Лявіцкі|Антона Лявіцкага]], [[Павел Паўлавіч Аляксюк|Паўла Аляксюка]] (прадстаўнікі менш радыкальнай [[Беларуская народная партыя сацыялістаў|БНПС]]) і [[Эдвард Адамавіч Будзька|Эдуарда Будзькі]] з [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|БХД]]. Дэлегаты ад больш левых бабруйскага і петраградскага аддзелаў БСГ выказалі сваю незадаволенасць і пакінулі сесію. Аўтаномнай часткай ВБР стала арганізаваная ў той жа час [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада]] (ЦБВР), якая мелася арганізаваць беларускае войска<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=149-151}}</ref>. ==== Бальшавіцкі пераварот і Усебеларускі з’езд ==== {{Асноўны артыкул|Канфлікт паміж Радай Усебеларускага з’езда і Аблвыканзахам}} {{сс3|25.10.1917}} года бальшавікі [[Кастрычніцкі пераварот|захапілі ўладу]] ў Петраградзе. На працягу наступных тыдняў яны ўзялі пад кантроль і беларускія тэрыторыі па расійскі бок фронту. У канцы лістапада бальшавікамі была ўтворана [[Заходняя вобласць]] пад кантролем [[Аблвыканкамзах|Абласнога выканаўчага камітэта саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці і фронту]] (Аблвыкамзах). Збольшага, камітэт складаўся з вайскоўцаў небеларускага паходжання. Паводле гісторыка [[Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка|Іларыёна Ігнаценкі]], у кіраўніцтве Аблвыкамзаха не было ніводнага беларуса<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=152-153}}</ref>. Вялікая беларуская рада прызнавала вярхоўную ўладу бальшавікоў, але не бачыла Албвыкамзах у якасці легітымнага органа ўлады для Беларусі. Асцярогі ВБР выклікала таксама перспектыва падзелу краіны ў выніку мірнага пагаднення паміж бальшавікамі і немцамі (пазней гэтыя асцярогі спраўдзіліся праз падпісанне [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]]). 27 кастрычніка ВБР і ЦБВР выступілі са зваротам «[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B0_%D1%9E%D1%81%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0 Да ўсяго народу беларускага]», дзе сярод іншага акрэслілі межы Беларусі і паставілі сваёй мэтай станаўленне дэмакратычнай беларускай рэспублікі ў складзе федэратыўнай Расіі. У гэтым жа звароце для ўсталявання адпаведнай улады быў абвешчаны [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускі з’езд]], які мусіў прайсці {{сс3|05.12.1917}} года ў Менску<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=153-154}}</ref>. Кіраўніцтва Заходняй вобласці паставілася да ВБР, ЦБВР і ідэі арганізацыі Усебеларускага з’езда з варожасцю. {{сс3|02.12.1917}} года Аблвыкамзах забараніў стварэнне беларускіх вайсковых фарміраванняў. Пад уплывам [[Карл Іванавіч Ландэр|Карла Ландэра]], кіраўніка Савета народных камісараў Заходняй вобласці і фронту, бальшавікі пастанавілі распусціць ЦБРВ і судзіць яе кіраўнікоў {{iw|Рэвалюцыйны трыбунал (Савецкая Расія)|Рэвалюцыйным трыбуналам|d|Q3742236}}. За некалькі дзён да пачатку Усебеларускага з’езда Ландэр выступіў з рэфератам аб варожай дзейнасці беларускіх нацыяналістаў<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=155-156}}</ref>. Усебеларускі з’езд, запланаваны ВБР, пачаўся ў Мінску {{сс3|05.12.1917}} года. Даследчыца Дарота Міхалюк выказвае меркаванне, што з’езд прадстаўляў выключна левае крыло беларускага нацыянальнага руху, бо большасць сабраных былі прыхільнікамі радыкальных сацыялістычных партый ([[эсэры]], БСГ, [[Партыя народных сацыялістаў|народныя сацыялісты]]). Многія з прысутных падтрымлівалі бальшавікоў. Дэлегаты [[лібералізм|ліберальных]] поглядаў былі ў меншасці, а [[кансерватызм|кансерватары]] наогул не прысутнічалі. Каля 90 % удзельнікаў былі прадстаўнікамі ніжэйшага і сярэдняга класаў, за выняткам памешчыка эсэраўскіх поглядаў [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Бонч-Асмалоўскага]]. Удзельнік з’езда, беларускі грамадскі дзеяч [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]], які выступаў за арганізацыю беларускіх бальшавіцкіх Саветаў, што складаліся б з мясцовых, звязаных з Беларуссю людзей, прапанаваў бальшавікам Заходняга фронту стварыць супольную палітычную платформу, але гэтая прапанова была ўспрынята імі як абраза і адхілена<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=162-164}}</ref>. Рэзалюцыя, падрыхтаваная Усебеларускім з’ездам, апелюючы да абвешчанага Расійскай рэвалюцыяй [[Права на самавызначэнне|права на самавызначэнне нацый]], прызнавала неабходным стварэнне Усебеларускага Савета сялянскіх, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў у якасці часовага органа краёвай улады. Усебеларускі Савет павінен быў склікаць Беларускі Устаноўчы сход, які ў сваю чаргу меў прыняць канчатковую пастанову пра самавызначэнне і стварэнне пастаяннага органа ўлады праз дэмакратычныя [[выбары]]. Пры гэтым дэкларавалася мэта неадарвання Беларусі ад Расійскай федэратыўнай рэспублікі<ref>{{harvnb|Турук|1921|с=105-106}}</ref><ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=169}}</ref>. {{сс3|18.12.1917}} года а 2-й гадзіне ночы, у часе абмеркавання рэзалюцыі ў [[Будынак гарадскога тэатра (Мінск)|будынку тэатра]], будынак атачылі вайскоўцы. У залю з патрабаваннямі аб закрыцці з’езда ўвайшлі бальшавіцкія камісары, начальнік гарадскога гарнізона [[Мікалай Іванавіч Крывашэін|Мікалай Крывашэін]] і [[Людвіг Пятровіч Рэзаўскі|Людвіг Рэзаўскі]] з СНК Заходняй вобласці і фронту. Дэлегаты паспрабавалі абараніць прэзідыум і аднагалосна прынялі першы пункт рэзалюцыі. Неўзабаве ў залю ўварваліся ўзброеныя вайскоўцы і арыштавалі прэзідыум. За наступныя некалькі гадзін з будынку выгналі апошніх дэлегатаў. Некаторыя ўдзельнікі з’езда ўспрынялі разгон са здзіўленнем, бо меркавалі, што цэнтральная бальшавіцкая ўлада не толькі не супраціўлялася з’езду, але і падтрымала яго<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=169-170}}</ref>. І сапраўды, пасля арышту членаў прэзідыума, [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]] асабіста загадаў вызваліць іх і перапрасіў за «памылкі і грубасці» Аблвыкамзаха. Цэнтральная ўлада імкнулася залагодзіць беларускія арганізацыі, каб не выклікаць развіцця канфлікту. Тым не менш, вінаватыя ў разгоне засталіся на сваіх пасадах, што спарадзіла ў беларускім руху расчараванне і недавер да бальшавікоў<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=172-173}}</ref>. На думку Дароты Міхалюк, першы Усебеларускі з’езд стаў значным крокам наперад на шляху да нацыянальнай кансалідацыі і развіцця дзяржаўнай свядомасці беларусаў. Ідэю стварэння рэспублікі з беларускіх зямель стала немагчыма ігнараваць, і стаўленне да яе мусілі выказаць як беларускія палітычныя дзеячы, так і суседзі Беларусі. Таксама дэлегаты ўдзельнічалі ў дыскусіях і слухалі падрыхтаваныя да з’езда навуковыя даклады пра беларускую мову, гісторыю і [[этнаграфія|этнаграфію]], што паспрыяла пашырэнню беларускай нацыянальнай ідэі<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=174}}</ref>. У наступныя тыдні пасля разгону першага Усебеларускага з’езда, бальшавікі намагаліся ўсталяваць кантроль над беларускім нацыянальным рухам і абмежаваць дзейнасць ЦБВР і [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда|Рады Усебеларускага з’езда]], якой перадалі паўнамоцтвы многія беларускія арганізацыі, у тым ліку ВБР<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=175}}</ref>. Недавер бальшавікоў да незалежных нацыянальных рухаў павялічыўся пасля абвяшчэння незалежнасці [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] ў студзені 1918 года. Гэта падштурхнула бальшавікоў да стварэння падкантрольнага сабе [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыята]] пры [[Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР|Народным камісарыяце па справах нацыянальнасцей]]<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=190}}</ref>. ==== Беларуская Народная Рэспубліка ==== У канцы лютага 1918 года нямецкія войскі аднавілі наступленне на Усходнім фронце, у выніку чаго Менск апынуўся пад нямецкай акупацыяй, па адзін бок фронта з Вільняй. Гэта прывяло да аб’яднання менскіх і віленскіх беларускіх дзеячаў і стварэння, а пасля і абвяшчэння незалежнасці [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў сакавіку 1918 года<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=195-204}}</ref>. Органы кіравання рэспублікай складаліся як з беларусаў, так і з прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей ([[Палякі на Беларусі|палякаў]], [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэеў]], [[Рускія ў Беларусі|расейцаў]]), пры гэтым асноўныя пасады займалі беларусы. Неўзабаве беларуская мова была абвешчана дзяржаўнай мовай. Прадстаўнікі нацыянальных меншасцей маглі карыстацца сваімі мовамі пры зваротах да ўлад, але чыноўнікі мусілі пісаць лісты выключна па-беларуску. 3 красавіка 1918 года ў Менску адкрыліся курсы [[беларусазнаўства]]<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=204-206}}</ref>. {{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120|«Беларуская граматыка для школ» Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай}} Намаганнямі [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]] ў Менску ў 1918 годзе былі адчынены некалькі беларускіх школ (паводле Алены Глагоўскай іх было 20, паводле больш новага даследавання [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Уладзіміра Ляхоўскага]] — 9). Сакратарыятам асветы БНР было створана бюро для друкавання беларускіх падручнікаў. Былі надрукаваныя падручнікі на беларускай мове па [[арыфметыка|арыфметыцы]] і [[геаграфія|геаграфіі]], і брашуры наконт палітычнай сітуацыі ў падкантрольных бальшавікам рэгіёнах на ўсходзе Беларусі. Тады ж выйшла «[[Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. На базе [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага беларускага таварыства драмы і камедыі]] [[Фларыян Паўлавіч Ждановіч|Фларыяна Ждановіча]] быў створаны [[Дзяржаўны тэатр Беларускай Народнай Рэспублікі|Дзяржаўны тэатр БНР]]<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=247-248}}</ref>. Увесну 1918 года была створана камісія для арганізацыі першага беларускага ўніверсітэта ў Менску. У яе склад увайшлі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], [[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]]. Планавалася, што ўніверсітэт будзе складацца з шасці факультэтаў: гістарычна-філасофскага, фізіка-матэматычнага, юрыдычнага, камерцыйна-эканамічнага, медыцынскага і тэалагічнага. Камісіяй быў выпрацаваны статут універсітэта і праведзены перамовы з прафесарамі, але праект так і не быў рэалізаваны<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=247}}</ref>. Бальшавіцкая прапаганда выкарыстоўвала антынямецкія настроі для выстаўлення беларускіх незалежніцкіх дзеячаў як здраднікаў. Гэта ўскладняла дзейнасць структур БНР на беларускіх тэрыторыях, акупаваных немцамі ў 1918 годзе, дзе антынямецкія настроі былі найбольш распаўсюджаны<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=249}}</ref>. У верасні 1918 года ў [[Кіеў|Кіеве]], на той момант сталіцы [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]], Антон Луцкевіч, прадстаўнік БНР, сустракаўся з прадстаўніком бальшавікоў {{нп5|Хрысціян Ракоўскі|Хрысціянам Ракоўскім|ru|Раковский, Христиан Георгиевич}} для абмеркавання адносін паміж БНР і Савецкай Расіяй. Ракоўскі запатрабаваў уваходжання Беларусі ў склад Расіі, пры гэтым абяцаў прызнанне грамадзянскіх свабод беларусаў у асветніцкіх, фінансавых і транспартных справах. Ракоўскі прапанаваў прызнанне БНР пры ўмове яе адначасовага ўваходжання ў федэрацыю з Расіяй і ўвядзення савецкай канстытуцыі. Луцкевіч адмовіўся ад гэтай прапановы<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=282}}</ref>. Першая сусветная вайна скончылася 11 лістапада 1918 года падпісаннем [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскага пагаднення]]. У тым жа месяцы бальшавіцкае войска пачало рух на захад. У пачатку снежня 1918 года Менск быў заняты бальшавікамі без бою. Баючыся расправы, урад БНР пакінуў горад і з тагачасным старшынём Антонам Луцкевічам перамясціўся спачатку ў Вільню, а потым у незанятую бальшавікамі [[Горадня|Горадню]]. Некаторыя дзеячы беларускага руху, напрыклад [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]], засталіся ў Менску, маючы намер захаваць беларускі характар краіны пры ўладзе бальшавікоў<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=312-315, 372}}</ref>. Работа дзеячаў БНР працягвалася ў наступныя гады ў замежжы. Увесну 1919 года была створана і 4 мая зарэгістравана нямецкімі ўладамі [[Надзвычайная місія БНР у Нямеччыне|Дыпламатычная місія БНР у Берліне]]. Місія атрымала згоду Міністэрства замежных спраў Германіі на выдачу пашпартоў БНР, публікавала артыкулы на беларускую тэматыку ў нямецкай прэсе. 17 красавіка адбылася сустрэча Антона Луцкевіча з прэзідэнтам [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] [[Томаш Масарык|Томашам Масарыкам]], які выказаў словы падтрымкі ўраду БНР. Атрымаўшы крэдыт ад Украіны, урад БНР скарыстаўся ім для адпраўкі ўласнай дэлегацыі на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскую мірную канферэнцыю]], дзе абмяркоўвалася ў тым ліку пытанне будучыні Беларусі. На канферэнцыі былі ўсталяваны кантакты з дэлегацыяй Польшчы і дэлегацыяй антыбальшавіцкага расійскага ўрада [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]], перамовы з літоўскай дэлегацыяй праваліліся праз нежаданне літоўскага ўрада прызнаваць БНР<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=377-391}}</ref>. === Усталяванне бальшавікамі кантролю над Беларуссю === 10 снежня 1918 года, пасля заняцця бальшавікамі Менску, быў утвораны [[Менскі губернскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт]], узначалены [[Ісак Ісаевіч Рэйнгольд|Ісакам Рэйнгольдам]]. «Воляй рабочых і сялян Беларусі» камітэт абвясціў сябе найвышэйшым органам улады ў Менскай губерні. ВРК адразу абвясціў вайну кіраўніцтву БНР і заявіў, што дзеячы БНР падлягаюць арышту і перадачы бальшавікам. У снежні Рэйнгольд выказваў ідэю стварэння БССР і накіроўваў адпаведныя тэлеграмы ў [[РКП(б)]] і асабіста [[Якаў Свярдлоў|Якаву Свярдлову]], аднаму з кіраўнікоў Савецкай Расіі. Кіраўнік Аблвыкамзаха Аляксандр Мяснікоў трактаваў гэтую прапанову як неістотную ініцыятыву групы менскіх работнікаў, бо не хацеў дзяліцца ўладай на тэрыторыі Заходняй вобласці і фронту, але цэнтральныя бальшавіцкія ўлады пастанавілі далучыць прадстаўнікоў ВРК да фармавання ўрада БССР<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=342-343}}</ref>. [[Файл:Źmicier Žyłunovič (Ciška Hartny). Зьміцер Жылуновіч (Цішка Гартны) (1910-19).jpg|thumb|Зміцер Жылуновіч (псеўданім Цішка Гартны), аўтар маніфеста аб стварэнні БССР.]] Утварэнне БССР і [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі|Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі]] было абвешчана 1 студзеня 1919 года. [[Маніфест Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі|Маніфест урада]] падкрэсліваў незалежнасць БССР, паўнапраўнымі гаспадарамі якой адзначаліся беларусы. Падпарадкаванне БССР дзяржаўным органам РСФСР у маніфесце не разглядалася. Пад маніфестам падпісаліся ягоны аўтар [[Зміцер Жылуновіч]], а таксама Аляксандр Мяснікоў, [[Сямён Варфаламеевіч Іваноў|Сямён Іваноў]], Аляксандр Чарвякоў і Ісак Рэйнгольд<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=343-344}}</ref>. Зміцер Жылуновіч выступаў супраць знаходжання ва ўрадзе БССР бальшавіцкіх камісараў Аляксандра Мяснікова, [[Майсей Іосіфавіч Калмановіч|Майсея Калмановіча]] і [[Рычард Вітольдавіч Пікель|Рычарда Пікеля]], бо тыя не былі звязаныя з Беларуссю да Першай сусветнай вайны. Сталін падтрымаў пазіцыю Мяснікова, якога збіраліся зрабіць упаўнаважаным прадстаўніком ЦК РКП(б) і ўрада Савецкай Расіі на тэрыторыі Беларусі. Урад БССР мусіў прымаць пастановы толькі з ухвалення Мяснікова<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=343-344}}</ref>. У пачатку лютага 1919 года ў Менску прайшоў [[I Усебеларускі з’езд Саветаў|першы Усебеларускі з’езд саветаў]], у выніку якога быў рэарганізаваны ўрад рэспублікі. Старшынёй новага ўрада ([[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]]) стаў Аляксандр Мяснікоў, склад урада фарміраваўся з блізкіх яму дзеячаў Аблвыкамзаха. Беларускія нацыянал-камуністы, у тым ліку Жылуновіч, не былі дапушчаныя да ўлады<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=345}}</ref>. На тым жа з’ездзе было прынята рашэнне аб адарванні ад БССР Смаленскай, Віцебскай і Магілёўскай губерняў, якія былі ўключаны ў склад Расіі. У складзе БССР засталіся толькі Менская і Гарадзенская губерні<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=347}}</ref>. 27 лютага 1919 года БССР была аб’яднана з [[Літоўская Савецкая Рэспубліка|Літоўскай Савецкай Рэспублікай]] у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўска-Беларускую ССР]] (ЛітБел) пад кіраўніцтвам літоўскага камуніста [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Вінцаса Міцкявічуса-Капсукаса]]<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=348}}</ref>. Прадстаўнік цэнтральных бальшавікоў [[Адольф Іофэ]] на паседжанні [[Цэнтральнае бюро КП(б)Б|Бюро ЦК КП(б)Б]] 22 лютага 1919 года тлумачыў, што прынцып самавызначэння нацый патрэбен быў бальшавікам часова, каб выклікаць сімпатыі нацыянальных актывістаў у 1917 годзе. Літоўская і Беларуская савецкія рэспублікі ствараліся як буферная зона паміж Расіяй і варожымі буржуазнымі ўрадамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і [[Дырэкторыя УНР|Украіны]]. Пры гэтым бальшавікі бачылі рызыку развіцця ў Беларусі нацыянальнай кансалідацыі, таму адабралі ад новастворанай рэспублікі губерні, што не мяжуюць з буржуазнымі краінамі<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=346}}</ref>. У лютым 1919 года пачалася [[Польска-савецкая вайна|вайна]] паміж Польшчай пад кіраўніцтвам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і Савецкай Расіяй. Наступленне польскага войска на занятыя да гэтага бальшавікамі паветы Беларусі суправаджалася шматлікімі антыбальшавіцкімі паўстаннямі беларускіх сялян і вайскоўцаў, што сведчыла пра іх расчараванне бальшавіцкімі абяцаннямі. 16 ліпеня 1919 года быў распушчаны эвакуяваны з Вільні ў Менск урад ЛітБел. 8 жніўня бальшавікі пакінулі Менск. 10 жніўня ў горадзе быў створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]], вакол якога гуртаваліся беларускія палітычныя і культурныя дзеячы<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=394-395, 399}}</ref>. Стаўленне польскага кіраўніцтва да беларусаў у часе вайны было супярэчлівым. Пілсудскі адмовіўся прызнаваць незалежнасць БНР і не даваў пэўных абяцанняў наконт аўтаноміі Беларусі. Ён распараджаўся ўводзіць беларускую мову ў адукацыйныя ўстановы і адміністрацыю на Меншчыне, але Віленшчына і Гродзеншчына павінны былі быць інтэграваныя ў Польшчу, таму польскія ўлады зачынялі або абмяжоўвалі мясцовыя беларускія школы і гімназіі часоў нямецкай акупацыі<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=425-426}}</ref>. Польскае войска праводзіла на беларускіх землях палітыку тэрору, адбірала маёмасць і расстрэльвала падазраваных у камунізме. На кіроўныя пасады прызначаліся памешчыкі, палякі і каталікі, што часта выклікала незадаволенасць беларускага насельніцтва<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=32-33}}</ref>. Польская палітыка выклікала антыпатыю і ў беларускай нацыянальнай інтэлігенцыі. Польская адміністрацыя абмяжоўвала беларускі перыядычны друк, рэквізавала газеты, у Менску забараняла ставіць п’есы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], праводзіла прапаганду [[паланізацыя|паланізацыі]] ў часопісе «[[Страж крэсова]]»<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=33}}</ref>. Розныя падыходы і стаўленне да польскай палітыкі прычыніліся да расколу ў Радзе БНР. Прыхільнікі супрацоўніцтва з Польшчай засталіся ў меншасці і абвясцілі сябе [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай радай БНР]], пакінуўшы прэм’ер-міністрам [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]. Большасць членаў старой Рады абралі прэм’ер-міністрам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], які стаяў на пазіцыях незалежнасці, і ўтварылі [[Народная рада БНР|Народную раду БНР]]. Неўзабаве ўрад Ластоўскага быў арыштаваны і пасля вызвалення мусіў перамясціцца ў [[Коўна]] (пад кантролем Літвы), дзе атрымаў статус эміграцыйнага ўрада<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=33-34}}</ref>. Увосень 1919 года ў Смаленску прадстаўнікі [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў]] і [[Расійская камуністычная партыя (бальшавікоў)|Расійскай камуністычнай партыі (бальшавікоў)]] заключылі дамову аб арганізацыі беларускіх партызанскіх атрадаў на акупаванай Польшчай тэрыторыі Беларусі. У выпадку заняцця краіны бальшавікамі прадугледжвалася стварэнне беларускай савецкай рэспублікі пад кіраўніцтвам мясцовых камуністаў і эсэраў<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=32}}</ref>. У ліпені 1920 года бальшавікі вярнулі сабе кантроль над тэрыторыяй Беларусі. 12 ліпеня яны заключылі [[Маскоўскі дагавор РСФСР — Літва (1920)|дагавор з Літвой]], прызнаючы яе права на Гарадзеншчыну і Віленшчыну з мэтай забяспечыць літоўскі нейтралітэт у вайне. 31 ліпеня была паўторна абвешчана БССР у этнаграфічных межах, яе ўрадам рабіўся [[Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Беларускай ССР|Ваенна-рэвалюцыйны камітэт]] пад кіраўніцтвам Аляксандра Чарвякова, Вільгельма Кнорына і [[Язэп Аляксандравіч Адамовіч|Язэпа Адамовіча]]. На практыцы межы БССР абмяжоўваліся часткай Менскай і Гарадзенскай губерняў<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=447}}</ref>. Супраць бальшавікоў змагаліся аддзелы генерала [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]]. 10 лістапада 1920 года яны здабылі [[Мазыр]], дзе зноў была абвешчана незалежнасць БНР. Таксама за незалежнасць Беларусі змагаліся [[Слуцкае паўстанне|афіцэры Случчыны]], аднак зазналі паразу. Па абодва бакі фронту працягвалі дзейнічаць партызанскія атрады «[[Беларуская сялянская партыя Зялёнага дуба|Зялёны дуб]]»<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=447}}</ref><ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=37}}</ref>. Увосень 1920 года ў [[Рыга|Рызе]] пачаліся перамовы паміж Польшчай і Савецкай Расіяй, куды не была дапушчана беларуская дэлегацыя. Расія прапанавала Польшчы забраць большую частку Беларусі з Меншчынай у замен на ўступкі ва Украіне, аднак польская дэлегацыя адмовілася праз цяжкасці ў асіміляцыі праваслаўнага насельніцтва. 18 сакавіка 1921 года быў падпісаны [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскі дагавор]], паводле каторага Беларусь падзялялася на дзве часткі — [[Заходняя Беларусь|заходняя]] адыходзіла да Польшчы, а ўсходнія і цэнтральныя рэгіёны з Менскам трапілі пад кантроль Савецкай Расіі і БССР. Таксама забаранялася антыбальшавіцкая дзейнасць на тэрыторыі Польшчы<ref>{{harvnb|Міхалюк|2015|с=448}}</ref>. Для рэалізацыі гэтай забароны на Гродзеншчыне было спынена выданне газет на беларускай мове і былі зачынены беларускія школы<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=37}}</ref>. У першы час існавання БССР мела фармальную незалежнасць, замацаваную Рыжскім дагаворам, але фактычна знаходзілася пад эканамічным і палітычным кантролем Расіі. Да таго ж, большая частка Беларусі на ўсход ад польскай мяжы заставалася непасрэдна ў складзе РСФСР і спробы Кнорына пашырыць межы БССР сутыкнуліся з адмовай расійскіх бальшавікоў. Пасля абвяшчэння [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР) 30 снежня 1922 года, БССР (разам з РСФСР, Украінскай ССР і Закаўказскай СФСР) увайшла ў склад новастворанай дзяржавы, што сваімі межамі ахоплівала вялікую частку былой Расійскай імперыі<ref>{{harvnb|Мірановіч|2003|с=38-39}}</ref>. == [[БССР]] == У 1921 годзе, з адыходам перыяду [[ваенны камунізм|ваеннага камунізму]] і прыняццем [[Новая эканамічная палітыка|новай эканамічнай палітыкі]] (НЭП), афіцыйна была распачата так званая [[каранізацыя]]. Яе мэтамі былі стварэнне нацыянальных эліт і павышэнне ўплывовасці мясцовых нацыянальных моў на нерасійскіх тэрыторыях савецкіх рэспублік<ref name="brown">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = Tony | year = 2013 | title = Key Indicators of Language Impact on Identity Formation in Belarus | url = https://www.jstor.org/stable/43669239 | journal = Russian Language Journal / Русский язык | publisher = American Councils for International Education ACTR / ACCELS | volume = 63 | pages = 247-288 | lang = en }}</ref>. Асобным выпадкам каранізацыі была беларусізацыя, што праводзілася ў Беларусі. Пачынаецца перавод навучання ў школах пераважна на беларускую мову, ідзе арганізацыя школ для [[нацыянальная меншасць|нацыянальных меншасцей]] на іх роднай мове. У гэтай рабоце ўдзельнічалі і некаторыя дзеячы беларускага нацыянальна-вызваленчага руху: [[Усевалад Ігнатоўскі]], [[Зміцер Жылуновіч]], [[Аляксандр Бурбіс]] і іншыя. Пад уплывам іх дзейнасці ажыццяўляецца беларусізацыя шэрагу рэспубліканскіх устаноў. Ствараецца сістэма дашкольнага выхавання і школьнай адукацыі, прафесійных вучылішчаў і тэхнікумаў. У [[1921]] годзе адкрыты [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. У той жа час заснаваны [[Інстытут беларускай культуры]] (Інбелкульт), адной з галоўных мэт якога было ўдасканаленне беларускай літаратурнай мовы<ref name="brown"/>. Былі адкрытыя шэраг бібліятэк. Пачалі працаваць [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны музей]] і [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральны архіў]]. [[Савецкая Беларусь (выдавецтва)|Выдавецтва «Савецкая Беларусь»]] выпускала [[газета|газеты]], [[часопіс]]ы, [[кніга|кнігі]] на беларускай мове і мовах нацыянальных меншасцей. На II сесіі [[ЦВК БССР]] [[15 ліпеня]] [[1924]] года быў прыняты план мерапрыемстваў па нацыянальнай палітыцы, і ў тым ліку беларусізацыі. Пастановай Прэзідыума ЦВК БССР была створана спецыяльная камісія па ажыццяўленні нацыянальнай палітыкі пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Ісакавіч Хацкевіч|Аляксандра Хацкевіча]]. Цэнтральная і акружныя камісіі меліся назіраць за выкананнем пастаноў урада, датычных нацыянальнага пытання, вывучаць і распрацоўваць практычныя мерапрыемствы па правядзенні нацыянальнай палітыкі. Акрамя беларусізацыі, камісія займалася пытаннямі нацыянальных меншасцяў, бо асобнай камісіі па беларусізацыі не існавала<ref>{{harvnb|ЦВК|1927|с=12}}</ref>. ЦВК БССР вызначаў палітыку беларусізацыі наступным чынам<ref>{{harvnb|ЦВК|1927|с=9}}</ref>: # развіццё беларускай культуры (школы, ВНУ на беларускай мове, беларуская літаратура, выданне беларускіх кніг, навукова-даследчая работа па ўсебаковым вывучэнні Беларусі і г.д.); # вылучэнне беларусаў на партыйную, савецкую, прафесійную і грамадскую работу; # перавод партыйнага, дзяржаўнага, прафесійнага, {{нп5|Кааператывы ў СССР|кааператыўнага|ru|Кооперативы в СССР}} апаратаў і частак [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]<ref>[http://jivebelarus.net/history/new-history/national-idea-in-belarusian-army-at-interwar-period.html Праўрацкі В. «Беларуская вайсковая акруга ў міжваенны перыяд (1921—1939). Спробы беларусізацыі.»]</ref> на беларускую мову. Пераход устаноў і арганізацый на беларускую мову планавалася ажыццявіць на працягу 1-3 гадоў{{крыніца}}. У [[1924]]—[[1925]] гадах праводзілася работа па тлумачэнні сутнасці беларусізацыі. На розных мовах выдавалася спецыяльная літаратура, выступалі агітатары і прапагандысты. Ва ўстановах і арганізацыях вывучалася беларуская мова, ажыццяўляўся перавод на яе [[справаводства]]. У [[1927]] годзе беларускай мовай валодалі 80 % службоўцаў. На адказную работу вылучалі не толькі беларусаў, але і часткова тых, хто вывучыў беларускую мову і добра ведаў мясцовыя ўмовы. Напрыклад, да 1927 года сярод кіраўнікоў акруг і раёнаў беларусаў было 48 %. Высокім узроўнем прафесіяналізму дзяржаўнага дзеяча вызначаліся палітыкі рэспубліканскага рангу, такія як Старшыня ЦВК БССР [[Аляксандр Чарвякоў]], Старшыня СНК БССР [[Язэп Адамовіч]] і іншыя. Паспяхова праходзіла беларусізацыя навучальных устаноў. Да [[1928]] года 80 % школ было пераведзена на беларускую мову навучання. Вывучаюцца гісторыя, эканоміка і геаграфія БССР. Дзейнічалі курсы [[беларусазнаўства]], якія рыхтавалі настаўнікаў і лектараў. Беларускую мову неслі ў масы беларускія пісьменнікі [[Уладзімір Дубоўка]], [[Міхась Чарот]], [[Кузьма Чорны]] і іншыя. Мастацкія творы 1920-х гадоў сведчаць аб зменах, якія адбываліся ў грамадстве. Паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]» дала цэласнае ўяўленне аб спадзяваннях беларускага сялянства, яго духоўным патэнцыяле. У рамане [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] «Мядзведзічы» і іншых творах паказаны жыццё, праца, мары звычайных працаўнікоў таго часу. Развіваецца [[краязнаўства]]. На сярэдзіну 1920-х гадоў у БССР дзейнічала 240 краязнаўчых арганізацый. Краязнаўцы выступалі з дакладамі, выдавалі рукапісныя зборнікі, збіралі [[фальклор]]ныя творы. У ходзе беларусізацыі развівалася новая галіна ў навуцы — [[беларусазнаўства]]. Беларусізацыя прадугледжвала культурнае развіццё іншых нацыянальнасцей, якія жылі ў рэспубліцы. Былі створаны нацыянальныя саветы ў месцах іх кампактнага пражывання. Выкладанне ў школах вялося на 8 нацыянальных мовах. Нацыянальна-культурнае будаўніцтва ў 1920-я гады ажыццяўлялася ў сутычках розных сіл. Адны спрабавалі прыпыніць беларусізацыю, другія — фарсіраваць. Пытанні барацьбы з [[шавінізм]]ам і [[нацыяналізм]]ам абмяркоўваліся на з’ездах [[КП(б)Б]] і Пленумах ЦК. У 1920-я гады партыйныя органы спрабуюць адыгрываць вядучую ролю ў правядзенні беларусізацыі, пачынаюць цягнуць навуку пад свой кантроль, руйнаваць яе нацыянальныя формы. Гэта асабліва праявілася ў адносінах да Інбелкульта, які страціў сваё першапачатковае прызначэнне. Але нягледзячы на цяжкасці, плённа працавалі на ніве беларускага адраджэння паэт, празаік [[Цішка Гартны]]; пісьменнік [[Максім Гарэцкі]]; гісторыкі [[Вацлаў Ластоўскі]], [[Усевалад Ігнатоўскі]], [[Уладзімір Пічэта]]; жывапісец і графік [[Міхаіл Філіповіч]]; стваральнік першага беларускага кінафільма «[[Лясная быль]]» [[Юрый Тарыч]]; аўтар п’есы на беларускай мове «[[Машэка (п’еса)|Машэка]]» [[Еўсцігней Міровіч]]; кампазітар, аўтар [[Гімн БССР|Дзяржаўнага гімна БССР]] [[Нестар Сакалоўскі]] і іншыя. Вялікую ролю ў ажыццяўленні беларусізацыі адыгралі беларусы з заходнебеларускіх зямель, якія прыеязжалі ў БССР, гнаныя, з аднаго боку, антыбеларускай палітыкай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], а з другога — натхнёныя верай у адраджэнне беларускага нацыянальна-культурнага будаўніцтва ў тагачаснай БССР. Да 1928 года беларусізацыя дасягнула значных поспехаў. Яна палегчыла барацьбу з непісьменнасцю, садзейнічала ажыццяўленню асветніцкай работы, стварыла перадумовы для разгортвання нацыянальна-культурнага будаўніцтва ў БССР. За адносна кароткі час беларусізацыі адбыліся значныя зрухі: дзякуючы беларусіфікацыйным мерам (разам з камерцыйнымі іншымі сацыяльна-эканамічнымі працэсамі) у школе, установах культуры, прэсе і г. д. і наплыву беларускага насельніцтва з вёскі, гарады БССР пачалі набіраць беларускі дух. Беларусізацыя датычылася толькі ідэалагічна карысных сфер. Таму ініцыятыва часткі беларускіх [[Ксёндз|кзяндзоў]] па беларусізацыі касцёла сустрэла пэўнае спачуванне ўладаў, але падрымкі не атрымала. У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў ксяндзы-рэфарматары ([[Карл Лупіновіч]] і іншыя) былі арыштаваныя. == Смаленшчына == {{Асноўны артыкул|Беларусізацыя ў Смаленскай губерні}} У 1920—1930-я гады гэты працэс ахапіў і некаторую частку беларускіх зямель Смаленшчыны. У гэты час значная частка тутэйшага насельніцтва яшчэ належала да беларускамоўнай меншасці. У першыя гады савецкай улады актыўна выкарыстоўваліся мовы нацыянальных меншасцей для развіцця адукацыі, сродкаў масавай інфармацыі і літаратуры. Гэта дазволіла бальшавікам умацаваць уладу ў краіне ў час пасля [[грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]]<ref>Судьбы национальных меньшинств на Смоленщине 1918—1938 гг. Документы и материалы. Смоленск, 1994. С. 6.</ref>. Беларусізацыя на Смаленшчыне таксама праводзілася «зверху», згодна з указаннямі партыйных органаў, але ў параўнанні з БССР мела шэраг асаблівасцей: 1. ніколі не ахоплівала ўсіх беларусаў у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] і [[Заходняя вобласць|Заходняй абласцях]]; 2. асноўнай формай была арганізацыя беларускіх школ. Для такіх навучальных устаноў існавалі адмыслоыя падручнікі і праграмы. У 1926—1927 гг. у Мінску былі праведзены курсы перападрыхтоўкі для 40 настаўнікаў са Смаленшчыны<ref>Яновіч С. Аб перападрыхтоўцы настаўнікаў беларускіх школ у Смаленшчыне // Педагагічны зборнік № 1. [Масква], 1929. С. 84-86.</ref>; 3. вельмі часта мела фармальны характар; 4. была канчаткова згорнута ў [[1934]]—[[1938]] г. разам з ліквідацыяй беларускіх устаноў асветы<ref>[http://sites.google.com/site/rodnyemesta/derevna-v-20-e-gody Веб-сайт Кочаненкова С. С. Очерки по истории родных мест. Жизнь смоленской деревни. Деревня в 20-е годы., 3 ліпеня, 2011 г. ]</ref>; {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|В 1920-е и начале 1930-х годов в Руднянской волости действовали 12 белорусских школ. В городе Рудне работал белорусский педагогический техникум...преподавание на языках национальных меньшинств в школах постепенно свернули. Дело доходило до того, что учителя сдирали обложки с текстами на белорусском языке с тетрадей учащихся. Сами педагоги едва ли проявляли подобную инициативу. 1938 год явился знаковым, когда советская власть перестала канителиться с учащимися других национальностей{{hider|title=<small>''пераклад і адаптацыя тэксту паводле нормаў сучаснай мовы''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=У 1920-я і ў пачатку 1930-х гадоў у Руднянскай воласці дзейнічалі 12 беларускіх школ. У горадзе Рудні працаваў беларускі педагагічны тэхнікум...выкладанне на мовах нацыянальных меншасцяў паступова згарнулі. Справа даходзіла да таго, што настаўнікі здзіралі вокладкі з тэкстамі на беларускай мове з сшыткаў вучняў. Самі педагогі наўрад ці праяўлялі гэткую ініцыятыву. 1938 стаў знакавым, калі савецкая ўлада перастала ваджацца з вучнямі іншых нацыянальнасцяў. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |}<noinclude> }}}</i> | width="30" valign=bottom | [[Файл:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |}<noinclude> 5. падтрымлівалася абмежаванай групай інтэлектуалаў і не карысталася значнай падтрымкай насельніцтва<ref>Корсак А. Беларускія школы на Смаленшчыне // Беларускі гістарычны часопіс, 1998, № 3. С. 56.</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Отношение националов к русскому языку хорошее. Что касается отношения к родному языку, у отдельных национальностей оно различно. Например латыши очень охотно посылают своих детей в латышские школы. Всячески подчёркивают принадлежность свою к латышской национальности...Белорусское население, в большинстве своём, относится индифферентно. Бывают случаи активного противодействия организации школ на родном языке.{{hider|title=<small>''пераклад і адаптацыя тэксту паводле нормаў сучаснай мовы''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Стасунак нацыялаў да рускай мовы добры. Што датычыцца стасунку да роднай мовы, у асобных нацыянальнасцей яно рознае. Напрыклад латышы вельмі ахвотна пасылаюць дзяцей у латышскія школы. Усяляк падкрэсліваюць сваю прыналежнасць да латышскай нацыянальнасці...Беларускае насельніцтва, у сваёй большасці, адносіцца індэфірэнтна. Бываюць выпадкі актыўнага супрацьдзеяння арганізацыі школ на роднай мове.}}</i> | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |}<noinclude> Беларусізацыя ў гэтай частцы беларускага этнічнага абшару мела такі цікавы аспект, як дзейнасць [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Смаленск)|Беларускага студэнцкага зямляцтва]] ў [[Смаленск]]у, [[Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы|Беларускай секцыі пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы]], Смаленскага таварыства краязнаўства<ref>Беррашэд Ф. Беларускі культурна-асветніцкі рух на Смаленшчыне (1920-30-я гг.) // Романовские чтения-7: сб. статей международной науч. конференции. Могилёв: УО "МГУ им. А. А. Кулешова", 2011. С. 114 - 116; Васілеўскі Ю. Беларускае студэнцкае зямляцтва ў Смаленску // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Мн.: БелЭН, 1993, С. 358 - 359.</ref>. == Згортванне == У другой палове 1920-х поспехі ў ажыццяўленні палітыкі беларусізацыі пачалі разглядацца як умацаванне і пашырэнне беларускага нацыяналізму. Так, на ХІ з'ездзе КП(б)Б (лістапад 1927) заяўлялася, што неабходна пашыраць беларусізацыю і той жа час весці рашучую барацьбу з нацыянал-дэмакратызмам, які ў мінулым быў прагрэсіўнай з'явай, але ва ўмовах дыктатуры пралетарыяту набыў контррэвалюцыйны характар. У маі 1929 года ЦК ВКП(б) накіраваў у БССР камісію, якая 27 чэрвеня 1929 года зрабіла крытычны даклад на адрас беларускай творчай інтэлігенцыі, таксама ў ім нэгатыўна ацэньвалася дзейнасць кіраўнікоў рэспублікі. Даклад камісіі быў накіраваны ў ЦК і ЦКК ВКП(б) і асабіста [[І. Сталін]]у. Апагеем барацьбы з нацыянал-дэмакратызмам стала сфабрыкаваная прысланым з Масквы старшынёй ДПУ БССР Р. Рапапортам справа г.зв. «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]» па якой увясну-ўлетку 1930 года былі арыштаваныя больш за 110 дзеячаў навукі і культуры Беларусі, у 1931 годзе многія з іх былі асуджаныя ў выніку закрытых судовых працэсаў. З гэтага часу пачалася палітыка абмежавання мовы тытульнай нацыі Беларусі, працягам якой стала [[Рэформа беларускай граматыкі 1933|рэформа беларускага правапісу 1933 года]], якая штучна наблізіла беларускую мову да расійскай. == Гл. таксама == * [[Беларусіфікацыя]] * [[Мяккая беларусізацыя]] * [[Таборынскі нацыянальны беларускі раён]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = М. Біч, В. Яноўская, С. Рудовіч і інш. |загаловак = Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) |спасылка = http://adverbum.org/b-hb4 |месца = Мінск |выдавецтва = Экаперспектыва |год = 2005 |ref = Гісторыя_Беларусі_Т._4 }} * Гісторыя Беларусі. У 6 Т. Т.5. Беларусь у 1917-1945 гг. Мн.: "Экаперсперспектыва", 2006, С. 216-225. * {{кніга |аўтар = М. Касцюк, У. Ісаенка, Г. Штыхаў і інш. |загаловак = Нарысы гісторыі Беларусі ў 2-х частках. Частка 1 |спасылка = http://www.adverbum.org/b-nar1.htm |месца = Мінск |выдавецтва = Беларусь |год = 1994 |ref = Нарысы_гісторыі_Беларусі_Ч._1 }} * {{кніга |аўтар = Д. Міхалюк |загаловак = Беларуская Народная Рэспубліка 1918 — 1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |месца = Смаленск |выдавецтва = Інбелкульт |год = 2015 |ref = Міхалюк }} * Протько Т. Становление советской тоталитарной системы в Беларуси (1917-1941 гг.). Мн.: "Тесей", 2002, С. 310-338 * {{артыкул|аўтар=[[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|Касцюк М.]] |загаловак=Беларусізацыя як форма нацыянальнай палітыкі|спасылка= |мова= |выданне= [[Полымя (часопіс)|Полымя]] |тып= |год=2012 |том= |нумар=5|старонкі=123-132|doi= |issn= }} * {{кніга |аўтар = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |загаловак = Практическое разрешение Национального вопроса в Белорусской Социалистической Советской Республике |спасылка = https://knihi.com/none/Prakticieskoje_razriesienije_Nacionalnoho_voprosa_v_Bielorusskoj_Socialisticieskoj_Sovietskoj_Riespublikie_Cast_I_Bielorussizacija.html |месца = Мінск |выдавецтва = Издание Центральной Национальной Комиссии ЦИК БССР |год = 1927 |ref = ЦВК }} * {{кніга |аўтар = [[Фёдар Фёдаравіч Турук|Турук Ф. Ф.]] |загаловак = Белорусское движение : Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25019-turuk-f-f-belorusskoe-dvizhenie-ocherk-istorii-natsionalnogo-i-revolyutsionnogo-dvizheniya-belorussov-m-1921 |месца = М. |выдавецтва = {{нп5|Государственное издательство РСФСР|Гос. изд-во|ru|Государственное издательство РСФСР}} |год = 1921 |ref = Турук }} * {{кніга |аўтар = [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Мірановіч Я.]] |загаловак = Найноўшая гісторыя Беларусі |месца = Санкт-Пецярбург |выдавецтва = Неўскі прасцяг |год = 2003 |ref = Мірановіч }} {{Культурная асіміляцыя}} {{Беларусізацыя}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Беларусізацыя| ]] {{Гісторыя Беларусі 2}} 7w3wdweiqj9equ1n35fawifjdvnivlv Тэадор Нарбут 0 15122 5122806 5021381 2026-04-06T16:28:09Z Lavon 1118 /* Спасылкі */ 5122806 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нарбут}} {{Навуковец}} '''Тэадор Нарбут''' ({{lang-pl|Teodor Narbutt}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[гісторык]], [[археолаг]], інжынер. == Біяграфічныя звесткі == З роду [[Нарбуты|Нарбутаў]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]] (1803). Вучыўся ў Пецярбургскім кадэцкім корпусе. Удзельнічаў у расійска-пруска-французскай (1806—1807) і расійска-шведскай (1808—1809) войнах; капітан, ваенны інжынер. Удзельнічаў у праектаванні і будаўніцтве [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. З 1812 у адстаўцы. Жыў у сваім маёнтку, даследаваў гісторыю [[ВКЛ]], праводзіў археалагічныя раскопкі. Найбольш значны яго твор — «Гісторыя літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841), дзе, разам з іншым, апісаны народныя абрады беларусаў Лідчыны. Друкаваўся ў газеце [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]]. Арыштаваны ў сувязі з падзеямі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. [[Файл:Nacza cmentarz przykościelny grób Narbutta - Nacha, Voranava District, Belarus.jpg|міні|злева|Магіла Тэадора Нарбута]] Пахаваны каля [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нача)|касцёла]] ў [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]]. == Даследчыцкая дзейнасць == Тэадор Нарбут першы на Беларусі даў вызначэнне курганам як месцам старажытных пахаванняў. Вёў раскопкі ў Падняпроўі, пазней — на радзіме. У 1820 адкрыў ямнае пахаванне непадалёку ад в. Шаўры Лідскага пав. Апісаў руіны крэпасці на Нёмане каля в. Лыскава Гродзенскага пав. Сцвярджаў, што [[дрыгавічы]] невядомага паходжання жылі каля Кіева. Памылкова адносіў ятвягаў да скіфскіх плямён. Геральдыку Беларусі не лічыў старажытнай, бо аналагічная існавала і ў суседніх народаў. Даследаваў [[Лідскі замак]]. Збіраў і вывучаў помнікі археаграфіі. Аўтар «Гісторыі літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841; давёў падзеі да 1569), у 1-м томе якой змясціў табліцу сваіх знаходак. Увёў у навуковы ўжытак «[[Хроніка Быхаўца|Хроніку Быхаўца]]» (1846). Меў багатую калекцыю археалагічных матэрыялаў. Апублікаваў шэраг артыкулаў пра Ліду, [[Навагрудак]], [[Індура|Індуру]] інш. Займаўся пытаннямі старажытнай міфалогіі, этнаграфіі, фалькларыстыкі. У сваіх творах выкарыстоўваў часам крыніцы, якія паводле меркавання сучасных даследчыкаў не існавалі і былі выдуманыя самім Нарбутам. Найбольш вядомая з падобных «уяўных крыніц» — Раўданская хроніка.<ref>[[Мікола Улашчык|Улащик Н. Н.]], предисловие…</ref> == Узнагароды == * Кавалер ордэна св. Уладзіміра 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 2-й ступені (за будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|крэпасці ў Бабруйску]] ў 1809 г.); * Памятная пячатка цара [[Мікалай I|Мікалая I]] за літаратурныя творы. == Бібліяграфія == * O kurhanach: Badanie starożytności Litewskich // Tygodnik Wileński. 1818. Т. 7, № 123. * Pomniki do dziejów litewskich… Wilno, 1846. * Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historii Litwy odnoszące się. Wilno, 1856. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Генадзь Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]'' Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. — Мн., 1984. * ''Каханоўскі Г. А.'' Прадвесне навукі. — Мн., 1990. * ''[[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Ненадавец А. М.]]'' Тэадор Нарбут. — Мінск, 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Семянчук А.'' Тэадор Нарбут — гісторык Вялікага Княства Літоўскага і Браслаўшчыны // Браслаўскія чытанні. Матэрыялы VІ-й навуковай канферэнцыі, прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадзскага дзеяча Стніслава Нарбута.- Браслаў, 2003. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик Н. Н.]]'' Очерки. * АЗБ. * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * ''Улащик Н. Н.'' предисловие к: Хроника Быховца. М. Наука. 1966. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|На́рбут Тэадор (Фёдар Яўхімавіч)|516|Каханоўскі Г. А.}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|||152}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/pra-sud-bozhy-neba-albo-pekla.html Тэадор Нарбут. Старажытная гісторыя літоўскага народа. Пра суд божы, неба альбо пекла] * [https://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/teodor_narbutt.html Dzieje starożytne narodu litewskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100826184839/http://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80.html |date=26 жніўня 2010 }} * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/07/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F.html Нарбуты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106023318/http://pawet.net/book/hist/narbutty.html |date=6 студзеня 2009 }} — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4(68). C. 12-13. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4(95-96). С. 52-59. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера // Лідскі Летапісец. 2024. № 3(107). С. 68–80: 2024. № 4(108).С. 76–80.] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час. Издательские решения, 2025. — 172 с.] {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нарбут Тэадор}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарбуты|Тэадор Нарбут]] ecwvt4f5qjual23elheyimub7eqejua 5122807 5122806 2026-04-06T16:29:11Z Lavon 1118 /* Спасылкі */ 5122807 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нарбут}} {{Навуковец}} '''Тэадор Нарбут''' ({{lang-pl|Teodor Narbutt}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[гісторык]], [[археолаг]], інжынер. == Біяграфічныя звесткі == З роду [[Нарбуты|Нарбутаў]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]] (1803). Вучыўся ў Пецярбургскім кадэцкім корпусе. Удзельнічаў у расійска-пруска-французскай (1806—1807) і расійска-шведскай (1808—1809) войнах; капітан, ваенны інжынер. Удзельнічаў у праектаванні і будаўніцтве [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. З 1812 у адстаўцы. Жыў у сваім маёнтку, даследаваў гісторыю [[ВКЛ]], праводзіў археалагічныя раскопкі. Найбольш значны яго твор — «Гісторыя літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841), дзе, разам з іншым, апісаны народныя абрады беларусаў Лідчыны. Друкаваўся ў газеце [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]]. Арыштаваны ў сувязі з падзеямі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. [[Файл:Nacza cmentarz przykościelny grób Narbutta - Nacha, Voranava District, Belarus.jpg|міні|злева|Магіла Тэадора Нарбута]] Пахаваны каля [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нача)|касцёла]] ў [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]]. == Даследчыцкая дзейнасць == Тэадор Нарбут першы на Беларусі даў вызначэнне курганам як месцам старажытных пахаванняў. Вёў раскопкі ў Падняпроўі, пазней — на радзіме. У 1820 адкрыў ямнае пахаванне непадалёку ад в. Шаўры Лідскага пав. Апісаў руіны крэпасці на Нёмане каля в. Лыскава Гродзенскага пав. Сцвярджаў, што [[дрыгавічы]] невядомага паходжання жылі каля Кіева. Памылкова адносіў ятвягаў да скіфскіх плямён. Геральдыку Беларусі не лічыў старажытнай, бо аналагічная існавала і ў суседніх народаў. Даследаваў [[Лідскі замак]]. Збіраў і вывучаў помнікі археаграфіі. Аўтар «Гісторыі літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841; давёў падзеі да 1569), у 1-м томе якой змясціў табліцу сваіх знаходак. Увёў у навуковы ўжытак «[[Хроніка Быхаўца|Хроніку Быхаўца]]» (1846). Меў багатую калекцыю археалагічных матэрыялаў. Апублікаваў шэраг артыкулаў пра Ліду, [[Навагрудак]], [[Індура|Індуру]] інш. Займаўся пытаннямі старажытнай міфалогіі, этнаграфіі, фалькларыстыкі. У сваіх творах выкарыстоўваў часам крыніцы, якія паводле меркавання сучасных даследчыкаў не існавалі і былі выдуманыя самім Нарбутам. Найбольш вядомая з падобных «уяўных крыніц» — Раўданская хроніка.<ref>[[Мікола Улашчык|Улащик Н. Н.]], предисловие…</ref> == Узнагароды == * Кавалер ордэна св. Уладзіміра 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 2-й ступені (за будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|крэпасці ў Бабруйску]] ў 1809 г.); * Памятная пячатка цара [[Мікалай I|Мікалая I]] за літаратурныя творы. == Бібліяграфія == * O kurhanach: Badanie starożytności Litewskich // Tygodnik Wileński. 1818. Т. 7, № 123. * Pomniki do dziejów litewskich… Wilno, 1846. * Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historii Litwy odnoszące się. Wilno, 1856. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Генадзь Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]'' Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. — Мн., 1984. * ''Каханоўскі Г. А.'' Прадвесне навукі. — Мн., 1990. * ''[[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Ненадавец А. М.]]'' Тэадор Нарбут. — Мінск, 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Семянчук А.'' Тэадор Нарбут — гісторык Вялікага Княства Літоўскага і Браслаўшчыны // Браслаўскія чытанні. Матэрыялы VІ-й навуковай канферэнцыі, прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадзскага дзеяча Стніслава Нарбута.- Браслаў, 2003. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик Н. Н.]]'' Очерки. * АЗБ. * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * ''Улащик Н. Н.'' предисловие к: Хроника Быховца. М. Наука. 1966. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|На́рбут Тэадор (Фёдар Яўхімавіч)|516|Каханоўскі Г. А.}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|||152}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/pra-sud-bozhy-neba-albo-pekla.html Тэадор Нарбут. Старажытная гісторыя літоўскага народа. Пра суд божы, неба альбо пекла] * [https://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/teodor_narbutt.html Dzieje starożytne narodu litewskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100826184839/http://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80.html |date=26 жніўня 2010 }} * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/07/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F.html Нарбуты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106023318/http://pawet.net/book/hist/narbutty.html |date=6 студзеня 2009 }} — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4(68). C. 12-13. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4(95-96). С. 52-59. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нарбут Тэадор}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарбуты|Тэадор Нарбут]] dhtkl14oo6mw6q7piibri9eqbzz0qoz 5122808 5122807 2026-04-06T16:29:36Z Lavon 1118 /* Літаратура */ 5122808 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нарбут}} {{Навуковец}} '''Тэадор Нарбут''' ({{lang-pl|Teodor Narbutt}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[гісторык]], [[археолаг]], інжынер. == Біяграфічныя звесткі == З роду [[Нарбуты|Нарбутаў]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]] (1803). Вучыўся ў Пецярбургскім кадэцкім корпусе. Удзельнічаў у расійска-пруска-французскай (1806—1807) і расійска-шведскай (1808—1809) войнах; капітан, ваенны інжынер. Удзельнічаў у праектаванні і будаўніцтве [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. З 1812 у адстаўцы. Жыў у сваім маёнтку, даследаваў гісторыю [[ВКЛ]], праводзіў археалагічныя раскопкі. Найбольш значны яго твор — «Гісторыя літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841), дзе, разам з іншым, апісаны народныя абрады беларусаў Лідчыны. Друкаваўся ў газеце [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]]. Арыштаваны ў сувязі з падзеямі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. [[Файл:Nacza cmentarz przykościelny grób Narbutta - Nacha, Voranava District, Belarus.jpg|міні|злева|Магіла Тэадора Нарбута]] Пахаваны каля [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нача)|касцёла]] ў [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]]. == Даследчыцкая дзейнасць == Тэадор Нарбут першы на Беларусі даў вызначэнне курганам як месцам старажытных пахаванняў. Вёў раскопкі ў Падняпроўі, пазней — на радзіме. У 1820 адкрыў ямнае пахаванне непадалёку ад в. Шаўры Лідскага пав. Апісаў руіны крэпасці на Нёмане каля в. Лыскава Гродзенскага пав. Сцвярджаў, што [[дрыгавічы]] невядомага паходжання жылі каля Кіева. Памылкова адносіў ятвягаў да скіфскіх плямён. Геральдыку Беларусі не лічыў старажытнай, бо аналагічная існавала і ў суседніх народаў. Даследаваў [[Лідскі замак]]. Збіраў і вывучаў помнікі археаграфіі. Аўтар «Гісторыі літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841; давёў падзеі да 1569), у 1-м томе якой змясціў табліцу сваіх знаходак. Увёў у навуковы ўжытак «[[Хроніка Быхаўца|Хроніку Быхаўца]]» (1846). Меў багатую калекцыю археалагічных матэрыялаў. Апублікаваў шэраг артыкулаў пра Ліду, [[Навагрудак]], [[Індура|Індуру]] інш. Займаўся пытаннямі старажытнай міфалогіі, этнаграфіі, фалькларыстыкі. У сваіх творах выкарыстоўваў часам крыніцы, якія паводле меркавання сучасных даследчыкаў не існавалі і былі выдуманыя самім Нарбутам. Найбольш вядомая з падобных «уяўных крыніц» — Раўданская хроніка.<ref>[[Мікола Улашчык|Улащик Н. Н.]], предисловие…</ref> == Узнагароды == * Кавалер ордэна св. Уладзіміра 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 2-й ступені (за будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|крэпасці ў Бабруйску]] ў 1809 г.); * Памятная пячатка цара [[Мікалай I|Мікалая I]] за літаратурныя творы. == Бібліяграфія == * O kurhanach: Badanie starożytności Litewskich // Tygodnik Wileński. 1818. Т. 7, № 123. * Pomniki do dziejów litewskich… Wilno, 1846. * Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historii Litwy odnoszące się. Wilno, 1856. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Генадзь Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]'' Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. — Мн., 1984. * ''Каханоўскі Г. А.'' Прадвесне навукі. — Мн., 1990. * ''[[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Ненадавец А. М.]]'' Тэадор Нарбут. — Мінск, 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Семянчук А.'' Тэадор Нарбут — гісторык Вялікага Княства Літоўскага і Браслаўшчыны // Браслаўскія чытанні. Матэрыялы VІ-й навуковай канферэнцыі, прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадзскага дзеяча Стніслава Нарбута.- Браслаў, 2003. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик Н. Н.]]'' Очерки. * АЗБ. * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * ''Улащик Н. Н.'' предисловие к: Хроника Быховца. М. Наука. 1966. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|На́рбут Тэадор (Фёдар Яўхімавіч)|516|Каханоўскі Г. А.}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|||152}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера // Лідскі Летапісец. 2024. № 3(107). С. 68–80: 2024. № 4(108).С. 76–80.] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/pra-sud-bozhy-neba-albo-pekla.html Тэадор Нарбут. Старажытная гісторыя літоўскага народа. Пра суд божы, неба альбо пекла] * [https://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/teodor_narbutt.html Dzieje starożytne narodu litewskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100826184839/http://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80.html |date=26 жніўня 2010 }} * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/07/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F.html Нарбуты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106023318/http://pawet.net/book/hist/narbutty.html |date=6 студзеня 2009 }} — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4(68). C. 12-13. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4(95-96). С. 52-59. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нарбут Тэадор}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарбуты|Тэадор Нарбут]] p657u6ygau11ciggqeeguft38m2wflb 5122810 5122808 2026-04-06T16:30:12Z Lavon 1118 /* Спасылкі */ 5122810 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нарбут}} {{Навуковец}} '''Тэадор Нарбут''' ({{lang-pl|Teodor Narbutt}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[гісторык]], [[археолаг]], інжынер. == Біяграфічныя звесткі == З роду [[Нарбуты|Нарбутаў]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]] (1803). Вучыўся ў Пецярбургскім кадэцкім корпусе. Удзельнічаў у расійска-пруска-французскай (1806—1807) і расійска-шведскай (1808—1809) войнах; капітан, ваенны інжынер. Удзельнічаў у праектаванні і будаўніцтве [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. З 1812 у адстаўцы. Жыў у сваім маёнтку, даследаваў гісторыю [[ВКЛ]], праводзіў археалагічныя раскопкі. Найбольш значны яго твор — «Гісторыя літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841), дзе, разам з іншым, апісаны народныя абрады беларусаў Лідчыны. Друкаваўся ў газеце [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]]. Арыштаваны ў сувязі з падзеямі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. [[Файл:Nacza cmentarz przykościelny grób Narbutta - Nacha, Voranava District, Belarus.jpg|міні|злева|Магіла Тэадора Нарбута]] Пахаваны каля [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Нача)|касцёла]] ў [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]]. == Даследчыцкая дзейнасць == Тэадор Нарбут першы на Беларусі даў вызначэнне курганам як месцам старажытных пахаванняў. Вёў раскопкі ў Падняпроўі, пазней — на радзіме. У 1820 адкрыў ямнае пахаванне непадалёку ад в. Шаўры Лідскага пав. Апісаў руіны крэпасці на Нёмане каля в. Лыскава Гродзенскага пав. Сцвярджаў, што [[дрыгавічы]] невядомага паходжання жылі каля Кіева. Памылкова адносіў ятвягаў да скіфскіх плямён. Геральдыку Беларусі не лічыў старажытнай, бо аналагічная існавала і ў суседніх народаў. Даследаваў [[Лідскі замак]]. Збіраў і вывучаў помнікі археаграфіі. Аўтар «Гісторыі літоўскага народа» (т. 1-9, 1835—1841; давёў падзеі да 1569), у 1-м томе якой змясціў табліцу сваіх знаходак. Увёў у навуковы ўжытак «[[Хроніка Быхаўца|Хроніку Быхаўца]]» (1846). Меў багатую калекцыю археалагічных матэрыялаў. Апублікаваў шэраг артыкулаў пра Ліду, [[Навагрудак]], [[Індура|Індуру]] інш. Займаўся пытаннямі старажытнай міфалогіі, этнаграфіі, фалькларыстыкі. У сваіх творах выкарыстоўваў часам крыніцы, якія паводле меркавання сучасных даследчыкаў не існавалі і былі выдуманыя самім Нарбутам. Найбольш вядомая з падобных «уяўных крыніц» — Раўданская хроніка.<ref>[[Мікола Улашчык|Улащик Н. Н.]], предисловие…</ref> == Узнагароды == * Кавалер ордэна св. Уладзіміра 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 4 ступені; * Кавалер ордэна св. Ганны 2-й ступені (за будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|крэпасці ў Бабруйску]] ў 1809 г.); * Памятная пячатка цара [[Мікалай I|Мікалая I]] за літаратурныя творы. == Бібліяграфія == * O kurhanach: Badanie starożytności Litewskich // Tygodnik Wileński. 1818. Т. 7, № 123. * Pomniki do dziejów litewskich… Wilno, 1846. * Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historii Litwy odnoszące się. Wilno, 1856. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Генадзь Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]'' Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. — Мн., 1984. * ''Каханоўскі Г. А.'' Прадвесне навукі. — Мн., 1990. * ''[[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Ненадавец А. М.]]'' Тэадор Нарбут. — Мінск, 1996. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Семянчук А.'' Тэадор Нарбут — гісторык Вялікага Княства Літоўскага і Браслаўшчыны // Браслаўскія чытанні. Матэрыялы VІ-й навуковай канферэнцыі, прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадзскага дзеяча Стніслава Нарбута.- Браслаў, 2003. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик Н. Н.]]'' Очерки. * АЗБ. * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * ''Улащик Н. Н.'' предисловие к: Хроника Быховца. М. Наука. 1966. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|На́рбут Тэадор (Фёдар Яўхімавіч)|516|Каханоўскі Г. А.}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|||152}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера // Лідскі Летапісец. 2024. № 3(107). С. 68–80: 2024. № 4(108).С. 76–80.] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/pra-sud-bozhy-neba-albo-pekla.html Тэадор Нарбут. Старажытная гісторыя літоўскага народа. Пра суд божы, неба альбо пекла] * [https://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/teodor_narbutt.html Dzieje starożytne narodu litewskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100826184839/http://pawet.net/library/history/bel_history/narbutt/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80.html |date=26 жніўня 2010 }} * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/07/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F.html Нарбуты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106023318/http://pawet.net/book/hist/narbutty.html |date=6 студзеня 2009 }} — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нарбут Тэадор}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарбуты|Тэадор Нарбут]] 46wwvyaoiddk1bxafzy1bli0b81vbov Ефрасіння Полацкая 0 15499 5122726 5084391 2026-04-06T12:28:20Z Ueschar 151377 5122726 wikitext text/x-wiki {{Святы |імя = Ефрасіння Полацкая |арыгінал імя = |пол = ж |тып = праваслаўны |выява = Выява_святой_пакутніцы.JPG |шырыня = 300px |апісанне выявы = Роспіс сцен [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Ефрасіннеўскай царквы]] XII ст. з выявай святой пакутніцы |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |імя ў міру = Прадслава |манаскае імя = Ефрасіння |шануецца = у [[праваслаўе|Праваслаўнай царкве]], у [[БГКЦ|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царкве]] |услаўлены = |беатыфікаваны = |кананізаваны = |у ліку = [[прападобны]]х |дзень памяці = {{СС|5 чэрвеня|||23 мая}} |заступнік = жаночага манаства, Беларусі |галоўная святыня = [[мошчы]] ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Полацкім Спаса-Ефрасіннеўскім манастыры]] |атрыбуты = |дэкананізаваны = |працы = |падзвіжніцтва = |вікісховішча = }} '''Ефрасі́ння По́лацкая'''<ref>Напісанне '''Ефрасіння''' паводле БП-2008.</ref>, [[Асабістае імя|свецкае імя]] '''Прадсла́ва''' (магчыма {{ДН|5|1|1104}}<ref name="melnikau2005">''Мельнікаў А. А.'' Еўфрасіння Полацкая (Жыціе Еўфрасінні Полацкай з каментарыямі А. А. Мельнікава) // {{крыніцы/Мельнікаў 2005}}</ref>{{rp|45—47}}, [[Полацкае княства]] — {{ДС|23|5|1167}}<ref name="melnikau2005"/>{{rp|99}}, {{МС|Іерусалім}}, [[Іерусалімскае каралеўства]]) — князёўна, манахіня, ігумення [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|манастыра Святога Спаса]] ў Полацку, паломніца, асветніца, мецэнатка і кананізаваная святая<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/society/view/dose-ko-dnju-pamjati-svjatoj-evfrosinii-polotskoj-195977-2016/|title=ДОСЬЕ: Ко дню памяти святой Евфросинии Полоцкой|website=belta.by|date=2016-06-03|access-date=2025-09-16}}</ref>. Дачка князя [[Святаслаў Усяславіч|Святаслава Усяславіча]]. У юнацтве таемна прыняла манаскі пострыг. Пасля пасялілася ў келлі [[Сафійскі сабор (Полацк)|полацкага Сафійскага сабора]], перапісвала кнігі, на думку некаторых даследчыкаў, перакладала іх, а таксама вяла міратворчую і асветніцкую дзейнасць. Пабудавала дзве царквы паблізу Полацка, пазней заснавала каля іх жаночы і мужчынскі манастыры, асяродкі асветы Полацкай зямлі. На заказ Ефрасінні створаны [[Крыж Ефрасінні Полацкай|напрастольны крыж]], ахвяраваны ёю свайму жаночаму манастыру. Мужчынскаму манастыру ахвяравала абраз «[[Маці Божая Адзігітрыя Эфеская]]». У 1167 годзе паломнічала па [[Святыя Мясціны|святых мясцінах]], памерла і пахавана ў [[манастыр Св. Феадосія, Іерусалім|манастыры Св. Феадосія]] ў [[Іерусалім]]е<ref name="belenc">{{Крыніцы/БелЭн|6|Ефрасіння Полацкая||405}}</ref>. Звестак пра жыццё і дзейнасць Ефрасінні ў крыніцах няма. Аснова гістарыяграфіі — яе «[[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе]]», а [[іканаграфія|іканаграфіі]] — напісаная да кананізацыі ікона, якая не захавалася да цяперашняга часу і згадваецца ў крыніцы XIX ст. Ефрасіння на іконе апісана як «''подобием бледна лицем от пощения, ризы преподобнические, как у преподобномученицы Евдокеи''». Найстаражытнейшай захаванай іканапіснай выявай лічыцца [[гравюра|гравюрная]] копія XVI ст., зробленая з даўняга арыгінала<ref name="ehb3">{{Крыніцы/ЭГБ|3|Ефрасіння Полацкая||358-359}}</ref>. У спісах XVI—XVIII стст. захаваліся царкоўныя спевы, прысвечаныя Ефрасінні; адна [[сціхіра]] вядома ў рукапісе канца XII ст. — унікальны помнік музычнай культуры ранняга [[Сярэднявечча]] на тэрыторыі Беларусі<ref name="ehb3"/>. == Сям’я == Часу нараджэння крыніцы не паведамляюць, даследчыкі даюць вельмі шырокі перыяд — паміж 1100 і 1120 гадамі<ref name="marcinovich">{{кніга |аўтар=Марціновіч А. |загаловак=Святая Еўфрасіння, альбо Адкуль ёсць пайшла Полацкая зямля |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2009 |isbn=978-985-01-0825-8 }}</ref>{{rp|52}}, некаторыя звужаюць яго да 1101—1104 або 1110—1113 гадоў<ref name="avakian">{{кніга |аўтар=Авакян Г. С., Кузняцоў М. В., Сінькевіч М. П. |загаловак=Палітычныя мысліцелі і гуманісты Беларусі |месца=Мн. |выдавецтва=Элайда |год=2002 |старонак=96 |isbn=985-6163-46-3 }}</ref>{{rp|11}}. [[Аляксей Анатольевіч Мельнікаў|Аляксей Мельнікаў]] прапанаваў як магчымую дату нараджэння 5 студзеня 1104 года, цяпер яе лічаць найбольш імавернай. [[Файл:Пячатка Георгія-Сафіі.JPG|thumb|злева|[[Пячатка Сафіі]], маці Ефрасінні Полацкай]] Прадслава (магчымае значэнне ''прадвесніца славы'') паходзіла з уладарнай дынастыі [[Ізяславічы Полацкія|Ізяславічаў Полацкіх]], роду нашчадкаў [[Ізяслаў Уладзіміравіч|Ізяслава]] — сына кіеўскага князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]] і полацкай княжны [[Рагнеда|Рагнеды]]. Дзед Прадславы — полацкі князь [[Усяслаў Брачыславіч]], бацька — Георгій, наймалодшы з сыноў Усяслава. Лічаць, што Георгій — хроснае імя [[Святаслаў Усяславіч|Святаслава Усяславіча]]. [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]] думаў, што Георгіем у хрышчэнні быў [[Расціслаў Усяславіч]], але гэта малаімаверна<ref name="melnikau1995">''Мельнікаў А.'' «Жыціе» і жыццё Еўфрасінні, ігуменні Полацкай // {{крыніцы/Адраджэнне|1}}. С. 9—22.</ref>{{rp|10}}. Паводле Васкрасенскага летапісу, маці Прадславы была адной з дачок [[Уладзімір Манамах|Уладзіміра Манамаха]] і, магчыма, звалася Сафіяй. Ёсць і іншыя меркаванні, напрыклад, [[Леў Гарошка]] лічыў, што Прадслава па маці была сваячкай візантыйскай імператарскай дынастыі [[Камніны|Камнінаў]], і яе дзядзькам мог быць [[Мануіл I Камнін]], аднак спасылак і аргументаў Гарошка не даў, гісторыкі лічаць сваяцтва з Камнінамі неімаверным<ref name="melnikau1995"/>{{rp|10}}. На думку Мельнікава, [[хроснае імя]] Прадславы, магчыма, было '''Еўпра́ксія''' ('''Параске́ва''')<ref name="melnikau2005"/>{{rp|31—32}}; даследчык зыходзіў з царкоўнай традыцыі выбіраць інацкае імя на першую літару хроснага, а таксама з устойлівых пар імён у гэтай традыцыі. Аднак, такая традыцыя ўзнікла пазней, у XIII—XIV стст., да гэтага інацкія імёны выбіралі па святцах, хаця і такую практыку ўхвалялі не ўсе архірэі. Князь Георгій у «Жыціі» названы полацкім князем, але на праўдзе не мог быць ім, як малодшы з братоў. Многія даследчыкі лічаць, што ён трымаў [[Віцебскае княства|Віцебскі ўдзел]], таму Прадслава магла нарадзіцца ў [[Віцебск]]у<ref name="nikalajuk">{{кніга |аўтар=Нікалаюк Д. |загаловак=Прападобная Еўфрасіння Полацкая |месца=Hajnówka |выдавецтва=Bratczyk |год=2010 |isbn=978-83-88325-30-4 }}</ref>{{rp|19}} <ref name="melnikau2005"/>{{rp|29—30}}. Прадслава была старэйшай дачкой<ref name="melnikau2005"/>{{rp|37}}, таксама «Жыціе» называе яе малодшую сястру [[Гардзіслава Святаслаўна|Гардзіславу]] і братоў [[Давыд Святаславіч Усяславіча|Давыда]] і [[Вячка Святаславіч|Вячку]]. З «[[Аповесць мінулых гадоў|Аповесці мінулых гадоў]]» вядомы таксама брат [[Васілька Святаславіч|Васілька]]<ref name="nikalajuk"/>{{rp|20}}. == Пострыг у манахіні == [[Файл:EufrasinniaPolackaja.jpg|left|thumb|Прападобная Ефрасіння Полацкая. Ікона канца XVII стагоддзя.]] {{Цытата|аўтар=Жыціе Еўфрасінні Полацкай|Што ж зрабілі нашы роды, якія былі да нас? Жаніліся і выходзілі замуж, і княжылі, але не вечна жылі; жыццё іх праплыло, і загінула іхняя слава, быццам прах, горай за павуцінне. Затое жанчыны, што жылі раней і, узяўшы мужчынскую моц, пайшлі следам за сваім [[Ісус Хрыстос|Жаніхом]], і целы свае аддалі на мукі, і паклалі галовы пад меч, а іншыя хоць і не схілілі шыі свае пад жалеза, але мячом духоўным адсеклі цялесныя асалоды, аддаўшы целы пасту, чуйнаванню, і малітоўнаму кленчанню, і зямному ляжанню — тых памятаюць на зямлі, іх імёны напісаны на нябёсах, дзе яны з анёламі Бога ўсхваляюць.}} Прадслава атрымала дамашнюю адукацыю. Князёўна таемна прыняла пострыг у манастыры (на думку розных даследчыкаў, у Полацкім або Ізяслаўльскім<ref group="заўв">У Ізяслаўскім манастыры, паводле версіі Мельнікава, які меркаваў, што іншага адпаведнага манастыра, у тым ліку Полацкага, тады ў Полацкай зямлі не было.</ref><ref name="melnikau2005"/>{{rp|42—48}}), паводле Аляксея Мельнікава, гэта адбылося 15 лютага 1116 года<ref name="melnikau2005"/>{{rp|42—48}}. Ігуменняй манастыра была Раманава — удава князя [[Раман Усяславіч|Рамана Усяславіча]], дзядзькі Прадславы. Раманава крытычна ставілася да рашэння князёўны і баялася гневу яе бацькі, адгаворвала пляменніцу, але пасля блаславіла яе. Прычыны яе ўчынку невядомыя; на думку Любові Ляўшун, на рашэнне князёўны паўплываў бяспраўны стан жонак арыстакратаў<ref group="заўв">Любоў Ляўшун дае прыкладам лёс сучасніцы Прадславы, германскай імператрыцы Адэльгейды (па нараджэнні [[Еўпраксія-Адэльгейда|Еўпраксіі Усеваладаўны]]), жонкі імператара [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрыха IV]].</ref><ref name="melnikau2005"/>{{rp|40—41}}, але грунтоўныя даследаванні адмаўляюць звычайнасць падобнага. Даследчыкі звяртаюць увагу, што Прадслава пастрыжана не епіскапам (як патрабавалі манаскія Правілы), а звычайным святаром. Аляксей Мельнікаў тлумачыць гэта тым, што полацкі епіскап [[Міна Полацкі|Міна]] дажываў апошнія дні і не было магчымасці прасіць яго блаславення<ref name="nikalajuk"/>{{rp|43}}. Атрымала інацкае імя Ефрасіння. У [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай міфалогіі]] слова «''эўфрасіна''» азначае «радасць». Магчыма, пострыг адбыўся 25 верасня, калі царква адзначае дзень святой [[Ефрасіння Александрыйская|Ефрасінні Александрыйскай]]<ref name="avakian"/>{{rp|12}}. Па 12-гадовым узросце бацькі хацелі выдаць Прадславу замуж і такім чынам даведаліся пра пострыг дачкі, спачатку яны былі ў роспачы. Князь [[Святаслаў Усяславіч]] быў у гневе, спрабаваў пераканаць дачку пакінуць манастыр; маці галасіла як па нябожчыцы. Паводле «Жыція», па Прадславе «''смуткаваў увесь дом''»<ref name="marcinovich" />{{rp|58}}. == Асветніцкая дзейнасць == === Перапісванне кніг === {{Цытата|аўтар=Жыціе Еўфрасінні Полацкай|Кожны дзень павучала сясцёр сваіх: старых вучыла цярплівасці і ўстрыманню; юных жа навучала душэўнай чысціні і цялеснаму супакаенню; хадзе спакойнай, голасу засяроджанаму, слову дабрачыннаму, ядзе і піццю маўкліваму; у адносінах да старэйшых быць пакорлівымі, а мудрых слухаць; да роўных і меншых — любові некрывадушнай; менш казаць, а болей разумець.}} Імаверна, у канцы 1110-х гадоў Ефрасіння прыняла і схіму. Праз пэўны час (паміж 1118—1122 гадамі, магчыма, што пасля ваенных дзеянняў 1119 года), з дапамогай полацкага епіскапа Іллі, пасялілася ў келлі-галубніцы [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]], пачала перапісваць кнігі («''нача книгы писати своими руками''») у [[скрыпторый|скрыпторыі]] пры саборнай бібліятэцы. Менавіта перапісванне кніг было, відаць, адным з яе схімных зарокаў. [[Файл:Gospel of Polotsk.JPG|справа|thumb|[[Полацкае Евангелле]]]] Перапісванне было марудным, складаным і фізічна цяжкім, займаліся ім звычайна мужчыны. Перапісчык пісаў не на стале, а на далоні левай рукі, упёртай локцем на калена. Пісалі на [[пергамент|пергаменце]] ўставам — буйным і прамым, без нахілу, почыркам, кожная літара пісалася асобна і не была злучана з суседнімі. Часта перапісчыкі не толькі добра ведалі [[граматыка|граматыку]], а мелі і мастацкія здольнасці, бо [[Ініцыял (тыпаграфія)|ініцыялы]] (буквіцы, пачатковыя літары) і загалоўкі раздзелаў звычайна аздаблялі жывёльным або раслінным [[арнамент]]ам, часта кнігі ўпрыгожвалі [[мініяцюра]]мі. За дзень дасведчаны перапісчык мог напісаць не болей за чатыры старонкі<ref name="nikalajuk"/>{{rp|48}}. На групце вуснага падання, некаторыя гісторыкі (Борх і Ластоўскі) высунулі гіпотэзу, што Ефрасіння магла пісаць [[Полацкі летапіс]], які захоўваўся ў бібліятэцы полацкага Сафійскага сабора і не захаваўся да цяперашняга часу. Іншыя даследчыкі лічаць, што звесткі пра пісанне Ефрасінняй летапісу напэўна легендарныя, бо нічым не пацверджаны<ref name="melnikau2005"/>{{rp|54—55}}. === Будаўніцтва храмаў і манастыроў === [[Файл:Роспісы Спаса-Праабражэнскай царквы ў Полацку 01.jpg|thumb|злева|Фрэска XII ст. з фігурай Ефрасінні, якая падносіць [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|храм Святога Спаса]] Збавіцелю]] [[Файл:Polatsk-St. Euphrosine1.JPG|справа|thumb|[[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнская царква]] (Спасаўскі сабор)]] «Жыціе» апавядае, як аднойчы ў сне [[анёл]] павёў Ефрасінню ў Сяльцо, месца за дзве [[вярста|вярсты]] ад Полацка на беразе [[Палата|Палаты]], і сказаў: «Тут належыць табе быць!». Сон паўтарыўся тройчы. Пасля гэтага полацкі епіскап Ілля, узяўшы сведкамі полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса]], Прадславінага бацьку князя [[Святаслаў Усяславіч|Святаслава]] і полацкіх баяр, перадаў чарніцы Сяльцо<ref name="arlou2008">{{кніга |аўтар=Арлоў У. А. |загаловак=Таямніцы полацкай гісторыі |месца=Мн. |выдавецтва=Папуры |год=2008 |isbn=978-985-15-0288-8 }}</ref>{{rp|100}}. Да 1129 года Ефрасіння, тады яшчэ інакіня, ініцыявала будаўніцтва [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|жаночага Спаскага манастыра]]. Каля 1133 года<ref group="заўв">Паводле іншага меркавання, у 1139—1140 гадах.</ref><ref name="melnikau2005"/>{{rp|70—72}}<ref name="sialicki">''Сяліцкі А.'' Загадкі Полацкага храма // Мастацтва, 2008, № 2 (299).</ref><!-- Паміж [[1152]] і [[1161]] гадамі -->пачалося будаўніцтва [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаскага сабора]], якім цяпер некаторыя аўтары ацэньваюць як найбуйнейшую падзею полацкага дойлідства таго перыяду<ref name="arlou2008"/>{{rp|108}} <ref name="mysliceli">[https://slounik.org/147157.html Ефрасіння Полацкая] // {{Крыніцы/Мысліцелі і асветнікі Беларусі||}}</ref>{{rp|20}}. На думку [[Дарота Нікалаюк|Дароты Нікалаюк]], заказчыкам будаўніцтва мог быць князь [[Васілька Святаславіч|Васілька]], які вярнуўся са ссылкі ў [[Візантыя|Візантыю]]<ref name="nikalajuk"/>{{rp|58}}, але гіпотэза мае шэраг супярэчнасцяў, у тым ліку не вядома ці быў Васілька ў ссылцы, магчыма, дзяцей Святалава-Георгія як унукаў Уладзіміра Манамаха не ссылалі разам з бацькам. Паводле «Жыція», царква пабудавана вельмі хутка па тых часах — за 30 тыдняў (адзін будаўнічы сезон). Калі ў будаўнікоў скончыўся будаўнічы матэрыял — [[плінфа]], то пасля малітвы Ефрасінні назаўтра ў печы знайшлася плінфа, і ў той жа дзень быў узнесены крыж<ref name="marcinovich"/>{{rp|67}}. Гісторык архітэктуры і археолаг [[Мікалай Мікалаевіч Варонін|Мікалай Варонін]] лічыў, што брак цэглы быў выкліканы незвычайнасцю верхніх частак храма, якія патрабавалі шмат будаўнічага матэрыялу<ref>''Штыхаў Г. В.'' Сучаснік Ефрасінні Полацкай дойлід Іаан // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу (2002).</ref>{{rp|31}}. Будаваў царкву Святога Спаса дойлід [[Іаан (дойлід)|Іаан]]. Царква ў Сяльцы была трох[[неф]]нывым шасціслуповым крыжова-купальным храмам памерам 8x12 метраў<ref name="avakian"/>{{rp|13}}. Царкву пабудавалі на беразе [[Палата|Палаты]], на месцы старой рэзідэнцыі полацкіх епіскапаў (легендарнае з’яўленне анёла і блаславенне епіскапа, магчыма, адносяцца да ночы свята Праабражэння Гасподняга 6 жніўня 1126 года<ref name="melnikau2005"/>{{rp|61—62}}), а Ефрасіння тады ж была ўзведзена ў сан ігуменні гэтага манастыра. Пазней Спаскі сабор два з паловай стагоддзі належаў [[езуіты|ордэну езуітаў]] і быў касцёлам. Цяпер гэта адзіны ў Беларусі храм, дзе захаваліся роспісы XII стагоддзя<ref name="sialicki"/><ref name="arlou2008"/>{{rp|109}}. Пазней Ефрасіння ініцыявала будаўніцтва побач [[Полацкі Багаяўленскі манастыр|мужчынскага Багародзіцкага манастыра]] (сярэдзіна XII ст.; у 1580 годзе ўжо не існаваў або быў у поўным заняпадзе) і царквы Святой Багародзіцы пры ім (1151—1154, асвечана ў 1157, не захавалася). === Пакліканне сясцёр да манаства === [[Файл:Eŭfrasińnia Połackaja. Эўфрасіньня Полацкая (1859).jpg|thumb|Нафонта Калашнікава. «Ефрасіння Полацкая». 1859]] Памочніцамі Ефрасінні сталі сёстры — родная [[Гардзіслава Святаслаўна|Гардзіслава]] і стрыечная [[Звеніслава Барысаўна|Звеніслава]]. Ефрасіння, якая на той час была ігуменняй, папрасіла бацьку прыслаць да яе малодшую сястру для навучання грамаце, а пасля таемна пастрыгла яе ў манашкі. Бацька, калі даведаўся пра гэта, у вялікай роспачы прыехаў у Сяльцо, горка плакаў і не хацеў аддаваць у манахіні і другую дачку. Пострыг Гардзіславы адбыўся не пазней за 1129 год<ref name="melnikau1995"/>{{rp|16}}. У тым жа 1129 ці, можа, нават у 1128 годзе, хутка пасля смерці свайго бацькі, следам за Гардзіславаю ў Спасаву абіцель уступае і стрыечная сястра Ефрасінні Звеніслава Барысаўна. Звеніслава сама прыйшла да Ефрасінні і прынесла свой багаты пасаг у дар храму<ref group="заўв">Адною з прычын магло быць, між іншым, жаданне пазбегнуць высылкі ў Візантыю разам з іншымі Рагвалодавічамі.</ref>. Атрымаўшы пасля пострыгу імя Еўпраксія, яна была асабліва блізкая з Ефрасінняй — «''яко едина душа въ двою телесу''». Пазней Еўпраксія заняла месца Ефрасінні і стала ігуменняй, працягваючы асветніцкую дзейнасць сястры. Перад ад’ездам, зрабіла манахінямі дзвюх дачок свайго брата Вячкі — Вольгу і Кірыяну. «Жыціе» сцвярджае, што Ефрасіння мела ад Бога дар: зірнуўшы на каго, адразу бачыла, ці мае той чалавек дух дабрадзейны і ці можа ён стаць Божым абраннікам<ref name="arlou2008"/>{{rp|103—104}}. === Абраз Маці Божай Адзігітрыі Полацкай === {{Асноўны артыкул|Тарапецкая ікона Божай Маці}} [[Файл:Маці Божая Адзігітрыя Полацкая, сучасная копія.jpg|справа|thumb|Маці Божая Адзігітрыя Полацкая]] З іменем Ефрасінні звязваецца набыццё [[Сафійскі сабор (Полацк)|Полацкім Сафійскім саборам]] [[Маці Божая Адзігітрыя Полацкая|абраза Багародзіцы Эфескай]]. На той час існавалі толькі тры такія абразы і лічылася, што пры жыцці [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] гэтыя абразы намаляваў [[Лука (евангеліст)|апостал Лука]]<ref name="marcinovich"/>{{rp|70}}. Ефрасіння паслала свайго слугу Міхаіла да візантыйскага імператара [[Мануіл I Камнін|Мануіла I Камніна]] і патрыярха {{нп3|Лука Хрысаверг|Лукі Хрысаверга|ru|Лука Хрисоверг}} ў [[Канстанцінопаль]] па ікону святой Эфескай Багародзіцы для Багародзіцкага манастыра. Многіх гісторыкаў здзіўляе, што пасольства было выпраўлена не полацкім епіскапам, а самой ігуменняй, і з гэтай прычыны яны думаюць, што ў XII ст. вышэйшая царкоўная, а часткова і свецкая ўлада належала настаяцельніцы полацкіх манастыроў<ref name="nikalajuk"/>{{rp|63}}. З Эфеса 100 ваяроў імператара даставілі ікону ў Кастанцінопаль, дзе ў [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|саборы Святой Сафіі]] яе перадалі Міхаілу. Атрыманую святыню Ефрасіння Полацкая «''ўнесла ў царкву Святой Багародзіцы… аздобіла золатам і самацветамі, і ўстанавіла насіць яго [абраз] кожны аўторак па святых цэрквах''». Большасць сучасных даследчыкаў лічаць, што на праўдзе ў Полацк прыслана копія Царградскай (а не Эфескай) Адзігітрыі і рэліквіі<ref name="arlou2008"/>{{rp|109}}, а падарожжа адбылося паміж 1156 і 1160 годам<ref name="melnikau1995"/>{{rp|19}}. У сярэднявеччы, у 1239 годзе (па іншых звестках у XVI ст.) ікона перанесена ў [[Уваскрасенская царква, Тарапец|Уваскрасенскую царкву]] [[Таропец|Таропца]]. Цяпер абраз захоўваецца ў фондах [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускага музея]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="marcinovich"/>{{rp|71}}. === Крыж Ефрасінні Полацкай === {{Асноўны артыкул|Крыж Ефрасінні Полацкай}} [[Файл:Połacak, Spas, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Спас, Эўфрасіньня Полацкая (I. Trutnev, 1866).jpg|міні|злева|Келля Еўфрасінні Полацкай. Малюнак [[Іван Пятровіч Трутнеў|Івана Трутнева]], 1866 год.]] [[Файл:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (XIX).jpg|справа|thumb|[[Крыж Ефрасінні Полацкай]]. Выява 1889 года]] {{Цытата|аўтар=Надпіс на крыжы Ефрасінні Полацкай (пераклад на беларускую мову)|У лета 6669 кладзе Ефрасіння святы крыж у сваім манастыры, у царкве святога Спаса. Дрэва гэтае бясцэннае, акова ж яго з золата і срэбра… І хай не выносяць яго з манастыра ніколі, і не прадаюць, не аддаюць… Ефрасіння ж, раба Хрыстова, што справіла гэты крыж, здабудзе вечнае жыццё з усімі святымі…}} Да асветніцкай дзейнасці Ефрасінні Полацкай адносіцца і адкрыццё іканапіснай і ювелірнай майстэрань<ref>''Бяспалая М. А.'' Духоўная спадчына Ефрасінні Полацкай (да 900-гадовага юбілею асветніцы) // VIII Міжнародныя Кірыла-Мяфодзіеўскія чытанні (2003).</ref>{{rp|9}}. У 1161 годзе Ефрасіння Полацкая заказала мясцоваму майстру [[Лазар Богша|Лазару Богшы]] выраб напрастольнага крыжа з рэліквіямі, які пазней стаў вядомы як Крыж Ефрасінні Полацкай. Крыж стаў беларускай нацыянальнай святыняй<ref name="marcinovich"/>{{rp|71}} і адначасова помнікам старабеларускага пісьменства. Крыж быў каўчэгам для захавання хрысціянскіх рэліквій. Ён быў шасціканцовы, вышынёй 52 см, даўжынёй верхняй папярочкі — 12 см, ніжняй — 21 см, таўшчынёй 2,5 см. Аснова крыжа — [[кіпарыс]]авае дрэва, пакрытае [[золата]]м з каштоўнымі камянямі. Крыж захоўваўся ў царкве Святога Спаса да пачатку 1220-х гадоў, потым быў вывезены ў [[Смаленск]], адтуль у 1514 годзе ў [[Масква|Маскву]], адкуль вернуты ў Полацк вялікім князем маскоўскім [[Іван IV Грозны|Іванам IV]] у 1563 годзе [[Аблога Полацка (1563)|пасля захопу Полацка]]. Падчас [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]] крыж схавалі ў замураванай нішы сцяны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]], а ў 1841 годзе вярнулі ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|храм Спаса]]<ref>''Арлоў У. А.'' Хто выкраў крыж Еўфрасінні? // {{крыніцы/Адраджэнне|1}}. С. 22—36.</ref>{{rp|23}}. У 1921 годзе крыж канфіскавалі [[СССР|савецкія ўлады]]. У 1928 годзе дырэктар [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Беларускага дзяржаўнага музея]] [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]] вывез крыж з Полацка ў [[Мінск]], а ў 1929 годзе перадаў яго [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава|Беларускаму музею]] ў [[Магілёў|Магілёве]], пра што быў складзены Акт. Акт 1929 года сведчыць пра вялікія мастацкія страты крыжа — 13 выяў святых былі выламаны або сапсаваны, з каштоўных камянёў засталіся толькі два — [[аметыст]] і [[Гранат (мінерал)|гранат]], з розных частак помніка знікла пакрыццё з [[золата]] і [[жэмчуг|пярліны]], бачны сляды няўдалых рамонтаў<ref>''Бараноўскі Я.'' Архіўны след крыжа Ефрасінні Полацкай // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу (2002).</ref>. Крыж канчаткова згублены ў 1941 годзе падчас адступлення [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]] з [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="arlou2008"/>{{rp|115—118}}. Пасляваенныя пошукі крыжа былі беспаспяховымі, таму ў 1997 годзе брэсцкім майстрам [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалаем Кузьмічом]] зроблена дакладная копія крыжа, якая захоўваецца ў Полацку ў царкве Ефрасінні Полацкай<ref name="marcinovich"/>{{rp|75}}. === Паломніцтва ў Іерусалім === [[Файл:1283 Descriptio Terrae Sanctae.jpg|злева|thumb|Выява гарадоў Святой зямлі (на заднім плане бачны [[Іерусалім]]), XIII ст.]] У 1166 годзе Ефрасіння сабралася здзейсніць паломніцтва ў Іерусалім. У Полацк правесці сястру прыехаў браты [[Вячка Святаславіч|Вячка]], з ім было дзве дачкі — Кірынія і Вольга, якім ён прасіў у Ефрасінні блаславення, а потым пагадзіўся каб дочкі засталіся паслушніцамі манастыра. Ігуменства і апеку манастыроў Ефрасіння перадала сваёй сястры [[Гардзіслава Святаслаўна|Еўдакіі (Гардзіславе)]]<ref name="nikalajuk"/>{{rp|66-67}}. Атрымаўшы блаславенне полацкага епіскапа [[Дыянісій Полацкі|Дыянісія]], Ефрасіння адправілася разам з братам [[Давыд Святаславіч (князь віцебскі)|Давыдам]] і стрыечнай сястрой [[Звеніслава Барысаўна|Еўпраксіяй (Звеніславай)]] спачатку ў [[Канстанцінопаль]], потым у [[Святая зямля|Святую зямлю]]. Магчыма, што пры гэтым Ефрасіння выконвала і царкоўна-дыпламатычную місію, а на землях Русі, праз якія праязджала, — міратворчую місію. Падарожжа было сухаземным, а не традыцыйным шляхам «[[з варагаў у грэкі]]», іначай немагчыма была б сустрэча ігуменні з імператарам Мануілам<ref name="melnikau1995"/>{{rp|20}}. На шляху ў [[Царград]] сустрэлася з імператарам [[Мануіл I Камнін|Мануілам]], які ў той час ішоў на вайну з [[венгры|венграмі]]. Сустрэча Ефрасінні з імператарам ставіць пад сумненне калісьці прынятую дату паломніцтва і смерці святой — 1173 год. Візантыйскі імператар апошні раз ваяваў з венграмі ў 1167 годзе, прычым выйшаў у паход [[8 красавіка]] на [[Вялікдзень]], прыкладна ў гэты час граніц [[Візантыя|Візантыі]] дасягнулі полацкія паломнікі. У навуковай і царкоўнай літаратуры раней называўся год смерці святой Ефрасінні — 1173, але ў гэтым годзе Мануіл Камнін ваяваў не з венграмі, а з [[сербы|сербамі]]<ref name="melnikau1995"/>{{rp|21}}. Таму годам смерці святой паводле новых даследаванняў лічыцца 1167 год<ref name="ehb3" /><ref name="arlou2008"/>{{rp|127}} <ref name="belenc"/>. Імаверна, была ў Канстанцінопалі, а ў канцы красавіка 1167 года дабралася да [[Іерусалім]]а. Іерусалім належаў [[Крыжовыя паходы|крыжакам]], уладарыў у ім [[Амальрых I]]<ref name="arlou2008"/>{{rp|127}}. У Іерусаліме Ефрасіння наведала [[Магіла Гасподняя|Магілу Гасподнюю]], пасля тры дні прыходзіла да яго для малення. Хацела паехаць да ракі [[Іардан (рака)|Іардан]], але праз некалькі дзён захварэла і паслала брата з сястрой на Іардан, адкуль яны ёй прывезлі ваду<ref name="marcinovich"/>{{rp|85}}. Падчас хваробы Ефрасінні ў сне явіўся Анёл і прадвясціў смерць, таму яна пачал падрыхтоўку сваёй пахавання. Спачатку паслала ў старажытную [[Лаўра Савы Асвячонага|Лаўру Савы Асвячонага]] з просьбай пра пахаванне ў манастырскім храме, але Лаўра была мужчынскім манастыром і Ефрасінні адмовілі. На думку Мельнікава, жаданне быць пахаванай у манастыры Святога Савы было наследаваннем жыцця [[Ефрасіння Александрыйская|Ефрасінні Александрыйскай]], якая жыла пад імем інака Ізмарагда і была пахавана ў мужчынскім манастыры. Потым Ефрасіння пасылае слугу купіць грабніцу ў крыпце храма Прасвятой Багародзіцы ў [[Феадосіеў манастыр|Феадосіевым манастыры]]<ref name="nikalajuk"/>{{rp|95}}. Хварэла Ефрасіння 23 дні, памерла 23 мая 1167 года. == Уплыў на грамадскае жыццё == [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Уладзімір Арлоў]] сцвярджаў, што Ефрасіння значна ўплывала на палітычнае і грамадскае жыццё ў Полацку сярэдзіны XII ст., была своеасаблівым сцягам змагання палачан за незалежнасць<ref name="arlou2008"/>{{rp|122}}, але звестак пра яе палітычную і грамадскую дзейнасць у крыніцах няма. Аднак, ігумення была сучасніцай гістарычных падзей, паходзіла з уладарнай дынастыі, мела пэўны аўтарытэт, таму па працягу паўстагоддзя магла мець нейкі ўплыў у Полацку. Пасля 1101 года адбыўся [[Феадальная раздробненасць|спадчынны падзел]] Полацкай зямлі на асобныя княствы паміж сынамі полацкага князя Усяслава, а потым і іх нашчадкамі — полацкія, менскія, віцебскія і друцкія князі змагаліся паміж сабою за ўладу, а таксама з кіеўскімі і іншымі князямі або ў саюзе з імі. На думку [[Гаянэ Самсоўнаўна Тандзілян-Авакян|Гаянэ Авакян]], Ефрасіння сваім духоўным складам магла ў гэтых умовах быць абаронцай міру і спрыяць узаемаразуменню<ref name="avakian"/>{{rp|15}}. [[Файл:Пячатка Ефрасінні Полацкай.JPG|справа|thumb|[[Пячатка Ефрасінні Полацкай]]]] Пячатку Ефрасінні знайшлі на Рурыкавым гарадзішчы ў [[Ноўгарад]]зе, што можа сведчыць пра нейкую ролю ігуменні ў палітычным жыцці. На думку Арлова, ігумення праз полацкае веча магла ўплываць на прызначэнне епіскапаў і запрашэнне князёў. Магчыма, таму ў 1132 годзе палачане адправілі з горада князя Святаполка, пасаджанага вялікім князем кіеўскім пасля ссылкі полацкіх князёў у Візантыю, і пасадзілі на полацкім стальцы роднага брата Ефрасінні — [[Васілька Святаславіч|Васільку]]. Ігумення магла мець дачыненне да падзей 1151 года, калі палачане схапілі свайго князя Рагвалода-Васіля і аддалі ў палон менскім князям Глебавічам, а таксама да падзей 1158 года, калі палачане адмовіліся ад Глебавічаў і зноў запрасілі на сталец Рагвалода-Васіля. Усобіцы на Полаччыне працягваліся і ў 1162, а пасля і ў 1167 годзе. «Жыціе» кажа, што Ефрасіння нікога не хацела бачыць ворагамі — «''ни князя со князем, ни бояри с боярином, ни служанина со служанином — но всех хотяше имети, яко едину душю''»<ref name="arlou2008"/>{{rp|123—124}}. Меркаванне Арлова, аднак, не пацверджана ніякімі крыніцамі пра ўдзел ігуменні ў гэтых падзеях. == Пасля смерці == === Перанясенне мошчаў у Кіеў. Царкоўнае шанаванне святой === [[Файл:Eŭfrasińnia Połackaja. Эўфрасіньня Полацкая (1890).jpg|справа|thumb|Труна Ефрасінні Полацкай у Кіева-Пячорскай лаўры.]] Ефрасіння была пахавана ў Феадосіевым Іерусалімскім манастыры, а пасля захопу гораду [[мусульмане|мусульманамі]], у 1187 годзе рака з целам была перанесена ў Феадосіевы пячоры [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўскай лаўры]]<ref name="mysliceli"/>{{rp|16}}. Паводле падання, манахі збіраліся перанесці святыню ў Полацк, аднак перашкодзіла варожасць кіеўскіх і полацкіх князёў<ref name="arlou2008"/>{{rp|130}}. Ёсць іншая думка, што прычына ў апошняй волі Ефрасінні быць пахаванай менавіта ў мужчынскім манастыры Св. Феадосія<ref name="melnikau2005"/>{{rp|101}}, таму раку пакінулі ў аднайменных пячорах мужчынскага манастыра ў Кіеве. {{сюды|Кананізацыя}}Мясцовае царкоўнае шанаванне ў Полацкай зямлі пачалося прынамсі ў канцы XII ст., калі ўжо была складзена царкоўная служба прападобнай Ефрасінні Полацкай і [[агіяграфія|агіяграфічнае]] «Жыціе» (імаверна, да 1187 года ў адным з заснаваных Ефрасінняй манастыроў). Царкоўнае шанаванне да XVI ст. мела толькі мясцовы характар, да ўключэння ў Макар’еўскія спісы імя Ефрасінні ў [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царкве]] не было шырокавядомым<ref name="nikalajuk"/>{{rp|74}}. Аднак і на Макар’еўскіх саборах 1547 і 1549 гадоў афіцыйна кананізацыя не адбылася. Агульная служба святой зацверджана РПЦ адносна нядаўна — у 1893 годзе<ref name="melnikau1995"/>{{rp|22}}. У пачатку ХХ ст. у друку з’яўляліся звесткі, што Ефрасіння кананізавана Папам [[Рыгор Х|Рыгорам Х]] на [[другі Ліёнскі сабор|2-м Ліёнскім саборы]] ў 1274 годзе. Дакументальнага пацвярджэння гэтаму няма, але паводле традыцыі [[каталіцтва|Каталіцкая царква]], як і [[уніяцтва|Уніяцкая]], прызнае Ефрасінню святой<ref name="arlou2008"/>{{rp|137}}. === Вяртанне мошчаў у Полацк. Рака Ефрасінні Полацкай === [[Файл:Połacak, Spas. Полацак, Спас (5.06.1910) (1).jpg|thumb|злева|Перанос мошчаў Ефрасінні Полацкай]] Хадайнічаць аб перанясенні мошчаў у Полацк пачаў у 1833 годзе епіскап Віцебскі і Мінскі Гаўрыіл, [[Святы Сінод]] застаўся безуважным да звароту правялебнага. Праз сем гадоў безвыніковае прашэнне паўтарыў епіскап [[Васіль (Лужынскі)]]. На другі зварот епіскапа Васіля ў 1852 годзе ўлады таксама не далі станоўчага адказу<ref name="marcinovich"/>{{rp|95}}. [[Файл:Połacak, Spas, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Спас, Эўфрасіньня Полацкая (1890-99) (2).jpg|thumb|Каўчэг з мошчамі Ефрасінні Полацкай]] У 1858 годзе ў час праўлення імператара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] аб перанясенні мошчаў Ефрасінні прасілі жыхары Полацка, у 1864 годзе хадайніцтва падтрымаў [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]], генерал-губернатар [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]. Толькі ў 1871 годзе полацкі епіскап Сава дамогся, каб у Спаскі манастыр даставілі частку мошчаў<ref name="marcinovich"/>{{rp|96}}. Дазвол на перанос быў атрыманы толькі ад імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]]. Самі астанкі, з выняткам сімвалічнай часткі, былі перанесены ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр]] у 1910 годзе. Таксама была абвешчана і гаючасць астанкаў. Перанос адбываўся вельмі ўрачыста, мошчы суправаджалі вядомыя рэлігійныя і дзяржаўныя асобы Расіі. У дзень смерці асветніцы — 23 мая (5 чэрвеня) нятленныя астанкі прывезлі ў Спасаўскі сабор і паклалі ў спецыяльна зробленую кіпарысавую раку, абкладзеную срэбрам. Вернікі ахвяравалі на раку вялізную суму ў 12 тысяч рублёў<ref name="marcinovich"/>{{rp|96}}. Рака была выраблена маскоўскім фабрыкантам Мяшковым па праекце і чарцяжах мастака Паўла Зыкава і ўяўляла сабой [[саркафаг]] на ўзор старажытных. Па вуглах ракі знаходзіліся [[капітэль|капітэлі]], а на пярэднім баку — дакладная копія старадаўняга [[барэльеф]]а, што быў на дамавіне Ефрасінні ў Кіева-Пячэрскай лаўры. На дамавіне размяшчалася ікона Ефрасінні Полацкай у поўны рост у ляжачым становішчы. Рака Ефрасінні знікла ў 1920-я гады. Адноўленая рака выраблена мастаком [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалаем Кузьмічом]] (які аднавіў і [[Крыж Ефрасінні Полацкай]]) і асвечана 5 чэрвеня 2007 года. Пасля цырымоніі асвячэння мітрапаліт Мінскі і Слуцкі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]] уручыў прэзідэнту [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандру Лукашэнку]] [[Ордэн Святога Уладзіміра]] І ступені<ref name="marcinovich"/>{{rp|101}}. Новая рака ўяўляе сабой невялікі каўчэг, памерамі 210 х 120 х 90 см. Кляновая рама-каркас абліцавана сярэбранымі пласцінамі і ўпрыгожана бронзавымі залачонымі барэльефамі. Выявы адрозніваюцца ад першапачатковага арыгінала. Бакавыя барэльефы адлюстроўваюць найважнейшыя моманты біяграфіі ігуменні: момант закладкі царквы Спаса і перанясенне яе астанкаў з Іерусаліма ў Кіеў. На тыльным баку паказаны трынаццаць беларускіх святых і сама Ефрасіння. У галавах — адліты крыж у ззянні і надпіс «Субяседніцы анёлаў», у нагах — выява Полацка XII ст. Па перыметры прапушчаны [[арнамент]] з каляровых эмалей і вінаграднай лазы. У верхняй частцы ракі Ефрасіння паказана ў поўны рост. [[Рыза]], [[мантыя]] і [[схіма]] святой выкананы са [[срэбра]]. Новая рака стала не копіяй былой, а самастойным аўтарскім творам М. Кузьміча<ref>''Пашкоўская Л.'' Саркафаг для Ефрасінні // Мастацтва, 2007, № 11 (296).</ref>. === Ускрыццё мошчаў Ефрасінні Полацкай === Падчас эвакуацыі ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе астанкі былі перанесены ў [[Аўраміеў Богаяўленскі манастыр|Растоўскі Аўраміеў манастыр]]<ref>Новыя кнігі: па старонках беларускага друку. Штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь. Нацыянальная бібліятэка Беларусі. 4/2011.</ref>{{rp|6}}. У лютым 1919 года Народны камісарыят юстыцыі РСФСР прыняў пастанову, паводле якой праводзілася арганізаванае ўскрыццё святых мошчаў па ўсёй краіне<ref name="marcinovich"/>{{rp|100}}. Там, у [[Растоў|Растове]], у 1920 годзе грабніца была ўскрыта, а 13 мая 1922 года ўжо ў Полацку яна была ўскрыта паўторна, астанкі былі адасланы на атэістычную выстаўку ў Маскву, а адтуль — у экспазіцыю [[Віцебскі краязнаўчы музей|Віцебскага краязнаўчага музея]]. Усе каштоўнасці, якія былі пры астанках, у тым ліку 40-пудовая срэбная рака, былі канфіскаваны<ref name="arlou1992">{{кніга |аўтар=Арлоў У. |загаловак=Еўфрасіння Полацкая |месца=Мн. |выдавецтва=Мастацкая літаратура |год=1992 |серыя=Святыя зямлі Беларускай |isbn=5-340-01238-7 }}</ref>{{rp|136}}. Падчас [[нямецкая акупацыя Беларусі 1941-1944|нямецкай акупацыі]] вернікі перанеслі раку ў [[Пакроўскі сабор у Віцебску|Свята-Пакроўскую царкву]], а пасля 23 кастрычніка 1943 года астанкі былі вернуты ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр]], дзе застаюцца і дагэтуль<ref name="arlou1992"/>{{rp|137}}. == Вярыгі Ефрасінні == У 1990-я гады асобныя праваслаўныя вернікі і полацкія манахіні распаўсюджвалі звесткі, што Ефрасіння насіла [[вярыгі]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/society/view/zaveschanie-svjatoj-evfrosinii-polotskoj-kakie-tajny-hranit-monastyr-v-polotske-727625-2025/|title=Завещание святой Евфросинии Полоцкой: какие тайны хранит монастырь в Полоцке?|website=belta.by|date=2025-07-21|access-date=2026-01-19}}</ref> — жалезныя ланцугі вагой 7-8 кг.<ref>{{Cite web|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/drevnejshij-tsentr-pravoslavija-belarusi-k-900-letiju-so-dnja-osnovanija-spaso-evfrosinievskogo-zhenskogo-monastyrja-v-polotske_i_192104.html|title=Древнейший центр православия Беларуси. К 900-летию со дня основания Спасо-Евфросиниевского женского монастыря в Полоцке {{!}} Новости Беларуси {{!}} События в Беларуси {{!}} Белорусские новости {{!}} Belarus.by|website=www.belarus.by|access-date=2026-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/20250604/polotskoy-obiteli--900-let-eti-freski-slyshali-molitvy-svyatoy-evfrosinii-1096742820.html|title=Полоцкой обители ― 900 лет: эти фрески слышали молитвы святой Евфросинии|first=Sputnik|last=Беларусь|website=Sputnik Беларусь|date=20250604T0801+0300|access-date=2026-01-19}}</ref> У 1991 годзе Ефрасіння нібыта явілася ў сне адной прыхаджанцы Спаса-Праабражэнскай царквы і загадала ўзяць вярыгі на паддашы храма. У 1998 годзе ланцугі перадалі полацкаму епіскапу Феадосію (Більчанку) для захоўвання ў Спаса-Еўфрасіннеўскай манастыры, з таго часу «вярыгі Ефрасінні Полацкай» там і зберагаюць як святыню.<ref>{{Cite web|url=https://spas-monastery.by/shrines_of_the_monastery/chains_of_st_euphrosyne.php|title=Вериги преподобной Евфросинии Полоцкой|website=spas-monastery.by|access-date=2026-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ctv.by/news/obshestvo/evfrosiniya-polockaya-nosila-na-tele-cepi-po-8-kg-monahinya-rasskazala-kak-svyataya-prodolzhaet-pomogat-molyashimsya|title=Евфросиния Полоцкая носила на теле цепи по 8 кг. Монахиня рассказала, как святая продолжает помогать молящимся|website=ctv.by|access-date=2026-01-19}}</ref> Вярыгам Ефрасінні прыпісваюць цудадзейныя якасці.<ref>{{Cite web|url=https://ctv.by/news/obshestvo/darovali-polnostyu-iscelenie-kakie-chudesa-tvoryat-verigi-evfrosini-polockoj|title=«Даровали полностью исцеление». Какие чудеса творят вериги Евфросиньи Полоцкой|website=ctv.by|access-date=2026-01-19}}</ref> Праўдзівасць «вярыг Ефрасінні Полацкай» аспрэчваюць гісторыкі, бо вярыгі не ўжываліся на тэрыторыі сучаснай Беларусі раней за XV—XVI стагоддзі. Датыроўка цудоўна знойдзеных вярыг часам Еўфрасінні таксама ставяцца пад сумнеў з прычыны тэхналогіі іх вырабу.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://udf.name/news/kultura/128517-relikviya-sv-evfrosinii-v-polockom-monastyre-ne-sootvetstuet-ee-epohe.html|title=Реликвия св. Евфросинии в Полоцком монастыре не соответстует ее эпохе » Новости Беларуси - последние новости на сегодня - UDF|website=Новости Беларуси - последние новости на сегодня - UDF|access-date=2026-01-19}}</ref> Гістарычны аналіз артэфакта ніколі не праводзілі. У дэтальным Жыціі святой таксама няма згадак пра нашэнне Ефрасінняй вярыг. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Rečyca, kaplica (11.08.2008).jpg|міні|Капліца Святой Ефрасінні Полацкай у Рэчыцы]] [[Файл:Полацк. Помнік Ефрасінні Полацкай.JPG|thumb|злева|[[Помнік Ефрасінні Полацкай (Полацк)|Помнік Ефрасінні Полацкай]] у Полацку]] У наш час прынятае шанаванне Ефрасінні як «заступніцы Беларусі» і «асветніцы Беларусі» ({{таксама}}: [[#Кананізацыя|шанаванне і кананізацыя]]). Таксама заўважаецца, што асветніцкая дзейнасць Ефрасінні магла мець не цалкам кананічны характар, а яе царкоўная дзейнасць магла быць скіраванай, на грунце яе высокага паходжання, у абыход царкоўнай іерархіі, на павышэнне самастойнасці [[Полацк]]а ў царкоўных справах. Мяркуецца, што гэта магло быць прычынай канфліктаў між Ефрасінняй і царкоўнымі ўладамі і паслужыла сапраўднай прычынай таго, што астанкі Ефрасінні былі пакінуты ў [[Кіеў|Кіеве]], а не вярталіся ў Полацк<ref>''Гаранін С. Л.'' Еўфрасіння Полацкая і епіскап Ілля: Гісторыя стасункаў і прычына канфлікту [2002] // {{крыніцы/Мельнікаў 2005}}</ref>. Мясцовае шанаванне Ефрасінні Полацкай узыходзіць да XIV ст. Тэксты іканапісных арыгіналаў лаканічныя: «Акі Еўдакія». Паясная выява прападобнай на іконе «Рускія святыя» (1814) знаходзіцца ў адным шэрагу з [[Еўфрасіння Суздальская|Еўфрасінняй Суздальскай]]. Толькі ў пачатку XX стагоддзя старажытнаруская князёўна і ігумення, заснавальніца двух манастыроў у Полацку, атрымала сапраўдную славу. На стаўпе Уладзімірскага сабора ў Кіеве вядомы мастак [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|В. М. Васняцоў]] размясціў яе насупраць [[Еўдакія, святая|св. Еўдакіі]]<ref>''Киселёва Л. А.'' Преподобная Ефросиния Полоцкая на Руси ХХ века // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу (2002).</ref>. [[Файл:Orthodox Church of Saint Euphrosyne in Vilnius2.JPG|міні|злева|{{нп5|Царква Прападобнай Ефрасінні (Вільнюс)|Царква Прападобнай Ефрасінні|ru|Церковь Преподобной Евфросинии (Вильнюс)}} ў Вільні]] У 1837 годзе на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|праваслаўных могілках Вільні]] па блаславенні архіепіскапа Полацкага і Віцебскага [[Смарагд (Крыжаноўскі)|Смарагда (Крыжаноўскага)]] была закладзена {{нп5|Царква Прападобнай Ефрасінні (Вільнюс)|Свята-Ефрасіннеўская царква|ru|Церковь Преподобной Евфросинии (Вильнюс)}} (архітэктар [[Мікалай Чагін]]). Дабудаваная ў 1838 годзе царква ўяўляла сабой [[Ратонда|ратонду]], якая нагадвае [[Фінікія|фінікійскія]] грабніцы, і сваім знешнім выглядам была падобнай да [[Капліца|капліцы]]<ref>{{кніга |аўтар=Герман Шлевис |загаловак=Православные храмы Литвы |месца=Вильнюс |выдавецтва=Свято-Духов монастырь |год=2006 |isbn=9986-559-62-6 }}</ref>{{rp|61}}. У [[Санкт-Пецярбург]]у на [[Праспект Стачак|праспекце Стачак]] 15 лістапада 1911 года была закладзена [[Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай (Санкт-Пецярбург)|драўляная капліца]]. Сечаная з бярвення, крыжападобная ў плане капліца, увянчаная двума шатрамі, была асвячона ў імя Ефрасінні Полацкай у першай палове наступнага года. Яна займала адказнае становішча каля злому Пецяргофскай дарогі, павароту на [[Царскае Сяло]] і Маскоўскую дарогу і служыла мясцовай горадабудаўнічай дамінантай. 29 жніўня 1918 года да капліцы было дазволена прыбудаваць [[алтар]] і служыць у ёй [[Літургія|літургію]]. Абшчына і царква існавалі да [[1935]] года. У канцы 1930-х гадоў усе будынкі падворка былі разабраны. [[Файл:Івянец. Царква Св. Ефрасінні.jpg|міні|злева|[[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|Царква Святой Ефрасінні]] ў [[Івянец|Івянцы]]]] [[Файл:Замалёўкі_Мінска_42.jpg|thumb|[[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Мінск)|Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай]] па [[Вуліца Прытыцкага (Мінск)|вуліцы Прытыцкага]] ў Мінску]] У Беларусі існавала Івянецкая Свята-Ефрасіннеўская царква (збудавана ў 1914 годзе, разбурана ў 1951 годзе), у 1990-х таксама была збудавана [[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|новая царква таго ж імя]]. У [[Мінск]]у на [[Вуліца Прытыцкага (Мінск)|вуліцы Прытыцкага]] ў канцы 1990-х гадоў пабудавана [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Мінск)|царква ў гонар Ефрасінні Полацкай]], якая адносіцца да Мінскага прыходу. Ёсць цэрквы ў гонар Ефрасінні Полацкай у [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Віцебск)|Віцебску]], [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Полацк)|Полацку]] (частка комплексу [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра]]), [[Ефрасіннеўская царква (Драгічын)|Драгічыне]], [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Радунь)|Радуні]] (Воранаўскі раён), [[Царква Святой Ефрасінні Полацкай (Бароўка)|Бароўцы]] (Верхнядзвінскі раён), [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Вішнева)|Вішневе]] (Смаргонскі раён), [[Ефрасіннеўская царква (Азершчына)|Азершчыне]] (Рэчыцкі раён), [[Ефрасіннеўская царква (Сосны)|Соснах]] (Любанскі раён), [[Ефрасіннеўская царква (Скаўшын)|Скаўшыне]] (Салігорскі раён), [[Ефрасіннеўская царква (Варонча)|Варончы]] (Навагрудскі раён), будуецца ў [[Рудзенск]]у (Пухавіцкі раён). Праваслаўныя храмы ў імя Ефрасінні Полацкай ёсць у [[Лондан]]е, [[Саус-Рывер]] (каля [[Нью-Ёрк]]а, [[ЗША]]), [[Таронта]]. У 1992 годзе вуліца Ефрасінні Полацкай з’явілася ў [[вуліца Ефрасінні Полацкай (Полацк)|Полацку]], у 2010 годзе — у [[вуліца Ефрасінні Полацкай (Мінск)|Мінску]]<ref>[http://minsk.gov.by/ru/normdoc/2890/ Аб прысваенні найменаванняў новым вуліцам і перайменаванні вуліцы Гандлёвай у г. Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151004032504/http://minsk.gov.by/ru/normdoc/2890/ |date=4 кастрычніка 2015 }}</ref>, у 2012 годзе — у [[вуліца Ефрасінні Полацкай (Слонім)|Слоніме]]<ref>[https://euroradio.fm/report/u-slonime-zyavilasya-vulicy-efrasinni-polackay-125279 У Слоніме з’явілася вуліца Ефрасінні Полацкай] // Еўрарадыё, 08.12.2012.</ref>. У 1995 годзе ў Рэчыцы ўзведзена [[Капліца Святой Ефрасінні Полацкай|помнік-капліца Святой Ефрасінні Полацкай]] (аўтар [[Э. К. Агуновіч]]). У 1999 годзе ў [[Дворык БДУ|дворыку БДУ]] ўстаноўлены [[помнік Еўфрасінні Полацкай (Мінск, дворык БДУ)|помнік Еўфрасінні Полацкай]] працы скульптара [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў|Ігара Голубева]]<ref>[https://vetliva.by/tourism/what-to-see/pamyatnik-efrosini-polotskoy-v-minske-v-bgu/ Помнік Еўфрасінні Полацкай у Мінску (у БДУ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215082838/https://vetliva.by/tourism/what-to-see/pamyatnik-efrosini-polotskoy-v-minske-v-bgu/ |date=15 лютага 2020 }}</ref>. У 2000 годзе ў Полацку быў устаноўлены [[помнік Ефрасінні Полацкай (Полацк)|помнік славутай палачанцы]], аўтарам якога таксама выступіў Голубеў<ref name="arlou2008"/>{{rp|140}}. Яшчэ адзін помнік у беларускай сталіцы ўстаноўлены ў 2002 годзе каля ўваходу ў [[Агат — электрамеханічны завод|Інстытут сродкаў аўтаматызацыі]] па праспекце Незалежнасці, 117. У свой час гэты помнік працы [[Анатоль Арцімовіч|Анатоля Арцімовіча]]<ref>[https://minsk-old-new.com/places/pamyatniki-i-skulptury/evfrosinii-polockoj-vozle-korpusa-npo-agat Скульптурная композиция Евфросинии Полоцкой возле корпуса НПО «Агат»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200522170947/https://minsk-old-new.com/places/pamyatniki-i-skulptury/evfrosinii-polockoj-vozle-korpusa-npo-agat |date=22 мая 2020 }}</ref> не прайшоў атэстацыі паводле памераў — яго палічылі замалым і адмовіліся ўсталёўваць у іншым, больш выгодным месцы. Пастамент помніка мае форму разгорнутае кнігі<ref>[https://nashaniva.com/29317 Сем невядомых скульптураў Мінска] // Наша Ніва, 22.09.2009.</ref>. Невялікі помнік асветніцы знаходзіцца ў цэнтры [[Слабодка (Браслаўскі раён)|Слабодкі (Браслаўскі раён)]], куды ён быў перанесены з тэрыторыі [[Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)|касцёла Сэрца Ісуса]]<ref>[https://kraj.by/belarus/blog/leskiec/pomnik-svyatoy-zastupnitsi-efrasini-polatskay/ ПОМНІК СВЯТОЙ ЗАСТУПНІЦЫ ЕФРАСІННІ ПОЛАЦКАЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201205224742/https://kraj.by/belarus/blog/leskiec/pomnik-svyatoy-zastupnitsi-efrasini-polatskay/ |date=5 снежня 2020 }}</ref>. Святая Ефрасіння Полацкая адлюстравана таксама на памятным знаку «[[Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці]]», устаноўленым у 2017 годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] недалёка ад полацкага [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]]<ref>[https://news.tut.by/culture/557583.html Ад Рагвалода да святой Еўфрасінні. У Полацку з’явіўся помнік беларускай дзяржаўнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190925124631/https://news.tut.by/culture/557583.html |date=25 верасня 2019 }}</ref>. [[Файл:Euphrosyne of Polatsk.gif|thumb|Манета ў 20 рублёў да 900-годдзя з дня нараджэння Ефрасінні Полацкай]] 4 чэрвеня 2001 года [[Нацыянальны банк Беларусі|Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь]] выпушчаныя памятныя манеты наміналам 20 ([[срэбра|сярэбраная]] якасці «[[пруф]]») і 1 ([[медзь|медна]]-[[нікель|нікелевая]] якасці «[[пруф-лайф]]») [[беларускі рубель|беларускіх рублёў]] з нагоды 900-годдзя Ефрасінні Полацкай. Манеты адчаканены [[Манетны двор|Манетным дваром Польшчы]] ў [[Варшава|Варшаве]] тыражом 2000 штук кожная. [[Файл:Преподобна Єфросинія Полоцька.gif|thumb|злева|Памятная манета «Прападобная Ефрасіння Полацкая»]] 17 кастрычніка 2007 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] выпусціў памятную сярэбраную манету ў гонар Ефрасінні Полацкай наміналам 1000 рублёў. У жніўні 2022 года [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт]] атрымаў імя ў гонар святой. == Жыціе Ефрасінні Полацкай == {{Асноўны артыкул|Жыціе Ефрасінні Полацкай}} «Жыціе Ефрасінні Полацкай» — адзін з найбольш ранніх твораў гістарычнай прозы, адзіная крыніца біяграфічных звестак пра ігуменню. «Жыціе» складзена, імаверна, манахам з манастыра Св. Багародзіцы. У творы аўтар услаўляе настойлівую і самаахвярную жанчыну, яе імкненне да ведаў і духоўнай дасканаласці, перадае ў строгай храналагічнай паслядоўнасці сапраўдныя гістарычныя факты, звесткі пра Полацк, яго культурнае жыццё, побыт княжацкай сям’і<ref name="ehb3"/>. == У мастацтве == [[Файл:Alexey Kuzmich Crying Euphrosyne of Polotsk 1992.JPG|міні|[[:ru:Кузьмич, Алексей Васильевич|Аляксей Кузьміч]] «Плач Еўфрасінні». Палатно, алей, 1992.]] [[Файл:Vintage glass NEMAN MUSEUM Euphrosyne of Polack.jpg|thumb|Шкляная скульптура Еўфрасінні Полацкай у музеі [[Нёман (шклозавод)|шклозавода «Неман»]], аўтар [[Уладзімір Мурахвер]].]] {{Цытата|аўтар=[[Ларыса Геніюш]], «Еўфрасіння Полацкая»|Мінуласць ляжыць надмагільным вянком<br> над тымі, што ў смерці застылі,<br> ззяе святлом праз цемру вякоў<br> святое імя Еўфрасінні. }} Ефрасіння Полацкая стала гераіняй шматлікіх твораў беларускіх пісьменнікаў і паэтаў. Вобраз Ефрасінні ўвасобіла [[Вольга Іпатава]] ў аповесці «Прадслава», таксама яна з’яўляецца ў раманах [[Алесь Асіпенка|Алеся Асіпенкі]] «''Святыя і грэшнікі''» і [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]] «''Пакліканыя''»<ref name="marcinovich"/>{{rp|105}}. Свае вершы прысвяцілі беларускай асветніцы шматлікія беларускія паэты: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]] («''Еўфрасіння''»), [[Алег Бембель]] («''Абсяг Еўфрасініі''»), [[Рыгор Барадулін]] («''У Полацкай Спаса-Еўфрасіннеўскай царкве''»), [[Данута Бічэль-Загнетава]] («''Еўфрасіння Полацкая''»), [[Навум Гальпяровіч]] («''Веі замружу, і выплыве вечар''»), [[Ларыса Геніюш]] («''Еўфрасіння Полацкая''», «''У горы я пад тваімі ранамі''»), [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргей Законнікаў]] («''Святло Еўфрасінні''»), [[Алесь Звонак]] («''Цень Еўфрасінні''»), [[Васіль Зуёнак]] («''Апошняя малітва Еўфрасінні Полацкай''», «''Шукаю Богшу''»), [[Алег Лойка]] («''Еўфрасіння Полацкая''»), [[Валянцін Лукша]] («''Фрэскі святой Еўфрасінні''»), [[Алесь Сцяпанавіч Разанаў|Алесь Разанаў]] («''Папярэджанне''»), [[Людміла Рублеўская]] («''Еўфрасіння''»), [[Віктар Шніп]] («''Хрыстова нявеста''»), [[Сяргей Панізнік]] («''Споведзь''»), [[Леанід Дранько-Майсюк]] («''Еўфрасіння''»). Ефрасіння выяўлена на палотнах Нэлі Шчаснай, [[Аляксандр Іванавіч Цыркуноў|Алеся Цыркунова]], [[Аляксей Марачкін|Аляксея Марачкіна]], [[:ru:Кузьмич, Алексей Васильевич|Аляксея Кузьміча]], на графічных аркушах [[Арлен Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]], на габелене Сымона Свістуновіча<ref name="marcinovich"/>{{rp|106}}. == Заўвагі == <references group="заўв"/> == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Авакян Г. С., Кузняцоў М. В., Сінькевіч М. П. |загаловак=Палітычныя мысліцелі і гуманісты Беларусі |месца=Мн. |выдавецтва=Элайда |год=2002 |старонак=96 |isbn=985-6163-46-3 }} * {{кніга |аўтар=Арлоў У. |загаловак=Еўфрасіння Полацкая |месца=Мн. |выдавецтва=Мастацкая літаратура |год=1992 |серыя=Святыя зямлі Беларускай |isbn=5-340-01238-7 }} * {{кніга |аўтар=Арлоў У. А. |загаловак=Таямніцы полацкай гісторыі |месца=Мн. |выдавецтва=Папуры |год=2008 |isbn=978-985-15-0288-8 }} * ''Арлоў У. А.'' Хто выкраў крыж Еўфрасінні? // {{крыніцы/Адраджэнне|1}}. С. 22—36. * ''Бараноўскі Я.'' Архіўны след крыжа Ефрасінні Полацкай // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу: да 900-годдзя з дня нараджэння Еўфрасінні Полацкай: Матэрыялы міжнар. навук. канф. 30—31 мая 2002 г., г. Наваполацк. — Мн.: Дэполіс, 2002. — 145 с. * ''Бяспалая М. А.'' Духоўная спадчына Ефрасінні Полацкай (да 900-гадовага юбілею асветніцы) // VIII Міжнародныя Кірыла-Мяфодзіеўскія чытанні, прысвечаныя Дням славянскага пісьменства і культуры: Матэрыялы чытанняў (Мінск, 23—26 мая 2002 г.) / Рэдкал.: М. А. Бяспалая (адк. рэд.) і інш. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т культуры, 2003. — 257 с. ISBN 985-6579-61-9. * ''Гаранін С. Л.'' Еўфрасіння Полацкая і епіскап Ілля: Гісторыя стасункаў і прычына канфлікту [2002] // {{крыніцы/Мельнікаў 2005}} * ''Дук Д.'', ''Калечыц І.'', ''Коц А.'' Пячатка Еўфрасінні Полацкай // Беларускі гістарычны часопіс, 2015, № 7. — С. 13—18. * ''Киселёва Л. А.'' Преподобная Ефросиния Полоцкая на Руси ХХ века // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу: да 900-годдзя з дня нараджэння Еўфрасінні Полацкай: Матэрыялы міжнар. навук. канф. 30—31 мая 2002 г., г. Наваполацк. — Мн.: Дэполіс, 2002. — 145 с. * {{кніга |аўтар=Марціновіч А. |загаловак=Святая Еўфрасіння, альбо Адкуль ёсць пайшла Полацкая зямля |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=2009 |isbn=978-985-01-0825-8 }} * ''Мельнікаў А. А.'' Еўфрасіння Полацкая (Жыціе Еўфрасінні Полацкай з каментарыямі А. А. Мельнікава) // {{крыніцы/Мельнікаў 2005}} * ''Мельнікаў А.'' «Жыціе» і жыццё Еўфрасінні, ігуменні Полацкай // {{крыніцы/Адраджэнне|1}}. С. 9—22. * {{кніга |аўтар=Нікалаюк Д. |загаловак=Прападобная Еўфрасіння Полацкая |месца=Hajnówka |выдавецтва=Bratczyk |год=2010 |isbn=978-83-88325-30-4 }} * Новыя кнігі: па старонках беларускага друку. Штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь. Нацыянальная бібліятэка Беларусі. 4/2011. * ''Пашкоўская Л.'' Саркафаг для Ефрасінні // Мастацтва, 2007, № 11 (296). * ''Сяліцкі А.'' Загадкі Полацкага храма // Мастацтва, 2008, № 2 (299). * ''Штыхаў Г. В.'' Сучаснік Ефрасінні Полацкай дойлід Іаан // Асветніцтва і гуманістычныя каштоўнасці Беларусі ў рэтраспектыве часу: да 900-годдзя з дня нараджэння Еўфрасінні Полацкай: Матэрыялы міжнар. навук. канф. 30—31 мая 2002 г., г. Наваполацк. — Мн.: Дэполіс, 2002. — 145 с. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Ефрасіння Полацкая||405}} * [https://slounik.org/147157.html Ефрасіння Полацкая] // {{Крыніцы/Мысліцелі і асветнікі Беларусі||}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ефрасіння Полацкая||358-359}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.pravenc.ru/text/187879.html Ефрасіння Полацкая] на сайце «Праваслаўная энцыклапедыя» {{ref-ru}} {{Добры артыкул|Гісторыя Беларусі|Рэлігія|Асоба}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Род Ізяславічаў Полацкіх}} [[Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія]] [[Катэгорыя:Князёўны Русі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Святыя Беларускай Грэка-Каталіцкай (Уніяцкай) Царквы]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая| ]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя манахі Беларусі]] 9m10r0vwk728igibff6x0iezzdqsukc Арфаэпія 0 15743 5122872 4410654 2026-04-06T21:25:00Z Jaŭhien 59102 /* Беларуская мова */ Асноўны артыкул, вікіфікацыя, арфаграфія 5122872 wikitext text/x-wiki '''Арфаэпія''' ({{lang-el|orthoepeia}} ад {{lang-el|orthos}} правільны і {{lang-el|epos}} мова) — сукупнасць нормаў, якімі забяспечваецца адзінства гукавога афармлення нацыянальнай [[літаратурная мова|літаратурнай мовы]], іначай, гэта збор правілаў аб аднастайным вымаўленні [[Фанема|гукаў]], [[слова|слоў]], [[фраза|фраз]]; вучэнне аб нормах літаратурнага вымаўлення. Арфаэпія ўстанаўлівае нормы вымаўлення канкрэтных гукаў у пэўных фанетычных умовах, у канкрэтных граматычных формах, у асобных групах слоў ці ў асобных словах. [[суперсегментная адзінка|Суперсегментныя]] адзінкі вуснай мовы ([[дыкцыя]], [[націск]], [[Інтанацыя (лінгвістыка)|інтанацыя]]) хоць і праяўляюцца ў выніку вымаўлення, але ў паняцце вымаўлення не ўваходзяць. == Беларуская мова == {{Асноўны артыкул|Арфаэпія беларускай мовы}} Беларускае літаратурнае вымаўленне доўгі час фарміравалася выключна ў сувязі з народным вымаўленнем, і за аснову браліся цэнтральныя гаворкі. Ужо ў XIX ст. у беларускай мове існавалі агульнапашыраныя, вядомыя фанетычныя рысы, якія ўвайшлі ў літаратурнае вымаўленне, як асімілятыўная мяккасць зычных, цвёрдае вымаўленне шыпячых, вымаўленне [ў] замест [в] пасля галоснага і перад наступным зычным, аканне ў першым пераднаціскным складзе, падоўжанае вымаўленне зычных у інтэрвакальным становішчы, вымаўленне звонкіх зычных, як глухіх, на канцы і ўсярэдзіне слова перад глухімі, фрыкатыўнае [γ] і інш. Стабілізацыя норм вымаўлення адбывалася ў цесным узаемадзеянні з выпрацоўкай і кадыфікацыяй правілаў беларускага правапісу, на што значна паўплывала [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформа правапісу (1933)]]. Лічыцца ([[М. В. Бірыла]]), што стабілізацыя літаратурнага вымаўлення адбылася к канцу 1930-х гг., з ліквідацыяй пэўных супярэчнасцей пры ўдакладненні [[беларускі правапіс 1959|правапісу]] (1957). == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}}. [[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]] {{Фанетыка і фаналогія}} {{Бібліяінфармацыя}} 5a24dfvs5hjz1ecf7vh3liqks8ui2yf Беларускае Радыё Рацыя 0 18939 5122715 5120624 2026-04-06T12:16:59Z 5122715 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Радыё Рацыя | поўнае_назва = Беларускае Радыё Рацыя | лагатып = [[Выява:Radio Racyja 8.jpg|230px]] | горад = [[Беласток]] | краіна = [[Польшча]] | слоган = | фармат = Навінова-музычны | музфармат = Беларускамоўны | частата = 98,1 FM ([[Гродна]]), 99,2 FM ([[Брэст]]) | шчогла = | магутнасць = | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Захад Беларусі | створаны = | зачынены = | замяніў = | заменены = | доля = | каардынаты = | заснавальнік = | уладальнік = | кіраўнікі = | сайт = [http://www.racyja.com www.racyja.com] | on-line_трансляцыя = https://www.racyja.com/player/online.php }} '''Беларускае Радыё Рацыя''' — радыёстанцыя, якая вяшчае на [[беларуская мова|беларускай мове]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Літва|Літвы]]. Фінансуецца Міністэрствам замежных спраў Рэспублікі [[Польшча]]. Вячшчае цягам сутак. У кірунку [[Беласток]] — [[Гродна]] на хвалі 98,1 FM, у кірунку [[Беласток]] — [[Брэст]] 99,2 FM. З верасня 2021 года доступ на сайт радыё у Беларусі заблакаваны<ref>{{Cite web|date=2021-09-06|title=У Беларусі заблакавалі сайт «Радыё Рацыя»|url=https://budzma.by/news/u-belarusi-zablakavali-sayt-radyye-ratsyya.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906213122/https://budzma.by/news/u-belarusi-zablakavali-sayt-radyye-ratsyya.html|archive-date=2021-09-06|access-date=2021-09-06|language=be|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]}}</ref>. == Пра Радыё Рацыя == [[Файл:Radio Racyja 2.JPG|thumb|230px|Сядзіба Радыё Рацыя]] === Радыё Рацыя 1999—2002 === Праца па стварэнні радыё для [[Беларусь|Беларусі]] пачалася ў [[Польшча|Польшчы]] ў 1997 годзе. У стварэнні радыёстанцыі ўдзельнічаў [[Беларускі саюз у Польшчы]] і [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] з [[Беларусь|Беларусі]]. Назва ''Радыё «Рацыя»'' (выкарыстоўваецца як брэнд) прыдумана камандай зачыненага беларускімі ўладамі [[Радыё 101,2]], ядро якога складала былая «[[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]». У аснове быў жарт-байка, што людзі апасліва азіраліся, калі чулі выраз ''«ён мае рацыю»'', бо ўспрымалі яго не як ''«слушна»'', а як наяўнасць побач кагосьці з міліцэйскай рацыяй, т.б. небяспечную сітуацыю ва ўмовах апазіцыйных акцый канца 1990-х — пачатку 2000-х гадоў у Беларусі. Радыё «Рацыя» выйшла ў эфір 3 кастрычніка 1999 года на кароткіх хвалях з праграмай, запісанай у мінскай студыі. Вяшчанне на FM-хвалях з беластоцкай студыі ў 1999—2002 гадах ажыццяўляла асобная рэдакцыя, якая складалася з грамадзян Польшчы, менавіта імі было зарэгістравана радыё беларускай меншасці ў Польшчы з назвай ''Радыё «Рацыя»''. Вяшчанне Радыё «Рацыя» на Беларусь вялося з Польшчы. Першыя перадачы, запісаныя ў тэхнічна вельмі складаных умовах мінскай студыі, перавозілі ў Варшаву на дысках. Праз некалькі месяцаў была абсталяваная студыя ў Варшаве, куды вядучыя праграм і гукарэжысёры ездзілі па чарзе на дзяжурства з Мінска. Радыё «Рацыя» штодзённа забяспечвала 5 гадзін арыгінальнага эфіру. Перадачы складаліся з навін і сюжэтаў на актуальныя тэмы грамадска-палітычнага жыцця Беларусі, інтэрв’ю, рэпартажаў, а таксама аўтарскіх праграм. На FM-хвалях беластоцкая рэдакцыя «Рацыі» трансліравала музыку, навіны і рэтрансліравала перадачы, падрыхтаваныя мінска-варшаўскай рэдакцыяй для вяшчання на Беларусь. На кароткіх хвалях Радыё «Рацыя» трансліравалася на Беларусь з перадатчыка пад [[Варшава]]й. На кароткіх хвалях сігнал трансліраваўся на частаце 105,5 FM з перадатчыка ў [[Беласток]]у на горад і бліжэйшыя ваколіцы. Перадачы Радыё «Рацыя» таксама рэтрансліраваліся на сярэдніх хвалях (з 2001), на «Балтыйскіх хвалях», а таксама — часткова — уключаліся ў праграмы Беларускай рэдакцыі Польскага радыё. Рэдакцыя радыё «Рацыя», якая рыхтавала перадачы на Беларусь: [[Жанна Мікалаеўна Літвіна|Жанна Літвіна]], [[Зміцер Новікаў]], [[Юрась Карманаў]], [[Іна Студзінская]], [[Галіна Абакунчык]], [[Вольга Бабак]], [[Алена Белапольская]], [[Юрась Бушлякоў]], [[Алесь Дашчынскі]], [[Галіна Жарко]], [[Гена Кеснер]], [[Севярын Квяткоўскі]], [[Юлія Шарова]], [[Алесь Хмяльніцкі]], [[Зміцер Васількоў]], [[Анатоль Додзь]], [[Юрась Трашчынскі]], [[Уладзя Сакульскі]], [[Павел Курза]]. Аўтарскія праграмы: «Квадракола» ([[Лявон Вольскі]]), «Бабілонская Бібліятэка» (Юрась Бушлякоў), «Галерэя Кліо» ([[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]), «Прарок» ([[Кася Камоцкая]]), «Бумеранг. Гісторыя антысавецкага супраціву» ([[Алена Арэшка]]), «Кантэкст. Рэфлексіі з нагоды мінулага тыдня» ([[Паўлюк Быкоўскі]]). Апошняя праграма прагучала 31 мая 2002 года ў сувязі фінансавым становішчам кампаніі ''Racja Sp. z o.o.'' і банкруцтвам яе восенню гэтага ж года<ref>{{Cite web|url=http://www.evrel.ewf.uni-erlangen.de/pesc/peaceradio-BLR.html|title=Radio for Peace, Democracy and Human Rights|last=Biener|first=Hansjörg|year=2009|publisher=[[Універсітэт Эрлангена — Нюрнберга]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909103534/http://www.evrel.ewf.uni-erlangen.de/pesc/peaceradio-BLR.html|archive-date=9 верасня 2017|access-date=2020-04-03|url-status=dead}}</ref>. Інтэрнэт старонка Радыё «Рацыя» абнаўлялася да канца 2002 года. === Радыё Рацыя 2006—2008 === [[15 лютага]] [[2006]] быў створаны [[Беларускі інфармацыйны цэнтр у Беластоку]], які стварыў новую радыёстанцыю пад брэндам ''Радыё «Рацыя»''. [[22 лютага]] ў эфір выйшаў першы двухгадзінны інфармацыйна-публіцыстычны блок на сярэдняй хвалі з перадатчыка вялікай магутнасці пад Катавіцамі. ''«Вы слухаеце Радыё „Рацыя“ — голас свабоднай Беларусі, радыё, якое для беларусаў робяць беларусы ў вольным свеце»'', — менавіта гэтымі словамі пачаўся абноўлены эфір. З [[27 красавіка]] 2006 на FM-частаце выходзіць у эфір кругласутачная праграма з перадатчыка ў Беластоку. З 1 чэрвеня Радыё Рацыя выпускае сваю праграму на сярэдняй хвалі з перадатчыкаў у [[Вільнюс|Вільні]], а з [[1 жніўня]] — у [[Каўнас]]е. У эфірнай сетцы пераважаюць інфармацыйна-публіцыстычнай праграмы, штодзённа трансліруюцца карэспандэнцыі з Беларусі, якія змяшчаюць шырокі спектр палітычнай, гаспадарчай, грамадскай і культурнай інфармацыі. У ліпені [[2006]] г. Беларускае Радыё Рацыя пачало кругласутачнае вяшчанне ў Інтэрнэце. Летам [[2007]] года рашэннем нацыянальнай Рады па тэлебачанні і радыёвяшчанні Польшчы частата 105,1 FM станцыі, якая ахоплівала толькі Беласток, была замененая на частату 98,1 FM (з перадатчыка ў Крыніцай пад Беластокам у магутнасцю 35&nbsp;kW) якая зараз ахоплівае значную частку Гарадзеншчыны: [[Гродна]], [[Шчучын]], [[Ваўкавыск]], [[Масты]], [[Бераставіца]], а таксама частку Берасцейшчыны. На той жа частоце 98,1 FM ахоплена таксама ўся тая частка Беласточчыны на якой пражывае беларуская нацыянальная меншасць. У лістападзе 2009 года Беларускае Радыё Рацыя распачало вяшчаць на частоце 99,2 FM з Белай-Падляшскай (ахапіўшы [[Брэст]] і памежную тэрыторыю) у кірунку Высокага — [[Маларыта|Маларыты]]. Такім чынам Беларускае Радыё Рацыя з’яўляецца першым незалежным трансгранічным беларускім радыё ў абсягу якога знаходзіцца ўся Польска-Беларуская мяжа. Беларускае Радыё Рацыя з’яўляецца першым кругласутачным незалежным вяшчаннем якое дае магчымасць слухаць радыё звыш 1,5 млн слухачоў па абодвух баказ мяжы. Слухачамі Радыё Рацыя з’яўляюцца таксама турысты, кіроўцы аўтамабіляў з усёй Беларусі перасякаючыя польска-беларускую мяжу на пераходах: Кузніца-Брузгі, Баброўнікі-Бераставіца, Палоўцы-Пяшчатка, [[Цярэспаль]]-[[Брэст]]. У гадах 1998—2002 у склад кіраўніцтва Радыё Рацыі ўваходзілі: [[Яўген Вапа]] (старшыня ўправы), ([[Жана Літвіна]] і [[Віктар Стахвюк]] намеснікі старшыні ўправы). Прадстаўнікамі ўласніцкай структуры з’яўляліся: [[Алег Латышонак]] (як прадстаўнік Беларускага саюза ў Польшчы) і [[Зміцер Новікаў]] (як прадстаўнік журналісцкага асяроддзя Беларусі). У 2006 годзе ў выглядзе Беларускага інфармацыйнага цэнтра было абноўлена Беларускае Радыё Рацыя, якое ўзначаліў [[Яўген Вапа]]. З восені 2006 года да канца сакавіка 2008 года Радыё Рацыя кіраваў [[Віктар Стахвюк]]. З мая 2008 года пасаду праграмнага дырэктара Радыё Рацыя заняў радыёжурналіст [[Яраслаў Іванюк]]. === Радыё Рацыя сёння === [[Файл:Radio Racyja 3.JPG|thumb|230px|Сядзіба Радыё Рацыя]] [[2008]] год для Рацыі пачаўся з сур’ёзных праблем — ціск з боку [[КДБ]] на журналістаў, правакацыі. У сакавіку 2008 года цягам некалькі дзён журналісты Рацыі былі пад моцным ціскам з боку ўладаў. Адбыўся разгром студыі Радыё Рацыі ў Мінску. Летам [[2008]] года некалькі журналістаў Рацыі звальняюцца, заяўляючы аб немагчымасці працы на радыё. Пасля ўсіх гэтых падзеяў на Рацыі пачынаецца стабілізацыя творчай і адміністрацыйнай дзейнасці. За ўвесь час сваёй працы журналістам Радыё Рацыя МЗС Беларусі адмаўляе ў акрэдытацыі, што выклікае папярэджанні адміністрацыйнага характару з боку пракуратуры і КДБ. У 2009 годзе пачынаецца вяшчанне на [[Брэст]] на хвалі 99,2 FM. У 2010 годзе калектыў радыё папаўняецца новымі асобамі: Яўген Івін, Улад Грынеўскі, Мікола Бянько, Генадзь Барбарыч, Юлія Сівец. У 2021 годзе станцыя правяла вялікую мадэрнізацыю абсталявання, дазволіўшы значна падвысіць тэхнічную якасць вяшчання. ==== Пераслед ==== У лютым 2022 года беларуская Генеральная пракуратура абвясціла матэрыялы сайта «Радыё „Рацыя“» экстрэмісцкімі<ref>{{cite web| date =2022-02-25| url = https://novychas.online/hramadstva/sajty-radyjo-racyja-hartyi-97-i-prafsajuza-r| title =Сайты «Радыё «Рацыя», «Хартыі-97» і прафсаюза РЭП прызнаныя экстрэмісцкімі матэрыяламі |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| access-date = 2022-06-26}}</ref>. У кастрычніку 2023 года экстрэмісцкімі прызналі Telegram-канал радыё і яго старонку на Facebook, а таксама іх лагатыпы<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/329363|title=Тэлеграм-канал Хадановіча прызналі экстрэмісцкім|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-10-31}}</ref>. У студзені 2024 года КДБ абвясціў радыё [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/334657|title=«Радыё Рацыя» прызналі «экстрэмісцкім фармаваннем»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-01-23}}</ref>. За стварэнне такога фарміравання і членства ў ім прадугледжана крымінальная адказнасць<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=280035|title=«Белсат» — экстрэмісцкае фарміраванне. Што гэта значыць для іх аўдыторыі?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-03|access-date=2022-01-12}}</ref>. 2 сакавіка 2026 года [[Алег Хаменка|Алега Хаменку]] прыгаварылі да трох гадоў калоніі і буйнога штрафу за супрацоўніцтва з Радыё Рацыя<ref>{{cite web|url=https://reform.news/muzykanta-i-radiovedushhego-olega-homenko-prigovorili-k-3-godam-kolonii|title=Музыканта и радиоведущего Олега Хоменко приговорили к 3 годам колонии|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. === Імёны Рацыі === [[Файл:Radio Racyja 4.JPG|thumb|230px|Студыя Радыё Рацыя]] ''Адміністрыцыя:'' * [[Яўген Вапа]] — старшыня ўправы суполкі, галоўны рэдактар. * Юрка Ляшчынскі — праграмны дырэктар. * Віктар Разін — кіруючы па справах тэхнічна-вяшчальных. * Марцін Рэмбач — дырэктар па справах прамоцыі і развіцця радыё. * Віктар Сазонаў — прамоцыя радыё. * Арнольд Точыскі — прамоцыя радыё. * Пётр Янкоўскі — намеснік старшыні суполкі ўправы па эканамічна-адміністрацыйных справах. ''Журналісты і аўтары:'' * [[Міхал Андрасюк]] — звольніўся ў снежні 2010 года. Працаваў у якасці — журналіста, ді-джэя, аўтара перадачы «Ці можна жыць без?», вядучы «Падляскага канцэрта па жаданнях». * [[Алесь Аркуш]] — аўтар праграмы «Жыццё з літаратурай». * [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]] — аўтар праграмы «Адкуль наш род». * Кастусь Бандарук — аўтар праграмы «Крыначка» і «Каментара». * Генадзь Барбарыч — журналіст. * Аляксандр Каверкаў і Таццяна Парашунтава — аўтары праграмы «Пункціры». * Эля Бура — аўтар праграмы «Казкі малышам». * Мікола Бянько — журналіст. * Ганна Васілевіч — журналістка. * Мілана Вераснёва — аўтар праграмы «Музычны веер», «Таямніцы імёнаў», ді-джэй. * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] і [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Максім Жбанкоў]] — аўтары праграмы «Мачо-клуб». * Барыс Гарэцкі — журналіст, суаўтар праграмы з Наталляй Якавенка «Палітыка дэ-факта» * [[Наталля Герасімюк]] — аўтар праграмы «Культурнае бязмежжа…», журналістка, штодня вядзе культурную афішу. * Яўген Івін — журналіст, вядучы праграмы «Аўта-топ», агляд спартыўных навін. * Алесь Зайцаў — журналіст. * Таццяна Заміроўская — аўтар праграмы «Ад джаза да Баха». * Яна Запольская — аўтар праграмы «Шчыра за гарбатаю», «Агляд беларускага інтэрнэта», вядзе «Акно ў Еўропу» журналістка. * Элона Карпюк — аўтар праграмы «Словы з музыкай», ді-джэй. * [[Алесь Краўцэвіч]] — аўтар праграм «Спакон вякоў», «Дэмакратыя без рэтушы». * Зміцер Косцін — журналіст, аўтар праграм «Акно ў Еўропу», «З Бацькаўшчынай у сэрцы», вядучы «Падляшскага канцэрта пажаданняў» * Віктар Парфёненка — журналіст. * Улад Грынеўскі — журналіст. * Валя Лаеўская — журналістка. * Кірыл Смяглікаў — аўтар праграмы «Кіна прэм’ера», «Інтэлектуальная сфера», ді-джэй. * Сяргей Сыс і Алена Лапцёнак — аўтары праваабарончай праграмы «Людзьмі звацца». * [[Алег Хаменка]] — вядучы праграм «Радыё Тузін хітоў», «Фолк-брама». * Уладзімір Хільмановіч — аўтар праграмы «Краязнаўчыя кропкі», «Імёны Гародні» у суаўтарстве з [[Андрэям Чарнякевічам]], агляд спартыўных навін. * Ганна Шайкоўская — журналістка, вядучая «Падляшскага канцэрта пажаданняў». * dj zona — аўтар праграмы «Сусветны хіт», «Басовішча на заўсёды». ''Супрацоўнікі:'' * Галіна Беденічук — сакратар. * Альжбэта Тышук — бухгалтэр. * Кшыштаф Ангельчык — тэхнічная база, * dj zona — тэхнічная база, гукач. * Яўген Маліноўскі — тэхнічная база, * Стэфан Свярубскі — тэхнічная база. * [[Віктар Стахвюк]] — вяшчальна-тэхнічны кансультант управы. === Памяць Рацыі === [[Файл:Radio Racyja 5.JPG|thumb|230px|Студыя Радыё Рацыя]] 1 кастрычніка 2009 года ў Беластоку ў свае 40 год памірае [[Альгерд Невяроўскі]]. Працаваў журналістам у Беластоку, выпускаў навіны, рыхтаваў матэрыялы і вёў аўта-перадачу. Да працы на Радыё Рацыя працаваў доўгі час на Радыё Свабода, супрацоўнічаў з СМІ Расіі і Польшчы. Пахаваны ў Мінску. === Госці Радыё Рацыя === Гасцямі Радыё Рацыя ад моманту яе абнаўлення [[2006]] год былі дзесяткі, калі не сотні вядомых асоб, пачынаючы ад дзяржаўных дзеячаў [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]] і канчаючы прадстаўнікамі грамады Беларусі. Штодня на хвалях Рацыі можна пачуць міністраў, дэпутатаў, юрыстаў, праваабаронцаў, сенатараў і проста выбітных людзей. Дзякуючы Рацыі можна адсочваць важнейшыя падзеі разам з каментарамі і прадамі ад [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]], [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслава Шушкевіча]], [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]], [[Анатоль Лябедзька|Анатоля Лябедзькі]], [[Аляксандр Казулін|Аляксандра Казуліна]], [[Сяргей Калякін|Сяргея Калякіна]], так і дзяржаўных асоб [[Беларусь|Беларусі]] [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]], [[Віктар Анатольевіч Гайсёнак|Віктара Гайсёнка]] і інш. У Рацыі ёсць і «сябры», якіх можна пачуць часцей іншых, якія даюць свае прагнозы, каментары ў асноўным, гэта палітолагі, якія гатовыя прадставіць слухачам радыё аб’ектыўную інфармацыю. === Перадачы Радыё Рацыя === '''Музыка тыдня''' ''Аўтар: [[Сяргей Будкін]]'' Цягам гадзіны ў праграме — самыя гарачыя навіны беларускай музычнай сцэны, апошнія айчынныя рэлізы і лідары продажаў, музычныя рарытэты і хіты на ўсе часы. Перадача разбітая на некалькі рубрыкаў — «Канцэрт тыдня», «Песьня тыдня», «Альбом тыдня», «Скандал тыдня», «Імяніннік тыдня» і інш. Будзьце ў курсе і слухайце беларускае! '''Жывая чытанка''' ''Аўтар: [[Сяргей Будкін]]'' «Жывая чытанка» — літаратурна-музычны праект Радыё Рацыя. З навінкамі беларускай літаратуры слухачоў знаёмяць самі аўтары твораў — паэты, пісьменнікі, публіцысты. Героі «Жывой чытанкі» самі абіраюць месца чытання і самі замаўляюць музыку. У «Жывой чытанцы» свае творы агучылі Уладзімір Арлоў і Святлана Аляксіевіч, Андрэй Хадановіч і Наталка Бабіна, Леанід Дранько-Майсюк і Павел Севярынец… '''Краязнаўчыя кропкі''' ''Аўтар: [[Уладзімір Хільмановіч]]'' Калі вам хочацца адчуць старасвецкі дух ранейшай Беларусі, той Беларусі, якая напэўна ўжо адышла ў нябыт, вам варта наведаць мястэчка Гальшаны. Ад самой назвы ўжо нібы патыхае сівой даўніной. І сапраўды пачаткі Гальшанаў сягаюць у тыя часы, калі на нашай зямлі валадарылі напаўлегендарныя князі, што закладалі падмуркі ВКЛ. '''Басовішча назаўсёды!''' ''Аўтар: [[DJ Zona]]'' Фестываль Музыкі Маладой Беларусі БАСОВІШЧА адбыўаецца адзін раз у год. Незабыўная атмасфера і добрая музыка. Як змагацца з чаканнем наступнага канцэрта? Найлепш уключыць Радыё Рацья ў пятніцу а поўначы — тады якраз зможаце пачуць рэтрансляцыю канцэртаў якія ўдалося нам запісаць падчас фестывалю БАСОВІШЧА. DJ Zona запрашае выслухаць размовы з музыкамі — іх выступы, а таксама архіўныя канцэрты з мінулых гадоў. '''Культурнае бязмежжа…''' ''Аўтар: [[Наталля Герасімюк]]'' Межы бываюць розныя — дзяржаўныя, палітычныя, фізічныя і віртуальныя. Межам падапарадкоўваецца амаль усё. Амаль, бо не ўсё можна абмежаваць, закрыць, уціснуць у пэўны абшар. Музыка, літаратура, мастацтва і наогул культура межам не падпарадкоўваюцца — тут проста бязмежжа. Культурнае бязмежжа — безкрэс, воля, свабода і поўная неабмежаванасць. Гутаркі пра культуру памежжа-бязмежжа ў аўтарскай праграме Наталлі Герасімюк — «Культурнае бязмежжа». Культурнае Бязмежжа на Радыё Рацыя ў пятніцу а 15:10 і ў суботу а 08:10. '''Жыццё з літаратурай''' ''Аўтар: [[Алесь Аркуш]]'' Калі вы хочаце адрозніваць Алеся Адамовіча ад Андрэя Адамовіча, калі хочаце ведаць чаму Альгерд Бахарэвіч друкуе кнігі выключна ў выдавецтве Логвінава і чаму нельга атрымаць два разы літаратурную прэмію Гліняны Вялес… Калі вам не пашанцавала і вы яшчэ не купілі аўдыёкнігу Уладзіміра Арлова, калі вы не патрапілі на вечарыну Андрэя Хадановіча, калі не здолелі расшукаць апошні нумар часопіса «Дзеяслоў», не трэба ачайвацца — слухайце аўтарскую перадачу Алеся Аркуша «Жыццё з літаратурай» і вы будзе ў курсе ўсіх беларускіх літаратурных падзеяў. Жыць без літаратуры можна… Але ці варта? Кожны чацвер а 15:05 і а 00:05 '''Словы з музыкай''' ''Аўтар: [[Ілёна Карпюк]]'' Жыццё складаецца з двох пластаў: слоў і музыкі. Шум дрэў гэта ўжо музыка, размова гэта вынік абмену слоў. Бывае, што адно з другім зыходзіцца, калі адмыслова — паўстае песня. Песні, песенькі, прыпевы, кампазіцыі — усе формы можна сустрэць у праграме «Словы з музыкай». Няма тут ніякіх межаў, ні стылістычных, ні фармальных. Хаця асновай заўсёды будзе аўтарская песня як першапачатковая, асноўная, самая простая ў форме, але не па змесце, то побач яе можна пачуць соўл, джаз, рок, блюз і іх усялякія варыянты. Не забываем пра актуальныя падзеі ў канцэртным і фестывальным жыцці, рэляцыі, размовы, каментары, жывы кантакт са словам і музыкай. З асаблівай уважлівасцю сочым таксама за беларускім словам у музыцы. Усё пад лозунгам настрою і людской камунікацыі, бо чым з’яўляецца песня без слухачоў. «Словы з музыкай» чакаюць Вас кожную пятніцу, 19.05 па польскім часе і 20.05 па беларускім, а я чакаю Вашых галасоў у сваёй музычнай вёсцы па адрасе: ilovillage@gmail.com і на Skype па логіне: basovka10 '''Пункціры''' ''Аўтар: [[Таццяна Парашутава]], [[Аляксандр Каверкаў]]'' «Пункціры» — штотыднёвая паліфалагічна-сатырыстычная праграма ў стылі «інфармацыйны арт». Асновай выпускаў «Пункціраў» з’яўляюцца найбольш рэзанансныя падзеі тыдня з пункта гледжання харызматычных вядучых Аляксандра Каверкава і Таццяны Парашунтавай. Ацэнка персаналіяў і з’яў адбываецца з пазіцыі посткаланіяльнага сцёбу і публіцыстычнага экстрэмізму. У кожным выпуску «Пункціраў» аўтары разважаюць наконт бягучай сацыяльна-палітычнай сітуацыі ў краіне, а таксама займаюцца вельмі няўдзячнай справай — прагназаваннем. Праўда, футуралагічныя высновы робяцца вельмі асцярожна, таму што беларуская палітыка — з’ява малапрадказальная, бо матывацыя яе асноўных актараў цяжка ўпісваецца ў рацыянальныя тлумачальныя схемы і ўцямныя канцэпцыі. Героі праграмы не маюць дачынення да сапраўдных асоб, усе супадзенні маюць выпадковы характар. '''З Бацькаўшчынай у сэрцы''' ''Аўтар: [[Зміцер Косцін]]'' З Бацькаўшчынай у сэрцы — сумесны праект Радыё Рацыі і Грамадcкага Абяднання Згуртаванне беларусаў свету Бацькаўшчына. Гэта спроба аднавіць повязь раскіданых па свеце сыноў і дачок. З Бацькаўшчынай у сэрцы — гэта магчымасць даведацца пра беларускае жыццё і беларусаў, якія апынуліся па-за межамі Радзімы і не згубілі з ёй сувязь. Слухайце штосуботы ў 16.30 і штонядзелі 12.30 па беларускім часе. '''Імёны Еўропы''' ''Аўтар: [[Уладзімір Давыдоўскі]]'' Гістарычная перадача на Радыё Рацыя. Заўсёды ў суботу а 14:30 і ў нядзелю а 23:30 па беларускім часе. Ян Сабескі, Мікола Гусоўскі, Канстанцін Астрожскі і Мікалай Крыштаф Радзівіл — постаці нашага слаўнага мінулага. Іх імёны гэтак жа значныя для кожнага еўрапейца як і еўрапейскія хрысціянскія каштоўнасці для беларусаў. Нашыя продкі выступілі на іх абарону ў сярэднявечнай бітве за Вену. А потым не аднойчы ахвяравалі сабой за ідэалы свабоды, незалежнасці і дэмакратыі. За ідэалы сучаснай Еўропы. Пра людзей і справы, якія нас аб’ядноўваюць, — кожную суботу ў праграме «Імёны Еўропы». '''Вынікі тыдня''' ''Аўтар: [[Сяргей Скулавец]]'' Якімі падзеямі мінулымі тыдзень увойдзе ў гісторыю? Усё пра найбольш важнае, актуальнае і значанае. Разважанні аналітыкаў і паведамленні з вуснаў відавочцаў і ўдзельнікаў. Абмеркаванне з экспертамі і высвятленне матываў і непасрэдных прычын падзеяў. Палітыка, эканоміка, грамадства, культура: у аснове ўсе аспекты грамдаскага жыцця. Вынікі тыдня: для ўсіх, хто жадае не толькі ведаць, але і разумець сутнасць падзеяў! '''Радыё Тузін''' ''Аўтар: [[Алег Хаменка]]'' Радыё Тузін"- радыёверсія галоўнага беларускага музычнага гіт-параду. Радыё Тузін — порцыя самай свежай і актуальнай беларускай музыкі. Вядучы — Алег Хаменка. Самыя папулярныя беларускія песні тыдня слухаем разам з Алегам Хаменкам. '''Падляшскі тыдзень''' ''Аўтар: [[Міхась Сцепанюк]]'' У праграме асвятляюцца падзеі, якія адбыліся на Падляшшы цягам тыдня, галоўным чынам гэта грамадска-культурныя тэмы. Падзеі, якія датычаць нацыянальных меншасцей, што пражываюць на Падляшшы, а таксама ўсё, што з імі звязана. Вядучымі тэмамі праграмы з’яўляюцца тыя падзеі, якія непасрэдна датычаць жыхароў рэгіёну. Шматбакова асвятляюцца культурныя і адукацыйныя мерапрыемствы, інвестыцыйныя планы мясцовых уладаў, важнейшыя змены ў органах улады, а таксам клопаты грамадзян і іх патрэбы. '''Шчыра за гарбатай альбо з Рацыяй у гасцях''' ''Аўтар: [[Яна Запольская]]'' Цікавыя асобы, іх творчы шлях, жыццёвыя прынцыпы і стаўленне да людзей, мары і першае каханне. Пра ўсё гэта пагутарым шчыра, седзячы на канапе з кубачкам гарбаты ў руках. Нязмушаная хатняя абстаноўка і ціхая музыка… Што можа быць лепш для шчырай размовы на самыя розныя тэмы? Адпачніце ад хатніх спраў і жыццёвых праблем. Кожную суботу ў 8.10 і кожную нядзелю ў 13.10 па беларускім часе запрашаем у госці да вядомых асоб і цікавых суразмоўцаў. '''Казкі Малышам''' ''Аўтар: [[Эля Бура]]'' Дзіцячая перадача на Радыё Рацыя '''PRESS-EXPRESS''' ''Аўтар: [[Сяргей Скулавец]]'' Наша жыццё на старонках выданняў Беларусі, якім чынам журналісты асвятляюць тыя ці іншыя падзеі і якія меркаванні выданняў найбольш цікавыя і грунтоўныя. Галоўныя артыкулы і асноўныя меркаванні ў дзяржаўных і недзяржаўных выданнях. Параўненне па зместу і знешняму выгляду беларускіх газет. Пра ўсё гэта ў супольным праекце Радыё Рацыя і тэлеканала Белсат «Прэс-Экспрэс» '''Крыначка''' ''Аўтар: [[Кастусь Бандарук]]'' Духоўная перадача Крыначка кранае тэмы праваслаўя ў Польшчы, Беларусі і за мяжой. На хвалях Радыё Рацья выходзіць раз у тыдзень, у нядзелю. У перадачы кожны тыдзень — кароткія навіны з жыцця царквы. За імі каляндар святаў на надыходзячы тыдзень. == Радыё Рацыя ў Літве == З 1 верасня 2009 года пачалася трансляцыя інфармацыйна-публіцыстычнай праграмы з 21.30 па 22.00 гадзіны (мінскі час) на хвалі Радыё з-над Віліі 103,8 ФМ. Штодзённа на працягу паловы гадзіны навіны і абмеркаванне асноўных падзей дня, якія асвятляюць журналісты Радыё Рацыя. Перадачы «Рацыя» у літоўскім FM-этэры можна чуць у Лідзе, Паставах, Ашмянах штодзённа. == Радыё Рацыя ў рэгіёнах == Рацыя мае свае прадстаўніцтва ў [[Брэст|Брэсце]], [[Бяроза|Бярозе]] (Ганна Васілевіч), [[Гродна]] (Ян Роман), [[Мінск]]у (Барыс Гарэцкі, Генадзь Барбарыч), [[Гомель|Гомелі]] (Мікола Бянько, Юлія Савец). == Радыё Рацыя ў эфіры == [[Файл:Radio Racyja 7.JPG|thumb|230px|Студыя Радыё Рацыя]] На сённяшні дзень Рацыю можна пачуць на памежным регіёне (Брэст, Гродна) на хвалі 98,1 FM. Эфір радыё крыгласутачны. Навіны Радыё Рацыя кожную гадзіну: ад 07:00 да 00:00 у будзённыя дні і ад 09:00 да 23:00 па суботах і нядзелях. Эфір прадстаўляюць [[Улад Грынеўскі]]. Навіны слухачы чуюць голасам [[Валя Лаеўская|Валі Лаеўскай]], [[Яна Запольская|Яны Запольскай]], [[Ганна Шайкоўская|Ганны Шайкоўскай]]. Эфір беларускамоўны, з боку вяшчання, а з боку музыкі, то беларускамоўнай музыкі 85 %. == Радыё Рацыя ў Сеціве == Радыё Рацыя магчыма чуць кругласутачна і праз Сеціва, для гэтага трэба завітаць на афіцыйную старонку радыё (www.racyja.com) і выбраць адпаведныя функцыі. Сайт абнаўляецца: ад 08:00 да 23:00 у будні і ад 11:00 да 18:00 у выходныя. Мабільны дадатак з’явіўся ў 2015 годзе<ref>{{Cite web|url=https://tuzin.by/zhamerun/2533/radyjo-tuzin-ciapier-mozna-sluchac-z-dapamohaj.html|title=«Радыё Тузін» цяпер можна слухаць з дапамогай мабільнага дадатку (спампаваць)|last=Tuzin.fm|date=2015-10-30|language=be|publisher=[[Тузін Гітоў]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405065036/https://tuzin.by/zhamerun/2533/radyjo-tuzin-ciapier-mozna-sluchac-z-dapamohaj.html|archive-date=2020-04-05|access-date=2020-04-05}}</ref>. [https://air.racyja.com/racja128 Адрас] для праслухоўвання ў Сеціве — [https://air.racyja.com/racja128.m3u https://air.racyja.com/racja128] == Моўнае пытанне Рацыі == У [[2007]] годзе было вырашына, што Радыё Рацыя карыстаецца наркамаўкай. Тады, гэта выклікала пэўнае непаразуменне з боку грамады, але як паказаў час, то гэта быў правільны выбар. == Радыё Рацыя: спонсар і партнёр == З самога пачатку Радыё Рацыя выступіла як інфармацыйны спонсар і партнёр. Але толькі ў часы вяртання (з 2006) Рацыя больш пашырыла сваю спонсарскую падтрымку. Як інфармацыйны партнёр Беларускае Радыё Рацыя патрымлівае: грамадскую кампанію «[[Будзьма беларусамі!]]», штогод сумесна з [[Беларускае аб’яднанне студэнтаў|Беларускім аб’яднаннем студэнтаў]] (БАС) ладзіць маладзёжны фестываль «[[Басовішча]]», падтрымлівае інфармацыйна шматлікія грамадска-асветніцкія акцыі Маладога Фронту і іншых грамадскіх аб’яднанняў і партый. Падрымлівае розные канцэрты, у гэтым годзе ў прамым вяшчані выпускала «Амбасовішча», «Басовішча» і інш. Вялікі ўнёс Рацыі сумесна з тыднёвікам беларусаў у Польшчы «Ніва» у развіццё выдавецтва кніг пра малавядомыя падзеі, успаміны розных дзеячаў і інш. Акрамя гэтага, сотні іншых, больш малых праектаў. == Задачы і мэты Рацыі == Галоўнай мэтай Беларускага Радыё Рацыя з’яўляецца стварэнне грамадзянам Беларусі доступу да незалежнай інфармацыі аб падзеях і развіцці сітуацыі ў Беларусі, Польшчы, Еўропе і свеце. Інфармацыя, якую транслюе Беларускае Радые Рацыя, заўсёды аператыўная, правераная і на беларускай мове. Радыё імкнецца да таго, каб яно было чутна па ўсёй тэрыторыі Беларусі, каб кожны грамадзянін гэтай краіны меў магчымасць атрымаць незалежную інфармацыю. == Кантакт == 15-472 Беласток, вул. Цепла 1/7. Skype: racyja. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Літвы]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] eh9p5o7iu4kz9l8p8z9332vyl5d60b4 Лазарава субота 0 25560 5122935 4624758 2026-04-07T00:14:38Z CommonsDelinker 151 Replacing Lazarus,_Russian_icon.jpg with [[File:The_Lazarus_Raising._Novgorod_icon-painting_school,_15th_cent.,_Kirillo-Belozersky_Monastery._Saint-Petersburg,_Russia.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed] 5122935 wikitext text/x-wiki [[Файл:The Lazarus Raising. Novgorod icon-painting school, 15th cent., Kirillo-Belozersky Monastery. Saint-Petersburg, Russia.jpg|thumb|250px|right|Уваскрашэнне Лазара. Руская ікона XV ст.]] '''Лазарава субота''', субота шостага [[Тыдзень|тыдня]] [[Вялікі пост|Вялікага посту]], прысвечаная ўспамінам [[Уваскрэсенне Лазара|уваскрашэння Лазара]] (Ян, 11:1-45), якое святкуецца ў пасведчанне будучага ўваскрашэння ўсіх памерлых. Святкаванне Лазаравай суботы ўсталявана са старажытных часоў. У праваслаўі ў гэты дзень даецца паслабленне ў посце на ікру рыб. {{commonscat|Lazareva Subota}} [[Катэгорыя:Хрысціянскія святы]] hw0nujq2x38zww6xgfvf6gli065j5xc Алесь Аркуш 0 26102 5122816 5121054 2026-04-06T18:10:18Z ~2026-21245-04 166306 недакладнасць 5122816 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аркуш (значэнні)}} {{цёзкі2|Козік}} {{пісьменнік}} '''Алесь Аркуш''', сапраўднае прозвішча '''Козік''' (нар. {{ДН|28|5|1960}}, {{МН|Жодзіна||}}) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]], [[выдавец]]. Член [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]]. == Біяграфія == Скончыў [[Жодзінскі політэхнічны тэхнікум]] і [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]]. Літаратурны псеўданім — Алесь Аркуш, узяў у 1984 годзе. У 1987-2006 гадах жыў у [[Полацк]]у. Быў сябрам літаратурнага таварыства «[[Літаратурнае таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]». З 1989 года выдаваў літаратурны альманах «[[Ксэракс Беларускі]]». У 1993 годзе стварыў [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]] і выдавецкую суполку «[[Полацкае ляда]]». Выдавец і галоўны рэдактар літаратурнага альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]». Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». З 2006 года жыве і стварае ў Польшчы. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН]]. == Сям’я == Жанаты з мастачкай [[Таццяна Козік|Таццянай Козік]], мае двух сыноў. == Творчасць == Піша вершы, прозу, эсэістыку, крытычныя артыкулы. Аўтар каля дзесяці зборнікаў паэзіі і трох зборнікаў эсэістыкі «Выпрабаваньне развоем» (2000), «Аскепкі вялікага малюнку» (2007), «Брызгалаўка» (разам з Барысам Козікам, 2009), раманаў «Палімпсэст» (2012), «Мясцовы час» (2014), «Захоп Беларусі марсіянамі» (2016), «[[Сядзіба (раман)|Сядзіба]]»<ref>[http://budzma.by/news/top-5-samykh-pradavanykh-knih-na-partalye-kniharnia-by-za-lyuty.html Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты] — budzma.by, 01.03.2017</ref> (2017), «Спадчына»<ref>''Дэдэрка С.'' [https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ Алесь Аркуш свой пяты раман прысвяціў Спадчыне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621193202/https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ |date=21 чэрвеня 2021 }} — racyja.com, 03.05.2018</ref> (2018), «Запавольванне» (2025). Аўтар тэксту гімна Полацка і шэрагу песень рок-гуртоў «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» і «[[RIMA]]». Публікаваўся ў штотыднёвіку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», беларускіх часопісах «[[ARCHE Пачатак (1998)|Arche]]» і «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», польскіх часопісах «Kartki» ([[Беласток]]), «Czas Kultury» ([[Познань]]) і «Borussia» ([[Ольштын]])<ref>[http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html Aleś Arkusz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023062432/http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html |date=23 кастрычніка 2013 }}</ref>. Прозе Алеся Аркуша ўласціва некананічнасць — няма традыцыйнага лінейнага аповеду, спалучаюцца розныя часавыя і геаграфічныя пласты. Галоўным героем часта выступае сам аўтар, інтэлектуал-рэфлексант, а тэкст будуецца чаргаваннем дзённікавых запісаў, эпісталярных і гістарычных уставак. Асноўная тэма — нематэрыяльная спадчынная памяць беларусаў, якая ў творах падаецца як фрагментарная і траўмаваная.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Запавольванне. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-02-23|access-date=2026-02-25|author=[[Янка Лайкоў]]}}</ref> У «эзатэрычным рамане» «Запавольванне» (2026) аўтар праз метафорыку спасціжэння страчанага часу прапануе спосаб супраціву сусветнай энтрапіі і хаосу. Дзеі ахопліваюць Беларусь, Манголію, Парыж і Літву, апісаны ўнутраны свет чалавека і яго татальная самота. Важнае месца ў кнізе адведзена ўспамінам пра дзяцінства ў Манголіі, разважанням пра захаванне ірацыянальнага дыскурсу і нестандартнага мыслення ў эпоху штучнага інтэлекту.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/padkast-litaraturnyja-zacjemki-dubauca-pra-autabijahrafichny-raman-aljesja-arkusha.html|title=Падкаст “Літаратурныя зацемкі” Дубаўца пра аўтабіяграфічны раман Алеся Аркуша – Белліт|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}</ref> Паэзія Алеся Аркуша вылучаецца гармоніяй і вернасцю абранаму разуменню свабоды, якая ўспрымаецца не як абстракцыя, а як штодзённая праца. Скразныя яе матывы — памяць, адказнасць перад часам і міфалагізаваны вобраз Полацка як «месца сілы» і жывога арганізма. Паэт арганічна ўплятае ў вершы беларускую міфалогію, спалучае пейзажную лірыку з глыбокай філасофскай рэфлексіяй і антыфаталізмам.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%96-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Ня думаць пра сон і паразы. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-01-19|access-date=2026-02-25|author=[[Ігар Сідарук]]}}</ref> Зборнік выбраных вершаў «Ня думаць пра сон і паразы» (2025) падсумоўвае паэтычную творчасць ад канца 1980-х гадоў. Кніга як дакладна выбудаваная ўнутраная прастора паэта, насычаная трывожнымі сімваламі калектыўнага досведу болю і страху. У кнізе спалучаны класічныя строфы з вольным вершам, захаваны стрыманы, іранічны і шчыры голас аўтара.<ref name=":1" /> == Выбраная бібліяграфія == * Вяртанне. — Мінск, 1988. — Бібліятэка часопіса «Маладосць». * Тайніца. — Полацк: [[Полацкае ляда]], 1991. (разам з Паўлам Бурдыкам) * Крылы ператворацца ў карэнні. — Полацк: Полацкае ляда. 1993. * Развітаньне з Танталам. — Полацк: Полацкае ляда, 1994. * Выбранае. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Выпрабаваньне развоем. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Проста ў сярэдзіну. — Вільня: Беларускі інфармацыйны цэнтр, 2001. * Прывід вясны. — Мінск: Логвінаў, 2003. * Аскепкі вялікага малюнку. — Мінск: Логвінаў, 2007. * Брызгалаўка. — Мінск: Логвінаў, 2009. — Кнігарня «Наша Ніва». (разам з Барысам Козікам) * Палімпсэст (раман). — Мінск: Галіяфы, 2012. * Мясцовы час (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2014. * Песні ля Замкавай гары. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2015. * Захоп Беларусі марсіянамі (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2016. * [[Сядзіба (раман)]]. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2017. * Возера Вялікае. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Спадчына (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Тэстамент Рагвалода. — Варшава: Skarynyčy, 2023. * <nowiki>Вечар – як сон, у якім шмат агнёў</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2023. * <nowiki>Як падае сьнег, як расьце трава</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2024. * <nowiki>Ня думаць пра сон і паразы (выбраныя вершы)</nowiki>. — Беласток: Полацкае ляда, 2025.<ref name=":1" /> * <nowiki>Запавольванне (эзатэрычны раман)</nowiki>. — Варшава: Skarynyčy, 2025.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * https://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaya-litaratura-zhyve.html * [http://kamunikat.org/Arkusz_Ales.html Старонка на Камунікаце] // Kamunikat.org * [http://tuzin.fm/article/66249/ Музычны раман ад аўтара «Нашай ускраіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034113/http://tuzin.fm/article/66249/ |date=22 мая 2013 }} // Тузін Гітоў * [http://naviny.by/rubrics/culture/2012/10/02/ic_articles_117_179420/ Алесь Аркуш напісаў музычны раман, альбо Нечаканая прэзентацыя] // Naviny.by * [http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html Алесь Аркуш нарэшце наведаў сталіцу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726013121/http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html |date=26 ліпеня 2014 }} // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaj-pravincyi-patrebnyya-suchasnyya-mify.html Алесь Аркуш: «Беларускай правінцыі патрэбныя сучасныя міфы»] // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html Літаратурная прэмія з самага цэнтра Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119132139/http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html |date=19 лістапада 2012 }} // Будзьма разам! * [http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ Алесь Аркуш: Гэты раман — водгук на апошнія падзеі ў краіне і свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828103456/http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ |date=28 жніўня 2016 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ * [http://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ «Песні ля Замкавай гары» ад Алеся Аркуша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126072905/https://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ |date=26 лістапада 2020 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аркуш Алесь}} [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] g48xel6wcckrbac1wd0t0qlfsb17u2w Крыжовыя паходы 0 32685 5122723 4623515 2026-04-06T12:25:00Z Ueschar 151377 вікіфікацыя, арфаграфія 5122723 wikitext text/x-wiki '''Крыжо́выя пахо́ды''' — агульная назва ваенна-палітычных кампаній, якія праводзіліся заходнееўрапейскімі феадаламі ў XI—XV стагоддзях пад рэлігійнымі лозунгамі{{крыніца?}} з санкцыі папскага прастолу. У вузкім сэнсе — серыя такіх паходаў на [[Блізкі Усход]] (1096—1270; прынята разлічаць 8 крыжовых паходаў), першасна з мэтай вызвалення тэрыторый, на якіх узнікла [[хрысціянства]], з-пад улады «няверных», а фактычна і ў інтарэсах феадалаў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], якія імкнуліся да набыцця новых земляў і прыгонных, новых прадметаў раскошы, і ў інтарэсах эканамічна развітых гарадоў [[Паўночная Італія|Паўночнай Італіі]], якія ўступілі ў фазу перадкапіталістычнага развіцця і былі зацікаўлены ў развіцці гандлёвых сувязяў з краінамі Усходу. Перад пачаткам першага крыжовага паходу, на [[Клермонскі сабор|саборы]] ў горадзе Клермон ([[Францыя]]), у 1095 годзе, яго ўдзельнікі пакляліся вызваліць [[Магіла Гасподняя|магілу гасподнюю]] ў [[Іерусалім|Іерусаліме]], у знак чаго нашылі на сваіх строях чырвоны крыж, адкуль паходзіць назва ўдзельнікаў усіх крыжовых паходаў — крыжакі. Папы дакляравалі ім адпушчэнне ўсіх грахоў, здзейсненых пад час крыжовых паходаў. Найбольш важныя з паходаў на Блізкі Усход: [[Першы крыжовы паход|першы]] (1096—1099), самы паспяховы, у ходзе якога былі адваяваны ў мусульман [[Палесціна]] з Іерусалімам (ізноў страчаны хрысціянамі ў 1187 годзе), Сірыя і частка Малой Азіі і створаныя першыя [[дзяржавы крыжакоў]]; і [[Чацвёрты крыжовы паход|чацвёрты]] (1202—1204), які скончыўся разгромам і разрабаваннем [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]] і стварэннем крыжацкіх дзяржаў на тэрыторыі [[Візантыя|Візантыйскай імперыі]]. З падзеннем крэпасці [[Ака]] (1291) крыжакі страцілі ўсе іх тэрытарыяльныя набыткі на Блізкім Усходзе, апроч астравоў Усходняга Міжземнамор’я, захопленых [[Асманская імперыя|асманамі]] ў XVI стагоддзі. Нягледзячы на заваёўніцкі і рабаўніцкі характар гэтых крыжовых паходаў і іх канчатковую няўдачу, яны паспрыялі паскарэнню эканамічнага і сацыяльнага развіцця краін Заходняй Еўропы, ідэйнай і культурнай кансалідацыі еўрапейскіх народаў, мадэрнізацыі іх побыту і светапогляду, азнаёмілі еўрапейцаў з навуковымі і тэхнічнымі дасягненнямі [[Іслам|мусульманскіх]] краін, а таксама [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскай]] спадчынай. == Крыжовыя паходы == === Першы крыжовы паход === [[Выява:SiegeofAntioch.jpeg|thumb|Узяцце Іерусаліму.]] {{main2|Першы крыжовы паход}} Першы крыжовы паход быў аб’яўлены Папам Рымскім [[Урбан II|Урбанам II]] ([[1095]]) з мэтай адваявання свяшчэннага горада Іерусаліма і [[Свяшчэнная Зямля|Свяшчэнай Зямлі]] ў мусульман. Пачынаўся як заклік аб дапамозе, і хутка ператварыўся план заваёўвання тэрыторый Блізкага ўсходу. [[Рыцар]]ы і [[сяляне]], ад розных краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], адправіліся ў паход да Іерусаліма. У [[1099]] г. горад быў узяты, на яго падставе крыжаносцы ўтварылі дзяржаву [[Іерусалімскае каралеўства]]. Паход паказаў моц аб’яднанай Еўропы і стаў адзіным паходам, у адрозненні ад астатніх, які выканаў усе пастаўленыя мэты. Папства разглядала паход, як сродак навязвання каталіцызма, ператвараючы вайну ў хрысціянскую місію. Першы крыжовы паход паспрыяў утварэнню [[Дзяржавы крыжакоў|дзяржаў-крыжакоў]] у [[Палесціна|Палесціне]] і [[Сірыя|Сірыі]]: [[Эдэскае графства]], [[Антыёхскае княства]], Іерусалімскае каралеўства і [[Трыпалі (графства)|Графства Трыпалі]]. У Заходняй Еўропе ўдзельнікі паходу лічыліся за героеў. З цягам часу даўленне на масульман з боку крыжаносцаў і [[Візантыя|Візантыі]] аслабла. Первапачатковая палітычная няўстойлівасць вымушала ісламскія дзяржавы абараняцца ад агрэсіўных лацінскіх дзяржаў. Адносіны паміж імі заставаліся цяжкімі яшчэ на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў, але Сірыя і [[Егіпет]] не збіраліся мірыцца з паражэннем ад крыжакоў, яны аб’ядналіся і пад кіраўніцтвам [[Саладзін]]а вярнулі сабе Іерусалім, што стала прычынай да наступных крыжовых паходаў. === Другі крыжовы паход === {{main2|Другі крыжовы паход}} Пачаты ([[1147]]—[[1149]]) у адказ на захоп мусульманамі Эдэскага Графства, быў абвешчаны рымскім папам [[Яўген III|Яўгенам III]], і быў першы з крыжовых паходаў, які ўзначальвалі кіраўнікі дзяржаў, а менавіта [[Людовік VII]] ад [[Францыя|Францыі]] і [[Конрад III]] ад [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германіі]]. Яшчэ ў Еўропе, войска падзялілася на дзве часткі, мінуўшы Візантыю і аказаўшыся ў [[Малая Азія|Малой Азіі]], яно было разбіта паасобку [[сельджукі|сельджукамі]]. Людовік і Конрад і астаткі іх войск дасягнулі Іерусаліма і ў [[1148]] г., удзельнічалі ў безвыніковым нападзе на [[Дамаск]]. Крыжовы паход на ўсходзе быў няўдалы для ўдзельнікаў еўрапейскай кампаніі і вялікай перамогай для мусульман. Гэта ў канчатковым выніку прывяло да падзення Іерусаліма і пачатку трэцяга крыжовага паходу ў канцы 12-ага ст. Тым часам, ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], пачаўся першы з Паўночных крыжовых паходаў з мэтай гвалтоўнага хрышчэння язычніцкіх плямён. ==== Паўночныя крыжовыя паходы ==== {{main2|Паўночныя крыжовыя паходы}} Крыжовымі паходамі абвяшчаліся і ўсе ваенныя акцыі «ў абарону каталіцкай веры» з афіцыйнай санкцыі Рымскага Папы. Масіраваныя царкоўная і свецкая прапаганда стваралі атмасферу рэлігійнай, расавай і этнічнай нецярпімасці да ўсіх некаталікоў: [[яўрэі|яўрэяў]] і мусульман [[Іспанія|Іспаніі]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]], паганскіх заходнеславянскіх, [[фінскія народы|фінскіх]] і [[балты|балцкіх народаў]], i нават праваслаўных [[грэкі|грэкаў]] і [[усходнія славяне|ўсходніх славян]] і г.д., якія часта аб’ядноўваліся штучным тэрмінам [[сарацыны]]. «Ворагамі веры» адвольна абвяшчаліся і носьбіты сапраўдных ці ўяўных [[ерась|ерасяў]] ([[альбігойцы]], [[гусіты]] і іншыя), часам палітычныя ворагі папства ці яго саюзнікаў. У XII стагоддзі на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] і на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскім паўвостраве]] сфарміраваліся асобыя духоўна-рыцарскія [[каталіцкія ордэны]], якія вялі рэй у арганізацыі крыжовых паходаў, у тым ліку [[Тэўтонскі ордэн]] (з [[1198]] г.). Пасля няўдачы пятага крыжовага паходу ([[1217]]—[[1221]]) Тэўтонскі ордэн перанёс сваю дзейнасць спачатку на [[плато Бырса]] на тэрыторыі сучаснай [[Румынія|Румыніі]], дзе мусіў бараніць [[Венгерскае каралеўства]] ад [[полаўцы|полаўцаў]], а затым у [[Старажытная Прусія|Прусію]] ([[1226]]), дзе з ініцыятывы ўдзельных польскіх князёў і першага біскупа Прусіі Хрысціяна [[Дабжынскі ордэн|Дабжынскім ордэнам]] з [[1217]] года вяліся крыжовыя паходы супраць прусаў. Толькі з [[1217]] па [[1265]] год было абвешчана каля 114 крыжовых паходаў ва ўсходняй [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]]. Але пачаліся крыжовыя паходы супраць народаў Усходняй Еўропы, якія часам абазначаюць тэрмінам «Паўночныя крыжовыя паходы», значна раней: з [[1147]] г. нямецкія рыцары з блаславення Папы пачалі наступ на палабскіх славян, з [[1155]] г. [[шведы]] на фінаў, з апошняй трэці XII стагоддзя [[датчане]], [[немцы]] і іншыя на [[эсты|эстаў]] і [[лівы|ліваў]]. Карныя дзеянні супраць гэтых народаў апраўдваліся неабходнасцю выратавання іх душ, магчымае нібыта толькі пры хрышчэнні па каталіцкім абрадзе. Да ўласна крыжакоў Прусіі і [[Інфлянты|Інфлянтаў]], прафесіяналаў захопніцкіх войнаў, далучаліся гэтак званыя памочнікі, якія давалі воту часовага ўдзелу ў вайне з «нявернымі», што лічылася маральным абавязкам заходнееўрапейскага рыцара. У XIV стагоддзі Усходняя Прыбалтыка, разам з [[Гранада]]й, [[Кіпр]]ам, [[Балканы|Балканамі]] і іншымі месцамі, дзе рэгулярна адбываліся крыжовыя паходы, уваходзіла ў своеасаблівы «вялікі тур», прайсці выпрабаванне якім лічылася за гонар кожнаму высакароднаму [[феадал]]у. Сярод найбольш славутых «памочнікаў» былі чэшскія каралі [[Пржэмысл Отакар II]] (заснавальнік [[Кёнігсберг]]а ў [[1255]] г.), [[Ян Люксембург]] ([[1329]]), будучы імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]]; венгерскі кароль [[Людвік I Вялікі]] ([[1345]]); [[Генрых Дэрбі]], будучы англійскі кароль [[Генрых IV Ланкастэр]] ([[1390]]—[[1392]]) і інш. === Страта Іерусаліма === {{Асноўны артыкул|Саладзін}} [[Саладзін]] (уласна Салах-ад-дзін Юсуф ібн-Аюб) па смерці халіфа правіў краінай неабмежавана, прызнаючы толькі намінальна вярхоўную ўладу атабека [[Нур ад-Дзін|Нур ад-Дзіна]]. Па смерці апошняга (1174) Саладзін падпарадкаваў сабе Дамаск, усю мусульманскую Сірыю, большую частку [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]] і прыняў тытул [[Султан|султана]]. У гэты час ва Іерусаліме валадарыў малады кароль [[Балдуін IV]]. Нягледзячы на цяжкую хваробу — праказу — ён паспеў паказаць сябе мудрым і дальнабачным палкаводцам і дыпламатам. Пры ім усталявалася некаторая раўнавага паміж Іерусалімам і Дамаскам. І Балдуін, і Саладзін стараліся пазбягаць рашучых бітваў. Аднак, прадбачачы хуткую смерць караля, пры двары Балдуіна нарасталі інтрыгі магутных баронаў, самымі ўплывовымі з якіх былі [[Гі дэ Лузіньян]] і [[Рэно дэ Шатыльён]]. Яны прадстаўлялі радыкальную партыю, якая патрабавала абавязкова скончыць з Саладзінам. Шатыльён, акрамя таго, бясчынстваваў на караванных шляхах ў ваколіцах свайго апірышча [[Керак Мааўскі|Керака Мааўскага]]. У 1185 годзе Балдуін памёр. Гі дэ Лузіньян ажаніўся з ягой сястрой Сібілай і стаў каралём Іерусаліма. Цяпер пры садзейнічанні Рэно дэ Шатыльёна ён пачаў адкрыта правакаваць Саладзіна на генеральную бітву. Апошняй кропляй, якая перапоўніла чашу цярпення Саладзіна, стаў напад Рэно на караван, у якім ехала сястра Саладзіна. Гэта прывяло да абвастрэння адносін і пераходу мусульман у наступ. У ліпені 1187 года Саладзін узяў [[Тыверыя|Тыверыяду]] і нанёс хрысціянам, якія занялі вышыні Хатына (каля Тыверыяды), страшную паразу. Кароль Іерусалімскі Гі дэ Лузіньян, яго брат Амарыі, Рэно дэ Шатыльён і мноства рыцараў патрапілі ў палон. Саладзін авалодаў затым Акрай, Бейрутам, Сідонам, Кесарыяй, Аскалонам і іншымі гарадамі. 2 кастрычніка 1187 года яго войскі ўступілі ў Іерусалім. Толькі пад Цірам, які абараняў Конрад Манферацкі, Саладзін пацярпеў няўдачу. Ва ўладзе крыжакоў засталіся толькі Цір, Трыпалі і Антыёхія. Між тым кароль Гі, вызваліўшыся з палону, рушыў на заваёву Акры. Поспехі Саладзіна выклікалі новы рух на Захадзе, які прывёў да 3-га вялікага крыжовага пахода. Перш іншых рушылі флаты ламбардцаў, тасканцаў і генуэзцаў. Імператар Фрыдрых I Барбароса павёў вялікую армію. Паміж крыжакамі і грэкамі не абышлося і цяпер без варожых дзеянняў: грэкі нават заключылі саюз з Саладзінам. === Трэці крыжовы паход === {{main2|Трэці крыжовы паход}} [[Image:Philippe Auguste et Richard Acre.jpg|thumb|left|Рычард Львінае сэрца і Філіп II, прымаюць капітуляцыю Аконы.]] У [[1187]] султан Саладзін разбіў крыжаносцаў і захапіў Іерусалім. Вызваляць Святую зямлю ў Трэцім крыжовым паходзе рушылі разам са сваімі войскамі кароль Францыі [[Філіп II Аўгуст]], імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Фрыдрых Барбароса]] і кароль Англіі [[Рычард Львінае Сэрца]]. Паход закончыўся падпісаннем мірнага пагаднення з Саладзінам, паводле якога Іерусалім застаўся пад кантролем арабаў, з правам наведвання яго еўрапейскімі паломнікамі. Адзіным з поспехаў было заваяванне Кіпру, які быў прададзены [[тампліеры|тампліерам]]. === Чацвёрты крыжовы паход === {{main2|Чацвёрты крыжовы паход}} [[Image:PriseDeConstantinople1204PalmaLeJeune.JPG|thumb|Уварванне крыжакоў у Канстанцінопаль.]] Арганізаваны супраць Егіпту ([[1201]]—[[1204]]), каб пазбавіць Святую зямлю ад мусульманскай пагрозы. [[Венецыя]], якая мусіла вылучыць свае караблі дзеля транспартавання войск, баялася за свае наладжаныя трывалыя гандлёвыя сувязі з Егіптам, і яго спусташэнне прынесла б ёй вялікія страты, прытым, што на той час [[Канстанцінопаль]] з’яўляўся яе галоўным гандлёвым канкурэнтам. Таму венецыянцы, калі перавозілі рыцараў на сваіх караблях, прапанавалі ім адправіцца ў Канстанцінопаль. У [[1204]] г. крыжаносцы ўзялі Канстанцінопаль. Падчас штурму і рабавання былі беззваротна страчаныя найвялікшыя каштоўнасці сусветнай культуры, таму што пачынаючы з падзення [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] менавіта Канстанцінопаль з’яўляўся адзіным злучальным звяном паміж культурай антычнасці і сучаснасцю, а пасля галоўным культурным цэнтрам хрысціянства. Тэрыторыі Візантыйскай імперыі былі падзелены паміж еўрапейскімі феадаламі на некалькі дзяржаў, у т.л. [[Лацінская імперыя]], якая праіснавала да [[1261]] г., калі грэкі вярнулі сабе Канстанцінопаль. Такім чынам, замест збавення Святой зямлі ад пагрозы з боку мусульман, гэты крыжовы паход з’явіўся каталізатарам пашырэння мусульманскага ўплыву ў Міжземнамор’і, таму што Візантыя з’яўлялася наймацнейшым фактарам, які стрымліваў іх. === Крыжовы паход дзяцей === У 1212 годзе адбыўся так званы Крыжовы паход дзяцей, экспедыцыя пад правадырствам юнага празорцы па імені Стэфан, які ўдыхнуў ў французскіх і нямецкіх дзяцей веру ў тое, што з яго дапамогай, як бедныя і адданыя слугі Госпада, яны змогуць вярнуць хрысціянству Іерусалім. Дзеці адправіліся на поўдзень Еўропы, але многія з іх не дасягнулі нават берагоў Міжземнага мора, а загінулі ў дарозе. Некаторыя гісторыкі лічаць, што Крыжовы паход дзяцей быў правакацыяй, наладжанай гандлярамі рабамі з мэтай прадаць удзельнікаў паходу ў рабства. У маі 1212 года, калі нямецкае народнае войска прайшло праз [[Кёльн]], у яго шэрагах налічвалася каля дваццаці пяці тысяч дзяцей і падлеткаў, якія накіроўваюцца ў Італію, каб адтуль морам дасягнуць Палесціны. У хроніках XIII стагоддзя больш за пяцьдзясят разоў згадваецца гэты паход, які атрымаў назву «крыжовага паходу дзяцей». Крыжакі селі ў [[Марсель|Марселі]] на караблі і часткай загінулі ад буры, часткай ж, як кажуць, дзяцей прадалі ў Егіпет у рабства. Падобны рух ахапіў і Германію, дзе хлопчык Мікалай сабраў натоўп дзяцей прыкладна ў 20 тысяч чалавек. Большая частка іх загінула або рассеялася па дарозе (асабліва шмат загінула іх у [[Альпы|Альпах]]), але некаторыя дайшлі да Брындызі, адкуль павінны былі вярнуцца; большая частка іх таксама загінула. Між тым, на новы заклік [[Інакенцій III|Інакенція III]] адгукнуліся англійскі кароль Ян, венгерскі кароль Андраш і, нарэшце, [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II Гогенштаўфен]], які прыняў крыж у ліпені 1215 года. Пачатак крыжовага паходу прызначаны быў на 1 чэрвеня 1217 года. === Пяты крыжовы паход === {{main2|Пяты крыжовы паход}} [[Выява:Capturing Damiate.jpg|thumb|upright=2]] Справа Інакенція III (пам. у ліпені 1216 года) працягваў [[Ганорый III]]. Хоць Фрыдрых II адклаў паход, а Ян Англійскі памёр, усё ж такі ў 1217 годзе ў Святую зямлю адправіліся значныя атрады крыжакоў, з Андрэем Венгерскім, герцагам Леапольдам VI Аўстрыйскім і Атонам Меранскім на чале; гэта быў 5-ы крыжовы паход. Ваенныя дзеянні ішлі млява, і ў 1218 годзе кароль Андрэй вярнуўся дадому. Неўзабаве ў Святую зямлю прыбылі новыя атрады крыжакоў, пад правадырствам Георга Відскага і Вільгельма Галандскага (на шляху частка іх дапамагала хрысціянам у барацьбе з маўрамі ў Партугаліі). Крыжакі вырашылі напасці на Егіпет, які быў у той час галоўным цэнтрам мусульманскай магутнасці ў Пярэдняй Азіі. Сын аль-Адыля, аль-Каміль (аль-Адыль памёр у 1218 годзе), прапанаваў надзвычай выгадны мір: ён згаджаўся нават на вяртанне Іерусаліма хрысціянам. Гэта прапанова была адпрэчана крыжакамі. У лістападзе 1219 года, пасля больш чым гадавой аблогі, крыжакі ўзялі Даміету. Выдаленне з лагера крыжакоў Леапольда і караля Іаана Брыенскага збольшага было кампенсавана прыбыццём у Егіпет Людвіга Баварскага з немцамі. Частка крыжакоў, перакананая папскім легатам Пелагіем, рушыла да Мансура, але паход скончыўся поўнай няўдачай, і крыжакі заключылі ў 1221 годзе з аль-Камілей мір, паводле якога атрымалі свабоднае адступленне, але абавязаліся ачысціць Даміету і наогул Егіпет. Між тым з Іалантай, дачкой Марыі Ерусалімскай і Яна Брыенскага, ажаніўся Фрыдрых II Гогенштаўфен. Ён абавязаўся перад Папам пачаць крыжовы паход. === Шосты крыжовы паход === {{main2|Шосты крыжовы паход}} [[Image:Al-Kamil Muhammad al-Malik and Frederick II Holy Roman Emperor.jpg|thumb|left|upright|Імператар Фрыдрых II з Аль-Камілем.]] Фрыдрых у жніўні 1227 года сапраўды адправіў у Сірыю флот з герцагам Генрыхам Лімбургскім на чале; у верасні ён адплыў і сам, але павінен быў неўзабаве вярнуцца на бераг, з прычыны сур’ёзнай хваробы. Ландграф Людвіг Цюрынгенскі, які прыняў удзел у гэтым крыжовым паходзе, памёр амаль адразу пасля высадкі ў Атранта. Папа Рыгор IX не прыняў да ўвагі тлумачэнняў Фрыдрыха і ўчыніў над ім адлучэнне за тое, што ён не выканаў у прызначаны тэрмін свайго зароку. Пачалася вельмі шкодная для інтарэсаў Святой зямлі барацьба паміж імператарам і папай. У чэрвені 1228 года Фрыдрых нарэшце адплыў у Сірыю (6-ы крыжовы паход), але гэта не пагадніла з ім папу: Рыгор казаў, што Фрыдрых (усе яшчэ адлучаны) едзе ў Святую зямлю не як крыжак, а як пірат. У Святой зямлі Фрыдрых аднавіў умацаванні Ёпіі і ў лютым 1229 года заключыў дамову з Алькамілам: султан саступіў яму Іерусалім, Віфлеем, Назарэт і некаторыя іншыя месцы, за што імператар абавязаўся дапамагаць Алькамілу супраць яго ворагаў. У сакавіку 1229 года Фрыдрых ўвайшоў у Іерусалім, а ў маі адплыў са Святой зямлі. Пасля выдалення Фрыдрыха яго ворагі сталі імкнуцца да паслаблення ўлады Гогенштаўфенаў як на Кіпры, былым з часоў імператара Генрыха VI ленам імперыі, так і ў Сірыі. Гэтыя разлады вельмі нявыгадна адбіваліся на ходзе барацьбы хрысціян з мусульманамі. Палёгку крыжакам прынеслі толькі разлад спадчыннікаў Алькаміла, памерлага ў 1238 годзе. Увосень 1239 года ў Акру прыбытку Цібо Наварскі, герцаг Гуга Бургундскі, герцаг П’ер Брэтонскі, Амальрых Манфорцкі і іншыя. І цяпер крыжакі дзейнічалі нязгодна і неабдумана і пацярпелі паразу; Амальрых быў узяты ў палон. Іерусалім зноў трапіў на некаторы час у рукі аднаго эюбідскага гаспадара. Саюз крыжакоў з эмірам Ізмаілам Дамаскім прывёў да вайны іх з егіпцянамі, якія разбілі іх пры Аскалоне. Пасля гэтага шматлікія крыжакі пакінулі Святую зямлю. Графу Рычарду Корнвалійскаму (брат англійскага караля Генрыха III), які прыбыў у Святую зямлю ў 1240 годзе, атрымалася заключыць выгадны мір з Эюбам (Мелік-Саліка-Эйюб) егіпецкім. Між тым разлад сярод хрысціян працягваўся; бароны, варожыя Гогенштаўфенам, перадалі ўладу над іерусалімскім каралеўствам Алісе Кіпрскай, тады як законным каралём быў сын Фрыдрыха II, Конрад. Пасля смерці Алісы ўлада перайшла да яе сына, Генрыха Кіпрскага. Новы саюз хрысціян з мусульманскімі ворагамі Эюбаў прывёў да таго, што Эюб заклікаў да сабе на дапамогу турак-харэзмійцаў, якія ўзялі ў верасні 1244 года незадоўга перад тым вернуты хрысціянам Іерусалім і страшна спустошылі яго. З тых часоў святы горад быў назаўсёды страчаны для крыжакоў. Пасля новай паразы хрысціян і іх саюзнікаў Эюб ўзяў Дамаск і Аскалон. Антыяхійцы і армяне павінны былі ў той жа час абавязаны плаціць даніну манголам. На Захадзе запал рыцараў астываў з прычыны няўдалага зыходу апошніх паходаў і з прычыны ладу дзеянні папаў, якія трацілі на барацьбу з Гогенштаўфенамі грошы, сабраныя на крыжовыя паходы, і заяўлялі, што дапамогай Святому Прэстолу супраць імператара можна вызваліцца ад дадзенага раней зароку ісці ў Святую зямлю. Зрэшты, пропаведзь крыжовага паходу ў Палесціну працягвалася па-ранейшаму і прывяла да 7-га крыжовага паходу. Раней за іншых крыж прыняў Людовік IX Французскі: падчас небяспечнай хваробы ён даў зарок ісці ў Святую зямлю. З ім пайшлі яго браты Роберт, Альфонс і Карл, герцаг Гуга Бургундскі, граф Вільгельм Фландрскі, герцаг П’ер Брэтанскі, сенешаль шампанскі Ян Жуанвіль (вядомы гісторык гэтага паходу) і многія іншыя. === Сёмы крыжовы паход === {{main2|Сёмы крыжовы паход}} [[Image:Emile Signol - Louis IX, dit Saint Louis, Roi de France (1215-1270).jpg|thumb|[[Людовік IX]]]] Улетку 1249 года кароль Людовік IX высадзіўся ў Егіпце. Хрысціяне занялі Даміету, а ў снежні дасягнулі Мансуры. У лютым наступнага года Роберт I д’Артуа, брат караля, неабдумана ўварваўшыся ў гэты горад, загінуў; некалькі дзён праз мусульмане ледзь не ўзялі хрысціянскі лагер. Калі ў Мансуру прыбыў новы султан (Эюб памёр у канцы 1249 года), егіпцяне адрэзалі крыжакам адступленне; у хрысціянскім лагеры пачаліся голад і згубная пошасць. У красавіку мусульмане нанеслі крыжакам поўную паразу; сам кароль быў узяты ў палон, выкупіўшы сваю свабоду вяртаннем Даміеты і выплатай велічэзнай сумы. Большая частка крыжакоў вярнулася на радзіму; Людовік прабыў у Святой зямлі яшчэ чатыры гады, але не мог дамагчыся ніякіх сур’ёзных вынікаў. === Восьмы крыжовы паход === {{main2|Восьмы крыжовы паход}} У асяроддзі хрысціян, нягледзячы на вельмі небяспечнае становішча, працягваліся бясконцыя звады: тампліеры варагавалі з янітамі, генуэзцы — з венецыянцамі і пізанцамі (з-за гандлёвага саперніцтва). Некаторую выгаду крыжакі вынялі толькі з барацьбы паміж манголамі і мусульманамі, якія з’явіліся ў Пярэдняй Азіі; але ў 1260 годзе султан Кутуз нанёс манголам паразу ў бітве пры Айн-Джалуце і авалодаў Дамаскам і Халебам. Калі пасля забойства Кутуза султанам стаў Бейбарс, становішча хрысціян стала безнадзейным. Перш за ўсё Бейбарс звярнуўся супраць Баэмунд Антыяхійскага; у 1265 годзе ён узяў Цэзарэю, Арзуф, Сафед, разбіў армян. У 1268 годзе ў яго рукі трапіла Антыёхія, якой хрысціяне валодалі 170 гадоў. Між тым Людовік IX зноў прыняў крыж. Яго прыкладу рушылі ўслед яго сыны (Філіп, Жан Трыстан і П’ер), брат граф Альфонс дэ Пуацье, пляменнік граф Роберт д’Артуа (сын загінулага ў Мансуры Роберта Артуа), кароль Тыбальд Наварскі і іншыя. Акрамя таго, абяцалі ісці ў крыжовыя паходы Карл Анжуйскі і сыны англійскага караля Генрыха III — Эдуард і Эдмунд. У ліпені 1270 года Людовік адплыў з Эг-Морта. У Кальяры вырашана было пачаць крыжовыя паходы, звязаныя з заваяваннем Туніса, які знаходзіўся пад уладай дынастыі Хафсідаў, што было б выгадна для Карла Анжуйскага (брата Людовіка Святога), але не для хрысціянскай справы ў Святой зямлі. Пад Тунісам сярод крыжакоў пачаўся мор: памёр Жан Трыстан, потым папскі легат і, нарэшце, 25 жніўня 1270 года, сам Людовік IX. Пасля прыбыцця Карла Анжуйскага быў з мусульманамі складзены мір, выгадны для Карла. Крыжакі пакінулі Афрыку і частка іх адплыла ў Сірыю, куды ў 1271 годзе прыбылі таксама англічане. Бейбарс працягваў атрымліваць верх над хрысціянамі, узяў некалькі гарадоў, але спроба яго заваяваць Кіпр не ўдалася. Ён заключыў з хрысціянамі перамір’е на 10 гадоў і 10 дзён і заняўся барацьбой з манголамі і армянамі. Пераемнік Баэмунда VI, Баэмунд Трыпалійскі, плаціў яму даніну. {{refless}} == Літаратура == * Pakarklis P. Kryziuociu valstybes santvarkos bruozai. Kaunas, 1948. * Lietuviu karas su kryziuociais. Vilnius, 1964. * Urban W. The Baltic Crusade. Chicago, 1975. * Шаскольский И. П. Борьба Руси против крестоносной агрессии на берегах Балтики в XII—XIII вв. Л., 1978. * Christiansen E. The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier. 1100—1525. London, 1980. * Белы А. Пад крыжом Св. Георгія // Падарожнік. № 2, 1996. == Гл. таксама == {{Партал|Крыжовыя паходы}} * [[Альбігойскі крыжовы паход]] {{Крыжовыя паходы}} {{Сярэднявечча|state=collapsed}} {{Крэпасці, замкі і ўмацаваныя гарады крыжакоў на Блізкім Усходзе}} {{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Еўропы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Крыжовыя паходы| ]] afl3cmgmtct0cfhffhkabjsxv2lriqh Анатоль Сяргеевіч Івашчанка 0 41749 5122802 5119354 2026-04-06T16:14:48Z ~2026-19932-13 166002 /* Біяграфія */ 5122802 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Івашчанка}} {{пісьменнік}} '''Анатоль Сяргеевіч Івашчанка''' ({{ВДП}}) — беларускі паэт, празаік і літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (2010). == Біяграфія == Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, аспірантуру пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы НАН Беларусі]]. У 2010 годзе абараніў дысертацыю «Паэтыка Алеся Разанава: эвалюцыя паэтычных формаў і літаратурны кантэкст». Кандыдат філалагічных навук (2010). Выкладаў беларускую мову ў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]]. Ад 2003 года працаваў як кіраўнік спраў у [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе беларускіх пісьменнікаў]], таксама ў рэдакцыі часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]». Аўтар ідэі і куратар гістарычнага комікса паводле Уладзіміра Караткевіча «Пра Кастуся» (малюнкі Уладзіміра Дрындрожыка, выдавецтва «Лімарыус», 2013 год). Творы Анатоля Івашчанкі перакладалі на англійскую, балгарскую, грузінскую, літоўскую, нямецкую, польскую, рускую, французскую і іншыя мовы. == Бібліяграфія == * «Вершnick». — Мінск: Беллітфонд, 2006. (Першая кніга ў серыі «Бібліятэчка часопісу „Дзеяслоў“») * «Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй». — Мінск: БНТУ, 2008 * Зборнік вершаў «Хай так». Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў, серыя «Кнігарня пісьменніка», выпуск 43, «Галіяфы». (2013) * «Анаталогія»: апавяданні, запісы, эсэ. — Мінск : Кнігазбор, 2015 * «Непрамо(ў)ленае» : адабраныя вершы. — Лондан : Skaryna Press, 2024. — 99 с. == Прызнанне == * фіналіст [[Конкурс маладога літаратара|конкурсу маладога літаратара]] Беларускага ПЭН-цэнтра імя Наталлі Арсенневай (2003) * «[[Залатая літара]]» за радок «Я — слуп, прыбіты да ганебнага чалавека» ([[2005]]) * конкурс «[[Экслібрыс (прэмія)|Экслібрыс]]» у галіне нон-фікшн (2014) * літаратурная прэмія «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя Максіма Багдановіча (2015) == Спасылкі == * [https://bellit.info/persons/i/ivashchanka-anatol.html Івашчанка Анатоль] на bellit.info {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Івашчанка Анатоль Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] 38dvp47hyujlsair885vcli789xdp8h Эдвард Мунк 0 51941 5122743 4467620 2026-04-06T13:22:27Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Эдвард Мунк]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122743 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Мунк}} {{мастак}} '''Э́двард Мунк''' ({{lang-no|Edvard Munch}}; {{ДН|12|12|1863}}, [[Лётэн]], [[Нарвегія]] — {{ДС|23|1|1944}}, Экелі, недалёка ад [[Осла]]) — нарвежскі мастак і [[Графіка (мастацтва)|графік]], які аддаваў перавагу [[сімвалізм]]у і [[экспрэсіянізм]]у. == Біяграфічныя звесткі == Вучыўся ў [[Осла]] ў Каралеўскай школе малявання (1881—86) і ў майстэрні К. Крога (1882—83). Працаваў у Нарвегіі, Даніі, Францыі, Германіі. == Творчасць == У ранні перыяд зазнаў уплыў [[В. ван Гог]]а і [[П. Гаген]]а. Светаўспрыманне Э. Мунка сфарміравалася пад уплывам твораў пісьменнікаў-сімвалістаў Х. Егера і [[Юхан Аўгуст Стрындберг|А. Стрындберг]]а, што абумовіла ў яго карцінах матывы адзіноцтва, трывогі, смерці. Творам уласцівы эмацыянальная напружанасць і абвостраная выразнасць вобразаў, жорсткі, віхрападобны контурны малюнак, павышаная дынаміка кампазіцый, дысананс колераў: «Хворая дзяўчынка» (1885—86), «Сястра мастака» (1892), [[Крык (карціна)|«Крык»]], «Пакой паміраючага» (1893), «Вампір» (каля 1893), «Самота» (1894), «Танец жыцця» (1899), «Танец на беразе» (1900—02), «Дзеці на вуліцы» (1910), «Начны вандроўнік» (1939) і інш. Большасць карцін 1890—1910-х г. уваходзяць у няскончаны цыкл «Фрыз жыцця». Графічныя творы вызначаюцца змрочным эратызмам, успрыняццем жанчыны як увасаблення негатыўнай, разбуральнай сілы: «Дзяўчына і смерць» (1894), [[Мадонна (Мунк)|«Мадонна»]] (1895—1902), серыя «Укус» (1913) і інш. Аўтар фрэсак для залаў універсітэта ў Осла («Альма Матэр», «Гара людзей» і інш., 1909—15). == Ушанаванне памяці == [[Музей Мунка]] ў Осла займаецца зборам, апрацоўкай і папулярызацыяй творчасці мастака і графіка. {{зноскі}} == Літаратура == * Мунк // {{Крыніцы/БЭ|11}} {{DEFAULTSORT:Мунк Э}} [[Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Эдвард Мунк]] {{Бібліяінфармацыя}} 9j02y4di2n5fzsudbmmb2i8d7pino1o Баніфратры 0 58692 5122716 4837643 2026-04-06T12:20:00Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122716 wikitext text/x-wiki {{Дапісаць}} {{універсальная картка}} '''Шпітальны Ордэн Святога Яна Божага''' або '''баніфра́тры''' ({{lang-la|Ordo Hospitalarius Sancti Joannis de Deo, OH}}; ад ''bonus'' — добры і ''frater'' — брат) — манаскі ордэн, заснаваны ў 1537 годзе ў [[Гранада|Гранадзе]] ([[Іспанія]]). Манахі ордэна даглядалі хворых і развівалі метады лячэння. На тэрыторыі Беларусі кляштары баніфратраў былі ў [[Касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў (Мінск)|Менску]], Наваградку, Ракаве, Гродна, Высока-Літоўску. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.saintjohnofgod.org/ Афіцыйны сайт] * http://media.catholic.by/ave/index.htm?/ave/n154/art17.htm * [http://media.catholic.by/ave/index.htm?/ave/n154/art18.htm Жыццё Святога Яна Божага] * http://www.bonifratrzy.pl/ -- ёсць беларуская версія {{Каталіцкія ордэны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі]] gpa22p0lhgzgjz4cvki2asltxfdwbix Літоўска-беларускія дывізіі 0 67780 5122722 5122560 2026-04-06T12:24:16Z M.L.Bot 261 5122722 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне [[Клецк]]а — Сіняўкі — [[Ганцавічы|Ганцавіч,]] наступала на [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]] і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам '''[[1 Літоўска-беларуская дывізія|1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]''' прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан дэ Латур|Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] dg66kk49zm63tlad6pef9v6faf61rm2 5123023 5122722 2026-04-07T10:17:10Z Voūk12 159072 5123023 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне [[Клецк]]а — Сіняўкі — [[Ганцавічы|Ганцавіч,]] наступала на [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]] і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам '''[[1 Літоўска-беларуская дывізія|1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]''' прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан дэ Латур|Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] ju934znp2gvfexk7undevrszmrwumo7 Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь 0 71438 5122973 5121827 2026-04-07T06:09:44Z Economico-geographer 399 /* Начальнікі */ 5122973 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |эмблема = [[File:MA RB.jpg|100px]] |назва = Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = ВА РБ |выява = Military akademia RB.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = [[1995]] |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = Дзяржаўны |найменне пасады = Начальнік |піб пасады = [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = каля 2500 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = 250 кандыдатаў навук |дактары = 20 |прафесары = |выкладчыкі = 700 |размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]] |кампус = |адрас = [[Мінск]]-57, установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь». |сайт = [varb.mil.by] |узнагароды = |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =57|lat_sec =30 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =44|lon_sec = 0 |CoordScale = 2000 |edu_region = BY }} '''Ваéнная акадэмія Рэспублікі Беларусь''' ('''ВАРБ''') — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова ў нацыянальнай сістэме адукацыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і галаўная ўстанова адукацыі ў сістэме падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі [[Ваеннаслужачы|ваенных кадраў]]. == Гісторыя == Установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» створана ў адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] № 192 ад [[17 мая]] [[1995]] года на базе двух вучылішчаў — [[Мінскае вышэйшае ваеннае інжынернае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага інжынернага]] і [[Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага]]. Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча стала пераемнікам Мінскага вышэйшага ваенна-палітычнага агульнаваеннага вучылішча (МВВПАВ), якое было заснавана [[10 мая]] [[1980]] года, і за час свайго існавання (да [[1991]] года) ажыццявіла 11 выпускаў і падрыхтавала больш 1900 афіцэраў, 35 з іх па завяршэнні вучобы атрымалі залатыя медалі. Больш за 150 яго выпускнікоў прайшлі [[Афганская вайна (1979—1989)|афганскую вайну]]. З 1980 па 1991 год у Мінскім ваенна-палітычным вучылішчы атрымалі ваенную адукацыю 900 чалавек з 21 замежнай краіны. Пасля [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|здабыцця Беларуссю незалежнасці]], МВВПАВ было пераўтворана ў Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча. Сёння ўстанова адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» уваходзіць у лік найбуйнейшых ВНУ краіны і мае спецыяльны дазвол (ліцэнзію) № 02100/0533105 на права ажыццяўлення адукацыйнай дзейнасці. [[29 кастрычніка]] [[2020]] года з акадэміі быў вымушаны звольніцца выкладчык ваеннай гісторыі кафедры тактыкі [[Віталь Чырвінскі]]. Кіраўніцтва акадэміі пачало аказваць на яго ціск, пагражаючы звальненнем пасля таго, як ён быў заўважаны на дазволеным пікеце [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] у час [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|перадвыбарнай кампаніі]] ў жніўні таго ж года. Пасля яму выгаворвалі за тое, што ён быццам бы крычаў з балкона «[[Жыве Беларусь!]]» і за размешчаныя на вокнах уласнай кватэры белыя лісткі паперы (сімвал падтрымкі [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Беларусі (2020)|пратэстоўцаў]])<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=261522 «Даскакаліся. У вас на вокнах аркушы белай паперы!» Звольнены выкладчык Вайсковай акадэміі]</ref>. == Навучанне і матэрыяльна-тэхнічная база == Акадэмія налічвае 9 [[факультэт]]аў — Генеральнага штабу, агульнавайсковы, сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання, [[Супрацьпаветраная абарона|супрацьпаветранай абароны]], ваеннай [[Разведка|разведкі]], [[Ваенна-паветраныя сілы|авіяцыйны]], [[Унутраныя войскі|унутраных войскаў]], ракетных войскаў і артылерыі і ракетна-артылерыйскага ўзбраення, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў. Рыхтуюцца спецыялісты па 20 спецыяльнасцях, 7 напрамках і 35 спецыялізацыях. Навучанне курсантаў на [[афіцэр]]аў з вышэйшай ваеннай спецыяльнай адукацыяй для замяшчэння першасных афіцэрскіх [[Пасада|пасад]] (з прысваеннем [[Воінскае званне|звання]] [[лейтэнант]] з тэрмінам навучання 4 ці 5 гадоў (у залежнасці ад спецыяльнасці). Выкладчыцкі калектыў налічвае звыш 700 высокакваліфікаваных выкладчыкаў, сярод якіх 20 [[Доктар навук|дактароў]] і больш за 250 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], 25 [[прафесар]]аў і каля 200 [[дацэнт]]аў. Многія з іх носяць ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь|заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі]], [[Заслужаны працаўнік адукацыі Рэспублікі Беларусь|заслужаных работнікаў вышэйшай школы]], заслужаных [[Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь|вынаходнікаў]] і [[Заслужаны рацыяналізатар Рэспублікі Беларусь|рацыяналізатараў]]. Значнае месца ў навучанні будучых афіцэраў займае агульнаваенная і фізічная падрыхтоўка. Разнастайная і добра абсталяваная спартыўная база спрыяе рабоце шматлікіх спартыўных секцый. == Факультэты і спецыяльнасці == {| class="standard" !№ п/п !Пералік спецыяльнасцей, спецыялізацый (напрамкаў спецыяльнасцей) !Кваліфікацыя !Тэрмін навучання |- !colspan="6" |[[Агульнавайсковы факультэт ВАРБ|Агульнавайсковы факультэт]] |- |1 | Кіраванне мотастралковымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 2 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі спецыяльнай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 3 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 4 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 5 | Кіраванне танкавымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 6 | Тылавое забеспячэнне войскаў па спецыялізацыі: забеспячэнне гаручым | Спецыяліст па кіраванню | 4 гады |- | 7 | Ідэалагічная праца ў падраздзяленнях па кірунку: ідэалагічная праца (Узброеныя Сілы) | Спецыяліст па ідэалагічнай працы | 4 гады |- | 8 | Кіраванне падраздзяленнямі ракетных войскаў і артылерыі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 5 год |- | 9 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм, па спецыялiзацыi эксплуатацыя і рамонт артылерыйскіх радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 10 | Эксплуатацыя наземных сістэм узбраення па спецыялізацыі: эксплуатацыя і рамонт артылерыйскага ўзбраення | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ВАРБ|Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання]] |- | 11 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 12 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм кіравання | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 13 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм апрацоўкі інфармацыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт супрацьпаветранай абароны ВАРБ|Факультэт супрацьпаветранай абароны]] |- | 14 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт ваеннай разведкі ВАРБ|Факультэт ваеннай разведкі]] |- | 15 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 16 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы (кірунак «тэлекамунікацыйныя сістэмы (радыёкантроль і супрацьдзеянне)») | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Авіяцыйны факультэт ВАРБ|Авіяцыйны факультэт]] |- | 17 | Кіраванне паветраным рухам, баявое кіраванне авіяцыяй | Інжынер па кіраванні паветраным рухам. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 18 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: франтавая авіяцыя | Пілот-інжынер самалёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 19 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: вайсковая авіяцыя | Пілот-інжынер верталёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 20 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: штурманская авіяцыя | Штурман-інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 21 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм па спецыялізацыі: прымяненне падраздзяленняў і вайсковых часцей радыётэхнічнага забеспячэння палётаў авіяцыі, эксплуатацыя і рамонт радыётэхнічных сродкаў палётаў авіяцыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 22 | Тэхнічная эксплуатацыя электрасістэм і пілатажныя-навігацыйных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 23 | Тэхнічная эксплуатацыя пілатуемых лятальных апаратаў і іх сілавых установак | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 24 | Тэхнічная эксплуатацыя комплексаў узбраення лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню |5 год |- | 25 | Тэхнічная эксплуатацыя бартавых радыёэлектронных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт унутраных войскаў ВАРБ|Факультэт унутраных войскаў]] |- | 26 | Кіраванне падраздзяленнямі ўнутраных войскаў | Спецыяліст па кіраванню — юрыст |4 гады |} == Начальнікі == {{Div col|2}} * [[Віктар Ціханавіч Осіпаў]] (1991—1995), * [[Рыгор Iванавiч Флярко]] (1995—1999), * [[М. В. Лазараў]] (1999—2000), * [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін]] (2000—2008), * [[Сяргей Валянцінавіч Бобрыкаў]] (2008—2016), * [[Віктар Аляксандравіч Лісоўскі]] (6 снежня 2016 — 15 ліпеня 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100269&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 15 июля 2021 года № 269 «О В. А. Лисовском»]</ref>), * [[Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка]] (15 ліпеня 2021 — 29 сакавіка 2024)<ref>[https://president.gov.by/be/events/naznachany-novyya-namesnik-nachalnika-ab-yadnanaga-shtaba-adkb-i-nachalnik-vaennay-akademii Назначаны новыя намеснік начальніка Аб’яднанага штаба АДКБ і начальнік Ваеннай акадэміі]</ref><ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400117 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 29 марта 2024 г. № 117 О Г. В. Лепешко]</ref>, * [[Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка]] (29 красавіка 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400181 Указ Президента Республики Беларусь от 29 апреля 2024 года № 181 «Об А. М. Горбатенко»]</ref> — 3 сакавіка 2026<ref>[https://mnsvu.org/news/belarus/gorbatenko-naznachen-zamom-gossekretarya-sovbeza/ Генерал-майор Андрей Горбатенко назначен на должность заместителя Государственного секретаря Совета безопасности]</ref>). * [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] (з 27 сакавіка 2026)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600103 Указ Президента Республики Беларусь от 27 марта 2026 года № 103 «О Д. А. Стрешинском»]</ref> {{Div col end}} == Гл. таксама == * [[Рота інфармацыйных тэхналогій (Беларусь)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.mil.by/by/varb/information/about/ Аб акадэміі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013155753/http://www.mil.by/by/varb/information/about/ |date=13 кастрычніка 2016 }} — mil.by {{Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь}} {{Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь}} {{ВНУ Беларусі}} {{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:1995 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь| ]] qfrbuzb4bkx5az5hpj097h6d5c8659b 5123010 5122973 2026-04-07T09:31:37Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123010 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |эмблема = [[File:MA RB.jpg|100px]] |назва = Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = ВА РБ |выява = Military akademia RB.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = [[1995]] |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = Дзяржаўны |найменне пасады = Начальнік |піб пасады = [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = каля 2500 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = 250 кандыдатаў навук |дактары = 20 |прафесары = |выкладчыкі = 700 |размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]] |кампус = |адрас = [[Мінск]]-57, установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь». |сайт = [varb.mil.by] |узнагароды = |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =57|lat_sec =30 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =44|lon_sec = 0 |CoordScale = 2000 |edu_region = BY }} '''Ваéнная акадэмія Рэспублікі Беларусь''' ('''ВАРБ''') — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова ў нацыянальнай сістэме адукацыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і галаўная ўстанова адукацыі ў сістэме падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі [[Ваеннаслужачы|ваенных кадраў]]. == Гісторыя == Установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» створана ў адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] № 192 ад [[17 мая]] [[1995]] года на базе двух вучылішчаў — [[Мінскае вышэйшае ваеннае інжынернае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага інжынернага]] і [[Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага]]. Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча стала пераемнікам Мінскага вышэйшага ваенна-палітычнага агульнаваеннага вучылішча (МВВПАВ), якое было заснавана [[10 мая]] [[1980]] года, і за час свайго існавання (да [[1991]] года) ажыццявіла 11 выпускаў і падрыхтавала больш 1900 афіцэраў, 35 з іх па завяршэнні вучобы атрымалі залатыя медалі. Больш за 150 яго выпускнікоў прайшлі [[Афганская вайна (1979—1989)|афганскую вайну]]. З 1980 па 1991 год у Мінскім ваенна-палітычным вучылішчы атрымалі ваенную адукацыю 900 чалавек з 21 замежнай краіны. Пасля [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|здабыцця Беларуссю незалежнасці]], МВВПАВ было пераўтворана ў Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча. Сёння ўстанова адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» уваходзіць у лік найбуйнейшых ВНУ краіны і мае спецыяльны дазвол (ліцэнзію) № 02100/0533105 на права ажыццяўлення адукацыйнай дзейнасці. [[29 кастрычніка]] [[2020]] года з акадэміі быў вымушаны звольніцца выкладчык ваеннай гісторыі кафедры тактыкі [[Віталь Чырвінскі]]. Кіраўніцтва акадэміі пачало аказваць на яго ціск, пагражаючы звальненнем пасля таго, як ён быў заўважаны на дазволеным пікеце [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] у час [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|перадвыбарнай кампаніі]] ў жніўні таго ж года. Пасля яму выгаворвалі за тое, што ён быццам бы крычаў з балкона «[[Жыве Беларусь!]]» і за размешчаныя на вокнах уласнай кватэры белыя лісткі паперы (сімвал падтрымкі [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Беларусі (2020)|пратэстоўцаў]])<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=261522 «Даскакаліся. У вас на вокнах аркушы белай паперы!» Звольнены выкладчык Вайсковай акадэміі]</ref>. == Навучанне і матэрыяльна-тэхнічная база == Акадэмія налічвае 9 [[факультэт]]аў — Генеральнага штабу, агульнавайсковы, сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання, [[Супрацьпаветраная абарона|супрацьпаветранай абароны]], ваеннай [[Разведка|разведкі]], [[Ваенна-паветраныя сілы|авіяцыйны]], [[Унутраныя войскі|унутраных войскаў]], ракетных войскаў і артылерыі і ракетна-артылерыйскага ўзбраення, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў. Рыхтуюцца спецыялісты па 20 спецыяльнасцях, 7 напрамках і 35 спецыялізацыях. Навучанне курсантаў на [[афіцэр]]аў з вышэйшай ваеннай спецыяльнай адукацыяй для замяшчэння першасных афіцэрскіх [[Пасада|пасад]] (з прысваеннем [[Воінскае званне|звання]] [[лейтэнант]] з тэрмінам навучання 4 ці 5 гадоў (у залежнасці ад спецыяльнасці). Выкладчыцкі калектыў налічвае звыш 700 высокакваліфікаваных выкладчыкаў, сярод якіх 20 [[Доктар навук|дактароў]] і больш за 250 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], 25 [[прафесар]]аў і каля 200 [[дацэнт]]аў. Многія з іх носяць ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь|заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі]], [[Заслужаны працаўнік адукацыі Рэспублікі Беларусь|заслужаных работнікаў вышэйшай школы]], заслужаных [[Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь|вынаходнікаў]] і [[Заслужаны рацыяналізатар Рэспублікі Беларусь|рацыяналізатараў]]. Значнае месца ў навучанні будучых афіцэраў займае агульнаваенная і фізічная падрыхтоўка. Разнастайная і добра абсталяваная спартыўная база спрыяе рабоце шматлікіх спартыўных секцый. == Факультэты і спецыяльнасці == {| class="standard" !№ п/п !Пералік спецыяльнасцей, спецыялізацый (напрамкаў спецыяльнасцей) !Кваліфікацыя !Тэрмін навучання |- !colspan="6" |[[Агульнавайсковы факультэт ВАРБ|Агульнавайсковы факультэт]] |- |1 | Кіраванне мотастралковымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 2 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі спецыяльнай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 3 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 4 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 5 | Кіраванне танкавымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 6 | Тылавое забеспячэнне войскаў па спецыялізацыі: забеспячэнне гаручым | Спецыяліст па кіраванню | 4 гады |- | 7 | Ідэалагічная праца ў падраздзяленнях па кірунку: ідэалагічная праца (Узброеныя Сілы) | Спецыяліст па ідэалагічнай працы | 4 гады |- | 8 | Кіраванне падраздзяленнямі ракетных войскаў і артылерыі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 5 год |- | 9 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм, па спецыялiзацыi эксплуатацыя і рамонт артылерыйскіх радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 10 | Эксплуатацыя наземных сістэм узбраення па спецыялізацыі: эксплуатацыя і рамонт артылерыйскага ўзбраення | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ВАРБ|Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання]] |- | 11 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 12 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм кіравання | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 13 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм апрацоўкі інфармацыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт супрацьпаветранай абароны ВАРБ|Факультэт супрацьпаветранай абароны]] |- | 14 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт ваеннай разведкі ВАРБ|Факультэт ваеннай разведкі]] |- | 15 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 16 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы (кірунак «тэлекамунікацыйныя сістэмы (радыёкантроль і супрацьдзеянне)») | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Авіяцыйны факультэт ВАРБ|Авіяцыйны факультэт]] |- | 17 | Кіраванне паветраным рухам, баявое кіраванне авіяцыяй | Інжынер па кіраванні паветраным рухам. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 18 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: франтавая авіяцыя | Пілот-інжынер самалёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 19 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: вайсковая авіяцыя | Пілот-інжынер верталёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 20 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: штурманская авіяцыя | Штурман-інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 21 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм па спецыялізацыі: прымяненне падраздзяленняў і вайсковых часцей радыётэхнічнага забеспячэння палётаў авіяцыі, эксплуатацыя і рамонт радыётэхнічных сродкаў палётаў авіяцыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 22 | Тэхнічная эксплуатацыя электрасістэм і пілатажныя-навігацыйных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 23 | Тэхнічная эксплуатацыя пілатуемых лятальных апаратаў і іх сілавых установак | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 24 | Тэхнічная эксплуатацыя комплексаў узбраення лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню |5 год |- | 25 | Тэхнічная эксплуатацыя бартавых радыёэлектронных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт унутраных войскаў ВАРБ|Факультэт унутраных войскаў]] |- | 26 | Кіраванне падраздзяленнямі ўнутраных войскаў | Спецыяліст па кіраванню — юрыст |4 гады |} == Начальнікі == {{Div col|2}} * [[Віктар Ціханавіч Осіпаў]] (1991—1995), * [[Рыгор Iванавiч Флярко]] (1995—1999), * [[М. В. Лазараў]] (1999—2000), * [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін]] (2000—2008), * [[Сяргей Валянцінавіч Бобрыкаў]] (2008—2016), * [[Віктар Аляксандравіч Лісоўскі]] (6 снежня 2016 — 15 ліпеня 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100269&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 15 июля 2021 года № 269 «О В. А. Лисовском»]</ref>), * [[Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка]] (15 ліпеня 2021 — 29 сакавіка 2024)<ref>[https://president.gov.by/be/events/naznachany-novyya-namesnik-nachalnika-ab-yadnanaga-shtaba-adkb-i-nachalnik-vaennay-akademii Назначаны новыя намеснік начальніка Аб’яднанага штаба АДКБ і начальнік Ваеннай акадэміі]</ref><ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400117 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 29 марта 2024 г. № 117 О Г. В. Лепешко]</ref>, * [[Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка]] (29 красавіка 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400181 Указ Президента Республики Беларусь от 29 апреля 2024 года № 181 «Об А. М. Горбатенко»]</ref> — 3 сакавіка 2026<ref>[https://mnsvu.org/news/belarus/gorbatenko-naznachen-zamom-gossekretarya-sovbeza/ Генерал-майор Андрей Горбатенко назначен на должность заместителя Государственного секретаря Совета безопасности]</ref>). * [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] (з 27 сакавіка 2026)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600103 Указ Президента Республики Беларусь от 27 марта 2026 года № 103 «О Д. А. Стрешинском»]</ref> {{Div col end}} == Гл. таксама == * [[Рота інфармацыйных тэхналогій (Беларусь)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.mil.by/by/varb/information/about/ Аб акадэміі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013155753/http://www.mil.by/by/varb/information/about/ |date=13 кастрычніка 2016 }} — mil.by * [https://varb.mil.by/information/65year/65_book.pdf ВОЕННАЯ АКАДЕМИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ. СОХРАНЯЯ ТРАДИЦИИ ПОКОЛЕНИЙ. 65 ЛЕТ] {{Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь}} {{Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь}} {{ВНУ Беларусі}} {{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:1995 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь| ]] 4c0v9z22v8g18px7kv2nj2ra9m71t0o Кхмеры 0 88105 5123003 5117544 2026-04-07T08:53:38Z ~2026-21193-68 166326 5123003 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Кхмеры <br /> (''ជនជាតិខ្មែរ'') | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 16305200 (2022 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|Камбоджа}} — 14423000 <br /> {{Сцягафікацыя|В’етнам}} — 1342000 <br /> {{Сцягафікацыя|ЗША}} — 258000 <br /> {{Сцягафікацыя|Тайланд}} — 65000 <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} — 36000 <br /> | langs = [[кхмерская мова]] | rels = [[культ продкаў]], [[анімізм]], [[будызм]] | related = [[моны]], [[горныя кхмеры]], [[тхо]], [[нікабарцы]], [[Мунда (народ)|мунда]] }} '''Кхмеры''' ({{lang-km|ជនជាតិខ្មែរ}}) — народ, асноўнае насельніцтва [[Камбоджа|Камбоджы]]. Жывуць таксама на поўдні [[В’етнам]]а і паўночным усходзе [[Тайланд]]а. У В’етнаме фарміруюць найбуйнейшую ў гэтай краіне этнічную меншасць. Агульная колькасць — 16 305 200 чалавек ([[2022]] г.)<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/12662 Khmer]</ref> [[Гісторыя]] кхмераў прасочваецца з эпохі дзяржавы [[Фунань]], заснаванай згодна з паданнем [[Індастан|індыйскім]] брахманам. З Індыі былі запазычаны асноўныя [[рэлігія|рэлігіі]] — [[індуізм]] (да [[14 стагоддзе|XIV]] ст.) і [[будызм]]. Але [[генетыка|генетыкі]] не знайшлі актыўнага ўнёску індыйцаў у генетычнай спадчыне сучасных кхмераў. Мяркуецца, што іх прамымі продкамі былі першыя людзі сучаснага тыпу, якія дасягнулі [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] ў глыбокай старажытнасці. Калыскай кхмерскага народа сталі ніжняе і сярэдняе рэчышчы [[Меконг]]а. Карані многіх традыцый кхмерскай [[архітэктура|архітэктуры]], выяўленчага [[мастацтва]], [[Літаратура|літаратуры]] і [[Музыка|музыкі]] паходзяць з перыяду [[Кхмерская імперыя|Кхмерскай імперыі]], магутнай дзяржавы [[сярэднявечча]] з цэнтрам у [[Ангкор]]ы. Тым не меней, вялізарны ўплыў на лёс кхмерскага народа аказалі трагічныя падзеі другой паловы [[20 стагоддзе|XX]] ст. — [[Грамадзянская вайна ў Камбоджы|грамадзянская вайна]], дыктатура [[чырвоныя кхмеры|чырвоных кхмераў]], [[сацыялізм|сацыялістычныя]] пераўтварэнні, якія разбурылі традыцыйнае [[грамадства]], прывялі да гібелі і збяднення значных пластоў насельніцтва, складання кхмерскай [[эміграцыя|эміграцыі]] далёка ад межаў традыцыйнага рассялення. У нашы дні адбываецца паступовае адраджэнне кхмерскай [[культура|культуры]]. Ангкор, сталіца Кхмерскай імперыі, уваходзіць у спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] і з’яўляецца адным з найбольш наведваемых помнікаў культуры ў свеце. == Паходжанне == Кхмеры — народ [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкай]] моўнай групы, распаўсюджанай у [[трапічны клімат|трапічных]] рэгіёнах ад [[Індастан]]а да [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Кітайскага мора]]. У мінулым лічылася, што аўстраазіяты першасна фарміраваліся звонку ад [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Усходняй Азіі]] і прыйшлі на тэрыторыю [[Камбоджа|Камбоджы]] і паўднёвага [[В’етнам]]а пазней за [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]]<ref>[https://www2.umbc.edu/eol/cambodia/histcamb.htm Cambodian history]</ref>. Высоўваліся 2 асноўныя [[гіпотэза|гіпотэзы]] міграцыі — з [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]. У нашы дні паўднёваазіяцкая гіпотэза састарэла. Усходнеазіяцкая гіпотэза паступова пераглядаецца, але з’яўляецца актуальнай<ref>[https://www.jolr.ru/files/(68)jlr2011-6(101-114).pdf Ilia Peiros Some thoughts on the problem of the Austro-Asiatic homeland]</ref>. Разам з ёю высоўваецца гіпотэза аб паходжанні аўстраазіятаў непасрэдна з Паўднёва-Усходняй Азіі. Радзімай продкаў кхмераў і [[моны|монаў]] можа быць рэчышча ракі [[Меконг]]<ref>[https://www.jolr.ru/files/%2851%29jlr2010-4%28117-134%29.pdf Paul Sidwell The Austroasiatic central riverine hypothesis]</ref>. Гэта гіпотэза часткова падтрымліваецца [[генетыка|генетычнымі]] даследаваннямі, якія дэманструюць значную генетычную разнастайнасць кхмераў, іх адрозненні ад суседніх народаў, чые продкі прыйшлі з поўначы. Генетыкі мяркуюць, што кхмеры — прамыя нашчадкі найстаражытнейшай хвалі міграцыі людзей сучаснага тыпу ў Паўднёва-Усходнюю Азію<ref name="doi.org">[https://doi.org/10.1038/ncomms3599 Zhang, X., Qi, X., Yang, Z. et al. Analysis of mitochondrial genome diversity identifies new and ancient maternal lineages in Cambodian aborigines. Nat Commun 4, 2599 (2013)]</ref>. З пачатку [[наша эра|нашай эры]] на тэрыторыі сучаснай Камбоджы фарміраваліся [[дзяржава|дзяржаўныя]] ўтварэнні, якія гуртавалі насельніцтва. Адной з першых дзяржаў была [[Фунань]], дзе сучаасныя даследчыкі выяўляюць кхмерскі элемент. Кхмерскі характар мелі дзяржава [[Чэнла]] і асабліва [[Ангкорская імперыя]]. Аднак з перыяду Фунані ў Паўднёва-Усходняй Азіі быў заўважны культурны ўплыў з [[Індыя|Індыі]], распаўсюджванне [[індуізм]]у і [[будызм]]у. Згодна з паданнем, заснавальнікам дзяржаўнасці быў індыйскі [[Брахманы|брахман]] Каўндын’я, які ажаніўся з дачкой мясцовага валадара-[[цмок]]а<ref>[https://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2a/entry-2838.html EARLY HISTORY OF CAMBODIA AND THE KHMERS]</ref>. Тым не меней, генетыкі не прасочваюць актыўны ўнёсак выхадцаў з Індыі ў генетычнай спадчыне кхмераў<ref name="doi.org"/>. == Культура == === Заняткі === [[Выява:Cambodia buffaloes in paddy fields.jpg|міні|Апрацоўка палеткаў з дапамогай буйвалаў]] Галоўным традыцыйным заняткам кхмераў з’яўляецца [[сельская гаспадарка]]. Прычым, галоўная сельскагаспадарчая культура — [[рыс]]. Яго культываванне пачалося болей за 2000 гадоў таму. Першапачаткова вырошчваліся сухадольныя сарты, прыдатныя для ляднай сістэмы [[земляробства]]. Каля 1500 гадоў таму рыс пачалі вырошчваць і на [[Арашэнне|абрашаемых]] палетках<ref>[http://books.irri.org/9712201007_content.pdf Rice production in Cambodia. Edited by H. J. Nesbitt]</ref>. У перыяд [[Ангкорская імперыя|Ангкорскай імперыі]] складаныя ірыгацыйныя збудаванні на поўнач ад возера [[Танлесап]] дазвалялі карміць насельніцтва [[Ангкор|вялікага горада]], якое дасягала 700—900 тысяч чалавек<ref>[https://news.artnet.com/art-world/angkor-wat-ancient-population-1966958 The Ancient City of Angkor Wat Had a Population Larger Than Modern-Day Boston, According to New Archaeological Researc]</ref>. У нашы дні існуе шмат акультураных відаў рысу, у тым ліку шматгадовых, сярэднетэрміновых і кароткатэрміновых<ref>[https://www.phnompenhpost.com/post-plus/cambodias-rich-rice-history Cambodia’s rich rice history]</ref>. Метады вырошчвання рысу залежаць ад умоў канкрэтнай мясцовасці. У сухіх раёнах большасць палеткаў узворваюць з дапамогай адвальнага [[плуг]]а, запрэжанага 2 [[вол]]амі, калі [[глеба]] вільготная ці затопленая. Звычайна гэта адбываецца ў маі ці чэрвені. Глеба ўзворваецца на глыбіню 70 — 100 мм. Часам такая апрацоўка патрабуе паўтарэння праз некалькі тыдняў. Потым палеткі [[барана|барануюць]]. У абрашаемых раёнах палеткі ўзворваюць ад лютага да мая. З-за высокай вільготнасці працэс сяўбы на іх болей хуткі, да таго ж у плуг запрагаюць моцных [[Буйвал азіяцкі|буйвалаў]]<ref>[https://www.microworld.org/en/news-from-the-field/article/rice-farming-cambodia-beginners-guide Rice farming in Cambodia: A beginner’s guide] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220505211602/https://www.microworld.org/en/news-from-the-field/article/rice-farming-cambodia-beginners-guide |date=5 мая 2022 }}</ref>. Сяўба і збор ураджаю — ручная праца. У якасці [[угнаенне|ўгнаення]] выкарыстоўваюць [[гной (угнаенне)|гной]] буйной рагатай жывёлы. Для асабістых і камерцыйных патрэб таксама вырошваюць [[кукуруза|кукурузу]], [[банан]]ы, [[Шаўкоўніца|шаўкоўніцу]], [[тытунь]], [[какосавая пальма|какосавую пальму]], [[цукровы трыснёг]], [[Гевея|гевею]] і г. д. [[Жывёлагадоўля]] мае дадатковае значэнне ў параўнанні з земляробствам. Трымаюць хатнюю [[птушкі|птушку]], буйную рагатую жывёлу, [[Свіння свойская|свінняў]], [[Авечка свойская|авечак]] і інш. Дзякуючы вялікай плошчы [[лес|лясоў]], значную ролю адыгрывае [[лясная гаспадарка]]<ref>[https://www.fao.org/3/x6900e/x6900e09.htm Cambodia — Fao.org]</ref>. Традыцыйна лясныя масівы каля [[вёска|вёсак]] кіруюцца абшчынамі. Яны забяспечваюць мясцовых насельнікаў [[драўніна]]й, ядомымі і лекавымі [[расліны|раслінамі]], у іх палююць дзікіх жывёл. Так, на паўднёвым усходзе [[Камбоджа|Камбоджы]] здабываюць лясных [[Павукі|павукоў]]<ref>[https://thediplomat.com/2015/02/the-cambodian-tarantula-hunters/ The Cambodian Tarantula Hunters]</ref>. У далёкім мінулым кхмеры славіліся ловам [[Азіяцкі слон|сланоў]], якіх потым выкарыстоўвалі ў ваеннай справе, для транспартыроўкі цяжкіх грузаў, на будаўніцтве. У нашы дні ў Камбоджы засталося каля 70 свойскіх сланоў<ref>[https://www.asianelephantsupport.org/projects-in-cambodia/2021/8/23/support-for-cambodias-last-captive-elephants-amp-their-mahouts SUPPORT FOR CAMBODIA’S LAST CAPTIVE ELEPHANTS & THEIR MAHOUTS]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Традыцыйна кхмеры не вылучалі [[рыбалоўства]] як асобны занятак. Доўгі час час ён з’яўляўся спецыялізацыяй [[кітайцы|кітайцаў]], [[в’еты|в’етаў]] і [[чамы|чамаў]], што сяліліся сярод іх<ref>[https://books.google.by/books?id=zxXxAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false André Leroi-Gourhan, Jean Poirier Ethnology of Indochina]</ref>. Тым не меней, лоў [[рыбы]] — важная дапамога ў забеспячэнні харчам для [[сяляне|сялянскіх]] сем’яў асабліва ўздоўж ракі [[Меконг]] і возера [[Танлесап]]. Часцей кхмеры ловяць рыбу ў вільготны сезон падчас [[паводка|паводак]]. Гэтым займаюцца людзі ўсіх узростаў і полаў. Для лову выкарыстоўваюць плеценыя [[бамбук]]авыя пасткі ў форме [[кошык|кашоў]], радзей — сеткі. У абрашальных раёнах папулярны лоў на затопленых рысавых палетках<ref>[https://www.fao.org/fishery/static/AqBiodCD/Cambodia/Cambodia%20Report.pdf Traditional use and availability of aquatic biodiversity in rice-based ecosystems]</ref>. Некаторыя [[рамяство|рамесныя]] заняткі вылучыліся ў прафесіі ўжо ў перыяд Ангкорскай імперыі, дзе існавалі асобныя [[металургія|металургічныя]]<ref>[https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/c645215c-3f53-487b-8049-71e03fd17a89/content Mitch Hendrickson, Stéphanie Leroy, Quan Hua, Phon Kaseka, Voeun Vuthy Smelting in the Shadow of the Iron Mountain: Preliminary Field Investigation of the Industrial Landscape around Phnom Dek, Cambodia (Ninth to Twentieth Centuries a.d.)]</ref> і [[кераміка|керамічныя]]<ref>[https://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/17643 WONG WAI YEE A Preliminary Study on some Economic Activities of Khmer Empire: Examining the Relationship between the Khmer and Guangdong ceramic Industries during the 9th-14th Centuries]</ref> прадпрыемствы. З [[13 стагоддзе|XIII]] ст. развіваліся шаўкаводства і вытворчасць [[шоўк]]у<ref>{{Cite web |url=http://en.worldsilk.com.cn/index.php/content/8122 |title=Cambodia Silk Industry Overview |access-date=18 чэрвеня 2022 |archive-date=3 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003112712/http://en.worldsilk.com.cn/index.php/content/8122 |url-status=dead }}</ref>. Кхмеры славуты вытворчасцю залатога шоўку з [[кокан]]аў мясцовага віда [[Тутавы шаўкапрад|шаўкапрада]]<ref>[https://www.kbenhol.com/blogs/blog/cambodian-craftsmanship-the-art-of-silk-production-and-weaving CAMBODIAN CRAFTSMANSHIP — THE ART OF TRADITIONAL WEAVING] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626211244/https://www.kbenhol.com/blogs/blog/cambodian-craftsmanship-the-art-of-silk-production-and-weaving |date=26 чэрвеня 2022 }}</ref>. Шаўковым [[ткацтва]]м займаліся пераважна жанчыны, майстэрства перадавалася ад маці да дачкі. Вытворчасць нагадвала раскіданую [[мануфактура|мануфактуру]], калі пэўныя працэсы выконваліся асобнымі сельскімі рамеснікамі. У старажытнасці ткацтва было цалкам ручным, але бліжэй да нашага часу сталі выкарыстоўвацца ткацкія станкі. Кхмерскія ткачыхі распрацавалі прыёмы ''хол'' (афарбоўвання шаўковай ніткі па зададзеным малюнку) і ''ікат'' (стварэнне ўзору шляхам абкручвання адрэзкаў пражы перад яе афарбоўваннем і ўпляценнем у тканіну). === Кухня === [[Выява:Phnom Penh Central Market - January 2020 - 5.jpg|міні|Смажаныя павукі]] Харчовая [[культура]] кхмераў фарміравалася на працягу стагоддзяў, зведала заўважны ўплыў [[Індыйская кухня|індыйскай]], [[Кітайская кухня|кітайскай]], [[Французская кухня|французскай]] кухняў. Тым не меней, цэласная традыцыя пачала складвацца адносна позна. Яшчэ ў першай палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. у [[Камбоджа|Камбоджы]] было прынята вылучаць каралеўскую, элітную і сялянскую кухні, якія існавалі і развіваліся паасобку. Так, сяляне амаль не ўжывалі [[ялавічына|ялавічыну]] і [[пшаніца|пшаніцу]], звычайныя сярод вышэйшых колаў. Асновамі кхмерскай народнай кулінарыі з’яўляюцца [[рыс]] і [[Закісанне|ферментаваныя]] [[соус|падлівы]]. Асабліва вядома салёная [[рыбы|рыбная]] падліва ''прахок'' — важны прадукт у любым кхмерскім доме<ref>[https://doi.org/10.1186/s42779-019-0027-1 LeGrand, K., Borarin, B. & Young, G.M. Tradition and Fermentation Science of prohok, an ethnic fermented fish product of Cambodia. J. Ethn. Food 7, 12 (2020)]</ref>. Нават [[Камбаджыйскі рыель|рыель]], нацыянальная валюта [[Камбоджа|Камбоджы]], атрымала сваю назву паводле маленькай рыбіны<ref>[https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/key-khmer-cuisine Kayla Starr The Key to Khmer Cuisine]</ref>, якая выкарыстоўваецца для прыгатавання ''прахок''у. Кхмеры ядуць шмат [[садавіна|садавіны]]. З [[гародніна|гародніны]] аддаюць перавагу зеляніне, асабліва [[Салата (род раслін)|салаце]] і [[Капуставыя|капусце]], [[батат]]у, [[маніёк]]у, [[бульба|бульбе]], [[Цыбуля рэпчатая|цыбуле]]. Жывёльная ежа надзвычай разнастайная, аднак 76 % жывёльных [[Бялкі|пратэінаў]] спажываюць у выглядзе рыбных прадуктаў<ref>{{Cite web |url=https://pubs.iclarm.net/resource_centre/3494-11879-1-PB.pdf |title=Clarisse Vilain, Eric Baran, Gloria Gallego and Saray Samadee Fish and the Nutrition of Rural Cambodians |access-date=19 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221007182936/https://pubs.iclarm.net/resource_centre/3494-11879-1-PB.pdf |archivedate=7 кастрычніка 2022 |url-status=dead }}</ref>. Кхмерская кухня ўключае шматлікія стравы з [[мяса]] [[змеі|змей]] і [[жабы|жаб]], [[павукі|павукоў]], [[казуркі|казурак]], [[яйка|яйкі]] з зародкамі птушанят і г. д. Традыцыйна ядуць двойчы або тройчы на дзень. Прычым, сняданак лічыцца не абавязковым. У сельскай мясцовасці часцяком дзень пачынаюць нашча, перакусваюць ў полі свежай садавіной, а ўвечары гатуюць рысавую [[каша|кашу]] з падлівамі і прыправамі<ref>[https://www.bbc.com/travel/article/20170217-a-national-cuisine-defined-by-breakfast How breakfast has shaped Cambodia’s cultural identity]</ref>. У [[горад|гарадах]] шырока ўжываюць [[локшына|локшыну]], [[кары (страва)|кары]], [[хлеб]], [[піва]], аладкі з цыбулі і іншыя стравы, што прыйшлі ў мясцовую кухню з іншых краін. === Вопратка === Асновай мужчынскай і жаночай народнай [[вопратка|вопраткі]] з’яўляецца ''сампот''. Ён уяўляе сабою [[саронг (вопратка)|саронг]] з халяўкамі да лодыжак, які завязваецца наперадзе. Верхнюю частку цела затуляюць кавалкам [[тканіны]] ''чангпонг''. Важны элемент вопраткі — традыцыйны [[шалік]] ''крама''<ref>[https://cambodiatravel.com/cambodian-traditional-costumes/ Cambodian Traditional Dress — Costumes in Cambodia]</ref>. === Народная архітэктура === Для кхмерскіх традыцыйных паселішчаў характэрна раскіданая планіроўка. Кожная гаспадарка ўяўляе сабою своеасаблівы востраў з жытла і некалькіх гаспадарчых пабудоў у атачэнні палеткаў. Пры гэтым мяжа паміж [[горад]]ам і [[вёска]]й вельмі ўяўная, вызначаецца толькі колькасцю насельніцтва. Але вядомы выключэнні накшталт [[Ангкор-Тхом]]а — выдатнага прыклада планавання гарадской прасторы<ref>[https://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2a/entry-2843.html ANGKOR THOM — Facts and Details]</ref>. Галоўны будаўнічы матэрыял — [[драўніна]]. Мураванае дойлідства вядома з эпохі дзяржавы [[Чэнла]] і [[Кхмерская імперыя|Ангкорскай імперыі]]. Аднак усе вядомыя старажытныя будынкі з [[цэгла|цэглы]], [[латэрыт]]у і [[пясчанік]]у — гэта [[храм]]ы. Нават валадарскія [[палац]]ы былі драўлянымі. Кхмерскія сельскія хаціны будаваліся на па́лях з 3 радоў. Другі рад быў заўсёды вышэйшым за астатнія, дасягаў галоўнай бэлькі [[дах]]у. Першы паверх заставаўся адкрытым, мог выкарыстоўвацца для адпачынку, гаспадарчых патрэб, трымання свойскай жывёлы. Другі паверх уяўляў сабою [[каркас]]ную пабудову. Ён мог уключаць некалькі ўнутраных пакояў і прыбудаваную [[веранда|веранду]]. [[Сцяна|Сцены]] рабілі з дошак або плялі з галля. Паміж сцяною і дахам захоўваўся зазор для вентыляцыі<ref>{{Cite web |url=https://issuu.com/will.c.field/docs/william_field_a_long-lasting_refuge_essay |title=A long-lasting refuge |access-date=20 чэрвеня 2022 |archive-date=20 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620205222/https://issuu.com/will.c.field/docs/william_field_a_long-lasting_refuge_essay |url-status=dead }}</ref>. Дахі мелі розную форму, іх крылі [[салома]]й. [[Дахоўка]] была вядома, але рэдка выкарыстоўвалася для жытла. Гаспадарчыя пабудовы часцей з’яўляліся навесамі без сцен. Жытлы заможных кхмераў былі болей складанымі, мелі [[падлога|падлогу]] розных узроўняў, прыбудовы і [[мост|масткі]], якія злучалі асноўнае жытло з іншымі будынкамі — кухнямі, [[свіран]]амі, хацінамі для адпачынку. Апошнія не мелі сцен і хутчэй нагадвалі [[Альтанка|альтанкі]]. Для аховы шырокіх двароў ад паводак рылі [[сажалка|сажалку]], якая таксама адыгрывала дэкаратыўную ролю і забяспечвала гаспадарку вадой. Лічыцца, што традыцыі заможных і [[рэлігія|рэлігійных]] будынкаў бяруць пачатак у [[Ангкорская імперыя|Ангкорскай імперыі]], але пасля прыняцця [[будызм]]у напрамку [[Тхеравада]] адбылося іх спрашчэнне<ref>[https://www.techno-science.net/definition/4349.html Architecture khmère — Définition et Explications]</ref>. Так, рэлігійныя пабудовы ўзводзіліся з драўніны, хаця памяшчаліся на каменныя [[тэраса|тэрасы]]. Кхмерскі заможны дом характарызуецца асаблівай структурай даху, якая складаецца з 2 узроўняў, цалкам аддзеленых адзін ад аднаго. Верхні ўзровень мае форму перавернутай літары V. Ніжні ўзровень — нахілы і [[франтон]]ы з абодвух бакоў<ref>[https://maison-monde.com/maisons-traditionnelles-cambodge Les maisons traditionnelles au Cambodge — Douce Cahute]</ref>. Перад уваходам часта будавалі навес. <gallery> Angkor - Bayon - 052 At Home (8581882636).jpg|Выява драўлянага будынка на барэльефе храма [[Баён]] (канец [[12 стагоддзе|XII]] ст.) Khmer traditional resthouse in 1930.jpg|Хаціна для адпачынку, 1930-я гг. Cambo 511.jpg|Каркас хаціны на палях Traditional House Lolei Cambodia 0624.jpg|Сельская хаціна </gallery> === Грамадства === Ужо ў [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] сярод кхмераў склалася сацыяльна распластаванае [[грамадства]]. Так, у [[пісьмо]]вых помніках [[Ангкорская імперыя|Ангкорскай імперыі]] ўзгадваліся розныя катэгорыі насельніцтва. Хаця апрацоўваемыя землі знаходзіліся ў прыватнай маёмасці, назіралася цэнтралізацыя кіравання імі<ref>[https://www.sapiens.org/archaeology/how-kings-created-angkor-wat-then-lost-it/ SARAH KLASSEN How Kings Created Angkor Wat—Then Lost It]</ref>. Пазней зямля фармальна належала [[манарх]]у, але да пераўтварэнняў другой паловы [[20 стагоддзе|XX]] ст. кожны селянін меў магчымасць самастойна пашыраць памеры сваіх надзелаў<ref>[https://doi.org/10.4000/moussons.2060 Anne Y. Guillou The Question of Land in Cambodia: Perceptions, Access, and Use since De-collectivization]</ref>. У перыяд [[Францыя|французскага]] [[пратэктарат]]у (1863—1953 гг.) каланіяльныя чыноўнікі вылучалі пласты замкнёных шляхетных сем’яў, сярэдні клас і ніжэйшы клас. Да апошняга далучалі большую частку насельніцтва. У тагачаснай [[кхмерская мова|кхмерскай мове]] вылучаліся звароты да высакародных, святароў і астатніх людзей. Важнымі сацыяльнымі маркёрамі з’яўляліся ўзрост і [[пол]]<ref>{{Cite web |title=Women in Cambodian Society |url=http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm |accessdate=24 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107225356/http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm |archivedate=7 студзеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. У перыяд [[Кхмерская Рэспубліка|Кхмерскай Рэспублікі]] былі адменены афіцыйныя [[тытул]]ы, усе [[Грамадзянін|грамадзяне]] прызнаваліся роўнымі. Але найбольш разбуральнымі для традыцыйнага грамадства стаў перыяд дыктатуры [[Чырвоныя кхмеры|чырвоных кхмераў]], калі значная частка насельніцтва была вынішчана або вымушана пакінуць свае землі. Ранейшыя сацыяльныя адрозненні зніклі<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/cambodian-culture/cambodian-culture-core-concepts Cambodian Culture — Core Concepts]</ref>. Новыя сацыяльныя адрозненні пачалі ўсталёўвацца пасля рэформы 1989 г. выключна на аснове матэрыяльнага дабрабыту. Асноўнай грамадскай адзінкай застаецца [[сям’я]], якая можа быць як малой нуклеарнай, так і вялікай пашыранай. На чале сям’і звычайна стаіць мужчына-бацька, але адносна распаўсюджаныя няпоўныя сем’і на чале з ўдавой. Члены дворагаспадаркі звычайна дзеляць паміж сабой працу, ежу і рэсурсы. Сем’і не аб’ядноўваюцца ў роды, аднак вызначаецца кола блізкіх кроўных сваякоў ''бонг-пон''. У сельскіх абшчынах суседзі часцяком з’яўляюцца сваякамі, таму яны кааперуюцца і аказваюць узаемадапамогу. Існуюць інстытуты [[прымацтва]]. Найбольш распаўсюджана форма выхавання прынятых дзяцей-несваякоў ''тхоа''<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/cambodian-culture/cambodian-culture-family Family — Cambodian Culture — Cultural Atlas]</ref>. У мінулым былі распаўсюджаны някроўнае братэрства, якое аб’ядноўвала 2 мужчын з дапамогай рытуальнага заключэння сваяцтва, і някроўнае сястрынства паміж жанчынамі<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/42.htm Cambodia — The Khmer — Country Studies]</ref>. Назвы сваяцтва абазначаюць адносны ўзрост і адрозніваюць братоў і сясцёр бацькоў у адпаведнасці з іх узростам адносна бацькоў. Роднасныя назвы могуць выкарыстоўвацца для звароту да несваякоў таго ж ці ніжэйшага сацыяльнага статусу<ref>[https://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2c/entry-2885.html FAMILIES, MEN AND WOMEN IN CAMBODIA]</ref>. Сямейная маёмасць складаецца з прыватнай маёмасці мужа і жонкі, а таксама іх агульных набыткаў. Умоўна спадчына падзяляецца паміж дзецьмі пароўну, але ў рэчаіснасці сын або дачка, якія застаюцца з бацькамі да іх старасці, атрымоўваюць болей, чым іншыя. У мінулым назіранне за старымі бацькамі было абавязкам старэйшага сына. === Творчасць === [[Выява:Temple d' Angkor Wat Khmer classical dances.jpg|thumb|Акцёры кхмерскага класічнага танцу ў [[Ангкор-Ват|Ангкор-Ваце]]]] Кхмерскі [[фальклор]] надзвычай багаты, уключае шырокае кола жанраў. Адным з найбольш папулярных нават у нашы дні з’яўляюцца кароткія бытавыя гісторыі, якія дэманструюць поспехі іх герояў<ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/jacob1993short.pdf The short stories of cambodian — popular tradition]</ref>. Вусная народная творчасць здаўна была пераплецена з [[літаратура|літаратурнай]]. Кхмерская літаратура сфарміравалася ў перыяд [[сярэднявечча]] і прадстаўлена пераважна запісамі ўжо пасля заняпаду [[Ангкорская імперыя|Ангкорскай імперыі]]. Спавяданне [[індуізм]]у, а потым [[будызм]]у спрыяла ўплыву [[Індастан|індыйскай]] культуры, у прыватнасці складанню «''Рэамкерты''»<ref>[https://asiasociety.org/education/reamker Reamker — Asia Society]</ref><ref>[http://www.cambodiancommunityday.org/index.php?option=com_content&view=article&id=454&Itemid=812 The Khmer Reamker overview — Cambodian Community Day]</ref>, кхмерскай версіі «[[Рамаяна|Рамаяны]]», а таксама [[рэлігія|рэлігійных]] і [[Дыдактыка|дыдактычных]] вершаваных сачыненняў будысцкіх манахаў [[17 стагоддзе|XVII]] — [[18 стагоддзе|XVIII]] стст. У сярэднявеччы быў распрацаваны жанр ''састра лбаэнг'' — [[фантастыка|фантастычных]] прыгодніцкіх твораў, што запісваліся на мове [[палі]] і [[кхмерская мова|кхмерскай мове]]<ref>[http://www.manusya.journals.chula.ac.th/wp-content/uploads/2021/06/26-84-92.pdf Santi Pakdeekam LITERARY ELEMENTS OF THE SĀSTRĀ LBAENG]</ref>. Іх героі і сюжэтныя лініі траплялі ў вусны фальклор. У канцы [[16 стагоддзе|XVI]] — пачатку XVII ст. была складзена эпічная «Паэма пра [[Ангкор-Ват]]»<ref>[https://www.academia.edu/50811955/A_commentary_on_Lboek_Angkor_Vat Nhim Sotheavin A commentary on Lboek Angkor Vat]</ref>. Сучасная [[проза|празаічная]] літаратура ўзнікла пад уплывам [[Еўропа|еўрапейскай]] у перыяд [[Францыя|французскага]] [[пратэктарат]]у. Тым не меней, яна працягвала традыцыі старажытнай літаратуры на гэты раз пад уплывам фальклору. Характэрна, што нават сучасныя папулярныя [[пісьменнік]]і і [[сцэнарыст]]ы [[кіно]] аддаюць перавагу фантастычным аповедам, часцяком пераплеценым з жанрам жахаў. Кхмерскае [[музыка|музычнае]] [[мастацтва]] таксама мае старажытныя карані. На выявах храмаў [[Ангкор]]а можна ўбачыць традыцыйныя кхмерскія [[Музычны інструмент|музычныя інструменты]] — [[арфа|арфу]], [[барабан]], [[цымбалы]] і г. д.<ref>[https://www2.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Cambodian music history]</ref> Пазней вылучыліся музычныя традыцыі, якія развіваліся асобна ў сельскай мясцовасці і пры двары [[манарх]]аў. Напрыклад, у [[вёска]]х падчас вяселляў граюць музыку ''кар'', зносіны з духамі суправаджаюцца [[рытуал]]ьнай музыкай ''арак'', а спевы ''аяй'' і [[тэатр]]альныя відовішчы ''йікэ'' і ''басак'' — частка забаў. Падобна літаратуры, народная музычная творчасць шчыльна звязана з прафесійнай культурай. Так, тэатр ''басак'' быў першапачаткова створаны ў 1920-х гг. на поўдні [[В’етнам]]а добра адукаванымі кхмерамі, але разлічваўся на масавага гледача, а яго акцёры былі аматарамі. ''Басак'' запазычыў многія элементы [[В’еты|в’ецкага]] тэатра і [[кітай]]скай [[опера|оперы]], яго аснова ўключала народныя кхмерскія [[мелодыя|мелодыі]], [[песня|песні]], традыцыйныя [[танец|танцы]] і [[камедыя|камічныя]] сцэнкі<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/basak-sinteticheskaya-forma-khmerskogo-teatra Шмелева И., Басак: синтетическая форма кхмерского театра]</ref>. У аматарскіх трупах тэксты сцэнараў не завучваюцца, заахвочваецца імправізацыя. Прыдворнае музычнае мастацтва ў большай ступені залежала ад рэлігійных традыцый. Яно стала адкрытым і скіраваным на шырокія колы насельніцтва толькі пасля [[1964]] г., калі ў [[Пнампень|Пнампені]] быў адкрыты спецыяльны ўніверсітэт вытанчаных мастацтваў, які рыхтаваў прафесійных музыкантаў, акцёраў і танцораў. У яго межах развіваліся 2 віды традыцыйнай музыкі<ref>[https://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2c/entry-2899.html MUSIC, CULTURE AND THEATER IN CAMBODIA]</ref>: * ''Пін-пеатх'', што складалася з духавых і ўдарных інструментаў, суправаджала рэлігійныя цырымоніі і малітвы * ''Махоры'', дзе прысутнічалі яшчэ і струнныя інструменты, гралася падчас танцаў, тэатральных пастаноў, вяселляў і г. д. Відавочна, ад рэлігійных прыдворных відовішчаў часоў Ангкора бяруць пачатак кхмерскае танцавальнае мастацтва (так званы «кхмерскі [[балет]]»), тэатр [[маска|масак]] і [[лялька|лялечны]] тэатр ценяў ''сбек-тхом''. Жаночы кхмерскі танец нагадвае танцы апсар на выявах храмаў Ангкора. ''Сбек-тхом'' лічыўся свяшчэнным, арганізоўваўся толькі ў асаблівых выпадках<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/sbek-thom-khmer-shadow-theatre-00108 Sbek Thom, Khmer shadow theatre]</ref>. Лялькі для яго робяцца з цэльнага кавалка [[скура|скуры]]. Цені іх сілуэтаў праецыююцца на белы [[бамбук]]авы экран. У відовішчы ўдзельнічаюць акцёры, якія кіруюць лялькамі, музыканты ''пін-пеатх'' і 2 чытальніка, якія суправаджаюць выступ павольным рэчытатывам. Кхмерская [[скульптура]] развівалася з перыяду [[Фунань]]. Да нас дайшлі старажытныя каменныя [[статуя|статуі]] і [[рэльеф]]ы. Пасля [[15 стагоддзе|XV]] ст. развівалася разьба па дрэве ў выглядзе лакіраваных статуй і рэльефных панеляў<ref>{{Cite web |url=https://www.phoenixvoyages.com/news/art-in-cambodia-the-incomparable-khmer-sculpture |title=Art in Cambodia: The incomparable Khmer sculpture |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=29 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629061510/https://phoenixvoyages.com/news/art-in-cambodia-the-incomparable-khmer-sculpture/ |url-status=dead }}</ref>. Кхмерскія храмы ўпрыгожваюцца [[фрэска]]мі. Вытанчаны дэкор дэманструюць мастакі-ювеліры. Асабліва вядома апрацоўка [[срэбра]]. Мастацкае ўпрыгожванне характэрна і для кхмерскай [[кераміка|керамікі]]. == Мова == {{main|Кхмерская мова}} Кхмерская мова належыць да [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкай моўнай сям’і]], не мае тонаў, аднак надзвычай багатая на [[галосныя]] гукі. Першыя запісы на ёй выяўлены сярод тэкстаў на [[санскрыт|санскрыце]], што былі зроблены ў перыяд да [[Ангкорская імперыя|Ангкорскай імперыі]]<ref>[https://www.mustgo.com/worldlanguages/khmer/ Khmer Language — Structure, Writing & Alphabet]</ref>. У наш час вылучаюцца асноўны, паўночны і паўднёва-заходні буйныя [[дыялект]]ы. Асноўны дыялект з’яўляецца [[Літаратура|літаратурным]]. На паўночным гутараць кхмеры ўсходняга [[Тайланд]]а. Паўднёва-заходні дыялект распаўсюджаны на паўднёвым захадзе [[Камбоджа|Камбоджы]]. Кхмерскае [[пісьмо]] паходзіць ад пісьма ''брахмі'', запазычанага са старажытнай [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://www.scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Khmr Khmer — ScriptSource]</ref>. Уключае мноства архаічных элементаў. Шырока ўжываецца ў паўсядзённым жыцці, [[Адукацыя|адукацыі]], [[літаратура|літаратуры]], [[СМІ|сродках масавай інфармацыі]] Камбоджы і суседніх краін. == Рэлігія == === Традыцыйныя вераванні === Абсалютная большасць сучасных кхмераў — [[будызм|будысты]]. Тым не меней, яны захоўваюць веру ў шматлікіх духаў ''неак-та'' і [[культ продкаў]]. Лічыцца, што духі кантралююць пэўную мясцовасць, з’яўляюцца гаспадарамі зямлі і вады, могуць усяляцца ў людзей і перадаваць праз іх сваю волю<ref>[https://www.newmandala.org/the-desertion-of-cambodias-spirits ALEXANDRA KENT The desertion of Cambodia’s spirits]</ref>. У большасці кхмерскіх дамоў існуюць [[алтар]]ы для шанавання бліжэйшых памерлых сваякоў. З [[1841]] г. адзначаецца штогадовае 15-дзённае свята ''Пчум-Бем'', падчас якога духаў продкаў «кормяць» [[рыс]]авымі шарыкамі<ref>[https://www.khmertimeskh.com/539599/feeding-the-ancestors-spirits/ Feeding the ancestors’ spirits]</ref>. Яно інтэгравана ў будысцкі [[рытуал]]ьны цыкл, арганізуецца ў будысцкіх [[кляштар]]ах, аднак мае болей старажытную аснову. === Індуізм === [[Індуізм]] стаў [[рэлігія]]й кіруючых колаў ужо ў перыяд дзяржавы [[Фунань]] і заставаўся асноўным веравызнаннем да канца [[13 стагоддзе|XIII]] ст. Найбольш распаўсюджаным кірункам быў [[шываізм]]<ref>[https://www.academia.edu/44873610/HINDU_CAMBODIA Uday Dokras HINDU CAMBODIA]</ref>, хаця вядомы адступленні ад прынятай традыцыі. Напрыклад, [[Ангкор-Ват]], самы знакаміты індуісцкі храм [[Камбоджа|Камбоджы]], узведзены ў [[12 стагоддзе|XII]] ст., быў прысвечаны [[Вішну]]<ref>[https://www.history.com/topics/landmarks/angkor-wat Angkor Wat — History Channel]</ref>. У нашы дні кхмеры не спавядаюць індуізм, але захавалі некаторыя звычаі, запазычаныя ад гэтай рэлігіі. Яны вераць у [[Рэінкарнацыя|рэінкарнацыю]], пасля смерці [[крэмацыя|крэміруюць]] нябожчыкаў, частку попелу апускаюць у [[рака|раку]], а астатнюю частку захоўваюць ва [[Урна|урне]]. Перад [[шлюб]]ам прынята супастаўляць [[гараскоп]]ы маладых<ref>[https://tfipost.com/2022/01/hinduism-in-cambodia Hinduism in Cambodia]</ref>. Некаторыя [[свята|святочныя]] [[рытуал]]ы вельмі падобныя на індуісцкія. === Будызм === [[Будызм]] у форме [[махаяна]] пачаў распаўсюджвацца сярод кхмераў не пазней за [[5 стагоддзе|V]] ст., аднак доўгі час знаходзіўся ў цені [[індуізм]]у. Толькі ў [[12 стагоддзе|XII]] ст. [[Джаяварман VII]] зрабіў яго афіцыйнай рэлігіяй<ref>[https://www.siemreap.net/visit/about-cambodia/general-info/religion/ Religion]</ref>. Адзін з сыноў Джаявармана VII навучаўся ў [[Анурадхапура|Анурадхапуры]], адкуль вярнуўся прыхільнікам вучэння [[тхеравада]]. З канца [[13 стагоддзе|XIII]] ст. яно стала дамінуючым. Прыняцце тхеравады спарадзіла магутны сацыяльны зрух ў кхмерскім грамадстве, паколькі значыла адмову ад сацыяльнага пласту ўплывовых [[святар]]оў на карысць [[манах|манаскіх]] абшчын, набліжаных да вернікаў. Тхеравада не патрабавала ад манахаў абавязковага пажыццёвага адрачэння. Большасць з іх праводзіла ў [[кляштар]]ах ''ват'' толькі пэўныя гады юнацтва, атрымоўвала ў іх бясплатную адукацыю і не губляла сувязей са свецкімі сваякамі. Дзякуючы гэтаму ў дакаланіяльны перыяд узровень пісьменнасці кхмераў быў адносна высокім. У [[1855]] г. у [[Камбоджа|Камбоджы]] з’явіўся манаскі ордэн ''дхамамаютыка'' (''тамаютэк''), што выступаў за рэфармаванне і паляпшэнне адукацыі. Ён карыстаўся падтрымкай з боку [[манарх]]аў і нават склаў асобную [[іерархія|іерархію]]. Большасць будысцкіх манахаў захавала адданасць традыцыйнай абшчыне ''маха'' са сваёй іерархіяй. У 1970 г. у краіне існавала 3 369 ''ват''аў, толькі 139 з іх падпарадкоўваліся ''дхамамаютыка''<ref>[https://www.buddhismtoday.com/english/world/country/013-lao.htm Phra Rajavaramuni A Doubtful Fate of Laotian and Cambodian Buddhism]</ref>. Падзел на 2 ордэны быў часова скасаваны ў 1981—1991 гг., але зноў быў адроджаны пасля рэстаўрацыі манархіі<ref>[https://encyclopediaofbuddhism.org/wiki/Dhammayuttika_Nikaya Dhammayuttika Nikaya — Encyclopedia of Buddhism]</ref>. У нашы дні будызм у Камбоджы мае статус дзяржаўнай рэлігіі, найбольш важныя будысцкія [[свята|святы]] адзначаюцца на дзяржаўным узроўні, колькасць манахаў і манаскіх абшчын стала павялічваецца. Каля 80 % манахаў складаюць маладыя людзі да 30 гадоў. Сярэдні тэрмін іх знаходжання ў кляштары вагаецца ад 7 да 15 гадоў. За гэты час яны маюць магчымасць атрымоўваць трывалую сацыяльную абароненасць і паляпшаць адукацыю<ref>[https://ivran.ru/articles?artid=10297 Бектимирова Н. Буддийский ренессанс в Камбодже: тенденции и перспективы]</ref>. Пасля заканчэння вучобы большасць вяртаецца да свецкага жыцця. Такім чынам, прыняццё манаскага сану з’яўляецца важным сацыяльным каналам для выхадцаў з бедных сем’яў. <gallery> Sambor Prei Kuk (2014).jpg | Рэшткі старажытнага індуісцкага храма ў Самбор-Прэй-Кук Wat Krom 6.jpg | Будысцкі кляштар на поўдні Камбоджы Buddhist Monks in Street - Kampong Cham - Cambodia (48363489556).jpg | Будысцкія манахі </gallery> == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Expressions of Cambodia. The Politics of Tradition, Identity and Change|арыгінал = |спасылка = |адказны = Leakthina Chau-Pech Ollier, Tim Winter|выданне = |месца = New York, London|выдавецтва = Routledge|год = 2012|том = |старонкі = 192|старонак = |серыя =|isbn = 9780415647724|тыраж = |ref = }} * {{кніга|аўтар = Harris, I.|частка = |загаловак = Cambodian Buddhism: History and Practice|арыгінал = |спасылка = http://www.ahandfulofleaves.org/documents/Cambodian%20Buddhism,%20History%20And%20Practice_Harris.pdf|адказны = |выданне = |месца = Honolulu|выдавецтва = University of Hawai‘i Press|год = 2005|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 0-8248-2765-1|тыраж = |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150316090246/http://ahandfulofleaves.org/documents/Cambodian%20Buddhism,%20History%20And%20Practice_Harris.pdf|archivedate = 16 сакавіка 2015}} * {{кніга|аўтар =Kong Vireak |частка = |загаловак = Khmer Silverwares|арыгінал = |спасылка = https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187953|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = UNESCO and Reyum Publishing|год = 2009|том = |старонкі = |старонак = |серыя =|isbn = 9789995055486|тыраж = |ref = }} * {{кніга|аўтар = Ovesen J., Trankell I.-B., Ojendal J.|частка = |загаловак = Whenevery household is an island|арыгінал = |спасылка =https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:71286/FULLTEXT01.pdf |адказны = |выданне = |месца = Uppsala, Stockholm|выдавецтва = Department of Cultural Anthropology Uppsala University, Sida|год = 1996|том = |старонкі = |старонак =|серыя = Uppsala Research Reports in Cultural Anthropology, No 15|isbn = 91-506-1178-X|тыраж = |ref = }} == Спасылкі == * [http://www.khmerstudies.org/ Center for Khmer Studies] * [https://culturalatlas.sbs.com.au/cambodian-culture Cambodian Culture — Cultural Atlas] * [https://www.cambodiamuseum.info/en_khmer_art_history.html Khmer Art History — National Museum of Cambodia] * [https://www.awanderingfoodie.com/cambodian-food-history Cambodian Food or Khmer Food: A Culinary History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220314112037/https://www.awanderingfoodie.com/cambodian-food-history/ |date=14 сакавіка 2022 }} * [https://www.holidify.com/pages/dances-of-cambodia-5127.html Traditional Dances of Cambodia — All the Classical and Folk Danceforms] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мон-кхмерскія народы]] [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Камбоджы]] [[Катэгорыя:Народы В’етнама]] [[Катэгорыя:Народы Тайланда]] 36djtge571ly8mr9tuzu4sn0u65tv0u Шаблон:Беларуская мова 10 89670 5122873 5115424 2026-04-06T21:30:54Z Jaŭhien 59102 Загаловак Фанетыка 5122873 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская мова |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская мова]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Гісторыя беларускай мовы|Гісторыя]] |спіс1 = * [[Старабеларуская мова]] ** [[Назвы старабеларускай мовы|Найменне]] ** [[Канцылярская мова Вялікага Княства Літоўскага|Канцылярская мова]] ** [[Праблема адзінства старабеларускай і стараўкраінскай моў|Старабеларуская і стараўкраінская]] ** [[Мова Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года|Мова Статута ВКЛ 1588]] * {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар 1906]] * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918]] * [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)|Беларуская граматыка Тарашкевіча 1929]] * [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс 1930]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Рэформа 1933 года]] * [[Беларускі правапіс (1959)|Рэформа 1959 года]] * [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі 2008 года]] * [[Русіфікацыя Беларусі|Русіфікацыя]] ([[Трасянка]]) |загаловак2 = [[Дыялекты беларускай мовы|Дыялекты]] |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1= [[Заходнепалескія гаворкі|Заходнепалескія<br/> гаворкі]] |спіс1= * [[Сярэднезагародскія гаворкі]] * [[Паўднёвазагародскія гаворкі]] * [[Паўночназагародскія гаворкі]] * [[Тараканскія гаворкі]] |загаловак2= [[Асноўны масіў беларускіх гаворак|Асноўны масіў<br/>беларускіх<br/>гаворак]] |спіс2= {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1= [[Сярэднебеларускія гаворкі|Сярэднебеларускія<br/> гаворкі]] |спіс1= * |загаловак2= [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|Паўночна-ўсходні<br/> дыялект]] |спіс2= * [[Полацкая група гаворак]] * [[Віцебская група гаворак]] * [[Усходнемагілёўская група гаворак]] |загаловак3= [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|Паўднёва-заходні<br/> дыялект]] |спіс3= * [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак]] * [[Слуцкая група гаворак]] * [[Усходнепалеская група гаворак]] }} }} |загаловак3 = Гаворкі паводле краін |спіс3 = * [[Беларускія гаворкі ў Літве|Літва]] * [[Беларускія гаворкі ў Латвіі|Латвія]] * [[Беларускія гаворкі ў Польшчы|Польшча]] * [[Беларускія гаворкі ў Расіі|Расія]] * [[Беларускія гаворкі ва Украіне|Украіна]] |загаловак4 = {{nobr|[[Літаратурная мова|Літаратурныя стандарты]]}} |спіс4 = * [[Старабеларуская мова|Старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] |загаловак5 = [[Арфаграфія|Правапіс]]ы |спіс5 = * [[Беларуская мова|Акадэмічны]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] * [[Наркамаўка]] |загаловак6 = [[Пісьмо|Сістэмы пісьма]] |спіс6 = * [[Беларускі алфавіт|Кірыліца]] <small>([[беларуская палеаграфія|Палеаграфія]])</small> * [[Беларускі лацінскі алфавіт|Лацінка]] * [[Беларускі арабскі алфавіт|Арабіца]] |загаловак7 = [[Раманізацыя беларускай мовы|Раманізацыя]] |спіс7 = * [[Інструкцыя па транслітарацыі]] (2007) * [[BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы]] * [[ISO 9]] |загаловак8 = [[Фанетыка]] |спіс8 = * [[Беларуская фанетыка|Фанетыка]] * [[Арфаэпія беларускай мовы|Арфаэпія]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мовы]] </noinclude> 159jjdvynhqjc4fnqniciyt6vgh2rir Конная статуя Марка Аўрэлія 0 94454 5123028 4673121 2026-04-07T11:47:58Z Scip. 57869 + 5123028 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = скульптура |выява = Equestrian statue of Marcus Aurelius (Rome).jpg |памер = 250px |апісанне = Арыгінал статуі ў Капіталійскім музеі |назва = Конная статуя Марка Аўрэлія |арыгінал = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |месцазнаходжанне = Рым |музей = Палацца Нуова }} '''Статуя Марка Аўрэлія''' — бронзавая старажытнарымская статуя, якая знаходзіцца ў Рыме ў [[Палацца Нуова]] [[Капіталійскія музеі|Капіталійскіх музеяў]]. Была створана ў 160—180-я гады. == Гісторыя == Першапачаткова пазалочаная конная статуя [[Марк Аўрэлій|Марка Аўрэлія]] была ўстаноўлена на схіле Капітолія насупраць Рымскага форума. Гэта адзіная [[конная статуя]], ацалелая з антычнасці, паколькі ў Сярэднявечча лічылася, што яна адлюстроўвае [[Канстанцін Вялікі|імператара Канстанціна I Вялікага]], якога хрысціянская царква кананізавала як "святога роўнаапостальнага". У XII стагоддзі статую перанеслі на плошчу [[Латэран]]а. У XV стагоддзі ватыканскі бібліятэкар [[Барталамеа Плаціна]] параўнаў выявы на манетах і распазнаў асобу вершніка. У 1538 годзе яе змясцілі на Капітоліі па распараджэнні Папы [[Павел III|Паўла III]]. == Апісанне == [[Файл:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg|злева|thumb|Копія на Капіталійскай плошчы]] Статуя толькі ў два разы перавышае натуральную велічыню і вельмі простая па задуме і кампазіцыі. Манументальны характар твора і жэст [[аратар]]а, якім імператар звяртаецца да войска, гаворыць пра тое, што гэта трыўмфальны помнік, узведзены ў гонар перамогі. Пад паднятым капытом каня раней знаходзілася скульптура звязанага варвара. Разам з тым Марк Аўрэлій намаляваны як [[філосаф]]-[[мысляр]]. На ім [[туніка]], пад якой кароткі салдацкі [[плашч]] ({{lang-la|paludamentum}}), на аголеных нагах — [[сандалі]]. Твар Марка Аўрэлія, несумнеўна, індывідуальны, са скуламі, што трохі выступаюць, і выпуклымі вачамі, некалькі ідэалізаваны. Густыя курчавыя валасы і даволі доўгая барада пададзены глыбока ўрэзанымі, буйнымі завіткамі. Галава злёгку нахілена наперад, вусны шчыльна сціснуты. Вочы, як і на іншых партрэтах, напаўпрычыненыя верхнімі стагоддзямі<ref> Н.Н. Бритова, Н.М. Лосева, Н.А. Сидорова. РИМСКИЙ СКУЛЬПТУРНЫЙ ПОРТРЕТ. М., «Искусство», 1975, с. 64, илл. 105.</ref>. [[Пастамент]] для статуі зрабіў [[Мікеланджэла]]; на ім напісана: «ex humiliore loco in area capitoliam». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Siebler M. |загаловак = Römische Kunst |месца = Köln |выдавецтва = Taschen GmbH |год = 2005 |старонкі = 72 |isbn = 978-3-8228-5451-8 }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * http://ancientrome.ru/art/artwork/img.htm?id=667 * http://www.turim.ru/approfondimento_campidoglio.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070105170826/http://www.turim.ru/approfondimento_campidoglio.htm |date=5 студзеня 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Конныя статуі]] [[Катэгорыя:Экспанаты Капіталійскіх музеяў]] pvwzi0qjcr76t0m6uj3i4klb16bescy Ганна Кацярына Радзівіл 0 95222 5122840 4946295 2026-04-06T20:15:50Z Pabojnia 135280 афармленне 5122840 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ганна Кацярына Радзівіл | арыгінальнае імя = | партрэт = Hanna Kaciaryna Radzivił (Sanguška). Ганна Кацярына Радзівіл (Сангушка) (XVIII) (2).jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Ганна Кацярына Радзівіл. Невядомы мастак, XVIII ст. | герб = POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg | подпіс герба = Герб «[[Пагоня|Пагоня Літоўская]]» | тытул = Староста [[члухаў]]скі | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 2 жніўня 1719 | перыядканец = 19 красавіка 1743 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669—1719)|Караль Станіслаў Радзівіл]] | пераемнік = [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхал Казімір Радзівіл «Рыбанька»]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | у шлюбе = | дзеці = | манаграма = | рэлігія = | аўтограф = | Commons = | сайт = | Rodovid = 434054 }} {{не блытаць|Кацярына Радзівіл}} '''Ганна Кацярына Радзівіл''', па нараджэнні '''Сангушка''' ({{ДН|23|9|1676}}, {{МН|Ракаў|ў Ракаве|Аграгарадок Ракаў}}{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}, цяпер [[Мінскі раён]] — {{ДС|19|4|1746}}, Белая, цяпер {{МС|Бяла Падляска|ў Бяле Падляскай|Горад Бяла Падляска}} ў [[Польшча|Польшчы]]<ref>[http://www.sejm-wielki.pl/b/8.192.359 Anna Katarzyna ks. Sanguszko-Kowelska h. Pogoń Litewska] {{ref-pl}}</ref>) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўская]] мецэнатка. Жонка вялікага канцлера літоўскага [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669—1719)|Караля Станіслава Радзівіла]]. Староста [[члухаў|члухаўская]]<ref>[http://bibliotekawczluchowie.pl/zalaczniki/Starostowie-cz%C5%82uchowscy.pdf Arkadiusz Kamiński,Starostowie człuchowscy (1454—1772), s. 2.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160810102434/http://bibliotekawczluchowie.pl/zalaczniki/Starostowie-cz%C5%82uchowscy.pdf |date=10 жніўня 2016 }} {{ref-pl}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжанне === Дачка [[Геранім Сангушка|Гераніма Сангушкі]] і Канстанцыі з [[Сапегі|Сапегаў]], сястра вялікага літоўскага маршалка [[Павел Караль Сангушка|Паўла Караля Сангушкі]]. Выхоўвалася ў Варшаве пры [[Двор сюзерэна|двары]] каралевы [[Марыя Казіміра Луіза дэ Ла Гранж д’Арк’ен|Марыі Казіміры Сабескай]]. === Сям’я === [[Файл:Karal Stanisłaŭ Radzivił, Hanna Kaciaryna Sanguška. Караль Станіслаў Радзівіл, Ганна Кацярына Сангушка (XVIII).jpg|250px|міні|злева|Групавы партрэт з мужам і дзецьмі]] У 1692 годзе пабралася шлюбам з падканцлерам вялікім літоўскім [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669—1719)|Каралем Станіславам Радзівілам]]. Іх шлюб павінен быў зацвердзіць сувязь Караля Станіслава з [[Двор сюзерэна|дваром]]. Мелі з мужам 6 сыноў і 7 дачок. Сыны: * {{нп3|Мікалай Крыштаф Радзівіл|Мікалай Крыштаф||Mikołaj Krzysztof Radziwiłł}} (1695—1715) — [[падстолі]] літоўскі і староста [[члухаў]]скі * Альбрэхт Станіслаў — памёр у маленстве * Станіслаў Юрый — памёр у маленстве * Людвік Дамінік — памёр у маленстве * [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхал Казімір «Рыбанька»]] (1702—1762) — вялікалітоўскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, мецэнат * [[Геранім Фларыян Радзівіл|Геранім Фларыян]] (1715—1760) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, мецэнат Дочкі: * {{нп3|Кацярына Барбара Радзівіл|Кацярына Барбара||Katarzyna Barbara Radziwiłł}} (1693—1730) — першая жонка [[Ян Клеменс Браніцкі|Яна Клеменса Браніцкага]] * [[Канстанцыя Францішка Радзівіл|Канстанцыя Францішка]] (1697—1756) — жонка [[Ян Фрыдэрык Сапега|Яна Фрыдэрыка Сапегі]] * Тэафілія — памерла ў маленстве * Ганна Аляксандра — памерла ў маленстве * Крысціна Хелена — памерла ў маленстве * {{нп3|Тэкля Ружа Радзівіл|Тэкля Ружа||Tekla Róża Radziwiłł}} (1703—1747) — другая жонка [[Якуб Генрык Флемінг|Якуба Генрыка Флемінга]], трэцяя жонка [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхала Сервацы Вішнявецкага]], другая жонка [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Антоні Сапегі]] * [[Караліна Тэрэза Пія Радзівіл|Караліна Тэрэза]] (1707—1765) — жонка {{нп3|Казімір Леон Сапега, 1697-1738|Казіміра Леона Сапегі|ru|Сапега, Казимир Леон (1697-1738)}}, першая жонка [[Юзаф Аляксандр Ябланоўскі|Юзафа Аляксандра Ябланоўскага]] У знак жалобы па памерлых дзецях, якія не дасягнулі паўналецця, Ганна Кацярына абяцала да канца сваіх дзён насіць чорнае жалобнае адзенне<ref>{{Cite web |url=https://izi.travel/en/43b5-ganna-kacyaryna-karal-stanislau-radzivil/be |title=Ганна Кацярына, Караль Станіслаў Радзівіл |access-date=23 ліпеня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211012050245/https://izi.travel/en/43b5-ganna-kacyaryna-karal-stanislau-radzivil/be |archivedate=12 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. === Удаўство === Па смерці мужа пасялілася ў горадзе [[Бяла Падляска|Белая]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] і занялася гаспадарчай дзейнасцю. Ганна засталася ўдавой у 43 гады, маючы на руках 4 непаўналетніх дзяцей, меншаму з якіх было толькі 5 гадоў, і ў стане амаль поўнага фінансавага краху сям’і. Яна аднавіла эканамічны патэнцыял фаміліі, пакінуўшы сынам прымножаную «фартуну», як тады называлі грашовую і зямельную маёмасць роду<ref name="Женщины">О. Баженова. Театр княгини Франтишки Уршули Радзивилл // Женщины на краю Европы/Под. ред. Е. Гаповой. — Мн.: ЕГУ, 2003. — 436 с.</ref>. Вяла смелую, самастойную эканамічную палітыку на сваіх землях, а сыны беспярэчна яе слухаліся<ref name="Женщины"/>. ==== Будаўніцтва і змены ў маёнтках ==== [[Файл:Zespół zamku Radziwiłłów 04.JPG|250px|міні|Уязная брама {{нп3|Палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў у Бяле Падляскай|Палацава-паркавага ансамбля ў Бяле Падляскай|pl|Zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów w Białej Podlaskiej}} з бюстам Ганны Кацярыны Радзівіл]] У 1720 годзе пасля смерці мужа [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669—1719)|Караля Станіслава Радзівіла]] Ганна Кацярына пачынае энергічныя дзеянні па аднаўленні замка, выдзеліла значныя сумы грошай на рамонт вокнаў палаца і набыццё неабходных будаўнічых матэрыялаў<ref>Карэцкі А. Гісторыя аднаўлення Мірскага замка ў другой палове XVII — пачатку XX стст. Мірскі замак і замкі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Праблемы рэстаўрацыі і музеіфікацыі. Міжнародная навукова-практычная канференцыя 4 чэрвеня 2005 г. г.п. Мір, Гродзенскай вобласці. Навуковы рэдактар [[Надзея Фёдараўна Высоцкая|Н. Ф. Высоцкая]], с. 149</ref>. Да 1722 года цалкам адбудавалі будынак новага фальварка паблізу замка, млын і стайню, а ў самім комплексе ўставілі новыя вокны, дзверы; на палацы і вежах часткова ўзнавілі дах, у галоўнай вежы — драўляную браму<ref>Карэцкі А. Гісторыя аднаўлення Мірскага замка ў другой палове XVII — пачатку XX стст. Мірскі замак і замкі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Праблемы рэстаўрацыі і музеіфікацыі. Міжнародная навукова-практычная канференцыя 4 чэрвеня 2005 г. г.п. Мір, Гродзенскай вобласці. Навуковы рэдактар [[Надзея Фёдараўна Высоцкая|Н. Ф. Высоцкая]], с. 149—150</ref>. Пры аднаўленні арыентаваліся на значную пераробку інтэр’ернай часткі, што прывяло да стылістычных змен на замку<ref>Карэцкі А. Гісторыя аднаўлення Мірскага замка ў другой палове XVII — пачатку XX стст. Мірскі замак і замкі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Праблемы рэстаўрацыі і музеіфікацыі. Міжнародная навукова-практычная канференцыя 4 чэрвеня 2005 г. г.п. Мір, Гродзенскай вобласці. Навуковы рэдактар [[Надзея Фёдараўна Высоцкая|Н. Ф. Высоцкая]], с. 150</ref>. Падчас аднаўленчых работ у аблічча палаца прыўносіліся рысы [[барока]]. Гэта тычылася пераважна інтэр’ераў, так, калі месца аконных праёмаў не адпавядала барочнай кампазіцыі інтэр’еру, яны проста расчэсваліся і пераносіліся<ref>Бубновский Д. «На скрыжаванні ўсіх шляхоў…» История создания мирского замка. [[Архитектура и строительство]]. № 2/2012. Март-Апрель 2012, с. 28</ref>. Упершыню сярод розных прадметаў згадваецца 17 партрэтаў<ref>[[Анатоль Тарасавіч Федарук|Федорук А. Т.]] Старинные усадьбы Беларуси. Кореличский район / А. Т. Федорук. — Минск : Беларусь, 2013. — 174 с. : ил.— (Серия «Старинные усадьбы Беларуси»). ISBN 978-985-01-1006-0, с. 83</ref>. У 1720 годзе Ганна Кацярына Радзівіл пачала будаўніцтва вежы і ўязной брамы ў [[Бяла Падляска|Белай]] (сёння гэта найцікавейшыя рэшткі замку), а таксама перабудавала {{нп3|Палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў у Бяла Падлясцы|палац|pl|Zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów w Białej Podlaskiej}} у стылі [[ракако]]. ==== Гаспадарчая дзейнасць і арганізацыя прамысловасці ==== [[Файл:Sketches of the mirrors produced in the factory in Urechcha.jpg|250px|left|міні|Эскізы люстэрак [[Урэцкая шкляная мануфактура|Урэцкай шкляной мануфактуры]] першай паловы XVIII ст.]] Ганна Кацярына смела стала праводзіць эканамічныя рэформы ў сваіх маёнтках, адкрыла шэраг мануфактур, якія не толькі абслугоўвалі прадметамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва патрэбы яе двара, але і з выгодай прадаваліся<ref name="Женщины"/>. Гэта былі рэдкія для тых часоў шкляныя і люстраныя вырабы, фаянс і фарфор, тэхналогія якога ў Еўропе была зусім напярэдадні адкрыта<ref name="Женщины"/>. У пачатку XVIII ст. наладзіла вытворчасць дываноў у Белай, [[Карэліцкія шпалеры|Карэлічах]] і [[Нясвіж|Нясвіжы]]. Заснавала [[Налібоцкая шкляная мануфактура|Налібоцкую]] і [[Урэцкая шкляная мануфактура|Урэцкую]] шкляныя мануфактуры<ref>[[Наталля Сіняк|Сіняк Н.]] Урэчча // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 591.</ref>. У 1714 годзе пачала вытворчасць [[фарфор]]у ва [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэччы]], каля 1736 года заснавала рудню ў [[Нягневічы|Нягневічах]], а ў 1737 — катловае прадпрыемства ў [[Невель (горад)|Невелі]], наладзіла вытворчасць сукна ў Белай і [[Слуцк|Слуцку]]. З яе ініцыятывы адкрываліся школы для падрыхтоўкі мастакоў і рамеснікаў, будаваліся грэблі, масты, дарогі, млыны, корчмы, заводзілася жывёла галандскіх парод. ==== Сацыяльна-палітычная дзейнасць ==== [[Файл:Castrum doloris Anny Katarzyny z Sanguszków.jpg|250px|left|міні|[[Castrum doloris]] Ганны Кацярыны Радзівіл, выстаўлены ў [[Касцёл Божага Цела, Нясвіж|касцёле езуітаў]] у Нясвіжы 11 верасня 1747 года]] Значна пашырыла бібліятэкі ў Белай і [[Бібліятэка Радзівілаў|Нясвіжы]], партрэтныя галерэі Радзівілаў, упарадкавала архівы роду. Паспрыяла адмове [[Сапегі|Сапегаў]] ад прэтэнзій на так званыя [[Нойбургскія маёнткі]] і іх адыходу ў 1732 годзе да свайго сына [[Геранім Фларыян Радзівіл|Гераніма Фларыяна]]. ==== Рэлігійная дзейнасць ==== У 1743 годзе Ганна Кацярына фундавала ў [[Нова Воля|Новай Волі]] ўніяцкую царкву Нараджэння Божай Маці<ref name="atlas">{{cite web|date = 16 чэрвеня 2015|url = http://harazd.net/~nadbuhom/nasza_mova/AGWB.pdf|title = ''Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny'', red. S. Glinka, A. Obrębska-Jabłonowska, J. Siatkowski, t. 1, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 49|accessdate = 23 ліпеня 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190403010107/http://harazd.net/~nadbuhom/nasza_mova/AGWB.pdf|archivedate = 3 красавіка 2019|url-status = dead}}</ref>. Фінансавала каранаванне ў 1730 годзе [[Абраз Маці Божай Жыровіцкай|Жыровіцкага абраза Маці Божай]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Памерла ў Белай ва ўзросце 70 гадоў у снежні 1746 года. Пакінула вялікую спадчыну сваім сынам. == У культуры == [[Файл:POL Anna Katarzyna Sanguszko.jpg|250px|міні|Партрэт Ганны Кацярыны Радзівіл са збораў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальнага музея ў Варшаве]]]] Вядома некалькі партрэтаў Ганны Кацярыны Радзівіл, якія захоўваюцца ў тым ліку ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] і [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]]. Бюст Ганны Кацярыны Радзівіл, створаны ў стылі [[ракако]] пасля смерці мужа, размешчаны каля брамы {{нп3|Палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў у Бяла Падлясцы|замка ў Бяле Падляскай|pl|Zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów w Białej Podlaskiej}}. Ганна паказана з адкрытымі грудзьмі, як імператрыца [[Сарматызм|сарматаў]], багіня сусветнай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=488|артыкул=Радзівіл Ганна Кацярына|аўтар=}} * Чорная дама з Мірскага замка. Княгіня Ганна Кацярына з Сангушкаў Радзівіл (1676-1746) / Галубовіч В. У., Рыбчонак С. А., Шаланда A. I. ; навук. рэд. A. I. Шаланда. — Мір : Замкавы комплекс «Мір», 2020. — 449 с. — ISBN 978-985-90418-5-3 * Karkucińska W. Anna z Sanguszków Radziwiłłowa (1676—1746): Działalność gospodarcza i mecenat. Warszawa, 2000; * Kolendo-Korczakowa K. Działalność ekonomiczna Anny z Sanguszków Radziwiłłowej — manufaktury hafciarskie w świetle nowych znalezisk // Dwory magnackie w XVIII wieku. Rola i znaczenie kulturowe. Warszawa, 2005. * Anna Katarzyna Radziwiłłowa hasło [w] [[Польскі біяграфічны слоўнік|Polski Słownik Biograficzny]] tom.30 str.384 wyd.1987 * Выбраныя творы: Перакл. з пол. і фр. / Францішка Уршуля Радзівіл. — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2003. — 448 с. ISBN 985-6730-25-2. == Спасылкі == {{Commonscat|Anna Katarzyna Radziwiłł}} * [http://www.sejm-wielki.pl/b/8.192.359 Anna Katarzyna ks. Sanguszko-Kowelska h. Pogoń Litewska] {{ref-pl}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Ганна Кацярына}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Ганна Кацярына]] [[Катэгорыя:Сангушкі|Ганна Кацярына]] [[Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага]] cod2aq6rqw9zfrm43yfp6zww1no7u0l Габдулхай Хурамавіч Ахатаў 0 103268 5122917 4872947 2026-04-06T23:41:45Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:ДИАЛЕКТОЛОГИЧЕСКАЯ_КАРТА_Г._Х._АХАТОВА_(1965).jpg|ДИАЛЕКТОЛОГИЧЕСКАЯ_КАРТА_Г._Х._АХАТОВА_(1965).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Polarlys|Polarlys]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 5122917 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Габдулхай Хурамавіч Ахатаў | Фота = professor G. Akhatov.jpg | Шырыня = 215px | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = тат. ''Габделхәй Хурам Улы Әхатов'' ''Ğabdelxəy Huram uğlı Axatov'';<br /> рус. ''Габдулхай Хурамович Ахатов'' | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Lib = | Сайт = [http://www.akhatov.org http://www.akhatov.org] {{ref-ru}} }} '''Ахатаў Габдулхай Хурамавіч''' ({{lang-tt|Габделхәй Хурам Улы Әхатов}} / ''Ğabdelxəy Huram uğlı Axatov'', {{lang-ru|Ахатов Габдулхай Хурамович}}; {{ДН|8|9|1927}} — {{ДС|25|11|1986}}) — даследчык цюркскіх моў, буйны навуковец-філолаг, лінгвіст з сусветным імем, арганізатар навукі і значны грамадскі дзеяч, доктар філалагічных навук (1965) [[прафесар]] (1970), член Савецкага камітэта цюрколагаў.<ref>Ахатаў Габдулхай Хурамавіч // Татарская Энцыклапедыя. — Т. 1. — Казань: «Інстытут татарскай энцыклапедыі», 2002. — С. 233. {{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.mtss.ru/?page=ahatov Прафесар Габдулхай Хурамавіч Ахатаў: жыццё і творчасць — MTSS]</ref> Ахатаў Габдулхай Хурамавіч — заснавальнік (пачынальнік) шэрагу навуковых школ: сучаснай татарскай дыялекталагічнай навуковай школы і казанскай фразеалагічнай навуковых школ. Вывучаючы з уласцівай яму навуковай уважлівасцю фанетычныя асаблівасці гаворкі мясцовага насельніцтва Сібіры Г. Х. Ахатаў першым сярод навукоўцаў адкрыў у маўленні сібірскіх татараў такую з'яву, як цоканне. У сваёй класічнай фундаментальнай навуковай працы «Диалект западносибирских татар» (1963) Г. Х. Ахатаў прадставіў матэрыялы па тэрытарыяльнаму рассяленню Табол-іртышскіх татараў у Цюменскай і Омскай абласцях. Падвергнуўшы ўсебаковаму комплекснаму аналізу фанетычных сістэму, лексічны склад і граматычны лад, вучоны прыйшоў да высновы, што мова сібірскіх татараў уяўляе сабой адзін самастойны дыялект, ён не дзеліцца на гаворкі і з'яўляецца адной з самых старажытных цюркскіх моў. Навуковая дзейнасць Габдулхая Хурамавіча атрымала шырокае прызнанне сярод навукоўцаў Расіі, Беларусі, СНД і далёкага замежжа. Яго пяру належыць цэлы шэраг фундаментальных навуковых прац, шматлікія з якіх сталі класічнымі. Ім апублікаваныя каля 200 навуковых прац. Акрамя фундаментальных навуковых прац у галіне дыялекталогіі цюркскіх моў, лексікі і фразеалогіі татарскай мовы, у навуковым актыве прафесара Г. Х. Ахатава знаходзяцца навуковыя даследаванні па агульнай тэорыі мовы. Так, ён упершыню ў сусветнай лінгвістыцы даследаваў і апублікаваў фундаментальную навуковую працу аб асноўных прыкметах парных слоў, адкрыў і ўсебакова даследаваў прыроду двайнога адмаўлення ў цюркскіх мовах, а таксама адкрыў і сфармуляваў закон спарвання ў цюркскіх мовах. У апошнія месяцы жыцця Габдулхай Хурамавіч Ахатаў займаўся праблемамі структурнай лінгвістыкі такімі як лінгвістычнае мадэляванне інфармацыі, адкрыўшы новую старонку даследаванняў для айчынных лінгвістаў. Яшчэ чвэрць стагоддзя назад (1986) вучоны-празорлівец заклікаў сусветную супольнасць лінгвістаў быць у саюзе з камп'ютарызацыяй. Прафесар Г. Х. Ахатаў падрыхтаваў больш за 40 дактароў і кандыдатаў навук.<ref>{{Cite web | url = http://akhatov.org/|title=Сайт Мемарыяльнага Таварыства захавання навуковага і культурнай спадчыны прафесара Габдулхая Хурамавіча Ахатава}}</ref> Яго навуковыя працы былі адзначаны на XIII Міжнародным кангрэсе лінгвістаў (Токіа, 1982), як лепшыя ў сусветнай лінгвістыцы за перыяд 1977—1981 гг., Узнагароджаны ганаровымі дыпломамі і граматамі.<ref>Proceedings of the 13th International Congress of Linguists, August 29 — September 4, 1982, Tokyo, Japan</ref><ref>{{Cite web |url=http://c-society.ru/main.php?ID=645279&ar2=150&ar3=30 |title=Ахатаў Габдулхай Хурамавіч: Навука і адукацыя |access-date=16 студзеня 2012 |archive-date=13 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313074230/http://c-society.ru/main.php?ar2=150&ar3=30&id=645279 |url-status=dead }}</ref> За падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў і паспяховую навуковую працу быў узнагароджаны дзяржаўнымі ўзнагародамі, а таксама ганаровым нагрудным знакам Мінвуза СССР «За выдатныя поспехі ў працы ў галіне вышэйшай адукацыі». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web | url = http://akhatov.org/|title=Сайт Мемарыяльнага Таварыства захавання навуковага і культурнай спадчыны прафесара Габдулхая Хурамавіча Ахатава}} * [http://www.mtss.ru/?page=ahatov Прафесар Габдулхай Хурамавіч Ахатаў: жыццё і творчасць] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ахатаў Габдулхай Хурамавіч}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БашДУ]] bp526i90lbwd9hc4bnm56oniyfh8dzy Раджастхані 0 103659 5122706 5122082 2026-04-06T12:01:13Z M.L.Bot 261 афармленне 5122706 wikitext text/x-wiki {{Мова |імя = Раджастхані |саманазва = राजस्थानी |краіны = [[Індыя]], [[Пакістан]] |рэгіёны = [[Раджастхан]] |афіцыйная мова = |рэгулюе= |колькасць носьбітаў = больш 50 млн. |рэйтынг = |катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] |класіфікацыя = [[Індаеўрапейская сям'я]] :[[індаіранскія мовы|Індаіранская надгаліна]] ::[[індаарыйскія мовы|Індаарыйская галіна]] :::Цэнтральная група ::::Раджастхані |пісьменнасць = [[Дэванагары]] |ISO1 = |ISO2 = raj |ISO3 = raj }} [[Файл:OpenSpeaks-Lmn-Lambadi-Meghavath Sathish-Nenavath Mohan-Problems for not Having Aadhaar.webm|thumb|Два маладыя мужчыны-ламбада з Тэланганы гавораць на ламбадзі (раджастханскай мове) у 2019 годзе.]] '''Раджастхані''' — інда-арыйская мова, распаўсюджаная ў індыйскім штаце [[Раджастхан]]. Раней звычайна разглядалася як адзін з заходніх дыялектаў [[хіндзі]]; сёння ўсё часцей прызнаецца асобнай мовай. Урад Раджастхана абвясціў раджастхані афіцыйнай мовай штата. Акрамя Раджастхана мова ўжываецца ў прыгранічных раёнах штатаў [[Гуджарат]], [[Хар’яна]] і [[Пенджаб (штат)|Пенджаб]], а таксама ў пакістанскіх правінцыях [[Пенджаб (Пакістан)|Пенджаб]] і [[Сінд]]. Колькасць носьбітаў мовы ацэньваецца ў 50—80 млн чалавек; ацэнкі моцна вагаюцца ў залежнасці ад уключэння або неўключэння тых ці іншых дыялектаў. == Спасылкі == {{Інкубатар|raj|||раджастхані}} * [http://www.bastigiri.org/crs Centre for Rajasthani Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071118185411/http://www.bastigiri.org/crs/ |date=18 лістапада 2007 }} * [http://www.jatland.com/home/ Раджастхані-англійскі слоўнік анлайн] {{Мовы Індыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Індаарыйскія мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Індыі]] [[Катэгорыя:Мовы Пакістана]] 7paol3ezufiarhqwayl005mcpbykr97 Шаблон:Картка аніманга/Manga 10 112491 5122942 5121364 2026-04-07T00:38:46Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5122942 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 74y1160r8ud03rbjpsx311nna8kgzee Сцяг Кайманавых астравоў 0 120037 5122940 4314567 2026-04-07T00:31:23Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg with [[File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 5122940 wikitext text/x-wiki {{Картка сцяга |назва = Сцяг заморскай тэрыторыі <br />Кайманавы астравы |суб'ект = [[Кайманавы астравы]] |краіна = [[Сцяг Вялікабрытаніі|Вялікабрытанія]] |выява = Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg |подпіс = {{FIAV|110000}} Дзяржаўны сцяг |заснаваны = {{fd|14|05|1958}} |прапорцыя = 1:2 |выява1 = |подпіс1 = {{FIAV|000010}} Дзяржаўны марскі сцяг <br />Прыняты {{fd|25|01|1999}} |прапорцыя2 = 1:2 }} '''Сцяг [[Кайманавы астравы|Кайманавых астравоў]]''' — прыняты [[14 мая]] [[1958]] года. Сцяг Кайманавых астравоў створаны на аснове [[Сіні (англійскі) кармавы сцяг|сіняга англійскага кармавога сцяга]] з выявай [[Сцяг Вялікабрытаніі|сцяга Вялікабрытаніі]] ў левым верхнім вуглу і з даданнем [[Герб Кайманавых астравоў|герба Кайманавых астравоў]] у правай частцы сцяга. Суадносіны бакоў сцяга 1:2. Для грамадзянскага сцяга астравоў выкарыстоўваецца аналагічны дызайн, але на аснове чырвонага кармавога сцяга (сцяга гандлёвага флота Вялікабрытаніі). Сцяг Губернатара Кайманавых астравоў уяўляе сабой [[сцяг Вялікабрытаніі]] з выявай герба Кайманавых астравоў у сярэдзіне. <gallery perrow=3 widths="200px" heights="100px" style="text-align:center"> Выява:Civil Ensign of the Cayman Islands.svg| {{FIAV|000100}} Гандлёвы сцяг Выява:Flag of the Governor of the Cayman Islands.svg| Сцяг губернатара </gallery> == Спасылкі == * [http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1481118&_dad=portal&_schema=PORTAL Урадавы сайт Кайманавых астравоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101223072409/http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1481118&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=23 снежня 2010 }} * [http://www.worldstatesmen.org/Cayman_Islands.html World Statesmen.org] {{Паўночная Амерыка паводле тэм|Сцяг|Сцягі}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кайманавых астравоў]] [[Катэгорыя:Сцягі Вялікабрытаніі]] jy0d38vwscuxqx9x7m0s98iceyv9kig Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5122790 5121406 2026-04-06T15:50:55Z NirvanaBot 40832 +14 новых 5122790 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Марлі Шэлтан|2026-04-06T10:29:35Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Эдмунд Кеслер|2026-04-06T10:13:39Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Стэфан дэ Латур|2026-04-06T09:58:52Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Канстанцін Перасвет-Солтан|2026-04-06T08:42:54Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Рахіль Баумволь|2026-04-06T06:44:20Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Нора Эфран|2026-04-06T05:24:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Роб Райнер|2026-04-06T05:06:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч|2026-04-05T20:45:07Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Эдмунд Івашкевіч|2026-04-05T20:25:45Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Віктар Таме|2026-04-05T19:57:48Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Валянціна Ціханаўна Ляпешка|2026-04-05T19:29:50Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Канстанцін Друцкі-Любецкі|2026-04-05T19:27:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Андрэа Поца|2026-04-05T17:30:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міськевіч|2026-04-05T16:18:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іна Радаева|2026-04-05T14:34:24Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Bully (альбом)|2026-04-05T14:30:48Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Лейб Рэйзер|2026-04-05T12:04:24Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Наомі Скот|2026-04-05T11:22:00Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Якія спяваюць пад дажджом|2026-04-05T10:08:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Стэнлі Донен|2026-04-05T09:57:47Z|StarDeg}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> sfaiz9ao1k2m85z2mye1nyly1633rzf Луіш Філіпэ (герцаг Браганса) 0 122107 5123005 4217024 2026-04-07T09:00:56Z Ueschar 151377 Паправіў спасылку 5123005 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''[[Інфант]] Луіш Філіпе''' ({{lang-pt|Infante Luís Filipe}}, {{Дата нараджэння|21|3|1887}} — {{Дата смерці|1|2|1908}}) — герцаг Браганса, старэйшы сын і спадчыннік [[кароль Партугаліі|караля Партугаліі]] [[Карлуш I|Карлуша I]] і [[Амелія Арлеанская|Амеліі Арлеанскай]]. У [[1907]] годзе наведаў афрыканскія калоніі Партугаліі. Дзейнічаў як рэгент у перыяд адсутнасці бацькі. [[1 лютага]] [[1908]] года [[Партугальскае царазабойства|разам з бацькам смяротна паранены]] ў [[Лісабон]]е тэрарыстамі-рэспубліканцамі. Карлуш I памёр адразу, інфант пражыў яшчэ 20 хвілін. У некаторых крыніцах азначана, што ён гэтыя 20 хвілін быў каралём ('''Луіш II''') і што гэта было самае кароткае ўладаранне ў гісторыі. Аднак у рэчаіснасці па партугальскіх законах не было аўтаматычнага наследавання, і кожны новы кароль павінен быў быць абвешчаны асобым чынам. Таму Луіш Філіпэ ніколі не валадарыў, а пасля забойстваў на прастол уступіў яго малодшы брат [[Мануэл II]] (лёгка паранены ў руку 1 лютага). {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол]] [[Катэгорыя:Кобург-Браганса]] diipz0drrv68nzex6gfclaif7td0nm1 Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч 0 122660 5122714 5120567 2026-04-06T12:16:08Z M.L.Bot 261 5122714 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сідаровіч}} {{Вучоны}} '''Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч''' (нар. {{ДН|23|6|1962}}, г. {{МН|Мінск||}}) — беларускі [[вучоны]] у галіне [[заалогія|заалогіі]] і [[экалогія|экалогіі]]. [[Доктар біялагічных навук]] (1997). Прафесар (2007). == Біяграфія == У 1985 годзе скончыў [[БДУ|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. У 1985—2015 гадах працаваў у [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па біярэсурсах|Інстытуце заалогіі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы па [[тэрыялогія|тэрыялогіі]], эвалюцыйнай экалогіі і папуляцыйнай біялогіі драпежных жывёл, заканамернасці эвалюцыйнага станаўлення і функцыянавання ў сучасных [[экасістэма]]х. Таксама ў іх даецца аналіз супольнасці [[пазваночныя|пазваночных]] [[драпежнікі|драпежнікаў]] і іх ахвяр у ландшафтах Паазерскага зледзянення. Мае сядзібу ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]], дзе праводзіць свае даследаванні [[воўк|ваўкоў]], рысяў ды іншых хрыбетных жывёл<ref>[https://news.tut.by/society/519800.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161120142007/https://news.tut.by/society/519800.html |date=20 лістапада 2016 }}</ref>. == Працы == * Норки, выдра, ласка и другие куньи. — Мн., 1995; * Куньи в Беларуси: Эволюционная биология, демография и биоценотические связи. — Мн., 1997; * Тропы, сцежкі, знакоўкі, логвішчы і іншыя адзнакі сысуноў Беларусі. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2025. — 512 с.: іл. * Reading mammal activity signs. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2024. — 458 с.: іл. * Naliboki Forest. Land, Wildlife and Human. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2020. — 1398 с., у трох тамах: іл. * Reproductive biology in grey wolves Canis lupus in Belarus: Common belief versus reality. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2019. — 223 с.: іл. * Behaviour and ecology of the Eurasian lynx. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2022. — 342 с.: іл. * Analysis of vertebrate predator-prey community. Studies within European Forest zone in terrains with transitional mixed forest in Belarus. — Мінск:Tesey, 2011. — 735 с.: іл. * Badger and Raccoon dog in Belarus. Population studies with implication for the decline in badgers. — Мінск:Чатыры Чвэрці, 2017. — 163 с.: іл. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сідаровіч Вадзім Яўгенавіч||368}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|141712|Сідаровіч Вадзім Яўгенавіч}} * [https://www.nalibokiforest.info/blog Налібоцкая пушча: аб гэтым тэрэне і ягоных жыхарах] — краязнаўчы блог Вадзіма Сідаровіча * [https://sidorovich.blog Zoology by Vadim Sidorovich] — навуковы блог Вадзіма Сідаровіча {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сідаровіч Вадзім Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Заолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заолагі СССР]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НПЦ НАН Беларусі па біярэсурсах]] 52i14ax12zb2ye2fj5zxrnav8wimjtj Лізавета Габсбург 0 125798 5123007 4853202 2026-04-07T09:13:55Z J-ka Zadzvinski 5766 афармленне 5123007 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Лізавета Габсбург | арыгінальнае імя = {{lang-de|Elisabeth von Habsburg}}<br /> {{lang-pl|Elżbieta Rakuszanka}} | партрэт = Elżbieta Rakuszanka (1436-1505).JPG | подпіс = | шырыня партрэта = | тытул_3 = Вялікая княгіня літоўская | парадак_3 = | пад імем_3 = | сцяг_3 = Herb Lytwa (Alex K).svg | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = [[Ульяна Іванаўна Гальшанская|Ульяна Гальшанская]] | пераемнік_3 = [[Алена Іванаўна]] | тытул_2 = Каралева-кансорт Польшчы | парадак_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = Alex_K_Kingdom_of_Poland3.svg | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = [[Соф’я Гальшанская]] | пераемнік_2 = [[Алена Іванаўна]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | пахавана = | дынастыя = [[Выява:Counts of Habsburg Arms.svg|20px]] [[Габсбургі]] | імя пры нараджэнні = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | Commons = Elisabeth of Austria (1437-1505) }} '''Лізавета Германская''' (Альжбета) {{lang-de|Elisabeth von Habsburg}} ({{Дата нараджэння|||1436}}, {{Месца нараджэння|Вена}} — {{Дата смерці|30|8|1505}}, {{Месца смерці|Кракаў}}) — дачка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Альбрэхт II (кароль Германіі)|Альбрэхта II]], жонка [[Казімір IV|Казіміра IV]]. Яе братам быў [[Ладзіслаў Постум]]. == Біяграфія == Лізавета была дачкой [[Альбрэхт II (кароль Германіі)|Альберта II Германскага (1397—1439)]] і яго жонкі [[Лізавета Люксембургская|Лізаветы Багемскай]] (1409—1442). Яна выйшла замуж 10 сакавіка 1454 года за караля Польшчы і Літвы [[Казімір IV|Казіміра IV]]. Чацвёра з яе сыноў сталі каралямі, таму яе таксама завуць «маці каралёў». Пасля смерці ў 1457 годзе бяздзетнага брата Лізаветы [[Ладзіслаў Постум|Ладзіслава Постума]] яна і яе сям’я заявілі правы на трон Багеміі і Венгрыі. Праз некаторы час яе старэйшы сын атрымаў абодва трона. Яе малодшы сын стаў каралём Польшчы і Літвы. == Сям’я == Лізавета была замужам за Казімірам IV, каралём Польшчы і Вялікім князем Літоўскім. Мела шасцярых сыноў: * '''[[Уласла II|Уладзіслаў Ягелон]]''' (1456—1516), кароль Чэхіі і Венгрыі; * '''[[Казімір Святы]]''' (1458—1484), намеснік бацькі ў Літве, памёр маладым, кананізаваны; * '''[[Ян Альбрэхт]]''' (1459—1501), спадчынік бацькі як [[Каралі польскія|кароль Польшчы]]; * '''[[Аляксандр Ягелон]]''' (1461—1506), спадчынік бацькі як вялікі князь літоўскі, пасля смерці Яна Альбрэхта таксама кароль Польшчы; * '''[[Жыгімонт I]]''' (1467—1548), пасля смерці Аляксандра стаў каралём Польшчы і вялікім князем літоўскім; * '''[[Фрыдэрык Ягелончык]]''' (1468—1503), біскуп кракаўскі, затым [[кардынал]] і архібіскуп гнезненскі. Мела таксама сямёра дочак, з якіх пяцёра выйшлі замуж за кіраўнікоў краін заходняй Еўропы: * '''[[Ядзвіга Ягелонка (герцагіня Ландсхут-Баварская)|Ядзвіга]]''' (1457—1502) жонка з 1475 года [[Георг Багаты|Георга Багатага]] (1455—1503), герцага Ландсхут-Баварскага; * '''Сафія''' (1464—1512) жонка з 1479 года Фрыдрыха (1460—1536), маркграфа Брандэнбург-Ансбахскага і Байрэйта, маці [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Прускага]]; * '''Лізавета''' (1465—1466/67); * '''Лізавета''' (1472—1480/81); * '''[[Ганна Ягелонка, 1476-1503|Ганна]]''' (1476—1503) жонка [[Багуслаў X|Багуслава X]], герцага Памеранскага (1454—1523); * '''[[Барбара Ягелон|Барбара]]''' (1478—1534), жонка з 1496 года герцага [[Георг Барадаты|Георга Саксонскага]] (1471—1539); * '''Лізавета''' (1482—1517), жонка з 1515 года герцага Фрыдрыха II фон Лігніц (1480—1547). {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 2zrekjjzehw9yk61wdohhsdryg4goi2 Вікіпедыя:Да перайменавання 4 131069 5122737 5122702 2026-04-06T12:54:36Z StachLysy 62453 +1 5122737 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] ihct24ohsewb52srq8z1lrw3gimgjxa 5122782 5122737 2026-04-06T15:43:59Z Feeleman 163471 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ Адказ 5122782 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :<nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Перайменаваць|Перайменаваць]]<nowiki>}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так.</nowiki> [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] murskypkashb2in5zqqqhk9pl51brlh 5122783 5122782 2026-04-06T15:44:44Z Feeleman 163471 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ 5122783 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так.[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 6s6mjbhwu286tps9uek1ofbrrxuft4w 5122784 5122783 2026-04-06T15:45:01Z Feeleman 163471 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ 5122784 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 1fkaecoxbpw7330983sk5oeaja4h0ml 5122785 5122784 2026-04-06T15:45:15Z Feeleman 163471 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ 5122785 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] n34zwg9ieitvnwdi4n9ais86z7m9q6l 5122848 5122785 2026-04-06T20:28:36Z Observr1 165706 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5122848 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прывадзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: === Катэгорыі === [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], === Шаблоны === [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. === Артыкулы === [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] giyanhiarghl3p4zok1igmeld1c06xg 5122850 5122848 2026-04-06T20:31:38Z Observr1 165706 арфаграфія 5122850 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: === Катэгорыі === [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], === Шаблоны === [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. === Артыкулы === [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] m6hfbaa0hjh2o8kt79vqytik974c2em 5122851 5122850 2026-04-06T20:31:57Z Plaga med 116903 /* Сысуны і млекакормячыя */ фарматаванне + каментарый 5122851 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] fe60ao5e4ewg2p3lvqkokh6reu5z59g 5122854 5122851 2026-04-06T20:33:55Z Observr1 165706 Забыў подпіс 5122854 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] dmteb99yni5jdvhy5ww5d7hm0zmotxl 5122855 5122854 2026-04-06T20:35:50Z Plaga med 116903 /* Артыкулы */ Адказ 5122855 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 4iascois1e6iehn3vv293c394oewhxf 5122856 5122855 2026-04-06T20:37:06Z Plaga med 116903 /* Цімаці Снайдэр → Тымаці Снайдэр */ Адказ 5122856 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7ndmov6nbh5a1fhjeuv209g70s9vtja 5122857 5122856 2026-04-06T20:39:38Z ~2026-20018-77 166039 /* Сысуны і млекакормячыя */ 5122857 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{Перайменаваць}}, бо ў БелЭн аддаюць перавагу млекакормячым. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-20018-77|&#126;2026-20018-77]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-20018-77|размова]]) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] a7w27tu42dth0wtwgcsekyxoyxn1njc 5122859 5122857 2026-04-06T20:40:33Z ~2026-20018-77 166039 /* Сысуны і млекакормячыя */ 5122859 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7ndmov6nbh5a1fhjeuv209g70s9vtja 5122870 5122859 2026-04-06T21:21:50Z Ueschar 151377 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ Адказ 5122870 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 76bsva071y9q8odxgme99qyahgl901z 5122892 5122870 2026-04-06T22:49:32Z StachLysy 62453 адказ 5122892 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] oplbf9w4jfarsiiiqx99lbmroyf1o05 5122976 5122892 2026-04-07T07:01:28Z Ueschar 151377 /* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ Адказ 5122976 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] qnd5woqiefym140r55c2jf07k33lpgc 5122989 5122976 2026-04-07T07:09:40Z Ueschar 151377 /* Збігнеў Бжазінскі */ Адказ 5122989 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 23:33, 6 красавіка 2026 (+03) ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 9afj9s2eiiq77wiwxf25a6yc8gjrozm 5123000 5122989 2026-04-07T08:22:24Z Observr1 165706 5123000 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7pkpojdkcmhm216g9ewla7r6ij1lry5 5123002 5123000 2026-04-07T08:35:35Z Feeleman 163471 /* Сысуны і млекакормячыя */ 5123002 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] fxyey2pgklmctsy5t9q2o2ouelebsmz 5123009 5123002 2026-04-07T09:28:40Z Economico-geographer 399 /* Сысуны і млекакормячыя */ 5123009 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] d6btbn4l65u356zn2k9i6y470dprbuh Пеляса 0 138094 5122997 5122308 2026-04-07T08:05:06Z KrebsCheer 166274 5122997 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пеляса |вышыня = 146,8<ref>Mapa Taktyczna Polski 1:100 000, (XVI-18) LIDA, Wojskowy Instytut Geograficzny 1926. {{ref-pl}}</ref> |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Больцішскі }} '''Пеляса́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieliasa}}, {{lang-ru|Пелеса}}, {{lang-lt|Pelesa}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Больцішскі сельсавет|Больцішскага сельсавета]]. Вёска знаходзіцца за 43 км на паўднёвы захад ад Воранава, аддалена ад Больцішкаў на 4,8 км, на р. [[Пеляса (рака)|Пеляса]]. == Назва == Назва паселішча перанятая з назвы ракі Пеляса (літ. ''Pelesа́''), даплыву ракі [[Мерачанка (прыток Нёмана)|Мерачанкі]]. У аснове гэтага гідроніма корань ''Pel-'' (яго варыяцыя ''Pal-'' у назве дзвінскай ракі [[Палата]]), ён звязаны з літоўскім ''pelkė, pala'' «балота», ''palios'' «вялікае балота на месцы зарослага возера», ''paļi'' «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», ''palas'' «забалочаны бераг возера»<ref>Juratė Sofija Laučiūtė. Polesė — «Pamiškė», «Palenkė» ar «Didelių pelkių kraštas»? // Baltistica XLI (3) 2006. С. 451—459.</ref>. Корань ''Pel-'' пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам ''-es-'', які аднаўляецца ў назвах рэк [[Лучоса]], [[Ачоса]], [[Воўчас]] (< ''Laukesa, Akesa, Vilkesa''). Назву рэчкі Пеляса можна ўмоўна перакласці як «[[Балачанка]]». У Пелясе дагэтуль фіксуецца аўтахтонны астравок літоўскамоўнага насельніцтва. == Гісторыя == [[File:2024.11.03 Coverlet from Pieliasa Voranava District Hrodna Region and Folk Wooden Carvings in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|Беларуская саматканая посцілка з Пелясы. Пачатак 1970-х гадоў. Лён, бавоўна, пераборнае ткацтва. [[Музей беларускага народнага мастацтва]].]] Вядома з XV стагоддзя. Да 1492 года — зямля ў Васілішкаўскім павеце ВКЛ, дзяржаўная ўласнасць, затым уласнасць [[Юндзіл Рачкавіч|Юндзіла Рачкавіча]], які пабудаваў тут «дварэц». У XVI стагоддзі належыла Юндзіловічам, Нарбутовічам, Міхневічам і іншым. У 1529 годзе каралеўскі чашнік М. Андрашовіч пабудаваў мост і гаць на р. Пеляса і браў мыта за праезд. У 1536 годзе маёнтак гаспадарскага баярына Ю. Даўгірдавіча. У 1553 годзе згадваецца касцёл. У 1559 годзе — цэнтр каталіцкай парафіі, касцёл меў 2 дымы сялян. У 1567 годзе — маёнтак М. Юндзіла, які ставіў у войска каня, частка ў зямянкі Нялюбы (6 каней). У 1585 годзе ўладанне Грынявіцкага, 1599 годзе — Нялюбовіча, каралеўскага маршалка Курча. У 1602 годзе ён запісаў маёнтак жонцы С. Сапяжанцы. У 1690 годзе — маёнтак у Забалацкай парафіі, шляхецкая ўласнасць. У 1787 годзе — сяло, цэнтр войтаўства Барцянскага староства [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] ВКЛ. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) — у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 года Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай, з 1842 года Віленскай губернях. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска ў Радунскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] Віленскай губерні, дзяржаўная ўласнасць, 91 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў 1897 годзе — 61 двор, 339 жыхароў, у 1908 годзе — 38 двароў 359 жыхароў, 499,68 дзес. зямлі, 58 коней. З 1921 года ў складзе Польшчы, 63 двары, 317 жыхароў; у Радунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1931 года — літоўская школа, з 1932 года — польская. Паводле [[Ольгерд Хамінскі|Ольгерда Хамінскага]], станам на 1927—1933 гг. у гэтай вёсцы доля [[Літоўская мова|літоўскамоўнага]] насельніцтва складала 51-90 %.<ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/pl/article/view/abs.2010.014 Olgierd Chomiński, Leszek Bednarczuk. Obszar językowy litewski w Państwie Polskim 1927-1933] // Acta Baltico-Slavica, 2010, 34. С. 237.</ref> Парафія створана ў 1925 годзе, касцёл Святога Лінуса быў пабудаваны і асвечаны ў 1935 годзе. З лістапада 1939 года — у БССР. З 15.1.1940 года — у [[Радунскі раён|Радунскім раёне]] Баранавіцкай вобласці, з 12.10.1940 года — у Слабодкаўскім сельсавеце. У 1940 годзе — 307 жыхароў. З канца чэрвеня 1941 года да сярэдзіны ліпеня 1944 года была акупіравана нацыстамі. 26.6.1941 года акупанты расстралялі 5 жыхароў, 10 былі вывезены на прымусовыя работы ў Германію. адзначана, што ў 1944 годзе ў вёсцы пераважала літоўскае насельніцтва<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, ISBN 978-83-7510-373-1, s. 199. {{ref-pl}}</ref>. З 20.9.1944 года — у Гродзенскай вобласці. У 1944—46 гг. існавала літоўская пачатковая школа, потым руская няпоўная сярэдняя школа. З 25.12.1962 года — у Воранаўскім раёне, У 1960 годзе — 388 жыхароў, у 1970 годзе — 331 жыхар. З 11.2.1972 года — у Старасмільгінскім, з 24.4.1978 года — у Больцішскім с/савеце<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>, у калгасе «Праўда». Касцёл Святога Лінуса зачынены ў 1962 годзе, вернуты, адбудаваны і асвечаны ў 1989 годзе<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100761.html Пеляса — парафія Св. Ліна]</ref>. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. У 1994 годзе была зарэгістравана мясцовая суполка [[літоўцы|літоўцаў]]<ref name="smdb-384">{{кніга|аўтар = Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene.|частка = |загаловак = Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Kaunas|выдавецтва = Kraštotvarka|год = 1999|том = |старонкі = 384|старонак = |серыя = |isbn = 9986-892-34-1|тыраж = }}</ref>. == Насельніцтва == * 2004 г. — 86 гаспадарак, 228 жыхароў. * 2014 г. — 70 гаспадарак, 167 жыхароў. == Гаспадарка, адукацыя, культура == Сярэдняя школа, сельскі клуб, магазін, ферма. У 2014 г. ў складзе СВК «Больцішкі». У 1992 г. адкрыта недзяржаўная базавая, з 1999 г. сярэдняя школа з выкладаннем на [[літоўская мова|літоўскай мове]] (у 2003/2004 вучэбным годзе 95 вучняў 29 настаўнікаў). Пры школе з 1993 года дзейнічала грамадскае аб’яднанне літоўцаў «Гімтыне», з 1996 года гісторыка-этнаграфічны музей, літоўскі культурна-асветны цэнтр. «Гімтыне» — першае афіцыйна зарэгістраванае ў Беларусі грамадскае аб’яднанне літоўцаў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/04/19/bez-gimtine/|title=У Гродне ліквідуюць аб'яднанне літоўцаў "Гімціне"|first=А.|last=К|website=Hrodna.life|date=2023-04-19|access-date=2024-01-13}}</ref>. У перакладзе з літоўскага «gimtinė» — «радзіма». У 2022 г. літоўская школа была закрыта ўладамі Беларусі. Афіцыйнай падставай для гэтага стала тое, што, паводле змен у Кодэкс аб адукацыі Беларусі, з 1 верасня 2022 года ў Беларусі мовы школьнага навучання толькі руская і беларуская. 12 жніўня 2022 года Міністэрства замежных спраў Літвы заявіла пасольству Беларусі ў Літве афіцыйную ноту з нагоды закрыцця літоўскіх школ у Беларусі<ref>https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=36002&p_k=1&p_t=282373</ref>. 28 красавіка 2023 года Гродзенскі абласны суд вынес рашэнне пра ліквідацыю<ref name=":0" /> грамадскага аб’яднання літоўцаў «Гімтыне». Заяўнікам выступіла Галоўнае ўпраўленне юстыцыі Гродзенскага аблвыканкама. Да таго, 27 красавіка, у МЗС Літвы выклікалі прадстаўніка Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літве, яму ўручылі ноту пратэсту ў сувязі ліквідацыяй грамадскага аб’яднання. == Славутасці == [[Файл:Пеляса. Касцёл Святога Лінуса (01).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]]]] [[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]] (пабудаваны ў 1935 годзе) — помнік архітэктуры эклектыкі з выкарыстаннем стылізаваных форм готыкі. 23 верасня 2010 года ў вёсцы адкрыты помнік вялікаму князю літоўскаму [[Вітаўт]]у (аўтар — [[Альгімантас Сакалаўскас]]), які праязджаў праз Пелясу па дарозе з [[Вільнюс|Вільні]] ў [[Гродна]]<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 У Воранаўскім раёне паставілі помнік Вітаўту] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120716141726/http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 |date=16 ліпеня 2012 }} «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», 24 верасня 2010</ref>. Усталяваны на ініцыятыву і пры падтрымцы літоўскага боку. Адкрыццё помніка было прымеркавана да 600-годдзя [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. Вітаўт паказаны ў вобразе сярэднявечнага рыцара з каронай, скіпетрам як сімвалам улады ў левай руцэ і мячом, на які ён абапіраецца, у правай. Скульптура выканана ў тэхніцы традыцыйнай літоўскай народнай разьбы па дрэве. Вышыня каля 6 метраў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29979509.html svaboda.org]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхал Шымялевіч]] (1879—1969), гісторык, лідскі краязнавец. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == <!--{{Commons|Category:}}--> * [http://www.radzima.org/be/miesca/pelyasa.html Пеляса на «Radzima.org»] * [http://globustut.by/pelyasa/index.htm Пеляса на «Globustut.by»] {{ref-ru}} {{Больцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Больцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пеляса| ]] l0chf9l371ys99yfn60m4jq1g5wolk3 5122998 5122997 2026-04-07T08:06:31Z KrebsCheer 166274 /* Насельніцтва */ 5122998 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пеляса |вышыня = 146,8<ref>Mapa Taktyczna Polski 1:100 000, (XVI-18) LIDA, Wojskowy Instytut Geograficzny 1926. {{ref-pl}}</ref> |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Больцішскі }} '''Пеляса́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieliasa}}, {{lang-ru|Пелеса}}, {{lang-lt|Pelesa}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Больцішскі сельсавет|Больцішскага сельсавета]]. Вёска знаходзіцца за 43 км на паўднёвы захад ад Воранава, аддалена ад Больцішкаў на 4,8 км, на р. [[Пеляса (рака)|Пеляса]]. == Назва == Назва паселішча перанятая з назвы ракі Пеляса (літ. ''Pelesа́''), даплыву ракі [[Мерачанка (прыток Нёмана)|Мерачанкі]]. У аснове гэтага гідроніма корань ''Pel-'' (яго варыяцыя ''Pal-'' у назве дзвінскай ракі [[Палата]]), ён звязаны з літоўскім ''pelkė, pala'' «балота», ''palios'' «вялікае балота на месцы зарослага возера», ''paļi'' «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», ''palas'' «забалочаны бераг возера»<ref>Juratė Sofija Laučiūtė. Polesė — «Pamiškė», «Palenkė» ar «Didelių pelkių kraštas»? // Baltistica XLI (3) 2006. С. 451—459.</ref>. Корань ''Pel-'' пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам ''-es-'', які аднаўляецца ў назвах рэк [[Лучоса]], [[Ачоса]], [[Воўчас]] (< ''Laukesa, Akesa, Vilkesa''). Назву рэчкі Пеляса можна ўмоўна перакласці як «[[Балачанка]]». У Пелясе дагэтуль фіксуецца аўтахтонны астравок літоўскамоўнага насельніцтва. == Гісторыя == [[File:2024.11.03 Coverlet from Pieliasa Voranava District Hrodna Region and Folk Wooden Carvings in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|Беларуская саматканая посцілка з Пелясы. Пачатак 1970-х гадоў. Лён, бавоўна, пераборнае ткацтва. [[Музей беларускага народнага мастацтва]].]] Вядома з XV стагоддзя. Да 1492 года — зямля ў Васілішкаўскім павеце ВКЛ, дзяржаўная ўласнасць, затым уласнасць [[Юндзіл Рачкавіч|Юндзіла Рачкавіча]], які пабудаваў тут «дварэц». У XVI стагоддзі належыла Юндзіловічам, Нарбутовічам, Міхневічам і іншым. У 1529 годзе каралеўскі чашнік М. Андрашовіч пабудаваў мост і гаць на р. Пеляса і браў мыта за праезд. У 1536 годзе маёнтак гаспадарскага баярына Ю. Даўгірдавіча. У 1553 годзе згадваецца касцёл. У 1559 годзе — цэнтр каталіцкай парафіі, касцёл меў 2 дымы сялян. У 1567 годзе — маёнтак М. Юндзіла, які ставіў у войска каня, частка ў зямянкі Нялюбы (6 каней). У 1585 годзе ўладанне Грынявіцкага, 1599 годзе — Нялюбовіча, каралеўскага маршалка Курча. У 1602 годзе ён запісаў маёнтак жонцы С. Сапяжанцы. У 1690 годзе — маёнтак у Забалацкай парафіі, шляхецкая ўласнасць. У 1787 годзе — сяло, цэнтр войтаўства Барцянскага староства [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] ВКЛ. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) — у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 года Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай, з 1842 года Віленскай губернях. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска ў Радунскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] Віленскай губерні, дзяржаўная ўласнасць, 91 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў 1897 годзе — 61 двор, 339 жыхароў, у 1908 годзе — 38 двароў 359 жыхароў, 499,68 дзес. зямлі, 58 коней. З 1921 года ў складзе Польшчы, 63 двары, 317 жыхароў; у Радунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1931 года — літоўская школа, з 1932 года — польская. Паводле [[Ольгерд Хамінскі|Ольгерда Хамінскага]], станам на 1927—1933 гг. у гэтай вёсцы доля [[Літоўская мова|літоўскамоўнага]] насельніцтва складала 51-90 %.<ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/pl/article/view/abs.2010.014 Olgierd Chomiński, Leszek Bednarczuk. Obszar językowy litewski w Państwie Polskim 1927-1933] // Acta Baltico-Slavica, 2010, 34. С. 237.</ref> Парафія створана ў 1925 годзе, касцёл Святога Лінуса быў пабудаваны і асвечаны ў 1935 годзе. З лістапада 1939 года — у БССР. З 15.1.1940 года — у [[Радунскі раён|Радунскім раёне]] Баранавіцкай вобласці, з 12.10.1940 года — у Слабодкаўскім сельсавеце. У 1940 годзе — 307 жыхароў. З канца чэрвеня 1941 года да сярэдзіны ліпеня 1944 года была акупіравана нацыстамі. 26.6.1941 года акупанты расстралялі 5 жыхароў, 10 былі вывезены на прымусовыя работы ў Германію. адзначана, што ў 1944 годзе ў вёсцы пераважала літоўскае насельніцтва<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, ISBN 978-83-7510-373-1, s. 199. {{ref-pl}}</ref>. З 20.9.1944 года — у Гродзенскай вобласці. У 1944—46 гг. існавала літоўская пачатковая школа, потым руская няпоўная сярэдняя школа. З 25.12.1962 года — у Воранаўскім раёне, У 1960 годзе — 388 жыхароў, у 1970 годзе — 331 жыхар. З 11.2.1972 года — у Старасмільгінскім, з 24.4.1978 года — у Больцішскім с/савеце<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>, у калгасе «Праўда». Касцёл Святога Лінуса зачынены ў 1962 годзе, вернуты, адбудаваны і асвечаны ў 1989 годзе<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100761.html Пеляса — парафія Св. Ліна]</ref>. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. У 1994 годзе была зарэгістравана мясцовая суполка [[літоўцы|літоўцаў]]<ref name="smdb-384">{{кніга|аўтар = Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene.|частка = |загаловак = Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Kaunas|выдавецтва = Kraštotvarka|год = 1999|том = |старонкі = 384|старонак = |серыя = |isbn = 9986-892-34-1|тыраж = }}</ref>. == Насельніцтва == * 2004 г. — 228 жыхароў, 86 гаспадарак. * 2009 г. — 168 жыхароў. * 2014 г. — 167 жыхароў, 70 гаспадарак. == Гаспадарка, адукацыя, культура == Сярэдняя школа, сельскі клуб, магазін, ферма. У 2014 г. ў складзе СВК «Больцішкі». У 1992 г. адкрыта недзяржаўная базавая, з 1999 г. сярэдняя школа з выкладаннем на [[літоўская мова|літоўскай мове]] (у 2003/2004 вучэбным годзе 95 вучняў 29 настаўнікаў). Пры школе з 1993 года дзейнічала грамадскае аб’яднанне літоўцаў «Гімтыне», з 1996 года гісторыка-этнаграфічны музей, літоўскі культурна-асветны цэнтр. «Гімтыне» — першае афіцыйна зарэгістраванае ў Беларусі грамадскае аб’яднанне літоўцаў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/04/19/bez-gimtine/|title=У Гродне ліквідуюць аб'яднанне літоўцаў "Гімціне"|first=А.|last=К|website=Hrodna.life|date=2023-04-19|access-date=2024-01-13}}</ref>. У перакладзе з літоўскага «gimtinė» — «радзіма». У 2022 г. літоўская школа была закрыта ўладамі Беларусі. Афіцыйнай падставай для гэтага стала тое, што, паводле змен у Кодэкс аб адукацыі Беларусі, з 1 верасня 2022 года ў Беларусі мовы школьнага навучання толькі руская і беларуская. 12 жніўня 2022 года Міністэрства замежных спраў Літвы заявіла пасольству Беларусі ў Літве афіцыйную ноту з нагоды закрыцця літоўскіх школ у Беларусі<ref>https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=36002&p_k=1&p_t=282373</ref>. 28 красавіка 2023 года Гродзенскі абласны суд вынес рашэнне пра ліквідацыю<ref name=":0" /> грамадскага аб’яднання літоўцаў «Гімтыне». Заяўнікам выступіла Галоўнае ўпраўленне юстыцыі Гродзенскага аблвыканкама. Да таго, 27 красавіка, у МЗС Літвы выклікалі прадстаўніка Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літве, яму ўручылі ноту пратэсту ў сувязі ліквідацыяй грамадскага аб’яднання. == Славутасці == [[Файл:Пеляса. Касцёл Святога Лінуса (01).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]]]] [[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]] (пабудаваны ў 1935 годзе) — помнік архітэктуры эклектыкі з выкарыстаннем стылізаваных форм готыкі. 23 верасня 2010 года ў вёсцы адкрыты помнік вялікаму князю літоўскаму [[Вітаўт]]у (аўтар — [[Альгімантас Сакалаўскас]]), які праязджаў праз Пелясу па дарозе з [[Вільнюс|Вільні]] ў [[Гродна]]<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 У Воранаўскім раёне паставілі помнік Вітаўту] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120716141726/http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 |date=16 ліпеня 2012 }} «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», 24 верасня 2010</ref>. Усталяваны на ініцыятыву і пры падтрымцы літоўскага боку. Адкрыццё помніка было прымеркавана да 600-годдзя [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. Вітаўт паказаны ў вобразе сярэднявечнага рыцара з каронай, скіпетрам як сімвалам улады ў левай руцэ і мячом, на які ён абапіраецца, у правай. Скульптура выканана ў тэхніцы традыцыйнай літоўскай народнай разьбы па дрэве. Вышыня каля 6 метраў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29979509.html svaboda.org]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхал Шымялевіч]] (1879—1969), гісторык, лідскі краязнавец. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == <!--{{Commons|Category:}}--> * [http://www.radzima.org/be/miesca/pelyasa.html Пеляса на «Radzima.org»] * [http://globustut.by/pelyasa/index.htm Пеляса на «Globustut.by»] {{ref-ru}} {{Больцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Больцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пеляса| ]] ctb43pn3kh71jmyne3iv2k6yl2zd7jk Вінцас Крэве-Міцкявічус 0 144778 5122711 5122150 2026-04-06T12:05:30Z M.L.Bot 261 афармленне, ачыстка карткі 5122711 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Вінцас Крэве-Міцкявічус''' ({{lang-lt|Vincas Krėvė (Mickevičius)}}; {{ДН|19|10|1882}}, в. [[Субартовічы]], [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі павет]], [[Віленская губерня]] — {{ДС|17|7|1954}}, {{МС|Брумал||}}, [[Пенсільванія|штат Пенсільванія]], [[ЗША]]) — літоўскі [[пісьменнік]], празаік, [[паэт]], крытык, [[драматург]], публіцыст, [[перакладчык]]; класік літоўскай літаратуры. У [[1940]] годзе — выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра [[Літва|Літвы]]. == Бібліяграфія == * V. Krėvės raštai: 10 t. — Kaunas; Vilnius: Švyturys, 1921—1930. — 10 t. * Raštai: 6 t. — Boston, 1956—1961. * Rinktiniai raštai: 3 t. — Vilnius: Vaga, 1982. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://anthology.lms.lt/texts/32/main.html Šiaudinėj pastogėj] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051026074707/http://anthology.lms.lt/texts/32/main.html |date=26 кастрычніка 2005 }} * [http://anthology.lms.lt/texts/33/main.html Skirgaila] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051231101219/http://anthology.lms.lt/texts/33/main.html |date=31 снежня 2005 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крэве-Міцкявічус Вінцас}} [[Катэгорыя:Паэты Літвы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Драматургі Літвы]] [[Катэгорыя:Публіцысты Літвы]] [[Катэгорыя:Крытыкі Літвы]] 1mugtoiddg9esu5pav2wvlbpt1hatx8 Вікінавіны 0 162230 5123008 4276250 2026-04-07T09:23:09Z National democrat (BSDH) 157272 дапаўненне 5123008 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя= Вікінавіны<br />Wikinews |лагатып= Wikinews-logo.svg |url= http://www.wikinews.org |скрыншот= |commercial= Не |размяшчэнне= |тып= |рэгістрацыя= апцыянальна |уладальнік= [[Фонд Вікімедыя]] |аўтар= |пачатак працы= |бягучы статус= |абарот= |прыбытак= }} '''Вікінаві́ны''' ({{lang-en|Wikinews}}) — адкрытае навінавае [[інтэрнэт]]-выданне, якое вядзецца неаплачанымі добраахвотнікамі. Тэхналогія і прынцыпы напісання навінавых артыкулаў у Вікінавінах такія ж, як у іншых выданнях [[Фонд Вікімедыя|Фонду Вікімедыя]] — некамерцыйнай арганізацыі, якая падтрымлівае Вікінавіны. == Гісторыя == У лістападзе [[2004]] года была запушчана пробная версія. У снежні 2004 года скончылася [[бэта-тэставанне]]. 30 сакавіка 2026 года [[Савет папячыцеляў Фонду Вікімедыя]] вырашыў закрыць праект Вікінавіны. Сярод ключавых прычын названы нізкі ўзровень актыўнасці супольнасці, а таксама наяўнасць фарматаў навін у артыкулах Вікіпедыі. == Спасылкі == {{Commons|Category:Wikinews}} * {{official|www.wikinews.org|«Вікінавінах»}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Фонд Вікімедыя}} [[Катэгорыя:Праекты Вікімедыі]] a47kkdb1qzi8pyywt4ld1i9mxwa95v5 Венерын пояс 0 164166 5122962 4693870 2026-04-07T01:26:49Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1813 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122962 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Венерын пояс |image file = Cestum veneris.png |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Cestum |rang = Від |latin = Cestum veneris |author = [[Lesueur]], 1813 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Cestum veneris }} '''Венерын пояс''' (''Cestum veneris'') — [[Біялагічны від|від]] [[грабневікі|грабневікоў]] з класа [[Tentaculata|шчупальцавых]], адзіны ў родзе [[Cestum]]. Дарослыя асобіны маюць празрыстае халадцападобнае цела стужкападобнай формы, моцна выцягнутае ў шырыню, пераліваецца ўсімі колерамі вясёлкі. Адзін з найбольш буйных відаў грабневікоў, даўжыня да 1,5 м. Прадстаўнікі гэтага віду вядуць пелагічны лад жыцця, плаваючы за кошт змеепадобных выгінаў цела. Жыве ў трапічных і субтрапічных водах мораў і акіянаў па ўсім свеце. {{НК}} [[Катэгорыя:Грабневікі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1813 годзе]] hx0uh7368m2brfvoaay9econ1nfjtjx Федэрацыя Вест-Індыі 0 164586 5122941 4840675 2026-04-07T00:31:34Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg with [[File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 5122941 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Федэрацыя Вест-Індыі |саманазва = West Indies Federation |статус = |гімн = '''«[[God Save the Queen]]»''' <br/> («Божа, беражы Каралеву») |сцяг = Flag of West Indies.svg |апісанне_сцяга = |герб = Coat of arms of the Federation of the West Indies.png |апісанне_герба = |карта = Map of the West Indies Federation.svg |апісанне = |p1 = Калонія Барбадас |flag_p1 =Flag of Barbados (1870–1966).svg |p2 = Калонія Ямайка |flag_p2 = Flag of Jamaica (1957–1962).svg |p3 = Брытанскія Трынідад і Табага |flag_p3 = Flag of Trinidad and Tobago (1889–1958).svg |p4 = Брытанскія Падветраныя астравы |flag_p4 = Missing Blue Ensign.svg |p5 = Брытанскія Наветраныя астравы |flag_p5 = Flag of the British Windward Islands (1903–1953).svg |утворана = 1958 |ліквідавана = 1962 |s1 = Антыгуа і Барбуда |flag_s1 = |s2 = Барбадас |flag_s2 =Flag of Barbados (1870–1966).svg |s3 = Грэнада |flag_s3 = |s4 = Дамініка |flag_s4 = |s5 = Кайманавы астравы |flag_s5 = Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg |s6 = Мантсерат |flag_s6 = Old Flag of Montserrat.svg |s7 = Сент-Вінсент і Грэнадзіны |flag_s7 = Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg |s8 = Сент-Крыстафер-Невіс-Ангілья |flag_s8 = |s9 = Сент-Люсія |flag_s9 = |s10 = Трынідад і Табага |flag_s10 = Flag of Trinidad and Tobago (1889–1958).svg |s11 = Цёркс і Кайкас |flag_s11 = Flag of the Turks and Caicos Islands (1889–1968).svg |s12 = Ямайка |flag_s12 = Flag of Jamaica (1957–1962).svg |дэвіз = '''«To dwell together in unity»''' <br/> («Жыць разам у адзінстве») |у_складзе = |сталіца = [[Порт-оф-Спейн]] |гарады = |мова = |валюта = [[Брытанскі вест-індскі долар]] |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = 20.239 км² ([[1962]]) |насельніцтва = 3.264.600 ([[1962]]) |форма_кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Каралева |кіраўнік1 = [[Елізавета II]] |год_кіраўніка1 = [[1958]] – [[1962]] |тытул_кіраўнікоў2 = Генерал-губернатар |кіраўнік2 = Патрык Джордж Томас Б'юк-Хэпберн, барон Хэйлес |год_кіраўніка2 = [[1958]] – [[1962]] |тытул_кіраўнікоў3 = Прэм'ер-міністр |кіраўнік3 = [[Грантлі Херберт Адамс]] |год_кіраўніка3 = [[1958]] – [[1962]] |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = |заўв = }} '''Федэрацыя Вест-Індыі''' ({{lang-en|Federation of the West Indies}}, або {{lang-en|West Indian Federation}}) — аб'яднанне брытанскіх астраўных уладанняў у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. Існавала з [[3 студзеня]] [[1958]] па [[31 мая]] [[1962]]. Заяўленай мэтай стварэння федэрацыі было фармаванне палітычнай супольнасці, якая магла б атрымаць незалежнасць ад Вялікабрытаніі як адзінае цэлае. Аднак, перш чым гэта адбылося, федэрацыя распалася ў сувязі з нарастаючым ўнутранымі канфліктамі паміж членамі Федэрацыі. * Сталіца [[Порт-оф-Спейн]]. * Кіраўнік федэрацыі - каралева Вялікабрытаніі, прадстаўленая генерал-губернатарам. Гэтую пасаду ад утварэння да роспуску займаў Патрык Джордж Томас Б'юк-Хэпберн, барон Хэйлес. Генерал-губернатар прызначаў прэм'ер-міністра. Ім быў Грантлі Херберт Адамс (ад Лейбарысцкай партыі). [[Катэгорыя:Былыя калоніі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Краіны Карыбскага басейна]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Амерыкі]] f732j0gltgzzp5yzqtowlkq3509nrll Мадонна (Мунк) 0 187613 5122748 4543953 2026-04-06T13:36:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Карціны з аголенымі жанчынамі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122748 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Мадонна}} {{твор мастацтва |тып = карціна |выява = |памер = 250px |назва = Мадонна |арыгінал = Madonna |мастак = [[Эдвард Мунк]] |год = 1894 |матэрыял = Палатно |тэхніка = [[алейныя фарбы|алей]] |вышыня = |шырыня = |месцазнаходжанне = Осла |музей = [[Музей Мунка]] }} '''Мадонна''' ({{lang-no|Madonna}}) — карціна [[Нарвегія|нарвежскага]] мастака-[[экспрэсіянізм|экспрэсіяніста]] [[ Эдвард Мунк|Эдварда Мунка]]. Першы варыянт «Мадонны» быў намаляваны ў 1893—1894 гадах, у 1895 годзе была выканана [[літаграфія]], усяго Мунк стварыў пяць варыянтаў карціны. Мадонна намалявана маладой аголенай жанчынай з напаўзачыненымі ў экстазе вачамі і распушчанымі чорнымі валасамі. Ад кананічнай выявы Мадонны застаўся толькі [[німб]] вакол галавы. Літаграфія адрозніваецца ад варыянту [[алейныя фарбы|алеем]] афармленнем у выглядзе рамы з малюнкамі сперматазоідаў і маленькай фігуркай [[эмбрыён]]а ў левым ніжнім куце. Натуршчыцай для адной з версій карціны была [[Дагні Юль|Дагні Юль]], жонка пісьменніка [[Станіслаў Пшыбышэўскі|Станіслава Пшыбышэўскага]] і блізкая сяброўка Мунка. Розныя версіі «Мадонны» ў наш час знаходзяцца ў [[Музей Мунка|музеі Мунка]] і [[Нацыянальны музей мастацтва, архітэктуры і дызайну|Нацыянальным музеі мастацтва, архітэктуры і дызайну]] у [[Осла]], а таксама ў [[Гамбургскі кунстхале|Кунстхале]] у [[Гамбург]]у. Яшчэ дзве версіі прыналежаць прыватным калекцыянерам. == Спасылкі == * [http://www.csulb.edu/~karenk/20thcwebsite/438mid/ah438mid-Info.00004.html «Мадонна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100402014031/http://www.csulb.edu/~karenk/20thcwebsite/438mid/ah438mid-Info.00004.html |date=2 красавіка 2010 }} на сайце [[Універсітэт штата Каліфорнія|Універсітэта штата Каліфорнія]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Карціны Эдварда Мунка]] [[Катэгорыя:Карціны з аголенымі жанчынамі]] jbx5cdoo11gp4g43f8iae3myuansvb1 Палац кансерватараў 0 192734 5122908 4895007 2026-04-06T23:31:52Z Scip. 57869 /* Галерэя */ + 5122908 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Музей |Беларуская назва = Палац кансерватараў |Арыгінальная назва = {{lang-it|Palazzo dei Conservatori}} |Выява = Muzeum Kapitolinskie.JPG |Статус = Ахоўваецца дзяржавай |Краіна = Італія |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Рым |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 53|lat_sec = 34.87 |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 28|lon_sec =58.19 |region = IT |Тып будынка = [[Палац]] |Архітэктурны стыль = [[Архітэктура Адраджэння|Адраджэнне]] |Архітэктар = [[Джакама дэла Порта]] |Заснавальнік = [[Сікст IV]] |Заснаванне = XV |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1537 |Заканчэнне будаўніцтва = 1558 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі}} |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = Добры |Вышыня = |Матэрыял = |Сайт = |Commons = Palazzo dei Conservatori (Rome) }} [[Файл:Conservatori - pianta piano 1.jpg|thumb|План будынка]] '''Палац кансерватараў''' або '''Палацца-дэі-Кансерваторы''' ({{lang-it|Palazzo dei Conservatori}}) — [[Архітэктура Адраджэння|рэнесансны]] будынак на [[Капітолій|Капіталійскай]] плошчы ў [[Рым]]е. У палацы знаходзіцца большая частка экспанатаў [[Капіталійскія музеі|Капіталійскіх музеяў]]. Сярод іх такія вядомыя скульптуры як «[[Капіталійская ваўчыца]]», «[[Калос Канстанціна]]» і іншыя. == Гісторыя == Першы будынак палаца быў пабудаваны пры [[Папа Рымскі|Папе]] [[Мікалай V|Мікалаі V]] у сярэдзіне [[XV]] стагоддзя. Тады яно складалася з дванаццаці арак на першым паверсе, там жа віднеліся і шэсць вокнаў. Тут засядалі суддзі-кансерватары (якія і далі назву палацу), сенатары з [[Палац сенатараў (Рым)|суседняга палаца]] і высокапастаўленыя гарадскія асобы, якія разам ажыццяўлялі ўладу над вечным горадам. Паступова, з узмацненнем магутнасці Папы, значнасць палаца, як і ўсёй астатняй улады, істотна паменшылася. Пачатак музею паклаў [[Папа Рымскі|Папа]] [[Сікст IV]] у [[1471]] годзе, перадаўшы ў дар «народу [[Рым]]а» зборы антычнай [[бронза|бронзы]], якія да таго часу знаходзіліся ў сценах [[Латэранскі палац|Латэрана]]. Гаварыць пра «музеі» ў множным ліку, з прычыны таго, што ў [[XVIII]] стагоддзі Папа [[Бенедыкт XIV]] дадаў да арыгінальнай калекцыі старажытных скульптур карцінную галерэю. Адкрыты для публікі ў [[1734]] годзе, падчас кіравання [[Клімент XII|Клімента XII]], ён лічыцца першым адкрытым музеем у свеце. Месцам, дзе мастацтва было для ўсіх, а не толькі для яго ўладальнікаў. Палацца-дэі-Кансерваторы выкананы ў [[Каласальны ордар|каласальным ордары]]: абодва паверхі будынка аб’яднаны вялікімі [[Карынфскі ордар|карынфскімі]] [[пілястра]]мі. [[Порцік]], павялічаны пры Папе [[Аляксандр VII|Аляксандры VII]], падтрымліваюць [[Іанічны ордар|іанічныя калоны]]. [[Мікеланджэла]] планаваў вокны з [[эдыкула]]мі і балконам. Пасля смерці ў [[1564]] годзе ён пакінуў план будынка на чарцяжах. Сам палац быў пабудаваны ў перыяд з [[1574]] па [[1599]] гады [[Джакама дэла Порта]] ў стылі [[Рэнесансная архітэктура|Рэнесанс]], з выкарыстаннем [[Каласальны ордар|каласальнага ордара]]. Гэты ж архітэктар дадаў да фасада вялікае акно пасярэдзіне. == Калекцыя экспанатаў == * [[Капіталійская ваўчыца]] * [[Капіталійскі Брут]] * Бюст [[Комад]]а * Бюст [[Даміцыян]]а, сёння які прыпісваецца [[Канстанцін II|Канстанціну II]] * [[Калос Канстанціна]] * [[Паміраючы гал]] * Дзве [[штучная мазаіка|штучныя мазаікі]] з выявай тыгра, які нападае на цяля, знойдзеныя ў [[базіліка Юнія Баса|базіліцы Юнія Баса]] * [[Хлопчык, які выцягвае стрэмку]] * [[Геркулес з Бычынага форума]] * Галава Медузы ([[Ларэнца Берніні]]) * Статуя [[Урбан VIII|Урбана VIII]] (Берніні) == Галерэя == <gallery> Выява:0 Cortile dei Conservatori - Musei Capitolini - Rome (1).JPG|Унутраны двор Палаца кансерватараў Выява:Lupa Capitolina, Rome.jpg|[[Капіталійская ваўчыца]] Выява:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|[[Калос Канстанціна]] Выява:Dying gaul.jpg|[[Паміраючы гал]] Выява:Museos Capitolinos, Roma, Italia, 2022-09-16, DD 86-88 HDR.jpg|Унутры палаца </gallery> == Гл. таксама == * [[Капіталійскія музеі]] == Літаратура == * ''De Angelis D’Ossat Guglielmo'', ''Pietrangeli Carlo'' Il Campidoglio di Michelangelo. — Рим: «Silvana» Editoriale d’arte, 196. — С.49 == Спасылкі == * [http://www.mikelangelo.ru/txt/023kapit2.shtml www.mikelangelo.ru] {{Славутасці Рыма}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыма]] [[Катэгорыя:Палацы Рыма]] [[Катэгорыя:Музеі Італіі]] ntpl4rxyuwbmgggjkdly8zie7u0fvh2 Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5122787 5120794 2026-04-06T15:50:30Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5122787 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэа Поца|2026-04-05T17:30:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|34-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|2026-04-02T10:45:32Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Амфітэатр (Маладзечна)|2026-03-31T15:01:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Краснаярскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна|2026-03-31T05:16:34Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Нарыльскі Запалярны тэатр драмы|2026-03-30T06:54:12Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Францішак Неміроўскі|2026-03-28T19:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Музей пры Горы-Горацкім земляробчым інстытуце|2026-03-25T14:12:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гёхштэт (замак)|2026-03-25T12:17:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ёханес Кэбін|2026-03-24T11:42:35Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Капліца Таварыства дабрачыннасці|2026-03-24T06:32:54Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі|2026-03-19T22:29:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац Аўгустовак ў Гародні|2026-03-18T08:47:14Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Бернард Мацяёўскі|2026-03-16T15:20:09Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Свята-Мікола-Сафійская царква (Бабруйск)|2026-03-15T19:58:27Z|Jaŭhien}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o3yhat5di2c4lvdzp9jdd1h8pr1593a Неверагодны лёс Амэлі Пулен 0 194852 5122738 5122103 2026-04-06T13:11:53Z StachLysy 62453 дапаўненне, афармленне 5122738 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 59 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="max-width: 300px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="max-width: 300px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|publisher=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archivedate=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|lang=es|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] jozodgqyhltbbp064321kf3mhxrg4fc 5122749 5122738 2026-04-06T13:40:13Z StachLysy 62453 дапаўненне, афармленне 5122749 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. === Месцы здымкаў === Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка Сакрэ-Кёр і канал Сен-Мартэн. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 59 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 100px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|publisher=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archivedate=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|lang=es|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] rl9bx1785vv1vqf8fv182x496dhj9lr 5122779 5122749 2026-04-06T14:59:59Z StachLysy 62453 дапаўненне 5122779 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. === Месцы здымкаў === Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка Сакрэ-Кёр і канал Сен-Мартэн. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен]]е (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> }} Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref>. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 100px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|publisher=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archivedate=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|lang=es|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] lb3ji0phyynx3719gglgda8nq1juefe 5122871 5122779 2026-04-06T21:24:22Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5122871 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. === Месцы здымкаў === Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> }} Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref>. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|publisher=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archivedate=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|lang=es|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] tg5rx7d65l1rznhvwkagz9nheqzorwq Бліч 0 197040 5122774 5067444 2026-04-06T14:40:12Z Plaga med 116903 5122774 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Bleach<br/>Бліч | image = | caption = | ja_kanji = ブリーチ | ja_romaji = Burīchi }} {{Infobox animanga/Footer}} '''«Бліч»''' ({{lang-ja|ブリーチ}}, {{lang-en|Bleach}}) — [[Манга (мастацтва)|манга]], і [[анімэ]], напісана і праілюстравана [[Кубо Тайто]]. == Сюжэт == Гісторыя сочыць за жыццём Ічыга Курасакі, 15-гадовага старшакласніка, які валодае звышнатуральнай здольнасцю бачыць духі. Аднойчы [[шынігі|шынігамі]] (бог смерці ў [[японская міфалогія|японскай міфалогіі]]) па мянушцы Рукія Кучыкі трапляе ў дом Ічыга, гонячыся за «пустым» (моцным злым [[дух]]ам). У ходзе бою Рукія атрымаў цяжкае раненне, і таму ён вырашае перадаць частку сваіх паўнамоцтваў Ічыга, ператварыўшы яго ў шынігамі. == Спасылка == * [http://www.j-bleach.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205215538/http://www.j-bleach.com/ |date=5 лютага 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Манга 2001 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Міфапаэтыка]] 61bu3mdd1flj7hwelj47lixmyphnmvt 5122778 5122774 2026-04-06T14:49:41Z Plaga med 116903 5122778 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Bleach<br/>Бліч | ja_kanji = ブリーチ | ja_romaji = Burīchi }} {{Infobox animanga/Footer}} '''«Бліч»''' ({{lang-ja|ブリーチ}}, {{lang-en|Bleach}}) — [[Манга (мастацтва)|манга]], і [[анімэ]], напісана і праілюстравана [[Кубо Тайто]]. == Сюжэт == Гісторыя сочыць за жыццём Ічыга Курасакі, 15-гадовага старшакласніка, які валодае звышнатуральнай здольнасцю бачыць духі. Аднойчы [[шынігі|шынігамі]] (бог смерці ў [[японская міфалогія|японскай міфалогіі]]) па мянушцы Рукія Кучыкі трапляе ў дом Ічыга, гонячыся за «пустым» (моцным злым [[дух]]ам). У ходзе бою Рукія атрымаў цяжкае раненне, і таму ён вырашае перадаць частку сваіх паўнамоцтваў Ічыга, ператварыўшы яго ў шынігамі. == Спасылка == * [http://www.j-bleach.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205215538/http://www.j-bleach.com/ |date=5 лютага 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Манга 2001 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Міфапаэтыка]] gorvwwuoj3luev9oc23jy88vm9l7pzp А, кірыліца 0 198019 5122978 1786039 2026-04-07T07:03:19Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[А (кірыліца)]] 5122978 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[А (кірыліца)]] b2lnsjpn05t5hb37zmp7sjwzebot8ir В, кірыліца 0 198020 5122980 1786040 2026-04-07T07:03:39Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[В (кірыліца)]] 5122980 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[В (кірыліца)]] 3e75qmxfz3ga99scpjtnokv59b7rhlx Е, кірыліца 0 198021 5122983 1786043 2026-04-07T07:04:09Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Е (кірыліца)]] 5122983 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Е (кірыліца)]] n797w6amvavzaphw3jyxadp2nbqez6g І, кірыліца 0 198024 5122977 1786049 2026-04-07T07:03:09Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[І (кірыліца)]] 5122977 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[І (кірыліца)]] 8za1kzgcpw8yw162dhcpym6dc3wh62g М, кірыліца 0 198031 5122946 1786065 2026-04-07T00:39:06Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[М (кірыліца)]] 5122946 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[М (кірыліца)]] dlohmpgszgelafv39ak4t1sbp57igm0 Мастацтва Старажытнага Рыма 0 211270 5123029 4646722 2026-04-07T11:48:32Z Scip. 57869 /* Скульптура */ + 5123029 wikitext text/x-wiki '''Мастацтва [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]]''' стала адным з важных этапаў у развіцці сусветнай культуры. == Агульныя рысы. Перыядызацыя == 3 V ст. да н. э. [[Рым]] паступова падпарадкоўвае сабе ўвесь [[Апенінскі паўвостраў]], а ў III—II стст. да н. э. заваёўвае [[Старажытная Грэцыя|Грэцыю]], Усходняе і Паўднёвае [[Міжземнамор’е]]. 3 гэтага часу пачынаецца рост магутнасці дзяржавы. Аб'яднанне Італіі пад уладай Рыма стварыла спрыяльныя ўмовы для развіцця рабаўласніцкай эканомікі, [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]. Аднак няспынныя ваенныя дзеянні і прыток {{нп3|Рабства ў Старажытным Рыме|рабоў|ru|Рабство в Древнем Риме}}, ваеннапалонных давалі танную рабочую сілу, што садзейнічала працвітанню дзяржавы, росквіту яе магутнасці. Але менавіта гэта праз некаторы час стала прычынай падзення [[Рымская рэспубліка|рэспублікі]] і ўзнікнення [[Рымская імперыя|імперыі]]. Культуру Рыма падзяляюць на два перыяды: [[Рымская рэспубліка|рэспубліканскі]] (V—I стст. да н. э.) і [[Рымская імперыя|імператарскі]] (I ст. да н. э. — V ст. н. э.). Кожны з іх адрозніваецца шэрагам асаблівасцей, народжаных перш за ўсё формай дзяржаўнай улады. Разам з тым паміж імі існуе відавочная пераемнасць. Закладзеныя ў часы ранняй рэспублікі асновы дойлідства, выяўленчага мастацтва, заснаваныя на здабытках культур грэкаў і [[этрускае мастацтва|этрускаў]], краін усходу, будуць развівацца і абагачацца, пераўтвараючыся ў дасягненні ўласна рымскай цывілізацыі. [[Файл:Forum_romanum_6k_(5760x2097).jpg|center|600px|thumb|«Форум Раманум» у Рыме. IV ст. да н.э. — IV ст. н.э.]] У канцы I ст. да н. э. Рымская дзяржава ў выніку бесперапыннай барацьбы паміж прадстаўнікамі асобных саслоўяў, грамадзянскіх войн і паўстанняў рабоў прыйшла да ваеннай дыктатуры (Сулы, Пампея, Цэзара) і ператварылася з рэспублікі ў імперыю. Афіцыйным напрамкам мастацтва гэтага часу стаў так званы аўгустоўскі класіцызм. Такая назва ўзнікла ад імя першага Імператара Рыма [[Актавіян Аўгуст|Актавіяна Аўгуста]]. Гэты напрамак мастацтва характарызуецца ідэалізацыяй, імкненнем да ўслаўлення вярхоўнай улады. Рысы аўгустоўскага класіцызму, набыўшы статус афіцыйнага стылю, у нязначных адрозненнях вызначалі культуру імператарскага Рыма да першых дзесяцігоддзяў нашай эры. III стагоддзе — перыяд жорсткіх войн, паўстанняў у гісторыі Рыма. Рабаўласніцкія адносіны зжываюць сябе. У грамадстве назіраецца расслаенне на патрыцыяў і свабодных арандатараў (калонаў), што сведчыць аб пачатку працэсу фарміравання новых феадальных адносін. Менавіта гэта і прыводзіць імперыю да распаду. У сярэдзіне III ст. н. э. на тэрыторыю дзяржавы з поўначы нападаюць варвары, з усходу наступаюць персы. Вялікая антычная імперыя гіне пад ударамі знешніх ворагаў і пад уплывам унутраных супярэчнасцей. У гэты час адбываюцца змены і ў рэлігіі. [[Хрысціянства]], якое ўзнікла яшчэ ў I ст. н. э. як неафіцыйная рэлігія, з [[313]] г. становіцца легальным у дзяржаве, што нясе змены ва ўсіх галінах культуры. Развіццё старажытнарымскага мастацтва спынілася з распадам імперыі. Тым не менш яго высокія дасягненні адыгралі вызначальную ролю для далейшага развіцця культуры як Еўропы, так і Бліжняга Усходу. Непасрэдным пераемнікам рымскіх мастацкіх традыцый стала Візантыя. Захаваныя помнікі антычнасці натэрыторыі Еўропы паўплывалі на творчасць сярэдневяковых майстроў, прыўнеслі ўжо ў раманскую культуру важныя гарманічныя вобразныя настроі. == Архітэктура == {{Асноўны|Архітэктура Старажытнага Рыма}} [[Файл:Fori-imperiali-big-1-.jpg|thumb|Рэканструкцыя рымскіх форумаў (у цэнтры імперскія, у левым ніжнім вугле — рэспубліканскі)]] Вядучую і аб'ядноўваючую ролю ў рымскім мастацтве перыяду рэспублікі адыгрывала архітэктура. Будаўніцтва ў асноўным канцэнтравалася ў сталіцы дзяржавы — Рыме, узнікненне якога адносяць да [[VIII ст. да н.э.]] Горад фарміраваўся ў межах трох пагоркаў — [[Капітолій|Капітолія]], [[Палацін]]а і [[Квірынал]]а, паміж якімі знаходзілася раўнінная мясцовасць. Менавіта тут склаўся яго цэнтр, галоўная плошча — форум, які аб'ядноўваў у сабе грамадскія, культавыя, прадстаўнічыя і гандлёвыя функцыі. На ім размяшчаліся не толькі будынкі сената, суда, архіва, храмы, але і статуі, трыумфальныя слупы і аркі ў гонар славутых грамадзян, імператараў, важных падзей. Першы варыянт форума склаўся да [[II ст. да н.э.]] ([[Рымскі форум|форум Раманум]]), але выгляд яго неаднаразова мяняўся, паколькі ў перыяд ад рэспублікі да імперыі тут узводзіліся асобныя будынкі, новыя коммлексы. Асабліва вялікая іх колькасць узнікла ў эпоху імперыі (форумы [[Форум Цэзара|Цэзара]], [[Форум Аўгуста|Аўгуста]], [[Форум Веспасіяна|Веспасіяна]], [[Форум Нервы|Нервы]] і [[Форум Траяна|Траяна]]), што прывяло да асіметрычнай планіроўкі, у адрозненне, напрыклад, ад [[Афінскі акропаль|Афінскага акропаля]], дзе ўсё было гарманізавана і падпарадкавана адзінай задуме ансамбля. Аснову дасягненняў рымскай архітэктуры трэба шукаць у [[Архітэктура Старажытнай Грэцыі|мастацкай спадчыне грэкаў]]. Менавіта ад іх рымскія дойліды ўзялі [[архітраў]]ную (бэлечную) канструкцыю, значна яе ўдасканаліўшы. Не апошнюю ролю адыграла таксама і архітэктура этрускаў, ў якой былі, у прыватнасці, запазычаны скляпеністая і [[арка|арачная канструкцыі]]. Яны дазвалялі перакрываць у будынках вялікую ўнутраную прастору. Рымскія архітэктары ўдасканалілі асобныя тыпы будынкаў, вынайшлі новыя, раней невядомыя: [[амфітэатр]]ы, [[тэрмы]], [[Трыўмфальная арка|трыумфальныя аркі]] і слупы, [[акведук]]і, масты, [[Рымскія дарогі|дарогі]]. Яны адкрылі і новы будаўнічы матэрыял — [[бетон]], выкарыстанне якога дазваляла вырашаць разнастайныя складаныя будаўнічыя задачы. У склад бетону уваходзілі [[вапна|вапнавы раствор]], [[шчэбень]], а ў якасці напаўняльніка — [[пуцалана]] (пясок вулканічнага паходжання). Гэты трывалы матэрыял спрасціў кладку масіўных нясучых канструкцый, забяспечыў гнуткасць і пластычнасць іх форм, дазваляў узводзіць вялікія крытыя будынкі, масты і акведукі з аркамі. Аб характары рымскай архітэктуры перыяду рэспублікі можна меркаваць па ўмацаваннях Рыма. Першыя гарадскія сцены былі ўзведзены яшчэ пры [[этрускі]]х царах у канцы [[VII стагоддзе да н.э.|VII]] — пачатку [[VI ст. да н.э.]], а больш познія, так званыя {{нп3|Сервіева сцяна|Северавыя|ru|Сервиева стена}}, — у [[378 да н.э.|378]]—[[352 да н.э.|352]] гг. да н.э., [[Сцяна Аўрэліяна|Аўрэліянавыя]] — у [[272 да н.э.|272 г. да н.э.]] Яны ўяўлялі сабой магутныя збудаванні, выкладзеныя з каменных блокаў, у тоўшчы якіх рытмічна чаргаваліся прызматычныя, часткова выступаючыя вежы, знаходзіліся ўязныя [[брама|брамы]] з арачнымі завяршэннямі. [[Файл:Appian Way.jpg|thumb|злева|Апіева дарога]] Будаўніцтва дарог, акведукаў, мастоў было выклікана практычнымі патрэбамі: развіццём гандлю, ваеннай палітыкай рэспублікі. Самая старажытная з іх — [[Апіева дарога]] (312 да н.э., ад імя дзяржаўнага [[цэнзар]]а [[Апій Клаўдзій|Апія Клаўдзія]]), пракладзеная паміж Рымам і [[Венузія]]й, даўжынёй 350 км. Яна ўяўляла складанае інжынернае збудаванне, якое ўключала аркі, масты, падпорныя сцены. Дарожнае палатно складалася з тоўстых слаёў бетону, шчэбеню, каменных пліт. У часы імператарскага Рыма ўзвялі яшчэ некалькі дарог — [[Лацінская дарога|Лацінскую]], [[Фламініева дарога|Фламініевую]], [[Касіева дарога|Касіеву]], [[Клаўдзіева дарога|Клаўдзіеву]], [[Саляная дарога|Саляную]], [[Аўрэліева дарога|Аўрэліеву]]. Для забеспячэння горада вадой была створана сетка [[акведук]]аў. Асобныя ніткі некаторых з іх працягнуліся на дзясяткі кіламетраў. [[Файл:Ripa_-_ponte_cestio_2_000205_12.jpg|thumb|[[Мост Цэсція]]]] Раннія рымскія масты і акведукі (1-ая пал. II ст. да н.э.) звычайна былі шматарачныя. Гэта было абумоўлена недасканаласцю будаўнічай тэхнікі — найбольшая шырыня пралёта магла складаць толькі 6 м. Пазней былі асвоены прыёмы, дзякуючы якім шырыня перакрываемага пралёта магла дасягаць 10 м і болей. Прыкладам могуць служыць масты [[Мост Цэсція|Цэсція]] і [[Мост Фабрыча|Фабрыцыя]], якія яб'ядналі берагі [[Тыбр]]а. Пралёты захаванага моста Фабрыцыя складаюць ужо 24,5 м. Паступова ў архітэктуру рэспубліканскага Рыма пачынаюць пранікаць элементы [[Мастацтва Старажытнай Грэцыі|грэчаскага мастацтва]]. Вытанчанасць, раскоша і практыцызм, мэтазгоднасць — рысы, якія адрозніваюць вялікую колькасць будынкаў рымскіх архітэктараў. Яны сведчаць аб аб'яднанні грэчаскіх і этрускіх будаўнічых прыёмаў. Асноўным элементам, запазычаным з Грэцыі, быў [[Ордар архітэктурны|ордар]]. Але рымляне адводзяць ямухутчэй дэкаратыўную ролю, паколькі канструкцыю будынка ўтвараюць арка, слуп і сцяна. [[Файл:Temple_de_Vesta_de_Tivoli.JPG|thumb|злева|Храм Весты ў Цівалі]] [[Файл:Roma_Herculestempel_BW_1.JPG|thumb|Храм Геркулеса Віктара]] [[Файл:Temple of Portunus.jpg|thumb|Храм Фартуны Вірыліс]] У эпоху рэспублікі галоўнымі тыпамі храма былі [[псеўдаперыптар]] з уваходам у будынак з аднаго боку і круглы [[ратонда|храм-ратонда]]. Гэтыя два тыпы храмаў склаліся паступова ў выніку аб'яднання мясцовых, але ў большай частцы — этрускіх і грэчаскіх традыцый. Прыкладамі з'яўляюцца круглыя храмы Весты, узведзеныя ў II—I стст. да н.э. у [[Храм Весты (Тывалі)|Цівалі]]} каля Рыма, на [[Храм Весты|форуме Раманум]] і [[Храм Геркулеса Віктара|Храм Геркулеса]] на беразе Тыбра, на так званым форуме Боарыум — [[Бычыны форум|Бычыным рынку]]. Там выкарыстаны [[карынфскі ордар]], які ўжо ў той час быў адным з распаўсюджаных. Варыянт храма-псеўдаперыптара прадстаўляе [[храм Фартуны Вірыліс]] (I ст. да н.э.) на форуме Боарыум у Рыме, упрыгожаны [[Іанічны ордар|іанічнымі калонамі]]. У [[II ст. да н.э.|II ст.]] — першай палове I ст. да н.э. склаліся важнейшыя тыпы рымскіх грамадскіх збудаванняў. [[Базіліка]], што звычайна прымыкала да форума і прызначалася для дзелавых сустрэч, гандлёвых здзелак, судовых пасяджэнняў, уяўляла сабой вялікую прамавугольную ў плане залу, цэнтральная частка якой абносілася калонамі. Гэта стварала магчымасць кругавога абходу па перыметры. У адной тарцовай сцяне знаходзіўся ўваход, насупраць якога размяшчалася ўзвышэнне — [[трыбунал]]. 3 часам для базілікі стала характэрна трохнефавая структура з аб'ёмамі, утворанымі двума радамі слупоў. Сцены сярэдняга нефа ўзвышаліся над дахамі бакавых, у іх для асвятлення праразалі аконныя праёмы. Такое кампазіцыйна-прасторавае рашэнне перайшло пазней у хрысціянскае храмавае будаўніцтва і стала называцца базілікальным. Другім тыпам рымскага будынка былі [[тэрмы]] — прыватныя, а затым грамадскія збудаванні, у якіх аб'ядналіся функцыі лазняў і грэчаскіх палестраў. Яны служылі таксама. для сустрэч, дыспутаў, гутарак. У іх склад уваходзілі памяшканні рознага прызначэння, цэнтральным з якіх, як правіла, быў [[ападзітэрый]] (раздзявальня). Акрамя гэ-тага меліся [[фрыгідарый]] (халодная лазня), [[тэпідарый]] (цёплая лазня), [[кальдарый]] (гарачая лазня). Ацяпленне тэрмаў ажыццяўлялася гарачым паветрам, якое падавалася па каналах пад падлогай і ў сценах, часам нават у столі. [[Файл:Teatro di Marcello intero.jpg|thumb|[[Тэатр Марцэла]] ў Рыме (44—17 гг. да н.э.)]] Вынаходніцтва бетону паўплывала на характар тэатральнай архітэктуры. Першапачаткова гэта былі прыступкава прыўзнятыя і аб'яднаныя ў адзіны аб'ём месцы для гледачоў «[[кавеа]]» з роўнай па вышыні сцэнай («[[скена]]й»). Вылучалася паўкруглая «[[архестра]]», дзе цяпер размяшчаліся ганаровыя гледачы. [[Праскеніум]], які толькі эпізадычна выкарыстоўваўся ў [[грэчаскі тэатр|грэчаскім тэатры]], стаў галоўнай ігравой пляцоўкай, падобнай сучаснай сцэне. Па сутнасці, былі закладзены канцэпцыі новай структуры як самога тэатральнага будынка, так і суадносінаў глядач — акцёр, якія атрымалі развіццё ў тэатральным мастацтве Новага часу. Менавіта такі выгляд меў [[тэатр Марцэла]] ў Рыме (44—17 гг. да н.э.), які ўмяшчаў некалькі тысяч гледачоў. Захаваліся рэшткі паўцыліндрычнага аб'ёму будынка, які ўяўляе сабой двух'ярусную аркаду, дзе слупы і аркі спалучаюцца з прыстаўленымі паўкалонамі і антаблементамі [[тасканскі ордар|тасканскага]] і [[іанічнаы ордар|іанічнага]] ордэраў. Менавіта такі прыём знайшоў далейшае развіццё ў архітэктуры [[Калізей|Калізея]]. [[Файл:Campania Pompei3 tango7174.jpg|міні|Адэон у Пампеях]] Узводзіліся таксама невялікія, часам крытыя, будынкі («[[адэон]]ы»), прызначаныя для выступленняў музыкантаў ({{нп3|Малы тэатр, Пампеі|адэон у Пампеях|it|Teatro Piccolo (Pompei)}}, I ст. да н.э.), [[цырк]]і для конных спаборніцтваў ({{нп3|цырк Фламінія|||Circus Flaminius}} ў Рыме, 221 г. да н.э.). Аднак найбольш вядомымі сталі відовішчныя збудаванні чыста рымскага тыпу — [[амфітэатр]]ы, якія сфарміраваліся, відаць, са спалучэння пляцоўкі для дзействаў і двух кавеа, размешчаных люстэркава ({{нп3|амфітэатр у Пампеях|||Amphitheatre of Pompeii}}, I ст. да н.э.). [[Файл:Domus blank.png|міні|злева|Домус]] [[Выява:Alma Tadema Coriolanus House.png|thumb|[[Лоўрэнс Альма-Тадэма]]. «Інтэр'ер дома Гая Марцыя»]] Своеасаблівасць рымскай архітэктуры адлюстравалася таксама ў прыватным жыллёвым будаўніцтве. Арыстакратыя, заможныя асобы ўзводзілі галоўным чынам аднапавярховыя асабнякі ([[домус]]ы), якія складаліся з афіцыйных парадных і гаспадарчых памяшканняў. Цэнтрамі жылых дамоў былі [[атрый|атрыі]] (унутраныя двары, перакрытыя дахамі з адтулінамі ў цэнтры для асвятлення і сцёку дажджавой вады) і [[перыстыль|перыстылі]] (адкрытыя двары прыватнай часткі дома, абкружаныя па перыметры [[каланада]]й, з [[басейн]]ам, [[фантан]]ам і [[кветнік]]ам). Падзел жылля на парадныя і афіцыйныя памяшканні вызначыў сістэму роспісаў інтэрераў і ўвогуле характар тагачаснага манументальнага жывапісу. [[Файл:La Maison carrée.JPG|thumb|Храм у Німе (пач. I ст. н.э.)]] Аб характары дойлідства аўгустоўскага перыяду можна меркаваць па храме ў [[Нім]]е (Паўднёвая Францыя, пач. I ст. н.э.). Ён належыць да тыпу псеўдаперыптэра з развітой унутранай прасторай і вызначаецца гарманічнымі прапорцыямі, пышнасцю аздаблення. Гэтаму ў значнай ступені садзейнічаў выкарыстаны карынфскі ордэр. Будынак пастаўлены на высокі подыум, яго фасад падкрэслены глыбокім портыкам і лесвіцай, якая да яго вядзе. У адрозненне ад храма Фартуны Вірыліс на форуме Боарыўм у Рыме цэла храма ў Німе больш выцягнутая і блізкая да залатога сячэння. Да перыяду праўлення Актавіяна Аўгуста адносіцца Алтар Міра (13—9 гг. да н.э.) у Рыме на Марсавым полі. Гэта адносна невялікае збудаванне прамавугольнай у плане формы (11,6x10,6 м), вышыня дасягае 6 м. Яно ўзведзена на пляцоўцы, абкружанай сценамі, і вызначаецца стрыманай архітэктурай. На невысокі подыум пастаўлены прызматычны аб'ём, у адной сцяне якога зробленыўваходны праём. Па версе ідзе моцна выступаючы карніз складанага профілю, па вуглах змешчаны пілястры з капітэлямі карынфскага ордэру. Зусім інакш вырашана пластыка ўнутраных і знешніх паверхняў сцен, якія аздабляюць арнаментаваныя кампазіцыі і фрыз з выяўленай урачыстай працэсіяй, што рухаецца да алтара на чале з імператарам і членамі яго сям'і. Разам з прыбліжанымі, сенатарамі, жрацамі, паказанымі з партрэтным падабенствам, тут змешчаны фігуры багоў, якія павінны былі падкрэсліваць ідэю аб працвітанні дзяржавы ў час праўлення Аўгуста. Пабудовы перыяду росквіту Рымскай імперыі (20-я г. да н.э. — ІІ ст. н.э.) вызначаюцца манументальнай пластычнасцю, дамінуючай роляй [[арка|аркі]] (арачна-скляпеністых канструкцый), шырокім выкарыстаннем дэкаратыўнага жывапісу і скульптуры. Спецыфічнай адметнасцю стала т.зв. ордарная аркада — сісіэма паярусных [[ордар архітэктурны|ордараў]], накладзеная на прарэзаную аркамі сцяну. Архітэктуру часоў пераемнікаў Аўгуста можна ацаніць на прыкладзе так званага «Залатога дома» Нерона (64 — 69 гг., архітэктары Рабірый, Север і Цэлер), у якім адлюстраваліся перш за ўсё асабістыя густы імператара. Гэта быў велізарны палацавы ансамбль, узведзены у цэнтры Рыма на месцы знесенага плябейскага квартала. У аснове яго план загараднай вілы з развітай аб'ёмна-прасторавай структурай. Комплекс знаходзіўся ў парку плошчай 120 га, трапіць у які можна было ад фору-ма праз каланаду. Каля яе знаходзілася каласальная 36-метровая бронзавая статуя Нерона. У парку былі штучнае возера, храмы, фантаны, галерэі, павільёны. Галоўным збудаваннем з'яўляўся палац з памяшканнямі рознага прызначэння — параднымі і бальнымі заламі, пакоямі для гасцей, месцамі адпачынку. Шырокае выкарыстанне ў будынку бетонных скляпенняў давала магчымасць перакрываць вялікія аб'ёмы без апорных слупоў. «Залаты дом» вызначаўся неверагоднай раскошай, у яго аздобе выкарыстоўваліся мармур, перламутр, золата, нават каштоўныя камяні, а таксама роспісы, скульптурны дэкор. Пасля падзення Нерона комплекс быў разбураны, а на месцы возера пабудавалі [[Калізей]]. [[Файл:Pont_du_gard.jpg|thumb|Акведук у Німе]] Акрамя храмаў, палацаў і віл у дадзены часузводзіліся будынкі гаспадарчага прызначэння, з ліку якіх вылучаюцца акведукі, неабходныя для забеспячэння гарадоў вадой. Яны не былі адкрыццём уласна рымлян і вядомы ў старажытнасці ў гарадах Пярэдняй Азіі, Крыта. Але менавіта рымляне ўвасобілі ў акведуках бліскучыя інжынерныя вырашэнні і надалі іх архітэктуры характар мастацкіх твораў. Першы рымскі акведук (падземны) быў пабудаваны ў 312 г. да н. э., апошні — у 226 г. н.э. У часы імперыі іх налічвалася 11, а працягласць складала 560 км. Акведукі ўзводзіліся не толькі ў сталіцы, але і ў значных гарадах правінцый. 3 найбольш вядомых вылучаюцца акведукі ў Німе (Гарскі мост), Ліёне (абодва — Францыя), у Сеговіі (Іспанія), Аку (Ізраіль). Вельмі інтэнсіўна развівалася архітэктура ў канцы I — пачатку II ст. н. э. у перыяд праўлення дынастый Флавіяў і Антанінаў. Адным са знакамітых збудаванняў гэтага часу стаў амфітэатр Флавія'ў ([[Калізей]], 75—80 гг.), буйнейшы сярод рымскіх амфітэатраў. Разлічаны на 50 тысяч гледачоў, ён ўяўляе сабой у плане эліпс (даўжыня 188 м), у цэнтры якога знаходзілася арэна. Вакол яе былі месцы для гледачоў. Яны прыступкава падымаліся ўгару, утвараючы чатыры ярусы. Кожны з такіх радоў размяшчаўся на магутных скляпеністых галерэях. Дзякуючы ім забяспечвалася хуткае запаўненне будынка. Усё каласальнае збудаванне пакоілася на глыбокіх сутарэннях, аб'ёмы якіх выкарыстоўваліся ў гаспадарчых мэтах, у іх знаходзіліся гладыятары, тут трымалі звяроў. [[Файл:Colosseo 2020.jpg|thumb|злева|Калізей у Рыме]] Амфітэатр падзелены знадворку на чатыры ярусы (вышыня 48,5 м), з якіх тры ўяўляюць сабой суцэльныя аркады, упрыгожаныя тасканскімі, іанічнымі і карынфскімі паўкалонамі, а чацвёрты, верхні, з'яўляецца магутнай сцяной, расчлененай пілястрамі з карынфскімі капітэлямі. Аркі ніжняга яруса служылі для ўваходу і выхаду. Шырыня арачных праёмаў і слупоў аднолькавая ва ўсіх трох ярусах, аднак за кошт рознага ордэрнага вырашэння (тасканскі — у ніжнім, іанічны — у сярэднім, карынфскі — у верхнім) ствараецца ўражанне паступовага памяншэння цяжару будынка, лёгкасці па меры руху ўгару. Калізей, як і многія іншыя рымскія манументальныя збудаванні, стаў відавочным увасабленнем магутнасці дзяржавы, непахіснасці яе ідэалогіі. Нават у цяперашнім, напаўразбураным стане ён уражвае смеласцю і дасканаласцю інжынернага і архітектурнага рашэнняў. У 92 г. н.э. архітэктар Рабірый узвёў велізарны палац Флавіяў на Палаціне. Комплекс складаўся з дзвюх частак, у плане раз-мешчаных прыступкава. У першую ўваходзілі тронная зала, перыстыль і трыкліній (сталовая зала), абкружаныя іншымі памяшканнямі, у склад другой — два перыстыля, перабудаваныя з палаца Аўгуста. Акрамя гэтага тут меліся шматлікія жылыя пакоі, гасцінныя, невялікая базіліка. [[Файл:Arch of Titus (Roma).jpg|міні|Трыумфальная арка Ціта, 81 г. н.э.]] Яшчэ адным велічным творам часоў Флавіяў была трыумфальная арка Ціта (81 г. н.э.), прысвечаная падаўленню рымлянамі іудзейскага паўстання. Гэта аднапралётнае збудаванне вышынёй 15,4 м і шырынёй 5,3 м служыла асновай для шматфігурнай скульптурнай выявы імператара на калясніцы. Калоны з капітэлямі кампазітнага ордэра, складаны, з моцна выступаючым карніза антаблемент і высокі атык з надпісам нараджаюць кантрасты святлаі ценяў і ўзмацняюць выразнасць будынка, ствараюць адчуванне ўрачыстасці, святочнасці і разам з тым стрыманасці. Скляпенні аркі запоўнены кесонамі з мудрагелістымі разеткамі, а на ўнутраных баках пралёту знаходзяцца рэльефы са сцэнамі пабеднага вяртання Ціта і яго войскаў у Рым. Іх кампазіцыя вырашана так, што складваецца ўражанне руху фігур не ўздоўж сцяны, а быццам з глыбіні, па дыяганалі, нават у розныя бакі. Пазней былі ўзведзены адна- і трохпралётныя аркі Траяна (115, 114—120 гг.), Адрыяна (120—130 гг.), Септымія Севера (203 г.), Каракалы (216 г.) і Канстанціна (312—315 гг.), у якіх знайшоў далейшае развіццё тып велічнага трыумфальнага збудавання. У час праўлення імператара Траяна архітэктар Апаладор з Дамаска пабудаваў адзін са складаных і развітых рымскіх форумаў (111—114 гг.). Уваходам у комплекс служыла трыумфальная трохпралётная арка, за якой размяшчаўся перыстыльны двор даўжынёй 120 м з портыкамі і выгінамі бакавых сцен. Замыкала двор пастаўленая папярок галоўнай восі ансамбля пяцінефная базіліка Ульпія — адна з самых вялікіх на той час. За ёй ішла плошча, у пачатку якой знаходзілася калона Траяна, а паабапал — будынкі лацінскай і грэчаскай бібліятэк. У глыбіні плошчы, на падоўжнай восі, быў пабудаваны храм Боскага Траяна. Да паўночна-ўсходняга бока комплексу прымыкаў велізарны рынак з пяціпавярховымі гандлёвымі будынкамі, складскімі памяшканнямі. У адрозненне ад ранейшых форумаў восевай кампазіцыі тут падоўжны рух ансамбля супакойваўся закругленнямі, папярочным размяшчэннем базілікі Ульпія. Адметны выгляд усяму комплексу надавалі скульптуры з залачонай бронзы, выбрукоўка плошчы і абліцоўка сцен мармурам, пакрыццё даху базілікі лістамі за-лачонай бронзы. На жаль, няўмольны час не пашкадаваў гэты выдатны твор. 3 пабудоў форума Траяна захавалася толькі трыумфальная калона. [[Файл:Rome summer 2012 098.JPG|thumb|[[Пантэон, Рым|«Храм усіх багоў» (Пантэон)]] у Рыме. 118—125 гг.]] Да вялікіх будынкаў эпохі імператарскага Рыма належыць аднесці [[Пантэон (Рым)|Пантэон]] — «Храм усіх багоў» (118—125 гг.), узведзены ў час праўлення Адрыяна Апаладорам з Дамаска. Храм з'яўляецца класічным прыкладам купальнага будынка. Прапорцыі яго вызначаюцца дасканаласцю: пры вышыні 42,7 м, амаль аднолькавай з дыяметрам купала (43,5 м), пры вышыні сцен, роўнай радыусу асноўнага, круглага ў плане аб'ёму, ва ўнутраную прастору ўпісваецца шар. Купал мае форму паўсферы, якая ляжыць на цыліндрычнай аснове. Пантэон узведзены з традыцыйных матэрыялаў — цэглы і бетону. Ён пакоіцца на падмурку глыбінёй 4,5 м, а таўшчыня сцен храма дасягае 6,3 м. Унутры іх ёсць пустоты, разлічаныя на па-мяншэнне вагі. Акрамя гэтага для трываласці і раўнамернага размеркавання нагрузкі выкарыстана строга прадуманая сістэма вялікіхі малых цагляных арак, папярочных перамычак. Знадворку круглым сценам проціпастаўлены васьмікалонны порцік карынфскага ордэра. Фактычна гэта адзінае ўпрыгожанне замкнёнага знешняга аб'ёму храма, у якім галоўны мастацкі эфект перанесены на ўнутраную прастору. [[Файл:Beam_in_the_dome_of_the_Pantheon.jpg|thumb|Купал Пантэона]] Стварэнню ўражання неабсяжнасці, велізарнага аб'ёму садзейнічаюць амаль усе элементы інтэр'ера — ад мармуровай падлогі, інкрустацый сцен, калон карынфскага ордэра, ніш для скульптуры, паясоў, што падкрэсліваюць падзел на ярусы, да кесаніраванага купала з амаль дзевяціметровай у дыяметры адтулінай для асвятлення. Менавіта кесоны ствараюць эфект несапраўднай перспектывы, падкрэсліваючы вышыню будынка. Храм успрымаўся рымлянамі якувасабленне сусвету, а кожная дэталь яго ўбрання, народжаная геніем архітэктара, напаўнялася ў свядомасці асобы адчуваннем шматзначнасці мастацкага вобраза прасторы. На працягу стагоддзяў многія архітэктары імкнуліся пераўзысці ў сваіх збудаваннях Пантэон. Калі ў памерах гэта некаторым і ўдавалася, то ў адчуванні меры, прапорцый, кампазіцыі храм быў недасягальны. Эпоха Адрыяна паклала пачатак аслабленню строгай манументальнасці архітэктуры, адбыўся паступовы пераход у бок большай ускладнёнасці вобраза. Яскравым сведчаннем гэтаму з'яўляецца віла імператара, узведзеная паблізу Цівалі (125—135 гг.) за 24 км ад Рыма, у якой адлюстраваліся перш за ўсё ўражанні Адрыяна ад эліністычнага Усходу. У адрозненне ад падобных комплексаў рэспубліканскага перыяду віла імператара — гэта пазбаўлены гаспадарчых будынкаў ансамбль, які складаецца з некалькіх частак, свабодна размешчаных на мясцовасці. У большай ступені ў ім узнаўляюцца знакамітыя архітэктурныя помнікі Пярэдняй Азіі, Грэцыі і Егіпта, якія высока цаніўімператар. Для афіцыйных прыёмаў прызначалася «Залатая плошча» — вялікі перыстыль з групай дадатковых памяшканняў, разнастайных па планіроўцы і прасторавай арганізацыі. Так званы «Марскі тэатр» з яго пакоямі, абкружаны сцяной і кальцавым басейнам, быў, відаць, задуманы для інтымных забаў. Комплекс вілы ўключаў галерэю жывапісу, штучны канал «Каноп», бібліятэку, тэатр, тэрмы, храм Серапіса. [[Файл:Rome, Italy, The Baths of Caracalla.jpg|thumb|[[Тэрмы Каракалы]]]] У эпоху імперыі працягвалі ўзводзіць [[тэрмы]]. Як і амфітэатры, яны прызначаліся для забаў плебсу, былі важнейшымі сродкамі ў заваяванні правіцелямі народных сімпатый. Самымі вядомымі і вялікімі будынкамі гэтага перыяду былі тэрмы Каракалы (212—217 гг.) і Дыяклетыяна (298—306 гг.). [[Тэрмы Каракалы]] — найбольш грандыёзная пабудова дадзенага віду. Яны складаліся з велізарнага, прамавугольнага ў плане галоўнага будынка, абкружанага з усіх бакоў карпусамі, якія размешчаны на некаторай адлегласці. Комплекс тэрмаў, які ўключаў вялікую колькасць разнастайных памяшканняў, падземных камунікацый, падпарадкаваны строгай сіметрыі. У галоўным будынку на адной восі знаходзіліся вялікая зала з басейнам, шыкоўна дэкарыраваная галоўная зала (халодная лазня) плошчай 2,7 тыс. м кв., цёплая лазня і ратонда гарачай лазні з купалам дыяметрам 34 м. Затым ішлі залы для адпачынку, палестры, басейны, раздзявальні. Памеры тэрм дазвалялі адначасова ўмясціць да 1600 чалавек. Дзякуючы велічыні і разнастайнасці форм залаў, якія маглі мець чатыры сцяны, тры сцяны і каланаду ці толькі каланады, ствараліся разнастайныя прасторавыя пабудовы. Акрамя гэтага памяшканні тэрмаў былі шыкоўна ўпрыгожаны скульптурай, ляпнінай, мазаікамі і роспісамі. == Жывапіс == [[Файл:Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg|thumb|[[Аляксандр Македонскі]] з «Дом Фаўна» ў Пампеях, 2-ая пал. II ст. да н. э.]] Сярод ранніх захаваных выяў большую частку складаюць прыклады з [[Пампеі|Пампеяў]] і [[Геркуланум]]а — двух гарадоў, засыпаных попелам у час вывяржэнняў Везувія ў [[79]] г. н. э. Іх падзяляюць на чатыры групы і ўмоўна называюць стылямі. Першы атрымаў назву «інкрустацыйны». Распаўсюджаны ў другой палове II — пачатку I ст. да н. э., ён імітаваў абліцоўку сцен каменнымі плітамі з мармуру і яшмы («Дом Фаўна» ў Пампеях, 2-ая пал. II ст. да н. э.). У пачатку I ст. да н. э. развіваецца другі стыль — архітэктурна-перспектыўны. Аснову яго складае імітацыя жывапіснымі сродкамі архітэктурных дэталяў — калон, карнізаў, ніш, пілястраў. Паміж выявамі архітэктурных элементаўразмяшчаліся сюжэтныя роспісы на міфалагічныя тэмы («Віла містэрый» паблізу Пампеяў, сяр. I ст. да н. э.). Трэці і чацвёрты стылі — арыенталізуючы і дэкаратыўны — характэрны для эпохі імперыі. Арыенталізуючаму стылю ўпасцівы выкарыстанне элементаў мастацтва Усходу, асабліва Егіпта, вытанчанасць формы ў спалучэнні са стрыманасцю і лаканізмам («Дом стагадовай гадавіны» ў Пампеях, 30-ыя гг. н. э.), дэкаратыўнаму — пышнасць, прасторава-архітэктурнае вырашэнне, часта фантастычнага характару («Дом Ветыяў» у Пампеях, 30—40-ыя гг. н. э.). Складаныя і разнастайныя роспісы перыяду Рымскай рэспублікі і эпохі імперыі адыгралі ў далейшым значную ролю ў станаўленні дэкаратыўнага мастацтва Заходняй Еўропы. <center><gallery> Выява:Casa-di-Sallustio-Pompeii.jpg|1-ы стыль File:Augustus-Maskenraum01b.jpg|2-гі стыль File:Villa-Farnesina22.jpg|3-ці стыль File:Domusaurea.jpg|4-ы стыль </gallery></center> [[Файл:Achille costretto a cedere briseide a ad agamennone, 9105, 02.JPG|thumb|«Апалон». Фрагмент фрэскі «Дома Менандра» ў Пампеях. 70-ыя гг.]] У перыяд імператарскага Рыма шырокае распаўсюджанне атрымалі роспісы, мазаічныя выявы, якімі ўпрыгожвалі сцены і падлогі дамоў. Для роспісаў канца I ст. да н. э. — пачатку I ст. н. э. характэрны выкарыстанне арнаментацыі з традыцыйнай архітэктурнай дэкарацыяй, зварот да міфалагічных сюжэтаў, увядзенне усходніх матываў. Частымі былі і кампазіцыі на бытавыя тэмы, пейзажы, нацюрморты. Пазней, у другой палове I ст. н. э., у роспісах пачынаюць пераважаць фантастычныя архітэктурныя формы, сюжэтныя выявы, змешчаныя ў цэнтральных частках сцен, якія атрымліваюць глыбокія перспектыўныя пабу-довы, дынаміку. Такі дэкаратывізм парушае плоскасць сцяны будынка, «разрываючы» яе, пашыраеаб'ёмы пакоя. Высокім майстэрствам вызначаюцца роспісы дома Веціеў (70-ыя гг.), «Дома пакаранага амура»(40-ыя гг.) і «Дома Дыяскураў» у Пампеях (79 г.), базілікі ў Геркулануме (70-ыя гг.), дома Лівіі на Палацінеў Рыме (кан. I ст.). Аб высокім узроўні жывапісу Рымскай імперыі II ст. сведчаць выдатныя мазаікі вілы Адрыяна паблізу горада Цівалі (125—135 гг.). У пераважнай большасці яны размяшчаліся на падлогах, радзей — на сценах будынка. Акрамя выяў, якія паўтаралі эліністычныя арыпналы (імператар захапляўся мастацтвам Грэцыі), былі створаны выразныя дэкаратыўныя і сюжэтныя кампазіцыі, у якіх часцей за ўсё паказваліся міфалагічныя сюжэты. Характар іх вырашэння розны — ад дынамічных сцэн бітвы кентаўраў з драпежнікамі да спакойных, ураўнаважаных дывановых пано з птушкамі, плаўнымі расліннымі арнаментамі. [[Файл:Fayum-Man-Gold-Crown.jpg|thumb|Партрэт юнака ў залатым вянку. Пач. II ст.]] Помнікаў станковага жывапісу імператарскага Рыма практычна не захавалася. Таму вялікую каштоўнасць маюць партрэтныя выявы, знойдзеныя ў мястэчку Эль-Фаюм у Егіпце, які стаў правінцыяй імперыі. У далейшым яны атрымалі назву «фаюмскія партрэты». Іх звычайна выконвалі на тонкіх дошчачках васковымі фарбамі (тэхніка энкаўстыкі) ці ў спалучэнні з [[тэмпера]]й і ўстаўлялі ў загорнутую ў тканіну мумію нябожчыка. Фаюмскія партрэты вызначаюцца дакладным увасабленнем знешніх рыс чалавека, яго індывідуальных асаблівасцей. У такіх творах, як «Партрэт двух братоў» (II ст.) «Партрэт юнака ў залатым вянку» (пач. II ст.) паказаны розныя характары, тэмпераменты, узросты людзей. Тэхнікі энкаўстыкі і тэмперы дазвалялі добра перадаваць знешняе аблічча партрэтуемых і адлюстроўваць унутраны стан мадэлі. == Скульптура == [[Файл:She-wolf_suckles_Romulus_and_Remus.jpg|thumb|«Капіталійская ваўчыца». Кан. VI — пач. V ст. да н.э.]] Ранні этап развіцця скульптуры перыяду рэспублікі можна лепш за ўсё ўявіць на прыкладзе мемарыяльнай пластыкі, аснову якой складаюць багатыя традыцыі [[этрускае мастацтва|этрускаў]]. Пільная ўвага да мемарыяльнай пластыкі, уласцівая дадзенаму часу, прывяла да замаруджанага развіцця іншых відаў скульптуры, перш за ўсё манументальных. Значныя традыцыі этрускіх майстроў, звязаныя з тэхнікай бронзавага ліцця, праявіліся ў выявах багоў, асобных вострахарактарных творах. Цікавым прыкладам этрускіх уздзеянняў з'яўляецца «[[Капіталійская ваўчыца]]» (кан. VI — пач. V ст. да н. э.) — сімвал Рыма. Рэалістычнасць у спалучэнні з выразным тэхнічным выкананнем, дэтальнасць пластыкі ставяць гэту выяву ў шэраг лепшых сярод познеэтрускіх і раннерымскіх твораў. [[Файл:Capitoline_Brutus_Musei_Capitolini_MC1183_02.jpg|thumb|Мужчынскі партрэт. (т.з. «Брут»). Кан. III — пач. II ст. да н.э.]] Шырокае распаўсюджанне мемарыяльнай скульптуры значна паўплывала і на ўласна партрэтную пластыку Рыма. Яе пашырэнне прыпадае на канец III—I ст. да н. э. У адрозненне ад грэчаскіх майстроў, якія падпарадкоўвалі індывідуальныя рысы ідэалынамутыпу, рымлянеў аснову выяўлення ставілі непаўторнасць асобы. Да ліку вядомых партрэтных выяў належыць аднесці скульптуру з умоўнай назвай [[Капіталійскі Брут|«Брут»]] (кан. III — пач. II ст. да н. э.). У ёй з глыбокай выразнасцю ўвасоблены рысы стрыманага і валявога чалавека. Хударлявы, некалькі асіметрычны твар, «калючы» позірк вачэй ствараюць уражанне мэтанакіраванай і нават жорсткай асобы. Уражваюць вочы «Брута», якія выкананы ў тэхніцы інкрустацыі з выкарыстаннем слановай косці і цёмна-сіняй смальты. Рымляне ўжо ў V ст. да н. э. валодалі дастаткова складанымі ўяўленнямі аб замагільным свеце, мелі традыцыі шанавання нябожчыкаў. Дзеля гэтых мэт ствараліся шматлікія партрэтныя скульптурныя выявы, асноўнай рысай якіх было дакладнае ўзнаўленне натуры. Вызначаны час выкарыстоўвалі нават маскі, што здымалі пры жыцці чалавека ці з памёршага. На падставе іх, а таксама аўтэнтычна, выконвалася разнастайная мемарыяльная скульптура — рэльефы, бюсты невялікіх памераў (ад 25 да 35 см у вышыню). Гэта адпавядала характару размяшчэння такіх скульптур — у пахавальнях (стэлы), дамах (імагінэс), дзе яны знаходзіліся ў спецыяльных шафах. Тыповымі прыкладамі з'яўляюцца бюст невядомага з Царэ (I ст. да н. э.), партрэт невядомага (сяр. I ст. да н. э.). Імкнучыся максімальна дакладна перадаць, захаваць для нашчадкаў індывідуальнае аблічча чалавека, мастакі не звярталіся да ідэалізацыі або тыпізацыі, як гэта было, напрыклад, у Грэцыі, а абмяжоўваліся знешняй, часам празмерна дэталёвай фіксацыяй формы. Стрыманыя, суровыя, нават непрыветлівыя твары прадстаўляюць рымлян апошніх гадоў рэспублікі. Рысы натуралізму асабліва яскрава адлюстраваліся ў мемарыяльнай пластыцы (надмагільная пліта з выявай двух братоў, I ст. да н. э.; надмагілле Гесія, 60—50-ыя гг. да н. э.; надмагілле Вібіеў, 2-ая пал. I ст. дан. э.). Грамадзянскія ідэалы рэспублікі знайшлі ўвасабленне ў манументальнага віду партрэтах асоб у поўны рост. Яны атрымалі ўмоўную назву «тагатус» ад назвы адзення — тогі, у якой, галоўным чынам, і выяўлялася мадэль. Тыповым прыкладам з'яўляецца скульптура «Прамоўца» (пасля 89 г. да н. э.), створаная ў гонар дзяржаўнага дзеяча Аўла Метэла (помнік звычайна адносяць да работ этрускіх майстроў). Гэты твор вылучаюць строгасць аблічча, яснасць і стрыманасць пластыкі, чысціня малюнка. Немалады чалавек выяўлены як прамоўца. Ён звяртаецца да прысутных, рухам рукі заклікаючы іх да цішыні. Разам з афіцыйнай партрэтнай скульптурай, якая прызначалася для грамадскіх будынкаў, ствараліся выявы па прыватных заказах, напрыклад статуя рымляніна з партрэтамі продкаў у руках (25—21 гг. да н. э.). Кампазіцыйна такія скульптуры вырашаліся амаль па адной схеме, вар'іраваліся толькі рухі рук, пластыка складак адзення. Скульптура перыяду рэспубліканскага Рыма сфарміравалася на перасячэнні двух традыцый — этрускай і познеэліністычнай. Менавіта гэтай акалічнасцю можна растлумачыць характарнасць пластыкі, асабліва партрэтных выяў, пільную ўвагу майстроў да дэталяў, дасканаласць прапрацоўкі форм. Разам з тым у творах скульптараў, пераважна з I ст. да н. э., пачынае развівацца лінія, накіраваная на ўвасабленне псіхалагічнага стану асобы, перадачу рыс яго характару. Гэта таксама звязана з эліністычным партрэтам, работамі такіх майстроў, як [[Поліэўкт]], Апалоній, Агесандр. Аднак скульптуру, які ўсё мастацтва рэспубліканскага Рыма, нельга лічыць запазычаннем ці паўтарэннем дасягненняў этрускаў і грэкаў. Выкарыстаўшы здабыткі гэтых двух народаў, рымляне выпрацавалі свой уласны стыль, адметныя і непаўторныя ўласцівасці мастацкай мовы. Яны заклалі асновы далейшага развіцця дойлідства, станковай (партрэта, рэльефа) і манументалынай пластыкі, манументальна-дэкаратыўнага жывапісу. У перыяд імперыі манументальныя, дэкаратыўныя, партрэтныя выявы ствараліся ў выглядзе рэльефаў і круглай скульптуры. Большая частка такіх работ праслаўляла імператараў, членаў іх сямей, патрыцыяў. Адным са значных твораў II ст. н. э. з'яўляюцца рэльефы трыумфальнай [[Калона Траяна|калоны Траяна]] (107—113 гг.).Яе ствол вышынёй каля 30 м з вінтавой лесвіцай унутры абвіты непарыўнай стужкай рэльефу, даўжыня якой складае больш за 200 м, а колькасць паказаных фігур налічвае да 2,5 тыс. Калона завяршалася статуяй Траяна. Скульптурныя кампазіцыі расказваюць аб паходах імператара ў [[Дакія|Дакію]]. Гісторыя пераможных войн разгорнута ў нетаропкім апавяданні. Гэта выявы ваенных маршаў, сцэн аблог крэпасцей, узвядзення мастоў, бітваў, шэсцяў палонных, трыумфальнага вяртання Траяна ў Рым. У рэльефах падкрэсліваецца магутнасць непераможнага рымскага войска, на чале якога заўсёды знаходзіцца імператар. Яны славяць воінаў, мудрую палітыку палкаводца, прыхільных да Рыма багоў. <center><gallery> Выява:Roman turtle formation on trajan column.jpg| Выява:Traj col battle 5.jpg| Выява:Dacian Scale Armour.JPG| Выява:Cornicen on Trajan's column.JPG| </gallery> Рэльефы Трыумфальнай калоны імператара Траяна ў Рыме. 107-113 гг. </center> [[Файл:Statue-Augustus.jpg|thumb|статуя Аўгуста з Прыма-Порта, пач. I ст.]] Аднак вядучую ролю ў пластыцы гэтай пары, як і ў папярэдні час, адыгрываў партрэт. Яго ўздзеянне адчувальна нават у манументальных творах. Яшчэ ў перыяд праўлення Аўгуста фарміруецца тып параднай выявы, дзе ўсхваляецца асоба імператара. Менавіта тады быў створаны ідэал класічнай прыгажосці, які праіснаваў у скульптуры амаль нязменна да апошніх дзесяцігоддзяў Рымскай імперыі. Вялікае распаўсюджанне атрымліваюць парадныя партрэты ў рост, як, напрыклад, поўная стрыманай велічы [[Аўгуст з Прыма-Порта|статуя Аўгуста з Прыма-Порта]] (пач. I ст.). Імператар паказаны ў выглядзе палкаводца з жазлом у руцэ. Нагадваючы скульптуры Паліклета некаторай масіўнасцю, выява Аўгуста вызначаецца гераізаванымі і ідэалізаванымі рысамі, увасабленнем волі, энергіі, унутранай стрыманасці асобы. Блізкія трактоўкі прысутнічаюць у больш позніх скульптурах імператараў Ціберыя (30—40-ыя гг.), Клаўдзія ў вобразе Юпітэра (41—54 гг.). Характар скульптурных партрэтаў паступова мяняецца ў перыяд праўлення Клаўдзія, Нерона і дынастыі Флавіяў (I ст. н. э.). На змену стрыманасці выяў прыходзяць пампезнасць, знешнія эфекты. Аднак і ў гэты час партрэтысты ствараюць жыццёва пераканаўчыя, рэалістычныя вобразы, у якіх дакладнасць перадачы натуры мяжуецца з глыбокім раскрыццём характараў. Так, у партрэце Нерона (50-ыя гг. н. э.) нізкі лоб, цяжкі падазроны позірк, злавесная ўсмешка выдаюць характар дэспата, чалавека ганебных, нястрыманых схільнасцей. Яго з вялікай умоўнасцю можна аднесці да тыпу выяў, закліканых праслаўляць асобуімператара. Асобныя скульптурныя партрэты, створаныя ў дадзены час, варта лічыць гістарычнымі дакументамі, якія паказваюць рымскае грамадства. Такім успрымаецца выява банкіра Цэцылія Юкунда (60-ыя гг. н.э.), твар якога з кручкаватым носам, пакатым ілбом, хітрай і жорсткай усмешкай выклікае толькі непрыязь і агіду. Глыбінёй рэалістычных характарыстык вылучаюцца захаваныя партрэты [[Веспасіян]]а. Ён быў выхадцам з простых грамадзян і не адчуваў неабходнасці ў ідэалізаванай параднасці мастацтва. Відаць, таму ў выявах яго прыбліжаных, самога імператара пераканаўча перадаюцца рэальныя рысы партрэтуемых («Бюст Веспасіяна», 70—79 гг.; «Галава жанчыны», 2-ая пал. I ст.; «Партрэт Даміцыі», 90-ыя гг.). Побач з такімі творамі выконваліся і глыбокія па псіхалагічнай напоўненасці партрэты, у якіх раскрываліся багаты духоўны свет, асаблівасці характару мадэлі. [[Файл:Portrait of a matrona (Hermitage) - Портрет женщины (Сириянка).jpg|thumb|left|150px|«[[Сірыянка]]» 3-яя чв. II ст.]] У часы праўлення імператараў Траяна і Адрыяна, дынастыі Антанінаў (II ст. н. э.) у пластыцы ўзмацняецца індывідуалізацыя. Разам з вытанчанасцю, натхнёнасцю скульптары ўвасабляюць стомленасць, трывогу, пасіўнасць. У гэты час значна ўзрастае іх тэхнічнае майстэрства, здольнае перадаваць тонкія адценні настрою. Гэта бачна па выявах «Вясталка» (II ст.), у партрэтах Мацідзіі Старэйшай (110-ыя гг.), Адрыяна (120—130-ыя гг.), Сабіны (117—134 гг.), «Маладога мужчыны» (135—140 гг.), у партрэце «Сірыянкі» (160—170-ыя гг.), Марка Аўрэлія (170—180-ыя гг.). У многіх з іх галоўны акцэнт перанесены на ўнутраную адухоўленасць, на перадачу стану сузіральнасці, самапаглыбленасці. У «Партрэце Сірыянкі», магчыма, прыдворнай дамы ўсходняга паходжання, праўдзівасць у перадачы знешніх рыс аб'ядноўваецца з глыбінёй унутранай характарыстыкі. У створаным вобразе вытанчанасць, тонкая нервовасць адцяняюцца амаль няўлоўным настроем смутку. [[Файл:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg|thumb|[[Конная статуя Марка Аўрэлія]]. 161-180 гг.]] Да эпохі Антанінаў адносіцца манументальная конная статуя [[Марк Аўрэлій|Марка Аўрэлія]] (161—180 гг.), у якой вобраз імператара, занятага ваеннымі паходамі, увасабляе грамадскі ідэал, тып свабоднага чалавека. Гэта выява ў наступныя стагоддзі стала прыкладам коннага манумента для многіх скульптараў, як, напрыклад, у часы Адраджэння, класіцызму. == Тэатр == Узнікненне і развівдё тэатральнага мастацтва звязана са святамі ўраджая, у час якіх выконваліся песні-жарты ў форме дыялога (фесцэніны), бытавыя камічныя сцэнкі (сатуры), якія ўключалі дыялог, спевы, музыку, танцы, пераапрананне ўдзельнікаў у казла, барана, авечку і інш. У IV ст. да н.э. з'явілася народная імправізацыйная камедыя — атэлана, вызначальнай асаблівасцю якой стала наяўнасць чатырох пастаянных персанажаў-масак: гарбуна, абжоры, дурня, суддзі. У І ст. да н.э. пашырыўся іншы від народных прадстаўленняў — мім. У 240 да н.э. [[Лівій Андронік]] паставіў першую драму паводле грэчаскага арыгінала. 3 2-й пал. ІІІ ст. да н.э. ставіліся трагедыі і камедыі паводле грэчаскіх узораў, якія паклалі пачатак нацыянальнай драматургіі. Драматург Невій стварыў прэтэксту (жанр трагедыі на сюжэты са старажытнарымскай гісторыі), якая дасягнула росквіту ў творчасці Акцыя. Вялікім поспехам карысталася паліята — камедыя, якая была перапрацоўкай новай антычнай камедыі (Невій, Плаўт, Тэрэнцый, Цэцылій Стацый). У ІІ ст. да н.э. паліята змянілася тагатай, у якой адлюстроўвалася жыццё рымскіх грамадзян, пераважна ніжэйшых слаёў насельніцтва (Ата, Афраній, Тыцыній). У пач. І ст. да н.э. тагату змяніла літаратурна апрацаваная атэлана, якая ў сярэдзіне І ст. да н.э. была выцеснена літаратурна апрацаваным мімам. [[Файл:Pompeji_-_Arena.jpg|thumb|Амфітэатр у [[Пампеі|Пампеях]]]] Тэатральныя прадстаўленні ставіліся ў час штогадовых дзяржаўных свят, у сувязі з трыумфальнымі і пахавальнымі гульнямі, выбарамі вышэйшых службовых асоб і інш. Першапачаткова спектаклі ставіліся каля храмаў багоў, у гонар якіх наладжваліся гульні, на прымітыўных драўляных сцэнах, якія з трох бакоў абкружаліся лаўкамі для гледачоў. Першы каменны тэатр у Рыме пабудаваў Пампей у 55—52 да н.э. У ІІІ—І ст. да н.э. акцёры (вольнаадпушчальнікі ці рабы) ігралі без масак. Жаночыя ролі выконвалі мужчыны. Сярод вядомых акцёраў І ст. да н.э. трагік Эзоп і камічны акцёр Росцый. У I—V ст. н.э. пераважалі прадстаўленні забаўляльнага, відовішчнага характару: у дзеянне ўключаліся шэсці войск, палонных, выступленні дзікіх жывёл і інш. У І—ІІ ст. у трагедыі на першы план выйшла вакальнае майстэрства акцёра, вялікая ўвага аддавалася раскошным дэкарацыям і разнастайным сцэнічным эфектам. Найбольш папулярныя жанры — атэлана, пантамім (сольны драматычны танец, звычайна на міфалагічны сюжэт, суправаджаўся музыкай і спевамі хору), пірыха (выконвалася ансамблем танцоўшчыкаў і танцоўшчыц). Вялікім поспехам карыстаўся мім, які да V ст. ператварыўся ў вялікую імправізацыйную п'есу са складаным сюжэтам і выцесніў усе іншыя віды прадстаўленняў, акрамя танцавальных. Пашырэнне гладыятарскіх і марскіх (наўмахіі) баёў, цкаванне на арэнах людзей драпежнымі жывёламі і іншых крывавых відовішчаў, якія сталі ўлюбёнымі прадстаўленнямі грамадства, прывяло рымскае тэатральнае мастацтва да заняпаду. == Музыка == Музыка Старажытнага Рыма развівалася пад уплывам эліністычнай культуры. У ёй склаліся і самабытныя бытавыя музычна-паэтычныя жанры: песні трыумфальныя, шлюбныя, застольныя, памінальныя. Вядома пра напевы саліяў (жрацы бога Марса) і «арвальскіх братоў» (рымская калегія жрацоў; захаваўся іх гімн). У музычных жанрах і ў складзе інструментарыя адчувальны іншаземныя ўплывы, што тлумачыцца стракатасцю музычнага жыцця (грэчаскія кіфарэды, александрыйскія спевакі, танцоры з Сірыі, Іспаніі і інш.). Музыка і паэзія былі ўзаемазвязаны: паэтычныя творы (оды [[Гарацый|Гарацыя]], эклогі Вергілія, паэмы Авідзія) спявалі ў суправаджэнні струнных, шчыпковых інструментаў (тыбіі, [[кіфара|кіфары]]). 3 музычных інструментаў вядомы таксама разнавіднасці [[арфа|арфы]] і ліры, гідраўлас (вадзяны арган). На святах у гонар бога Вакха (вакханаліях) гучалі кімвалы. Музыка набыла відовішчна-забаўляльны характар (цыркавыя, тэатральныя прадстаўленні і інш.). У развіцці інструментальнай музыкі значная роля належала тэатральнай пантаміме, якая выконвалася танцорам-салістам у суправаджэнні хору і пад акампанемент аркестра. Пры ваенных легіёнах існавалі вялікія духавыя аркестры, якія складаліся з букцын (выгнутых рагоў), туб (прамых труб) і інш. 3 канца І ст. н.э. вядомы «капіталійскія спаборніцтвы» (заснаваныя імператарам Даміцыянам), у якіх побач з паэтамі ўдзельнічалі спевакі і музыканты. Як спявак, паэт і кіфарэд вядомы імператар [[Нерон]]. Сярод музыкантаў эпохі Рымскай імперыі Анаксенор, Дыядор, Тыгелій і інш. 3 ІІ ст. вядомы звесткі пра раннехрысціянскую музыку. == Літаратура == * Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4 * Рэвяка, К. і інш. Рым // {{Крыніцы/БЭ|13}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ancient Roman art}} [[Катэгорыя:Мастацтва Старажытнага Рыма| ]] ptzg3o2o0h06q59c7sujcju1976ea8d ALH84001 0 217577 5122740 5053692 2026-04-06T13:14:55Z ~2026-12529-69 164480 арфаграфія 5122740 wikitext text/x-wiki [[Файл:ALH84001.jpg|thumb|250px|Метэарыт ALH84001]] '''ALH84001''' ('''Allan Hills 84001'''<ref>[http://tin.er.usgs.gov/&sfor=names&ants=&falls=&stype=contains&lrec=&map=ge&browse=&country=All&srt=name&categ=All&mblist=All&phot=&snew=0&pnt=no&code= Meteoritical Bulletin Database: '''Allan Hills 84001'''] {{Недаступная спасылка}}</ref>) — [[метэарыт]], знойдзены 27 снежня [[1984]] года ў гарах {{Iw|Алан Хілс|||Allan Hills}} у [[Антарктыда|Антарктыдзе]]. Згодна з меркаваннем даследчыкаў, з’яўляецца адным з 34 [[Марсіянскі метэарыт|марсіянскіх метэарытаў]], знойдзеных на [[Зямля (планета)|Зямлі]]. Маса метэарыта — 1,93 кг. У [[1996]] годзе набыў сусветную вядомасць пасля паведамлення навукоўцаў [[НАСА]] аб выяўленні ў матэрыяле метэарыта скамянелых мікраскапічных структур, якія нагадваюць скамянелыя [[бактэрыі]]<ref>[http://www.gazeta.ru/science/2009/11/27_a_3291616.shtml Новая «жизнь на Марсе» gazeta.ru]</ref>. == Паходжанне метэарыта == Згодна з тэорыяй, камень адкалоўся ад паверхні [[Планета Марс|Марса]] ў выніку сутыкнення планеты з буйным касмічным целам каля 4 міліярдаў гадоў таму, пасля чаго заставаўся на планеце. каля 15 млн гадоў таму ў выніку новага катаклізму апынуўся ў [[Касмічная прастора|космасе]], і толькі 13 тысяч гадоў таму апынуўся ў полі прыцягнення Зямлі і упаў на яе. Гэтыя дадзеныя ўсталяваныя ў выніку прымянення навуковых метадаў [[Датаванне|датавання]], такіх як: датаванне па самарыю і неодыму, [[датаванне па стронцыю]], [[калій-аргонаваня радыёметрыя]], [[радыёвугляродны аналіз]]<ref name="age1">{{cite journal |last=Nyquist |first=L. E. |coautors=Wiesmann, H.: Shih, C.-Y.; Dash, J. |year=1999 |title=Lunar Meteorites and the Lunar Crustal SR and Nd Isotopic compositions |journal=Lunar and Planetary Science |volume=27 |pages=971 |bibcode=1996LPI....27..971N }}</ref><ref name="age2">{{cite journal |last=Borg |first=Lars |display-authors=etal |year=1999 |title=The Age of the Carbonates in Martian Meteorite ALH84001 |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-10-01_286_5437/page/90 |journal=Science |pmid=10506566 |volume=286 |issue=5437 |pages=90-94 |doi=10.1126/science.286.5437.90 }}</ref>. Вучоныя выказалі гіпотэзу аб тым, што паходжанне метэарыта ALH84001 на Марсе мела месца ў той час, калі планета мела на сваёй паверхні [[Вада|вадкую ваду]]<ref>[http://www.cosmos-journal.ru/articles/376/ Космос-журнал: Вода на Марсе]</ref>. Іншыя марсіянскія метэарыты не ў такой ступені цікавыя для даследчыкаў, таму што іх паходжанне адносіцца да часу пасля эпохі так званага «мокрага» Марса<ref name="disbelief">{{cite web|title=After 10 years, few believe life on Mars|url=http://www.usatoday.com/tech/science/space/2006-08-06-mars-life_x.html|last=Crenson|first=Matt|publisher=[[Associated Press]] (on [http://www.usatoday.com/ usatpday.com])|date=2006-12-06|archive-url=http://www.webcitation.org/69KZuwwE|archive-date=2012-07-12}}</ref>. == Магчымыя біягенныя асаблівасці == [[Файл:ALH84001 structures.jpg|right|thumb|Электронны мікраскоп паказвае верагодныя структуры бактэрый у метэарыце ALH84001]] 6 жніўня [[1996]] года вучоныя НАСА абвясцілі аб тым, што метэарыт можа ўтрымліваць доказы слядоў [[Жыццё на Марсе|жыцця на Марсе]]. Артыкул, апублікаваны ў часопісе [[Science]] за аўтартвам астрабіёлага {{Iw|Дэвід Мак-Кей|Дэвіда Мак-Кея||David S. McKay}}, выклікала вялікі рэзананс<ref name="disbelief" />. Падчас сканавання структур метэарыта [[Растравы электронны мікраскоп|растравым электронным мікраскопам]] былі выяўленыя [[фасіліі|скамянеласці]], якія нагадалі вучоным «сляды» зямных арганізмаў — так званых {{нп3|Магнітатактычныя бактэрыі|Магнітатактычных бактэрый|en|Magnetotactic bacteria}}. Даследчыкі сцвярджалі, што менавіта такія спецыфічныя скамянеласці пакідаюць бактэрыі на Зямлі, пагэтаму знаходка ідэнтычных скамянеласцяў у метэарыце гаворыць на карысць існавання бактэрый на яго роднай планеце. Разам з тым, структуры, знойдзеныя на ALH84001, складаюць 20-100 [[нанаметр]]аў у дыяметры, што набліжаецца да тэарэтычных [[нанабактэрыі|нанабактэрыяў]], але ў некалькі разоў меней усялякай вядомай вучоным клетачнай формы жыцця<ref>{{cite journal |author=McSween, . Y. |title=Evidence for life in a martian meteorite? |journal=GSA Today |volume=7 |issue=7 |pages=1-7 |year=1997 |pmid=11541665}}</ref>. Да таго ж застаецца няпэўным, ці сведчыць гэта аб тым, што на Марсе было ці ёсць жыццё, ці верагодныя жывыя арганізмы папалі на метэарыт ужо на Зямлі пасля яго падзення<ref>{{cite journal |last=Bada |forst=J. L. |coauthors=Glavin, D. P.; McDonald, G. D.; Decker, L. |year=1998 |title=A Searh for EndogenousAmino Acidsin Martian Meteorite ALH84001 |url=https://archive.org/details/sim_science_1998-01-16_279_5349/page/362 |journal=Science |pmid=9430583 |volume=279 |issue=5349 |pages=362-365 |doi=10.1126/science.279.5349.362 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Plicyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in Antarctic Martian meteorites, carbonaceous chondrites, and polar ice |url=https://archive.org/details/sim_geochimica-et-cosmochimica-acta_1997-01_61_2/page/475 |author=Becker L., Glavin D. P., Bada J. L. |journal= Geochimica et cosmochimica Acta |volume=61 |issue=2 |pages=475-481 |year=1997 |pmid=11541466 |doi=10.1016/S0016.7037(96)00400-0 }}</ref>. З нагоды адкрыцця метэарыта па тэлебачанню выступіў [[прэзідэнт ЗША]] [[Біл Клінтан]]<ref name="clinton">{{cite web|title=President Clinton Statement Regarding Mars Meteorite Discovery|url=http://www2.jpl.nasa.gov/snc/clinton.html|last=Clinton|first=Bill|publisher=NASA|date=1996-08-07}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.jpl.nasa.gov/sтc/alh.html Апісанне метэарыта на сайце НАСА]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}} * [http://www.smoliy.ru/cryptozoo.php?m=272 Царев И. Тайна метеорита ALH-84001] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111013100608/http://smoliy.ru/cryptozoo.php?m=272 |date=13 кастрычніка 2011 }} {{Пазаземнае жыццё}} [[Катэгорыя:Ахандрыты]] [[Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Антарктыдзе]] [[Катэгорыя:Марсіянскія метэарыты]] [[Катэгорыя:Астрабіялогія]] [[Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця]] o5j7blxuy1pujrho5h05m1vbkslukzf 5122742 5122740 2026-04-06T13:15:35Z ~2026-12529-69 164480 арфаграфія 5122742 wikitext text/x-wiki [[Файл:ALH84001.jpg|thumb|250px|Метэарыт ALH84001]] '''ALH84001''' ('''Allan Hills 84001'''<ref>[http://tin.er.usgs.gov/&sfor=names&ants=&falls=&stype=contains&lrec=&map=ge&browse=&country=All&srt=name&categ=All&mblist=All&phot=&snew=0&pnt=no&code= Meteoritical Bulletin Database: '''Allan Hills 84001'''] {{Недаступная спасылка}}</ref>) — [[метэарыт]], знойдзены 27 снежня [[1984]] года ў гарах {{Iw|Алан Хілс|||Allan Hills}} у [[Антарктыда|Антарктыдзе]]. Згодна з меркаваннем даследчыкаў, з’яўляецца адным з 34 [[Марсіянскі метэарыт|марсіянскіх метэарытаў]], знойдзеных на [[Зямля (планета)|Зямлі]]. Маса метэарыта — 1,93 кг. У [[1996]] годзе набыў сусветную вядомасць пасля паведамлення навукоўцаў [[НАСА]] аб выяўленні ў матэрыяле метэарыта скамянелых мікраскапічных структур, якія нагадваюць скамянелыя [[бактэрыі]]<ref>[http://www.gazeta.ru/science/2009/11/27_a_3291616.shtml Новая «жизнь на Марсе» gazeta.ru]</ref>. == Паходжанне метэарыта == Згодна з тэорыяй, камень адкалоўся ад паверхні [[Планета Марс|Марса]] ў выніку сутыкнення планеты з буйным касмічным целам каля 4 міліярдаў гадоў таму, пасля чаго заставаўся на планеце. каля 15 млн гадоў таму ў выніку новага катаклізму апынуўся ў [[Касмічная прастора|космасе]], і толькі 13 тысяч гадоў таму апынуўся ў полі прыцягнення Зямлі і упаў на яе. Гэтыя дадзеныя ўсталяваныя ў выніку прымянення навуковых метадаў [[Датаванне|датавання]], такіх як: датаванне па самарыю і неодыму, [[датаванне па стронцыю]], [[калій-аргонаваня радыёметрыя]], [[радыёвугляродны аналіз]]<ref name="age1">{{cite journal |last=Nyquist |first=L. E. |coautors=Wiesmann, H.: Shih, C.-Y.; Dash, J. |year=1999 |title=Lunar Meteorites and the Lunar Crustal SR and Nd Isotopic compositions |journal=Lunar and Planetary Science |volume=27 |pages=971 |bibcode=1996LPI....27..971N }}</ref><ref name="age2">{{cite journal |last=Borg |first=Lars |display-authors=etal |year=1999 |title=The Age of the Carbonates in Martian Meteorite ALH84001 |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-10-01_286_5437/page/90 |journal=Science |pmid=10506566 |volume=286 |issue=5437 |pages=90-94 |doi=10.1126/science.286.5437.90 }}</ref>. Вучоныя выказалі гіпотэзу аб тым, што паходжанне метэарыта ALH84001 на Марсе мела месца ў той час, калі планета мела на сваёй паверхні [[Вада|вадкую ваду]]<ref>[http://www.cosmos-journal.ru/articles/376/ Космос-журнал: Вода на Марсе]</ref>. Іншыя марсіянскія метэарыты не ў такой ступені цікавыя для даследчыкаў, таму што іх паходжанне адносіцца да часу пасля эпохі так званага «мокрага» Марса<ref name="disbelief">{{cite web|title=After 10 years, few believe life on Mars|url=http://www.usatoday.com/tech/science/space/2006-08-06-mars-life_x.html|last=Crenson|first=Matt|publisher=[[Associated Press]] (on [http://www.usatoday.com/ usatpday.com])|date=2006-12-06|archive-url=http://www.webcitation.org/69KZuwwE|archive-date=2012-07-12}}</ref>. == Магчымыя біягенныя асаблівасці == [[Файл:ALH84001 structures.jpg|right|thumb|Электронны мікраскоп паказвае верагодныя структуры бактэрый у метэарыце ALH84001]] 6 жніўня [[1996]] года вучоныя НАСА абвясцілі аб тым, што метэарыт можа ўтрымліваць доказы слядоў [[Жыццё на Марсе|жыцця на Марсе]]. Артыкул, апублікаваны ў часопісе [[Science]] за аўтарствам астрабіёлага {{Iw|Дэвід Мак-Кей|Дэвіда Мак-Кея||David S. McKay}}, выклікала вялікі рэзананс<ref name="disbelief" />. Падчас сканавання структур метэарыта [[Растравы электронны мікраскоп|растравым электронным мікраскопам]] былі выяўленыя [[фасіліі|скамянеласці]], якія нагадалі вучоным «сляды» зямных арганізмаў — так званых {{нп3|Магнітатактычныя бактэрыі|Магнітатактычных бактэрый|en|Magnetotactic bacteria}}. Даследчыкі сцвярджалі, што менавіта такія спецыфічныя скамянеласці пакідаюць бактэрыі на Зямлі, пагэтаму знаходка ідэнтычных скамянеласцяў у метэарыце гаворыць на карысць існавання бактэрый на яго роднай планеце. Разам з тым, структуры, знойдзеныя на ALH84001, складаюць 20-100 [[нанаметр]]аў у дыяметры, што набліжаецца да тэарэтычных [[нанабактэрыі|нанабактэрыяў]], але ў некалькі разоў меней усялякай вядомай вучоным клетачнай формы жыцця<ref>{{cite journal |author=McSween, . Y. |title=Evidence for life in a martian meteorite? |journal=GSA Today |volume=7 |issue=7 |pages=1-7 |year=1997 |pmid=11541665}}</ref>. Да таго ж застаецца няпэўным, ці сведчыць гэта аб тым, што на Марсе было ці ёсць жыццё, ці верагодныя жывыя арганізмы папалі на метэарыт ужо на Зямлі пасля яго падзення<ref>{{cite journal |last=Bada |forst=J. L. |coauthors=Glavin, D. P.; McDonald, G. D.; Decker, L. |year=1998 |title=A Searh for EndogenousAmino Acidsin Martian Meteorite ALH84001 |url=https://archive.org/details/sim_science_1998-01-16_279_5349/page/362 |journal=Science |pmid=9430583 |volume=279 |issue=5349 |pages=362-365 |doi=10.1126/science.279.5349.362 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Plicyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in Antarctic Martian meteorites, carbonaceous chondrites, and polar ice |url=https://archive.org/details/sim_geochimica-et-cosmochimica-acta_1997-01_61_2/page/475 |author=Becker L., Glavin D. P., Bada J. L. |journal= Geochimica et cosmochimica Acta |volume=61 |issue=2 |pages=475-481 |year=1997 |pmid=11541466 |doi=10.1016/S0016.7037(96)00400-0 }}</ref>. З нагоды адкрыцця метэарыта па тэлебачанню выступіў [[прэзідэнт ЗША]] [[Біл Клінтан]]<ref name="clinton">{{cite web|title=President Clinton Statement Regarding Mars Meteorite Discovery|url=http://www2.jpl.nasa.gov/snc/clinton.html|last=Clinton|first=Bill|publisher=NASA|date=1996-08-07}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.jpl.nasa.gov/sтc/alh.html Апісанне метэарыта на сайце НАСА]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}} * [http://www.smoliy.ru/cryptozoo.php?m=272 Царев И. Тайна метеорита ALH-84001] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111013100608/http://smoliy.ru/cryptozoo.php?m=272 |date=13 кастрычніка 2011 }} {{Пазаземнае жыццё}} [[Катэгорыя:Ахандрыты]] [[Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Антарктыдзе]] [[Катэгорыя:Марсіянскія метэарыты]] [[Катэгорыя:Астрабіялогія]] [[Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця]] q4jnftzxhzpu53xc6mmqio3gxm5kcg2 Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх (Жалудок) 0 220563 5122791 5015072 2026-04-06T15:51:06Z Mireyus 165948 5122791 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх |Арыгінальная назва = |Выява =Жалудок Žaludok (2021).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|412Г000627}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Гарадскі пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Жалудок]] |lat_dir = |lat_deg = 53.600903|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 24.957733|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = неабарока |Аўтар праекта = [[Уладзіслаў Марконі|У. Марконі]] |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Людвіг Святаполк-Чацвярцінскі|Л. Святаполк-Чацвярцінскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1908 |Заканчэнне будаўніцтва = 1908 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|палац|флігель|млын|кузня|гаспадарчыя пабудовы|парк||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх''' — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры пачатку [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]]. Створаны князем [[Людвіг Святаполк-Чацвярцінскі|Л. Святаполк-Чацвярцінскім]] за 1 км на захад ад г. п. [[Жалудок]] [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. Уключае мураваны палац, флігель, рэшткі былога [[млын]]а, кузню і іншыя гаспадарчыя пабудовы, якія аб’яднаныя сеткай узаемна перпендыкулярных [[алея|алей]] [[рэгулярны парк|рэгулярнага парку]]. == Гісторыя == [[Файл:Žałudok. Жалудок (1936).jpg|міні|250px|злева|Стайня ў Жалудку, 1936]] Палац пабудаваны ў [[1908]] годзе ў стылі [[неабарока]] паводле праекту архітэктара [[Уладзіслаў Марконі|У. Марконі]]. Цяпер комплекс належыць ваеннаму ведамству. == Архітэктура == === Палац === [[Файл:Палац2.JPG|міні|250px|злева|Дах рызаліта]] [[Файл:Жалудок Žaludok (2021) 2.jpg|міні|злева|Рызаліт, 2021 г.]] Манументальны двухпавярховы будынак накрыты [[мансарда]]вым дахам з авальнымі [[люкарна]]мі. Галоўны і дваровы франтальныя фасады вылучаныя ў цэнтры акруглымі і па баках прамавугольнымі [[рызаліт]]амі, накрытымі самастойнымі [[Шацёр (архітэктура)|шатровымі]] дахамі з [[залом, архітэктура|заломамі]]. Дваровы цэнтральны [[рызаліт]] прарэзаны высокімі парабалічнымі аконнымі праёмамі-[[вітраж]]амі і авальнымі [[люкарна]]мі, якія асвятляюць парадную [[лесвіца|лесвіцу]]. Рызаліт завершаны [[балюстрада]]й і скульптурна-геральдычнай кампазіцыяй з дэкаратыўнымі [[ваза]]мі. Паміж дваровымі [[рызаліт]]амі па фронце фасада [[тэраса]] з [[балюстрада|балюстраднай]] [[агароджа]]й і цыркульнымі сходамі. Галоўны ўваход вылучаны [[балкон]]ам. У дэкоры фасадаў выкарыстаныя высокія панэлі, фігурныя і спрошчаныя [[Ліштва|ліштвы]], [[Карніз|сандрыкі]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], [[Гірлянда (архітэктура)|гірлянды]], [[Рустыка|рустоўка]]. У цэнтры будынку размешчаная парадная зала, [[вестыбюль]] з [[лесвіца]]й. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні. === Флігель === [[Файл:Усадьба Четвертинских,вид на хозяйственные постройки.jpg|250px|міні|злева|Флігель]] Флігель першапачаткова з’яўляўся сядзібай [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]], папярэдніх уладальнікаў маёнтка. Да пабудовы палаца ў пачатку XX стагоддзя тут жылі Чацвярцінскія, а да іх — [[род Урускіх|Урускія]]. Вырашаны ў стылі [[неаготыка|неаготыкі]] — аднапавярховы, прамавугольны ў плане аб’ём з круглай у сячэнні [[Шацёр (архітэктура)|шатровай]] вежай, прыбудаванай да тарцовага фасада. Сцены з бутавага каменю, члянёны стральчатымі аконнымі праёмамі. Галоўны ўваход вырашаны ў выглядзе гатычнага [[партал]]а. == Цікавыя факты == Арыгінальна было вырашана князем пытанне водазабеспячэння Жалудоцкага палаца. Вада да яго паступала з крыніц у вёсцы [[Кукіні|Кукіна]] (прыкладна ў 2-х км ад палаца) самацёкам. Вада дадаткова фільтравалася і падавалася ў рэзервуар на 3-м паверсе будынка з дапамогай помпаў, якія працавалі на сціснутым паветры. Паводле аповедаў старажылаў, сістэма падачы вады была настолькі эканамічнай, што для працы помпаў на працягу месяца дастаткова было 2-х балонаў са сціснутым паветрам<ref name="ЛЧ">[http://uctopuk.info/regions/shchuchin/history/?id=361 Людвиг Четвертинский]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. <center><gallery> Выява:Žałudok. Жалудок (XX).jpg|Флігель у пач. XX ст. Выява:Гаспадарчыя пабудовы (комплексу былога палацу XIII-пач.XX ст.) (2).jpg|Гаспадарчая пабудова Выява:Гаспадарчыя пабудовы (комплексу былога палацу XIII-пач.XX ст.).jpg|Кузня </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993. * {{крыніцы/ЗП|}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86_%D1%83_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%BA%D1%83.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000627}} {{Commonscat|}} * {{radzima|1902}} * {{ГБ|http://globustut.by/zheludok/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|palacava-parkavy-kompleks-svjatapolk-chacvjarcinskih-zhaludok}} * [https://gp.by/novosti/kultura/news314678.html Резиденция Святополк-Четвертинских – одна из самых красивейших в Беларуси и кинематографических на Гродненщине]. [[Катэгорыя:Славутасці Жалудка]] [[Катэгорыя:Чацвярцінскія]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя комплексы Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неабарока]] [[Катэгорыя:Уладзіслаў Марконі]] ip2a1653gx8wosypvlwj6pdnpjotdjq Самара (Ірак) 0 227669 5122841 5030745 2026-04-06T20:16:56Z Pabojnia 135280 афармленне 5122841 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Самара (значэнні)}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Самара |арыгінальная назва = {{lang-ar|سامراء}} |краіна = Ірак |памер карты краіны = |герб = |lat_deg = 34|lat_min = 12|lat_sec = |lon_deg = 43|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city(201700) |CoordScale = |від рэгіёна = Правінцыя |рэгіён = Салах-эд-Дзін |рэгіён у табліцы = правінцыя Салах-эд-Дзін{{!}}Салах-эд-Дзін |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |унутраны падзел = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 201 700 |год перапісу = 2002 |шчыльнасць = |агламерацыя = |часавы пояс = +3 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Samarra }} '''Сама́ра'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ar|سامراء}}) — горад у [[Ірак]]у, на ўсходнім беразе ракі [[Тыгр (рака)|Тыгр]], за 125 км на поўнач ад [[Багдад]]а. Станам на [[2002]] год яго насельніцтва складала 201 700 жыхароў. Горад працягнуўся на 41,5 км уздоўж берага Тыгра; з поўначы, усходу і поўдня замест сцен яго абараняюць старажытныя [[Арашэнне|ірыгацыйныя]] каналы. Назва Самары паходзіць ад арабскай фразы, якая азначае «радасць таму, хто глядзіць». == Гісторыя == Зямля Самары заселена людзьмі са старажытнасці: сярод руін знаходзяць такія, якія адносяцца да [[V тысячагоддзе да н.э.|V тысячагоддзя да н.э.]] [[Самарская культура]] з’яўляецца продкам [[убайдская культура|убайдскай культуры]]. Гарадское паселішча, аднак, узнікла тут значна пазней. Першым з манархаў аблюбаваў гэта месца [[Хасроў I Анушырван]], які пабудаваў у наваколлях паляўнічы замак. У [[833]] годзе на месцы старажытнага даісламскага паселішча ўзнік новы горад. У [[836]] годзе пры [[халіф]]е {{нп5|Аль-Мутасім|аль-Му`тасіме ібн Харуне|en|al-Mu'tasim}} [[мамлюкі]] (цюркскія салдаты-рабы [[халіфат]]а [[Абасіды|Абасідаў]]) справакавалі паўстанне ў [[Багдад]]зе, якое вымусіла халіфа перабрацца на поўнач. Пазней цюркскія салдаты сталі самі ўзводзіць на прастол новых халіфаў, што прывяло да «[[Анархія ў Самары|анархіі ў Самары]]». Самара заставалася сталіцай [[іслам]]скага свету да [[892]] года, калі халіф {{нп5|аль-Мутамід||en|al-Mu'tamid}} перанёс сталіцу халіфата назад у Багдад. Самара — свяшчэнны горад [[Шыіты|шыітаў]]: залатаверхай [[Мячэць Аскарыя|мячэці Аскарыя]] пахаваны рэшткі двух [[імам]]аў Аскары. == Помнікі == {{Сусветная спадчына|276}} {{See also|Вялікая мячэць у Самары|Мячэць Аскарыя}} Пераемнік аль-Му`тасіма, халіф [[аль-Васік]] узвёў у Самары [[Вялікая мячэць у Самары|Вялікую мячэць]] з яе знакамітым {{нп5|Малвія|мінарэтам у выглядзе спіралі|uk|Мальвія}} вышынёй 52 м і шырынёй 33 м. На той момант гэта было самае буйное збудаванне ісламскага свету. Ад сталіцы халіфата захавалася ў больш-менш пашкоджаным стане вялікая колькасць помнікаў, уключаючы два [[палац]]ы плошчай 125 і 211 гектараў — найбуйнейшыя палацавыя збудаванні ў гісторыі ісламскай архітэктуры. Архітэктурныя помнікі эпохі Абасідаў (руіны 42 палацаў, чатыры саборныя мячэці, [[маўзалей]] трох халіфаў, рэшткі закінутага паўночнага горада ў форме васьмівугольніка) з’яўляюцца аб’ектамі [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. Толькі нешматлікія з іх былі аб’ектамі раскопак, пачатак якім паклалі нямецкія археолагі ў [[1911]] годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Самара||132}} == Спасылкі == * [http://www.centre-consul.ru/rusiraqsamarra.html Самара. Даныя кансультацыйнага цэнтра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120229184936/http://www.centre-consul.ru/rusiraqsamarra.html |date=29 лютага 2012 }} * [http://www.sapov.ru/novoe/n16.html В. В. Бартальд. Культура мусульманства. Багдад і далейшае культурнае жыццё арабаў] {{Сусветная спадчына ў Іраку}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ірака|*]] fx9pwlxbef5tlkvd5ruk89tv9gd1adq Альбярцін (сядзіба) 0 265414 5122795 5024833 2026-04-06T15:54:46Z Mireyus 165948 5122795 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх |Арыгінальная назва = |Выява = Słonim, Albertyn, Pusłoŭski. Слонім, Альбэртын, Пуслоўскі (1919-39).jpg |Подпіс выявы = Сядзіба «Альбярцін», 1920 |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|412Г000499}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = [[Слонім]], вул. [[Вуліца Калгасная, Слонім|Калгасная]], 8 |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 19.02 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 23|lon_sec = 46.78 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = Позні класіцызм |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = Войцех Пуслоўскі |Першае згадванне = |Заснаванне = першая палова [[19 стагоддзе|XIX ст.]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|сядзібны дом|брама|стайня|флігель|гаспадарчая пабудова|парк|||}} |Вядомыя жыхары = Зыгмунт Пуслоўскі |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Сядзіба «Альбярцін»''', '''Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх''' — помнік сядзібна-паркавай [[архітэктура|архітэктуры]] позняга [[класіцызм]]у. Размешчана на беразе [[Іса (рака)|р. Іса]], цяпер у межах г. [[Слонім]]а. == Гісторыя == Створана ў першай палове [[19 стагоддзе|XIX ст.]] як рэзідэнцыя слонімскага павятовага маршалка [[Войцех Пуслоўскі|Войцеха Пуслоўскага]] — уладальніка прадпрыемстваў па вытворчасці сукна, дываноў і паперы. У [[2019]] годзе [[пракуратура Гродзенскай вобласці]] выявіла, што сядзіба мае патрэбу ў тэрміновай рэканструкцыі і рамонце<ref name="prokuratura">[http://prokuratura.gov.by/ru/info/novosti/nadzor-za-ispolneniem-zakonodatelstva/prirodookhrannoe-i-zemelnoe/sokhranit-pamyat-dlya-potomkov-prokuratura-grodnenskoy-oblasti-potrebovala-ustranit-narusheniya-v-sf/ Сохранить память для потомков: прокуратура Гродненской области потребовала устранить нарушения в сфере охраны историко-культурного наследия. 06.12.2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191207090055/http://prokuratura.gov.by/ru/info/novosti/nadzor-za-ispolneniem-zakonodatelstva/prirodookhrannoe-i-zemelnoe/sokhranit-pamyat-dlya-potomkov-prokuratura-grodnenskoy-oblasti-potrebovala-ustranit-narusheniya-v-sf/ |date=7 снежня 2019 }}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Słonim, Albertyn, Pusłoŭski. Слонім, Альбэртын, Пуслоўскі (N. Orda, 24.05.1877).jpg|thumb|злева|200px|Палацава-паркавы комплекс Пуслоўскіх на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]], 1860]] У комплекс уваходзілі сядзібны дом з флігелем, службовыя пабудовы, гаспадарчыя будынкі (захавалася [[стайня]]), фабрыка. Сядзібны дом абмяжоўваў [[пейзажны парк|парк пейзажнага тыпу]] планіроўкі, які на берагах запруджанай р. Іса пераходзіў у шырокі лесапарк. === Сядзібны дом === Сядзібны дом — двухпавярховы, мураваны, асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным чатырохкалонным [[порцік]]ам. У афармленні галоўнага ўвахода выкарыстаны скульптуры львоў. Унутраная планіроўка калідорная. У апрацоўцы [[інтэр'ер]]а атрымалі развіццё тэмы вонкавай архітэктуры — [[пілон]]ы, [[Кесон (архітэктура)|кесоны]], стылізаваныя [[капітэль|капітэлі]]. === Флігель === [[Флігель]] — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак эклектычнай архітэктуры. === Стайня === Стайня — мураваны [[тынкоўка|неатынкаваны]] Т-падобны ў плане будынак, у [[дэкор]]ы якога выкарыстана [[арнамент]]альная [[муроўка]]. Кампазіцыя двух’ярусная: першы ярус вылучаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі, другі — круглымі [[люкарна]]мі. У цэнтры галоўнага фасада шырокі [[партал]] з [[ліштвы|ліштвай]] у выглядзе падковы і з ляпной маскай галавы каня. Партал фланкіраваны [[рызаліт]]амі. У архітэктуры будовы выкарыстаны элементы стылю «[[мадэрн]]». {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — С. 133, 681—682. — 752 с. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слонімская сядзіба «Альбярцін»|[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]]|16}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Albyarcin, Slonim}} * {{radzima|1700}} * {{ГБ|http://globustut.by/albertin/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Славутасці Слоніма]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] * [https://gp.by/novosti/kultura/news316044.html Почему владельца усадьбы Альбертин Войцеха Пусловского называли царем Мидасом? Отправляемся в виртуальное путешествие на Гродненщину]. 6mp9yloh9v7d0yps1jvpfl5fo1upw3l 5122801 5122795 2026-04-06T16:08:02Z Mireyus 165948 5122801 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх |Арыгінальная назва = |Выява = Słonim, Albertyn, Pusłoŭski. Слонім, Альбэртын, Пуслоўскі (1919-39).jpg |Подпіс выявы = Сядзіба «Альбярцін», 1920 |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|412Г000499}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = [[Слонім]], вул. [[Вуліца Калгасная, Слонім|Калгасная]], 8 |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 19.02 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 23|lon_sec = 46.78 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = Позні класіцызм |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = Войцех Пуслоўскі |Першае згадванне = |Заснаванне = першая палова [[19 стагоддзе|XIX ст.]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|сядзібны дом|брама|стайня|флігель|гаспадарчая пабудова|парк|||}} |Вядомыя жыхары = Зыгмунт Пуслоўскі |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Сядзіба «Альбярцін»''', '''Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх''' — помнік сядзібна-паркавай [[архітэктура|архітэктуры]] позняга [[класіцызм]]у. Размешчана на беразе [[Іса (рака)|р. Іса]], цяпер у межах г. [[Слонім]]а<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/kultura/news316044.html|title=Почему владельца усадьбы Альбертин Войцеха Пусловского называли царем Мидасом? Отправляемся в виртуальное путешествие на Гродненщину}}</ref>. == Гісторыя == Створана ў першай палове [[19 стагоддзе|XIX ст.]] як рэзідэнцыя слонімскага павятовага маршалка [[Войцех Пуслоўскі|Войцеха Пуслоўскага]] — уладальніка прадпрыемстваў па вытворчасці сукна, дываноў і паперы. У [[2019]] годзе [[пракуратура Гродзенскай вобласці]] выявіла, што сядзіба мае патрэбу ў тэрміновай рэканструкцыі і рамонце. == Архітэктура == [[Файл:Słonim, Albertyn, Pusłoŭski. Слонім, Альбэртын, Пуслоўскі (N. Orda, 24.05.1877).jpg|thumb|злева|200px|Палацава-паркавы комплекс Пуслоўскіх на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]], 1860]] У комплекс уваходзілі сядзібны дом з флігелем, службовыя пабудовы, гаспадарчыя будынкі (захавалася [[стайня]]), фабрыка. Сядзібны дом абмяжоўваў [[пейзажны парк|парк пейзажнага тыпу]] планіроўкі, які на берагах запруджанай р. Іса пераходзіў у шырокі лесапарк. === Сядзібны дом === [[Файл:Слонім. Альбярцін. Забудова (01).jpg|міні|211x211пкс]] Сядзібны дом — двухпавярховы, мураваны, асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным чатырохкалонным [[порцік]]ам. У афармленні галоўнага ўвахода выкарыстаны скульптуры львоў. Унутраная планіроўка калідорная. У апрацоўцы [[інтэр'ер]]а атрымалі развіццё тэмы вонкавай архітэктуры — [[пілон]]ы, [[Кесон (архітэктура)|кесоны]], стылізаваныя [[капітэль|капітэлі]]. === Флігель === [[Флігель]] — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак эклектычнай архітэктуры. === Стайня === Стайня — мураваны [[тынкоўка|неатынкаваны]] Т-падобны ў плане будынак, у [[дэкор]]ы якога выкарыстана [[арнамент]]альная [[муроўка]]. Кампазіцыя двух’ярусная: першы ярус вылучаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі, другі — круглымі [[люкарна]]мі. У цэнтры галоўнага фасада шырокі [[партал]] з [[ліштвы|ліштвай]] у выглядзе падковы і з ляпной маскай галавы каня. Партал фланкіраваны [[рызаліт]]амі. У архітэктуры будовы выкарыстаны элементы стылю «[[мадэрн]]». {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — С. 133, 681—682. — 752 с. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слонімская сядзіба «Альбярцін»|[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]]|16}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Albyarcin, Slonim}} * {{radzima|1700}} * {{ГБ|http://globustut.by/albertin/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Славутасці Слоніма]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] * [https://gp.by/novosti/kultura/news316044.html Почему владельца усадьбы Альбертин Войцеха Пусловского называли царем Мидасом? Отправляемся в виртуальное путешествие на Гродненщину]. risz2x7y99i2c93jma3e18aisyflo4o Сшытак смерці 0 272030 5122838 5101702 2026-04-06T20:14:17Z DzBar 156353 5122838 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | image = Death Note logo.svg }}{{Картка аніманга/Друк|type=manga|published=1 снежня 2003 — 15 мая 2006|volumes=12}}{{Картка аніманга/Канец}} '''Сшытак смерці''' ({{lang-ja|デスノート}} (Дэсу Но:то) — Сшытак смерці) — [[Манга (мастацтва)|манга]], напісаная японскім пісьменнікам [[Цугумі Оба]] і намаляваная японскім мангакам-мастаком [[Такэсі Обата]]. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў <ref>[http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ The Top 50 Manga Series | Japan Probe] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120702232859/http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ |date=2 ліпеня 2012 }}</ref>. У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы. [[10 студзеня]] [[2007]] года [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]] «Сшытак смерці» былі ліцэнзаваны для выдання на тэрыторыі [[ЗША]] кампаніяй «[[VIZ Media]]». З-за велізарнай папулярнасці «Сшытка смерці» гэты факт не спыніў многіх [[фансаб]]ераў. [[12 кастрычнік]]а [[2007]] года кампанія «[[Мега-Анімэ]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне анімэ-серыяла. Трансляцыя прайшла з [[20 кастрычніка]] па [[29 снежня]] на канале «[[2x2]]». У чэрвені [[2008]] года кампанія «[[Комікс-Арт]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку [[2009]] года. Па стане на верасень [[2012]] года на [[Руская мова|рускай мове]] выпушчаныя ўсе 12 тамоў<ref>{{cite web|url=http://www.comix-art.ru/node/31|title=Тетрадь смерти|publisher=[[Комикс Арт]]|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219135531/http://www.comix-art.ru/node/31|archivedate=19 лютага 2012|accessdate=10 верасня 2015|url-status=dead}}</ref>. == Сюжэт == Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р’юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў. Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся [[Інтэрпал]] і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра ({{lang-ja|キラ}}, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці». Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб’е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L. == Сшытак смерці == [[Файл:Death Note, Book.svg|thumb|right|150px|Выява сшытка смерці, якім валодае Рук.]] Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р’юкам ў якасці інструкцыі.) === Правілы Сшытка смерці === * Чалавек, чыё імя будзе запісана ў сшытку смерці, памрэ. * Сшытак не падзейнічае, калі той, хто піша імя, не будзе ведаць асобы таго, хто павінен памерці. Такім чынам, людзям з аднолькавымі імёнамі нічога не пагражае. * Калі прычына смерці напісана на працягу 40 секунд пасля запісу імя, то так яно і здарыцца. * Калі прычына смерці не вызначана, праз 40 секунд названы чалавек памрэ ад сардэчнага прыступу. * Пасля напісання прычыны смерці ёсць яшчэ 6 хвілін і 40 секунд (усяго 400 секунд) для напісання абставін смерці. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт мангі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050527025117/http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ |date=27 мая 2005 }} {{ref-ja}} * [http://wwws.warnerbros.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт гульнявога фільма] {{ref-ja}} * [http://www.ntv.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт анімэ] {{ref-ja}} * [http://www.konami.jp/gs/game/deathnote/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-ja}} {{Сшытак смерці}} [[Катэгорыя:Мастацтва Японіі]] [[Катэгорыя:Манга 2003 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Сшытак смерці| ]] {{Вонкавыя спасылкі}} ew68whfk4gwst8wej75fpthiqynv686 5122853 5122838 2026-04-06T20:33:42Z DzBar 156353 5122853 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак| image = Death Note logo.svg}}{{Картка аніманга/Друк|type=manga|published=1 снежня 2003 — 15 мая 2006|volumes=12|magazine=[[Weekly Shonen Jump]]}}{{Картка аніманга/Відэа| type = tv series}}{{Картка аніманга/Канец}} '''Сшытак смерці''' ({{lang-ja|デスノート}} (Дэсу Но:то) — Сшытак смерці) — [[Манга (мастацтва)|манга]], напісаная японскім пісьменнікам [[Цугумі Оба]] і намаляваная японскім мангакам-мастаком [[Такэсі Обата]]. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў <ref>[http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ The Top 50 Manga Series | Japan Probe] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120702232859/http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ |date=2 ліпеня 2012 }}</ref>. У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы. [[10 студзеня]] [[2007]] года [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]] «Сшытак смерці» былі ліцэнзаваны для выдання на тэрыторыі [[ЗША]] кампаніяй «[[VIZ Media]]». З-за велізарнай папулярнасці «Сшытка смерці» гэты факт не спыніў многіх [[фансаб]]ераў. [[12 кастрычнік]]а [[2007]] года кампанія «[[Мега-Анімэ]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне анімэ-серыяла. Трансляцыя прайшла з [[20 кастрычніка]] па [[29 снежня]] на канале «[[2x2]]». У чэрвені [[2008]] года кампанія «[[Комікс-Арт]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку [[2009]] года. Па стане на верасень [[2012]] года на [[Руская мова|рускай мове]] выпушчаныя ўсе 12 тамоў<ref>{{cite web|url=http://www.comix-art.ru/node/31|title=Тетрадь смерти|publisher=[[Комикс Арт]]|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219135531/http://www.comix-art.ru/node/31|archivedate=19 лютага 2012|accessdate=10 верасня 2015|url-status=dead}}</ref>. == Сюжэт == Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р’юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў. Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся [[Інтэрпал]] і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра ({{lang-ja|キラ}}, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці». Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб’е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L. == Сшытак смерці == [[Файл:Death Note, Book.svg|thumb|right|150px|Выява сшытка смерці, якім валодае Рук.]] Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р’юкам ў якасці інструкцыі.) === Правілы Сшытка смерці === * Чалавек, чыё імя будзе запісана ў сшытку смерці, памрэ. * Сшытак не падзейнічае, калі той, хто піша імя, не будзе ведаць асобы таго, хто павінен памерці. Такім чынам, людзям з аднолькавымі імёнамі нічога не пагражае. * Калі прычына смерці напісана на працягу 40 секунд пасля запісу імя, то так яно і здарыцца. * Калі прычына смерці не вызначана, праз 40 секунд названы чалавек памрэ ад сардэчнага прыступу. * Пасля напісання прычыны смерці ёсць яшчэ 6 хвілін і 40 секунд (усяго 400 секунд) для напісання абставін смерці. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт мангі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050527025117/http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ |date=27 мая 2005 }} {{ref-ja}} * [http://wwws.warnerbros.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт гульнявога фільма] {{ref-ja}} * [http://www.ntv.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт анімэ] {{ref-ja}} * [http://www.konami.jp/gs/game/deathnote/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-ja}} {{Сшытак смерці}} [[Катэгорыя:Мастацтва Японіі]] [[Катэгорыя:Манга 2003 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Сшытак смерці| ]] {{Вонкавыя спасылкі}} jrzy1ckp6iaqfgcyewrc77td1iyqzxm 5122861 5122853 2026-04-06T20:49:56Z DzBar 156353 5122861 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | image = Death Note logo.svg }}{{Картка аніманга/Друк|type=manga|published=1 снежня 2003 — 15 мая 2006|volumes=12|magazine=[[Weekly Shonen Jump]]}}{{Картка аніманга/Відэа | type = tv series | child = yes }}{{Картка аніманга/Канец}} '''Сшытак смерці''' ({{lang-ja|デスノート}} (Дэсу Но:то) — Сшытак смерці) — [[Манга (мастацтва)|манга]], напісаная японскім пісьменнікам [[Цугумі Оба]] і намаляваная японскім мангакам-мастаком [[Такэсі Обата]]. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў<ref>[http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ The Top 50 Manga Series | Japan Probe] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120702232859/http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ |date=2 ліпеня 2012 }}</ref>. У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы. [[10 студзеня]] [[2007]] года [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]] «Сшытак смерці» былі ліцэнзаваны для выдання на тэрыторыі [[ЗША]] кампаніяй «[[VIZ Media]]». З-за велізарнай папулярнасці «Сшытка смерці» гэты факт не спыніў многіх [[фансаб]]ераў. [[12 кастрычнік]]а [[2007]] года кампанія «[[Мега-Анімэ]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне анімэ-серыяла. Трансляцыя прайшла з [[20 кастрычніка]] па [[29 снежня]] на канале «[[2x2]]». У чэрвені [[2008]] года кампанія «[[Комікс-Арт]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку [[2009]] года. Па стане на верасень [[2012]] года на [[Руская мова|рускай мове]] выпушчаныя ўсе 12 тамоў<ref>{{cite web|url=http://www.comix-art.ru/node/31|title=Тетрадь смерти|publisher=[[Комикс Арт]]|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219135531/http://www.comix-art.ru/node/31|archivedate=19 лютага 2012|accessdate=10 верасня 2015|url-status=dead}}</ref>. == Сюжэт == Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р’юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў. Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся [[Інтэрпал]] і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра ({{lang-ja|キラ}}, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці». Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб’е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L. == Сшытак смерці == [[Файл:Death Note, Book.svg|thumb|right|150px|Выява сшытка смерці, якім валодае Рук.]] Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р’юкам ў якасці інструкцыі.) === Правілы Сшытка смерці === * Чалавек, чыё імя будзе запісана ў сшытку смерці, памрэ. * Сшытак не падзейнічае, калі той, хто піша імя, не будзе ведаць асобы таго, хто павінен памерці. Такім чынам, людзям з аднолькавымі імёнамі нічога не пагражае. * Калі прычына смерці напісана на працягу 40 секунд пасля запісу імя, то так яно і здарыцца. * Калі прычына смерці не вызначана, праз 40 секунд названы чалавек памрэ ад сардэчнага прыступу. * Пасля напісання прычыны смерці ёсць яшчэ 6 хвілін і 40 секунд (усяго 400 секунд) для напісання абставін смерці. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт мангі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050527025117/http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ |date=27 мая 2005 }} {{ref-ja}} * [http://wwws.warnerbros.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт гульнявога фільма] {{ref-ja}} * [http://www.ntv.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт анімэ] {{ref-ja}} * [http://www.konami.jp/gs/game/deathnote/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-ja}} {{Сшытак смерці}} [[Катэгорыя:Мастацтва Японіі]] [[Катэгорыя:Манга 2003 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Сшытак смерці| ]] {{Вонкавыя спасылкі}} o5fetfpb7x3va8nlsaa3it7ljwlo35b Свяціцель 0 307761 5122831 4452687 2026-04-06T20:02:15Z Lvova 7730 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Saint hierarch.jpg]] → [[File:Saint hierarchs. A fragment of the icon "The Last Judgement". Novgorod, 1540s.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · much more exact and accurate, non meaningless 5122831 wikitext text/x-wiki [[Файл:Saint hierarchs. A fragment of the icon "The Last Judgement". Novgorod, 1540s.jpg|thumb|[[лік святасці|Лік]] свяціцелей (фрагмент іконы «[[Ікона Страшнага суда|Страшны суд]]»). Ноўгарад, 1540-я]] '''Свяціцелі''' — у [[праваслаўе|праваслаўнай царкве]] [[Святы|святыя]] з [[епіскап]]скага чыну, якія шануюцца [[Хрысціянская Царква|царквой]] як прадстаяцелі асобных царкоўных абшчын. Сваім святым жыццём і праведным пастырствам ажыцявілі [[наканаванне Божае]] аб Царкве ў яе руху да [[Царства Нябеснае|Царства Нябеснага]]. Памяць найгалоўнейшых свяціцеляў адзначаецца ў дзень [[Сабор трох свяціцеляў|Сабора трох свяціцеляў]]. Першапачаткова шанаванне епіскапаў было распаўсюджана ў мясцовых цэрквах, кожная мясцовая абшчына святкавала памяць усіх сваіх прадстаяцеляў (епіскапаў) з часу яе заснавання (акрамя, вядома, тых, што трапілі ў [[ерась]] ці нейкім іншым чынам аказаліся нявартымі таго). Імёны епіскапаў заносіліся ў [[дыпціх, рэлігія|дыпціхі]] і рэгулярна згадвалі падчас [[богаслужэнне|богаслужэння]]. [[Сазамен]] у сваёй Царкоўнай гісторыі [[V стагоддзе|V ст.]] гаворыць і пра штогадовае адзначэнне памяці свяціцеляў як устояную практыку; гэтак жа як і ў [[мучанік]]аў, памяць іх адзначался ў дні іх смерці. Па меры станаўлення агульнацаркоўнага культу асобных святых, шанаванне свяціцеляў перарастала рамкі іх епархій і станавілася агульнацаркоўным. Гэтаму спрыяла і фарміраванне іерархічнай структуры царкоўнай юрысдыкцыі ([[Патрыярх (царкоўны сан)|патрыяршаства]], [[архіепархія|архіепархіі]], [[мітраполія|мітраполіі]]), калі прадстаяцелі старэйшых цэркваў шанаваліся ўсёю царкоўнай вобласцю. Так, у ліку святых шануюцца ўсе [[Папа Рымскі|Папы Рымскія]] першых стагоддзяў хрысціянства, амаль усе [[Найсвяцейшы Архіепіскап Канстанцінопаля — Новага Рыма і Сусветны Патрыярх|канстанцінопальскія патрыярхі]], пачынаючы з Мітрафана ([[315]]—[[325]] гг. кіраванні) і да Яўстафія ([[1019]]—[[1025]] гг. кіраванні), акрамя тых, што трапілі ў ерась, пакінулі кафедру ці вялі нягоднае жыццё. У наступны час у кананізацыі архірэяў з'яўляецца істотная выбіральнасць, і гэта сведчыць пра пэўнае змяненне канцэпцыі свяціцельскай святасці: акцэнт пераносіцца з праведнага пастырства на асабістае падзвіжніцтва архірэя і яго ролю ў царкоўным жыцці. Гэтыя змяненні былі абумоўлены, верагодна, распаўсюджваннем агульнага шанавання на лік свяціцеляў, калі толькі асобныя мясцовашанаваныя епіскапы аказаліся ў ліку святых, якія шанаваліся ўсёю царквой (што патрабуе выбіральнасці). Існуе навела імператара [[Леў VI Мудры|Льва Мудрага]] ([[886]]—[[911]] гг. кіравання), у якой прадпісваецца, каб ва ўсёй грэчаскай царкве, нароўні з апосталамі і мучанікамі, адзначалася памяць сямі найбольш выдатных свяціцеляў: [[Афанасій Александрыйскі|Афанасія Александрыйскага]], [[Васілій Вялікі|Васілія Вялікага]], [[Грыгорый Багаслоў|Грыгорыя Багаслова]], [[Грыгорый Ніскі|Грыгорыя Ніскага]], [[Іаан Залатавуст|Іаана Залатавуста]], [[Кірыл Александрыйскі|Кірыла Александрыйскага]] і [[Епіфаній Кіпрскі|Епіфанія Кіпрскага]]. Верагодна, гэты ўказ замацоўваў ужо ўстаноўленую практыку, і гэта паказвае, што выбіральнасць ужо была ёй уласцівая. У Рускай Царкве выбіральнасць у шанаванні свяціцеляў мела месца з самага пачатку. Першым рускім свяціцелем, якому ўстанаўліваецца шанаванне, з'яўляецца [[Лявонцій Растоўскі|Св. Лявонцій]], трэці епіскап Растоўскі (пам. каля [[1077]] года). Яго памяць упершыню адзначаецца ў Растове ў [[1190]] г. у дзень здабыцця яго мошчаў ([[23 мая]]); характэрна, што адначасова былі [[Здабыццё мошчаў|здабыты]] мошчы яго пераемніка [[Ісая, епіскап Растоўскі|Ісаі]], аднак шанаванне яго памяці ўсталявана не было; выбіральнасць у гэтым выпадку была абумоўлена цудамі, якія адбываліся пры труне Св. Лявонція. Да ліку найбольш рана кананізаваных свяціцеляў, шанаванне якіх узнікае неўзабаве пасля іх смерці, адносяцца мітрапаліты маскоўскія [[Пётр Маскоўскі|Пётр]], [[Аляксій (Бяконт)|Аляксій]] і [[Іона Маскоўскі|Іона]], Св. [[Стэфан Пермскі]]. У гонар свяціцеляў свяшчэннік на [[праскамідыя|праскамідыі]] вымае чацвёртую частку трэцяй [[просвіра|прасфары]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лікі святасці}} [[Катэгорыя:Свяціцелі|*]] 2vz588ytsds0uddjuw1g5wu70sso8ut Прападобны 0 307780 5122832 5087391 2026-04-06T20:02:28Z Lvova 7730 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Saint monks.jpg]] → [[File:Saint monks. A fragment of the icon "The Last Judgement". Novgorod, 1540s.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 5122832 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Прападобны, тытул|Прападобны|зваротам да святара ў каталіцтве і пратэстанцтве}} [[Выява:Saint monks. A fragment of the icon "The Last Judgement". Novgorod, 1540s.jpg|thumb|[[лік святасці|Лік]] прападобных (фрагмент іконы «[[Ікона Страшнага суда|Страшны суд]]»). Ноўгарад, 1540-я]] '''Прападобны'''<ref>{{Cite web|url=https://sppsobor.by/bractva/vilna/belservice/488|title=Кароткі царкоўна-славянскі рэлігійны слоўнік {{!}} СППС – сайт прихода Свято-Петро-Павловского собора г. Минска|website=sppsobor.by|access-date=2024-07-25}}</ref> ({{lang-grc|ὅσιος}}) — адмысловы разрад ([[лік святасці|лік]]) [[святы]]х, якія дагадзілі Богу манаскім подзвігам<ref name="agiogr">Живов В. [http://interpretive.ru/dictionary/445/word/prepodobnyi Преподобный] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140325005040/http://interpretive.ru/dictionary/445/word/prepodobnyi |date=25 сакавіка 2014 }} // Святость. Краткий словарь агиографических терминов</ref>. Іншымі словамі, прападобныя -- святыя з [[манах]]аў, якія [[малітва]]й, пастом і працай імкнуліся быць падобным да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]<ref name="prepodobnye">[http://www.zakonbozhiy.ru/Zakon_Bozhij/Chast_1_O_vere_i_zhizni_hristianskoj/Prepodobnye/ Преподобные ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120623213319/http://www.zakonbozhiy.ru/Zakon_Bozhij/Chast_1_O_vere_i_zhizni_hristianskoj/Prepodobnye/ |date=23 чэрвеня 2012 }} сайт «Закон Божий»</ref> і лічацца ўдалымі ў гэтым прыпадабненні. Пры іншых відах хрысціянскага подзвігу, як лічаць, таксама адбываецца прыпадабненне Хрысту -- [[мучанікі]], [[роўнаапостальныя]], [[свяціцелі]], [[праведныя]] — кожны ў сваёй меры выканаў запаведзь пра імкненне да богападабенства<ref name="prepodobnye"/>. Але менавіта манаскае жыццё лічаць найбольш напружаным памкненнем да Бога<ref name="prepodobnye"/>, таму толькі манахаў, якія шануюцца Царквой, залічаюць да прападобных<ref name="prepodobnye"/>. == Перыяд ганенняў == Ужо ў перыяд ганенняў з'явіліся людзі, якія вялі аскетычны лад жыцця, але асаблівага шанавання такога віду подзвігу ў тыя часы яшчэ не было. Выпадкі праслаўлення такіх падзвіжнікаў былі звязаны не з іх манаскім подзвігам, а з іх смерцю за [[Хрыстос|Хрыста]]. У наш час тых, хто спалучаў аскетычны і мучаніцкі подзвігі, называюць [[прападобнамучанікі|прападобнамучанікамі]]. Сярод прападобнамучанікаў, якія пацярпелі ў перыяд ганенняў на хрысціян у [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]], можна згадаць [[Яўгенія Рымская|Яўгенію Рымскую]], якая пацярпела ў [[262]] годзе. == Першыя прападобныя == [[Выява:Saint Anthony the Great icon (16th century).jpg|thumb|злева|Ікона Св. Антонія Вялікага (XVI стагоддзе)]] Першымі прападобнымі ў хрысціянскай царкве, праслаўленымі менавіта за манаскі подзвіг, сталі егіпецкія і палесцінскія манахі-пустэльнікі: * [[Павел Фівейскі]], які пражыў у пустыні 91 год († [[341]] год)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life221.htm Прападобны Павел Фівейскі ] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Пахомій Вялікі]], якога прынята лічыць заснавальнікам манаства супольнага жыцця († каля [[348]] года)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life1070.htm Прападобны Пахомій Вялікі] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Антоній Вялікі]], якога прынята лічыць заснавальнікам пустэльніцкага манаства († [[356]] год)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life6434.htm Прападобны Антоній Вялікі] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Іларыён Вялікі]], якога прынята лічыць заснавальнікам палесцінскага манаства († 371 ці 372 год)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life4561.htm Прападобны Іларыён Вялікі] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>. [[Выява:St. Mary of Egypt.jpg|thumb|Прападобная Марыя Егіпецкая, ікона]] [[Выява:Simeon Stylites icon 1465.jpg|thumb|злева|Прападобны Сімяон Стоўпнік, ікона, 1465]] Пасля манаства пачало распаўсюджвацца і ў іншыя краіны, і ў Егіпце, Палесціне і іншых краінах праславілася вялікае мноства прападобных. Сярод іх можна згадаць * [[Яфрэм Сірын|Яфрэма Сірына]], стваральніка знакамітай малітвы ([[Малітва Яфрэма Сірына|«Госпадзе і Уладару жыцця майго…»]]), якая часцей за ўсё чытаецца на [[Вялікі пост]] († каля 373—379 гг.)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life6584.htm Прападобны Яфрэм Сірын] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Сімяон Стоўпнік|Сімяона Стоўпніка]], сірыйскага заснавальніка новай формы аскезы — стоўпніцтва († [[459]] год)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life6843.htm Прападобны Сімяон Стоўпнік] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Марыя Егіпецкая|Марыю Егіпецкую]], бяспрыкладнае жыціе якой чытаецца ў праваслаўных храмах на [[ютрань|ютрані]] ў чацвер пятага [[тыдзень|тыдня]] Вялікага посту<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life754.htm Прападобная Марыя Егіпецкая] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * [[Сава Асвячоны|Саву Асвячонага]], заснавальніка [[Лаўра Савы Асвячонага|Лаўры Савы Асвячонага]] († [[532]] год)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life6816.htm Прападобны Сава Асвячоны] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>); * [[Іаан Лесвічнік|Іаана Лесвічніка]], ігумена Сінайскага, стваральніка [[Лесвіца, кніга|«Лесвіцы»]] — знакамітага кіраўніцтва па арганізацыі духоўнага жыцця для манахаў, і не толькі для іх<ref>[http://days.pravoslavie.ru/Life/life736.htm Прападобны Іаан Лесвічнік] на сайце [[Православие.Ru]]</ref>; * і вялікае мноства іншых. Дзякуючы дзейнасці гэтых і тысяч іншых падзвіжнікаў набожнасці манаства распаўсюдзілася па ўсім хрысціянскім свеце. == Прападобныя на Русі == [[Выява:Antony and feodosy.jpg|thumb|Прападобныя Феадосій і Антоній Пячэрскія]] [[Выява:Saint Moses the Hungarian.jpg|thumb|Прападобны Майсей Вугрын]] === Заснаванне манаства === На Русь манаства прыйшло праз [[Афон|Святую Гару Афон]], дзе атрымаў пострыг [[Антоній Пячэрскі]]. Ён і [[Феадосій Пячэрскі]] сталі першымі прападобнымі Рускай царквы, заснавальнікамі [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]]. Хоць яны не былі, у поўным сэнсе слова, першымі манахамі на Русі, менавіта іх шануюць як айцоў старажытнарускага манаства. Сярод манахаў заснаванага імі манастыра ў ліку прападобных былі ўслаўлены * [[Мікалай Святоша]], першы князь-манах на Русі; * [[Прохар Лебяднік]], які не еў ніякага хлеба, акрамя прыгатаванага з сабранай ім лебяды; * лекар-бяссрэбранік Агапіт; * [[Іаан Шматпакутны]], шмат пацярпеў ад спакус цела; * пустэльнікі Ісаакій і Мікіта, якія сталі ахвярамі д'ябальскага зману, але пазней дасягнулі святасці; * [[Майсей Вугрын]], гэта значыць [[венгр]], шмат пацярпеў у польскім палоне ад любоўных дамаганняў знатнай удавы; * [[Ефрасіння Полацкая]], манашка і і ігумення праваслаўнага манастыра, асветніца; * і іншыя (гл. [[Сабор усіх прападобных айцоў Кіева-Пячэрскіх|Сабор прападобных айцоў Кіева-Пячэрскіх]]). [[Рыгор Пячэрскі]], які прыняў мучаніцкую смерць, шануецца як [[прападобнамучанік]]. У іншых месцах Русі ў дамангольскі перыяд праславіліся прападобныя [[Аўрамій Смаленскі]], [[Аўрамій Растоўскі]], [[Мікіта Пераяслаўскі]], [[Варлаам Хутынскі]] і [[Антоній Рымлянін]]. == Гл. таксама == * [[Прападобнамучанікі]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Карпов А. |загаловак = Православные святые и чудотворцы. Древняя Русь. Московская Русь. Российская империя |год = 2005 |выдавецтва = Вече |месца = Москва }} * {{кніга |аўтар = Останина С. П. |загаловак = Святые и чудотворцы. Краткий биографический словарь |выдавецтва = Рипол Классик |isbn = 5-7905-2366-8 }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Православный церковный календарь. 2013 |выдавецтва = Издательство Московской Патриархии Русской Православной Церкви |год = 2012 |месца = Москва }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лікі святасці}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Прападобныя|*]] [[Катэгорыя:Манаства]] dhpjuxmsie4o6eeguyvdoot8wv4qy9y Анатоль Леанідавіч Верабей 0 325598 5122724 4514521 2026-04-06T12:25:34Z Lš-k. 16740 не жыве 5122724 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{навуковец}} {{цёзкі2|Верабей (значэнні)}} '''Анатоль Леанідавіч Верабей''' ({{ДН|10|8|1950}}, [[Вайнілавічы (Мастоўскі раён)|в. Вайнілавічы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — [[5 красавіка]] [[2026]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392114|title=Памёр Анатоль Верабей — даследчык творчасці Караткевіча|website=Наша Ніва|date=2026-04-05|access-date=2026-04-06}}</ref>) — беларускі [[крытык]], [[літаратуразнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і [[настаўнік]]аў. Скончыў у [[1972]] годзе [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Працаваў у [[1972]]—[[1974]] гадах навуковым супрацоўнікам [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР]]. Пасля заканчэння аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР|Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР]] (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З [[1990]] г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. Сябра [[СП СССР]] з 1988 г. == Навуковая дзейнасць == У друку выступае з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны [[Піліп Пестрак|П.Пестрака]] (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|У.Хадыкі]] («На ўзвеях дзён», 1986), [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У.Караткевіча]] (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верабей}} [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] d0hpi26gblnqaorx5epy5spwg6af5yu 5122727 5122724 2026-04-06T12:31:30Z Lš-k. 16740 5122727 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{цёзкі2|Верабей (значэнні)}} {{навуковец}} '''Анатоль Леанідавіч Верабей''' ({{ДН|10|8|1950}}, [[Вайнілавічы (Мастоўскі раён)|в. Вайнілавічы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — [[5 красавіка]] [[2026]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392114|title=Памёр Анатоль Верабей — даследчык творчасці Караткевіча|website=Наша Ніва|date=2026-04-05|access-date=2026-04-06}}</ref>) — беларускі [[крытык]], [[літаратуразнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і [[настаўнік]]аў. У 1972 годзе скончыў [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1972—1974 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР]]. Пасля заканчэння аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР|Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР]] (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З 1990 года — дацэнт кафедры беларускай літаратуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года == Навуковая дзейнасць == У друку выступаў з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны [[Піліп Сямёнавіч Пестрак|Піліпа Пестрака]] (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзіміра Хадыкі]] («На ўзвеях дзён», 1986), [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991; кіраўнік выдання збоу твораў у 25-тамах, 2012—). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верабей}} [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] kiwp50vy4f42dvc7d5sq98yoi2zucbe 5122728 5122727 2026-04-06T12:33:35Z Lš-k. 16740 5122728 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{цёзкі2|Верабей (значэнні)}} {{навуковец}} '''Анатоль Леанідавіч Верабей''' ({{ДН|10|8|1950}}, [[Вайнілавічы (Мастоўскі раён)|в. Вайнілавічы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — [[5 красавіка]] [[2026]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392114|title=Памёр Анатоль Верабей — даследчык творчасці Караткевіча|website=Наша Ніва|date=2026-04-05|access-date=2026-04-06}}</ref>) — беларускі [[крытык]], [[літаратуразнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і [[настаўнік]]аў. У 1972 годзе скончыў [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1972—1974 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР]]. Пасля заканчэння аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР|Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР]] (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З 1990 года — дацэнт кафедры беларускай літаратуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года == Навуковая дзейнасць == У друку выступаў з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны [[Піліп Сямёнавіч Пестрак|Піліпа Пестрака]] (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзіміра Хадыкі]] («На ўзвеях дзён», 1986), [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991; кіраўнік выдання збору твораў у 25-тамах, 2012—). Даследчык творчасці Уладзіміра Караткевіча<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamyer-anatol-verabey.html|title=Памёр Анатоль Верабей|website=budzma.org|access-date=2026-04-06}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верабей}} [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] edypnnnok296ebfyehr3u82ztn91wtr 5122731 5122728 2026-04-06T12:40:09Z Lš-k. 16740 5122731 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{цёзкі2|Верабей (значэнні)}} {{навуковец}} '''Анатоль Леанідавіч Верабей''' ({{ДН|10|8|1950}}, [[Вайнілавічы (Мастоўскі раён)|в. Вайнілавічы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — [[5 красавіка]] [[2026]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392114|title=Памёр Анатоль Верабей — даследчык творчасці Караткевіча|website=Наша Ніва|date=2026-04-05|access-date=2026-04-06}}</ref>) — беларускі [[крытык]], [[літаратуразнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і [[настаўнік]]аў. У 1972 годзе скончыў [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1972—1974 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР]]. Пасля заканчэння аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР|Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР]] (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З 1990 года — дацэнт кафедры беларускай літаратуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1979). Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года == Навуковая дзейнасць == У друку выступаў з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны [[Піліп Сямёнавіч Пестрак|Піліпа Пестрака]] (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзіміра Хадыкі]] («На ўзвеях дзён», 1986), [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991; кіраўнік выдання збору твораў у 25-тамах, 2012—). Даследчык творчасці Уладзіміра Караткевіча<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamyer-anatol-verabey.html|title=Памёр Анатоль Верабей|website=budzma.org|access-date=2026-04-06}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|2|Верабей Анатоль|[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]|5}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Верабей}} [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] syzla4jgkwlcmuot4d8rubclxjqv9o6 Вікіпедыя:Пясочніца 4 336791 5122964 5121132 2026-04-07T03:12:59Z ~2026-21229-66 166319 5122964 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 6 April 2026, Sydney == https://www.imagebam.com/view/ME1BWC3W 01ksmdtr09n1tt2ce7eb4khexq1svmu Modern Warfare 2: Ghost 0 352425 5122921 5114517 2026-04-06T23:45:17Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Коміксы]]; дададзена [[Катэгорыя:Коміксы 2009 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122921 wikitext text/x-wiki '''«Modern Warfare 2: Ghost»''' ([[Беларуская мова|бел.]] ''<span lang="en">Сучасная вайна 2: Прывід</span>'') — серыя з шасці коміксаў па матывах камп’ютарнай гульні Call of Duty: Modern Warfare 2 Галоўны герой коміксу — брутальны агент спецпадраздзялення ОТГ-141 '''Гоуст''' (Прывід), які носіць маску ў выглядзе [[Чэрап чалавека|чалавечага чэрапа]]. == Гісторыя публікацыі == Комікс быў анансаваны [[17 жніўня]] [[2009|2009 года]] супрацоўнікам кампаніі Infinity Ward Робертам Боўлінгам. Над японскімі коміксамі працавала кампанія DC Comics, выдаўцом з'яўляецца WildStorm. Аўтар — Дэвід Лафам. Мастак — Кэвін Уэст; Фрэдэрыка Далочіо аформіла вокладкі выпускаў.<ref name="CALL OF DUTY: MODERN WARFARE 2 #1 (OF 6)">{{Cite web|url=http://www.dccomics.com/wildstorm/comics/?cm=13453|title=CALL OF DUTY: MODERN WARFARE 2 #1 (OF 6)|publisher=Dccomics.com|datepublished=14 сентября 2009 года|lang=en|accessdate=20 января 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/66ZjFYrdD?url=http://www.dccomics.com/comics/modern-warfare-2-ghost-2009/modern-warfare-2-ghost-1|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref> Коміксы выйшлі [[10 лістапада]] [[2009|2009 года]]<ref name="Комиксы по мотивам Modern Warfare 2">{{Cite web|url=http://modernwarfare2.ru/komiksy-po-motivam-modern-warfare-2/#more-1051|title=Комиксы по мотивам Modern Warfare 2|publisher=ModernWarfare2.Ru|datepublished=16 августа 2009 года|accessdate=20 января 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/66ZjGc4BJ?url=http://modernwarfare2.ru/komiksy-po-motivam-modern-warfare-2/#more-1051|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref>. == Сюжэт == Сюжэт коміксу пабудаваны на прамой сувязі з гульнёй Call of Duty: Modern Warfare 2 і разгортваецца да пачатку яе падзей. Галоўным героем з'яўляецца лейтэнант Сайман Райлі па мянушцы ''Гоуст'' (Прывід). Ён носіць маску ў выглядзе [[Чэрап чалавека|чалавечага чэрапа]]. У коміксе ён выступае агентам спецпадраздзялення ''ОТГ-141''; раней ён быў байцом Special Air Service. Ён наведвае розныя гарачыя кропкі планеты, у тым ліку [[Афганістан]] і [[Мексіка|Мексіку]]. Там яму даводзіцца змагацца з міжнароднай наркамафіяй. ''«Гоуст»'' загінуў у гарах на мяжы РФ і Грузіі пры выкананні задачы забіць Макарава ў яго доме. Так як у хаце не аказалася Макарава, то спецагенты вырашылі скапіяваць даныя з камп’ютара Макарава. У гэты час на групу спецагентаў нападае вялікая колькасць людзей Макарава. У ходзе перастрэлкі забіваюць двух спецагентаў. Калі даныя былі загружаныя, Роучу і Гоусту давялося прарывацца з боем праз людзей Макарава да кропкі эвакуацыі. Па дарозе Роўч кантузілі і паранілі. Тым часам падаспелі верталёты дружалюбных сіл. Шэпард аказаўся здраднікам і забіў спачатку Роўч, затым Гоуста. Цела Роўч і Гоуста спалілі для таго, каб не пакідаць доказы. На працягу місіі атраду спецагентаў дапамагалі два снайпера. Снайперы ў выніку былі знойдзеныя і таксама жорстка забітыя. == Заўвагі == <div class="references-small" style=""> <references /> </div> == Спасылкі == * [http://www.modernwarfare2.com/ афіцыйны сайт Modern Warfare 2] {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Коміксы 2009 года]] [[Катэгорыя:Call of Duty]] st0mm08th3mq26yd4fahnh2mvjw91is 5122930 5122921 2026-04-07T00:05:14Z DzBar 156353 5122930 wikitext text/x-wiki {{Комікс|даты=2009}} '''«Modern Warfare 2: Ghost»''' ([[Беларуская мова|бел.]] ''<span lang="en">Сучасная вайна 2: Прывід</span>'') — серыя з шасці коміксаў па матывах камп’ютарнай гульні Call of Duty: Modern Warfare 2 Галоўны герой коміксу — брутальны агент спецпадраздзялення ОТГ-141 '''Гоуст''' (Прывід), які носіць маску ў выглядзе [[Чэрап чалавека|чалавечага чэрапа]]. == Гісторыя публікацыі == Комікс быў анансаваны [[17 жніўня]] [[2009|2009 года]] супрацоўнікам кампаніі Infinity Ward Робертам Боўлінгам. Над японскімі коміксамі працавала кампанія DC Comics, выдаўцом з'яўляецца WildStorm. Аўтар — Дэвід Лафам. Мастак — Кэвін Уэст; Фрэдэрыка Далочіо аформіла вокладкі выпускаў.<ref name="CALL OF DUTY: MODERN WARFARE 2 #1 (OF 6)">{{Cite web|url=http://www.dccomics.com/wildstorm/comics/?cm=13453|title=CALL OF DUTY: MODERN WARFARE 2 #1 (OF 6)|publisher=Dccomics.com|datepublished=14 сентября 2009 года|lang=en|accessdate=20 января 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/66ZjFYrdD?url=http://www.dccomics.com/comics/modern-warfare-2-ghost-2009/modern-warfare-2-ghost-1|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref> Коміксы выйшлі [[10 лістапада]] [[2009|2009 года]]<ref name="Комиксы по мотивам Modern Warfare 2">{{Cite web|url=http://modernwarfare2.ru/komiksy-po-motivam-modern-warfare-2/#more-1051|title=Комиксы по мотивам Modern Warfare 2|publisher=ModernWarfare2.Ru|datepublished=16 августа 2009 года|accessdate=20 января 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/66ZjGc4BJ?url=http://modernwarfare2.ru/komiksy-po-motivam-modern-warfare-2/#more-1051|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref>. == Сюжэт == Сюжэт коміксу пабудаваны на прамой сувязі з гульнёй Call of Duty: Modern Warfare 2 і разгортваецца да пачатку яе падзей. Галоўным героем з'яўляецца лейтэнант Сайман Райлі па мянушцы ''Гоуст'' (Прывід). Ён носіць маску ў выглядзе [[Чэрап чалавека|чалавечага чэрапа]]. У коміксе ён выступае агентам спецпадраздзялення ''ОТГ-141''; раней ён быў байцом Special Air Service. Ён наведвае розныя гарачыя кропкі планеты, у тым ліку [[Афганістан]] і [[Мексіка|Мексіку]]. Там яму даводзіцца змагацца з міжнароднай наркамафіяй. ''«Гоуст»'' загінуў у гарах на мяжы РФ і Грузіі пры выкананні задачы забіць Макарава ў яго доме. Так як у хаце не аказалася Макарава, то спецагенты вырашылі скапіяваць даныя з камп’ютара Макарава. У гэты час на групу спецагентаў нападае вялікая колькасць людзей Макарава. У ходзе перастрэлкі забіваюць двух спецагентаў. Калі даныя былі загружаныя, Роучу і Гоусту давялося прарывацца з боем праз людзей Макарава да кропкі эвакуацыі. Па дарозе Роўч кантузілі і паранілі. Тым часам падаспелі верталёты дружалюбных сіл. Шэпард аказаўся здраднікам і забіў спачатку Роўч, затым Гоуста. Цела Роўч і Гоуста спалілі для таго, каб не пакідаць доказы. На працягу місіі атраду спецагентаў дапамагалі два снайпера. Снайперы ў выніку былі знойдзеныя і таксама жорстка забітыя. == Заўвагі == <div class="references-small" style=""> <references /> </div> == Спасылкі == * [http://www.modernwarfare2.com/ афіцыйны сайт Modern Warfare 2] {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Коміксы 2009 года]] [[Катэгорыя:Call of Duty]] rdouetng50l5455n73sti0hm7a04j1i Уладзімір Аляксандравіч Валынскі 0 468569 5122751 4462304 2026-04-06T13:52:54Z ~2026-21181-80 166293 5122751 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзімір Аляксандравіч Валынскі | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Член Сакратарыята ЦК КП(б) Беларусі]] | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[12 снежня]] [[1925]] | перыядканец = [[3 студзеня]] [[1927]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | тытул_2 = | парадак_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | дата нараджэння = 3.1.1899 | месца нараджэння = в. Ракаўскай {{МН|Гродзенскай губерні||Гродзенская губерня}} [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] | дата смерці = 10.2.1938 | месца смерці = [[растрэльны палігон «Камунарка»]], {{Месца смерці|Маскоўская вобласць|у Маскоўскай вобласці}}, [[СССР]] | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | партыя = РСДРП(б) ([[1915]]) | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Валы́нскі''', сапраўдн. Балтрас Матусявічус ({{ДН|3|1|1899}} — {{ДС|10|2|1938}}) — савецкі партыйны дзеяч, член [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Сакратарыята ЦК КП(б)Б]]. == Біяграфія == У [[1917]]—[[1918]] гадах у [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай гвардыі]], пасля працаваў у рэдакцыі часопіса «Komunistas» ЦК Літоўскай КП. Быў сакратаром падпольнага ЦК КП Літвы, пасля правалу быў адкліканы з Літвы, атрымаў іншае імя. З 1925-га па май 1927 года працаваў адказным рэдактарам газеты «[[Звязда (1917)|Звязда]]». [[12 снежня]] [[1925]] года на I [[Пленум Цэнтральнага камітэта КПБ|Пленуме]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] быў абраны членам [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Сакратарыята]], адначасова загадваў Арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК КП(б)Б. Быў зняты з пасады на [[X з’езд КП(б)Б|X з'ездзе КП(б)Б]] у студзені [[1927]] года. З [[1931]] года працаваў 1-м сакратаром [[Істрынскі раён|Істрынскага]] ([[Маскоўская вобласць]]) раённага камітэта УКП(б). Арыштаваны 25 ліпеня [[1937]] года, расстраляны ў 1938 годзе. Кандыдат у члены (1925—1926), член [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|бюро ЦК КП(б)Б]] (1926—1927). == Спасылкі == * [http://www.knowbysight.info/VVV/14805.asp Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991] {{DEFAULTSORT:Валынскі Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] afhq1x3vsxgpw68wbd0p2sx9ixdvv0h 5122800 5122751 2026-04-06T16:06:14Z ~2026-21181-80 166293 5122800 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзімір Аляксандравіч Валынскі | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Член Сакратарыята ЦК КП(б) Беларусі]] | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[12 снежня]] [[1925]] | перыядканец = [[3 студзеня]] [[1927]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | тытул_2 = | парадак_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | дата нараджэння = 3.1.1899 | месца нараджэння = в. Ракаўскай {{МН|Гродзенскай губерні||Гродзенская губерня}} [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] | дата смерці = 10.2.1938 | месца смерці = [[растрэльны палігон «Камунарка»]], {{Месца смерці|Маскоўская вобласць|у Маскоўскай вобласці}}, [[СССР]] | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | партыя = РСДРП(б) ([[1915]]) | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Валы́нскі''', сапраўдн. Балтрас Матусявічус ({{ДН|3|1|1899}} — {{ДС|10|2|1938}}) — савецкі партыйны дзеяч, член [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Сакратарыята ЦК КП(б)Б]]. == Біяграфія == У [[1917]]—[[1918]] гадах у [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай гвардыі]], пасля працаваў у рэдакцыі часопіса «Komunistas» ЦК Літоўскай КП. Быў сакратаром падпольнага ЦК КП Літвы, пасля правалу быў адкліканы з Літвы, атрымаў іншае імя. З красавіка 1925-га па май 1927 года працаваў адказным рэдактарам газеты «[[Звязда (1917)|Звязда]]». [[12 снежня]] [[1925]] года на I [[Пленум Цэнтральнага камітэта КПБ|Пленуме]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] быў абраны членам [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Сакратарыята]], адначасова загадваў Арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК КП(б)Б. Быў зняты з пасады на [[X з’езд КП(б)Б|X з'ездзе КП(б)Б]] у студзені [[1927]] года. З [[1931]] года працаваў 1-м сакратаром [[Істрынскі раён|Істрынскага]] ([[Маскоўская вобласць]]) раённага камітэта УКП(б). Арыштаваны 25 ліпеня [[1937]] года, расстраляны ў 1938 годзе. Кандыдат у члены (1925—1926), член [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|бюро ЦК КП(б)Б]] (1926—1927). == Спасылкі == * [http://www.knowbysight.info/VVV/14805.asp Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991] {{DEFAULTSORT:Валынскі Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] grhwym8dz42a8xgky6ggvd4hf989by0 Av.by 0 545935 5122780 5105146 2026-04-06T15:20:12Z ~2026-21205-86 166295 Кiраунiцтва i Брэнд года 2025 5122780 wikitext text/x-wiki {{Картка:Сайт |назва=av.by |лагатып=Logo_av.by.png|200px |url={{url|av.by}} |commercial=Так |размяшчэнне= |тып=[[інтэрнэт-сайт]] |уладальнік=ТАА «Аўтакласіфайд» |пачатак працы=[[1 красавіка]] [[2001]] }} '''Av.by''' — [[Беларусь|беларускі]] класіфайд, які спецыялізуецца на аб’явах пра продаж легкавых [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]], [[Грузавы аўтамабіль|грузавікоў]], [[аўтобус]]аў і іншага [[транспарт]]у. Па даных кампаній Alexa і Similarweb, av.by уваходзіць у 20-ку самых наведвальных сайтаў Беларусі. Заснавальнікамі рэсурсу з’яўляюцца Андрэй Анатолевіч і Наталля Вячаславаўна Зайцавы<ref>{{Cite web |url=https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |title=Top Sites in Belarus |publisher=ALEXA.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403040639/https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |archivedate=3 красавіка 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/top-websites/belarus|title=Top Websites in Belarus |publisher=SIMILARWEB.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18}}</ref>. == Гісторыя == === 2001 год === [[Сайт]] avtomalinovka.com пачаў сваю працу [[1 красавіка]] [[2001]] года.<ref>{{Cite web |url=https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |title=«Хотели помогать людям продавать машины». Как появился av.by и почему он вырос до крупнейшего авторесурса |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=13 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213091232/https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |url-status=dead }}</ref> Менавіта тады з’явіўся жоўта-сіні кіёск на пляцоўцы мінскага аўтарынку, у якім прымаліся першыя аб’явы пра продаж [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]]. === 2004 год === 10 снежня 2004 года avtomalinovka.com перажывае вялікую мадэрнізацыю па частцы функцыяналу: * Арганізаваны пошук па базе аўтамабіляў; * Уведзена падпіска на аб’явы — цяпер можна падпісацца на адну паштовую скрынку на некалькі пэўных аўтамабіляў ці сачыць за коштам свайго аўто; * З’явілася рубрыка «продаж новых аўтамабіляў». Самай галоўнай навіной стала тое, што сайт набыў новы, цяпер ужо шырокавядомы, дамен av.by. === 2005 год === 3 сакавіка 2005 года з’яўляецца раздзел «Рэкламныя аб’явы». У гэтым раздзеле карыстальнікі сайта маглі публікаваць аб’явы аб куплі-продажы запчастак і шын, паслугі грузаперавозак і г.д. === 2006 год === 6 красавіка 2006 года сайт av.by у межах выставы «Інтэрнэт-прэмія TIBO-2006» заняў першае месца ў катэгорыі «Электронныя бібліятэкі, каталогі і электронныя бібліятэкі». === 2015 год === У чэрвені 2015 года выпушчана версія [[Мабільная праграма|мабільнай праграмы]] av.by для [[Android]]-прылад. 23 кастрычніка на av.by з’явіўся паўнавартасны раздзел мотатэхнікі. Асноўныя змены: * Створана база мадэляў пад кожную марку матацыклаў, скутараў, квадрацыклаў і снегаходаў; * Дададзены новыя параметры «тып рухавіка», «галоўная перадача» і «тып прывада» для пашыранага пошуку; * Цяпер дадатковыя опцыі ўнікальныя для кожнага тыпу мотатэхнікі; * З’явілася магчымасць паказаць прабег у мотагадзінах. Гэтая падзея стала вельмі значнай вехай у развіцці праекта, бо менавіта пачынаючы з раздзелу «Мотатэхніка» сайт атрымаў структураваныя каталогі грузавікоў, аўтобусаў, спецтэхнікі і г.д. === 2016 год === Вясной 2016 года каманда праекта ініцыявала яго перазапуск. Прычынай таму паслужыла тое, што буйных змен з сайтам не адбывалася больш за 10 гадоў. Рэсурс працаваў на платформе, распрацаванай яшчэ ў 2004 годзе. Пачалі з рэбрэндынгу, калі стары лагатып «av.by» стаў «Аўтамалінаўкай». Потым паступова абнавілі, у адпаведнасці з патрабаваннямі часу, унутраную архітэктуру праекта.<ref>{{Cite web |url=http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |title=У «Автомалиновки» новый имидж: старейший в Беларуси автомобильный классифайд провел ребрендинг |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129014226/http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |archivedate=29 студзеня 2018 |url-status=dead }}</ref> 1 жніўня 2016 года кіраўніцтва праекта прыняло рашэнне аб спыненні прыёму аб’яў аб продажы аўтамабіляў з іншых краін. У прыватнасці, у раздзел «Легкавыя аўтамабілі» з гэтага моманту можна публікаваць аб’явы толькі калі машына знаходзіцца ў Рэспубліцы Беларусь. === 2017 год === 12 красавіка 2017 года заснавальнікі сайта av.by, Андрэй і Наталля Зайцавы, і «ТАА ТУТ БАЙ МЕДЫА» абвясцілі пра зліццё аўтакласіфайдаў у адзін брэнд «av.by», а таксама пра ўваходжанне аб’яднанай кампаніі (ТАА «Аўтакласіфайд») у партфель фонду «Zubr Capital Fund I»<ref>{{Cite web |url=https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |title=Аv.by. «Зубр Капитал» объявил о своей новой сделке |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=12 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512211255/https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |url-status=dead }}</ref>. Пад канец лета 2017 года «Аўтамалінаўка» зноў стала av.by у выніку другога рэбрэндынгу за паўтара года. У кастрычніку з’явілася мабільная праграма av.by для iOS. === 2018 год === 26 студзеня брэнд «av.by» быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>{{Cite web |url=http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |title=Брэнд года 2017 |publisher=BESTBRAND.BY |lang=ru |accessdate=2018-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607185739/http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |archivedate=7 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}</ref> З 1 чэрвеня ТАА «Аўтакласіфайд» з’яўляецца рэзідэнтам [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|Беларускага парка высокіх тэхналогій]]<ref>{{Cite web |url=http://www.park.by/it/enterprise-423/type-full/ |title=Автоклассифайд |publisher=HTP BELARUS |lang=ru |accessdate=2018-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610060745/http://park.by/it/enterprise-423/type-full/ |archivedate=10 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}</ref> 11 кастрычніка на трэцім фэсце рэкламы ЛАМА рэкламная кампанія Nodding Dog, створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding & creative заваявала 1 месца ў Катэгарыйнай вертыкалі і 3 месца ў намінацыі Рэкламныя кампаніі ў Індустрыйнай вертыкалі.<ref>{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ТРЕТЬЕГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2018-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014201624/http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |archivedate=14 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}</ref> === 2019 год === 26 студзеня «av.by» быў зноў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>{{Cite web |url=http://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |title=Конкурс БРЕНД ГОДА 2018: в Минске наградили лучших! |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=18 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518222033/https://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |url-status=dead }}</ref> 3 красавіка на av.by з’явіўся новы раздзел «Запчасткі для аўтамабіляў». Цяпер гэты радзел працуе ў сувязі з «Аўто з прабегам» і падтрымлівае пакаленні. Раздзел «Рэкламныя аб’явы», які існаваў з 2005 года, спыніў сваё існаванне.<ref>{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=44160 |title= На av.by новый раздел запчастей |publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2019-04-10}}</ref> З 14 сакавіка па 26 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію [https://mascot.by/ «МАСКОТ 2018»]. У конкурснай праграме прынялі ўдзел 156 мадэляў ад афіцыйных дылераў Беларусі, а пераможцаў у кожнай з намінацый абіралі і эксперты і спажыўцы.<ref>{{Cite web |url=http://marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |title=В Минске назвали лучшие автомобильные марки по версии экспертов и потребителей |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2019-15-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507014120/http://www.marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |archivedate=7 мая 2019 |url-status=dead }}</ref> 31 кастрычніка на чацвёртым лакальным фэсце «Лама» рэкламная кампанія «Галава-мігцелка», створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding & creative заваявала золата ў катэгорыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce».<ref>{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ЧЕТВЕРТОГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2019-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105074545/http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |archivedate=5 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref> === 2020 год === 30 студзеня «av.by» ў трэці раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |title=Названы победители профессионального конкурса Бренд года 2019 |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2020-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203132238/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |archivedate=3 лютага 2020 |url-status=dead }}</ref> З лютага на av.by стала даступна праверка аўто па VIN-нумары.<ref>{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=45681 |title=С 1 марта на av.by поле VIN становится обязательным для некоторых объявлений|publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}</ref> З 18 лютага па 11 сакавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2019» анлайн. У прэміі ўдзельнічалі 182 мадэлі аўто, 27 брэндаў, 39 дылерскіх цэнтраў. Аўтамабілем года на думку экспертаў стала Skoda Kodiaq, а на думку спажыўцоў — BMW 8-series.<ref>[https://realt.by/news/article/27424/ От крутых до бюджетных: белорусы назвали лучшие автомобили]</ref> 15 кастрычніка на пятым фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Карп», створаная для партала av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding & creative, атрымала золата ў намінацыі «Рэкламныя кампаніі».<ref>{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama |title=Лама|publisher=LAMAFEST.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}</ref> У красавіку на av.by запусцілі сэрвіс «Фінансы». І цяпер карыстальнікі маюць магчымасць падабраць праграму лізінгу для набыцця аўтамабіля.<ref>[https://marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ Что нового внедрили крупные беларуские маркетплейсы в 2020 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127162943/https://www.marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ |date=27 студзеня 2021 }}</ref> === 2021 год === 28 студзеня брэнд «av.by» ў чацвёрты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>[https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ Объявлены победители конкурса «Бренд года 2020»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210201091734/https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ |date=1 лютага 2021 }}</ref> З 24 лютага па 30 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2020». У прэміі прынялі ўдзел больш за 160 мадэлей аўтамабіляў. У гэтым годзе ў прэміі з’явіліся новыя намінацыі: «Купэ-красовер года» і «Электрамабіль года». На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Geely Coolray, а на думку спажыўцоў — Mercedes-Benz AMG GT 4-Door Coupe<ref>{{Cite web |title=НЕОЖИДАННЫЙ ФИНАЛ. В БЕЛАРУСИ ВЫБРАЛИ АВТОМОБИЛЬ ГОДА |url=https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |accessdate=17 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220523015546/https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |archivedate=23 мая 2022 |url-status=dead }}</ref>. 14 кастрычніка на фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Какос» атрымала золата ў намінацыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce». <ref>[http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama-2021 ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА]</ref> 19 кастрычніка на сайце кардынальна змянілася Галоўная старонка і падзел «Навіны».<ref>[https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ У беларуской онлайн-платформы по продаже автомобилей av.by появился «Автожурнал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211030002948/https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ |date=30 кастрычніка 2021 }}</ref> 18 лістапада ў прэміі Effie Awards Belarus 2021 рэкламная кампанія «Карп 2» атрымала золата ў намінацыі «Онлайн-паслугі і сэрвісы».<ref>[http://effie.by/winners2021 НАЗВАНЫ ПОБЕДИТЕЛИ EFFIE AWARDS BELARUS 2021]</ref> === 2022 год === 27 студзеня брэнд «av.by» у пяты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>[https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. Названы победители Профессионального и Потребительского конкурса БРЕНД ГОДА 2021] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131035818/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. |date=31 студзеня 2022 }}</ref> З 29 студзеня па 29 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2021». У прэміі прыняла ўдзел 161 мадэль аўтамабіля. На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Škoda Octavia, а на думку спажыўцоў — Audi Q8.<ref>[https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ Премия «Маскот» объявила лучшие автомобили 2021 года на беларуском рынке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220527101442/https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ |date=27 мая 2022 }}</ref> З 22 чэрвеня av.by стаў падтрымліваць беларускую мову ва ўсіх мабільных праграмах. Перакладзены пункты меню, элементы кіравання, падказкі, форма падачы і ўнутраныя сэрвісы.<ref>[https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ Мова на av.by! Зараз можна падаць аб’явы па-беларуску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220629071748/https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ |date=29 чэрвеня 2022 }}</ref> У жніўні запусціўся новы раздзел «Аўтатавары»: акумулятары, наборы інструментаў, аўтамабільная хімія, дзіцячыя аўтакрэслы і іншае.<ref>{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |title=Архіўная копія |access-date=4 жніўня 2022 |archive-date=17 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817103621/https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |url-status=dead }}</ref> 20 снежня запусцілі сэрвіс праверкі аўто па VIN-нумары. === 2023 год === 9 лютага брэнд «av.by» у шосты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>{{Cite web |url=https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |title=Лучшие в маркетинге и устойчивости: названы победители Профессионального конкурса «БРЕНД ГОДА 2022» |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=10 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510081101/https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |url-status=dead }}</ref> З 10 лютага па 27 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2022». У прэміі прынялі ўдзел 105 мадэлей аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Coolray, а па версіі спажыўцоў — Audi Q8.<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |accessdate=4 мая 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230504142709/https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |archivedate=4 мая 2023 |url-status=dead }}</ref> 23 лістапада змяніўся дызайн раздзела з новымі аўтамабілямі salon.av.by. Дадалі яго ў мабільную праграму. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/perezapusk_razdela_salon_na_av_by.|title=В новый год с новыми авто. av.by перезапустил раздел Salon}}</ref> У снежні запусцілі «Каталог паслуг». Там можна знайсці СТА, аўтамыйкі, аўтападбор і іншыя паслугі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/company|title=Каталог услуг для вашего авто}}</ref> === 2024 год === Брэнд av.by сёмы раз прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|title=23-й год подряд профессиональный конкурс БРЕНД ГОДА определяет лучших в сфере маркетинга и брендинга в Беларуси.|access-date=27 мая 2024|archive-date=27 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527110558/https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|url-status=dead}}</ref> З 15 лютага па 25 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2023». У прэміі прынялі ўдзел 83 мадэлі аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Emgrand, а па версіі спажыўцоў — Toyota Land Cruiser 300.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/itogi-Mascot-2023|title=Названы автомобили года по версии «Маскот 2023»}}</ref> Рэйтынгавае агенцтва BIK Ratings надало ТАА «Автоклассифайд» высокі крэдытны рэйтынг by.A.<ref>{{Cite web|lang=Ru|url=https://bikratings.by/press-czentr/ooo-avtoklassifajd-prisvoen-kreditnyj-rejting-urovnya-by-a-prognoz-neopredelennyj|title=ООО «Автоклассифайд» присвоен кредитный рейтинг уровня by.A (прогноз неопределенный)}}</ref> У канцы лістапада запусціўся новы сэрвіс «Каталог паслуг», у якім аўтамабілісты могуць знайсці ўсе неабходныя паслугі па ўсёй Беларусі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/katalog_uslug|title=Не только машины. На av.by появился каталог услуг. Рассказываем, что можно найти}}</ref> av.by атрымала за рэкламную кампанію «Маппеты. „Купляй аўто бяспечна“» золата і срэбра на ADMA AWARDS 2024 і дзве срэбныя ўзнагароды на фестывалі маркетынгу і рэкламы «ЛАМА-2024». <ref>{{Cite web|url=https://admaawards.by/obyavlneny-pobediteli-adma-awards-2024|title=СТАЛИ ИЗВЕСТНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ПРЕСТИЖНОЙ ПРЕМИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ МАРКЕТИНГА ADMA AWARDS 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-marketinga-i-reklamy-lama-2024|title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ МАРКЕТИНГА И РЕКЛАМЫ ЛАМА 2024}}</ref> 12 снежня ТАА «Аўтакласіфайд» стала публічнай кампаніяй і выпусціла дэпазітарныя аблігацыі. <ref>{{Cite web|url=https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10|title=О депозитарных облигациях ООО «Автоклассифайд» 1-го выпуска|url-status=dead|access-date=13 снежня 2024|archive-date=13 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213151248/https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10}}</ref> У снежні на av.by запусцілі новы сэрвіс «Гараж», прызначаны для ўладальнікаў аўто. У распараджэнне карыстальнікаў наступны функцыянал: сэрвісная анлайн-кніга, зніжка на праверку VIN, падбор шын і запчастак для машыны, дабаўленай у гараж, а таксама яе актуальны кошт.<ref>{{Cite web|url=https://av.by/news/ny24|title=Итоги 2024 года на av.by}}</ref> === 2025 год === 1 лютага запусцілі маштабны розыгрыш 8 аўтамабіляў BYD Yuan Up сярод уласнікаў аўто.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/rozigrish_avto_ot_avby_fevral_2025|title=Есть машина? А хотите вторую? av.by разыгрывает новенький электрокар}}</ref> У восьмы раз брэнд av.by прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года». З 17 лютага па 24 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2024». У прэміі прынялі ўдзел 95 мадэляў аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Lada Vesta SW Cross, а па версіі спажыўцоў — Volvo XC90.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/maskot_2024_itogi|title=Белорусы выбрали «Автомобиль года». Вот какая модель удостоилась звания}}</ref> == Кіраўніцтва == Генеральны дырэктар ТАА «Аўтакласіфайд» — Мяцелiца Максiм Дзмiтрыевiч. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://av.by/ av.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240523025338/https://av.by/ |date=23 мая 2024 }} — галоўная старонка сайта * [https://play.google.com/store/apps/details?id=by.av.client&hl=ru Праграма для Android] — праграма av.by для Android * [https://itunes.apple.com/app/id1020154366 Праграма для iOS] — праграма av.by для iOS * [https://appgallery.huawei.com/#/app/C101652541 Праграма дла Huawei] — праграма av.by для Huawei * [https://t.me/avbynews Telegram-канал] — Telegram-канал * [https://www.youtube.com/user/AVbyTV/ YouTube-канал] — YouTube-канал av.by {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Байнэт]] 2m1cqjq1nm9ejc61cpeprdgwfam7jax Шаблон:Падзеі 6 красавіка 10 553892 5122813 4133470 2026-04-06T17:10:46Z JerzyKundrat 174 5122813 wikitext text/x-wiki '''[[6 красавіка]]''' :{{Сцяг ААН}} Міжнародны дзень спорта на карысць міру і развіцця * [[402]]: [[Аларых I|Аларых]] прайграў [[Стыліхон]]у ў бітве пры Паленцыі. * [[1453]]: Пачалася апошняя [[Аблога Канстанцінопаля (1453)|аблога Канстанцінопаля]] войскамі [[Мехмед II Заваёўнік|Мехмеда II]]. * [[1483]]: Нарадзіўся [[Рафаэль Санці]], вялікі [[мастак]]. * [[1652]]: [[Галандцы]] заснавалі [[Кейптаўн]]. * [[1896]]: У [[Афіны|Афінах]] пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|1-я Алімпійскія гульні]] сучаснасці. * [[1909]]: Пачатак першай навуковай экспедыцыі на геаграфічны [[паўночны полюс]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Піры|Роберта Піры]]. * [[1941]]: Нямецкія войскі ўварваліся ў [[Югаславія|Югаславію]]. * [[1943]]: У [[Нью-Ёрк]]у апублікаваны «[[Маленькі прынц]]» [[Антуан дэ Сент-Экзюперы|Антуана дэ Сент-Экзюперы]]. * [[1955]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Голас Радзімы]]». <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|406]] </noinclude> 5f5x0g45xwan99xbpucljj0f4un7ldk Шаблон:Падзеі 7 красавіка 10 553893 5123031 4970670 2026-04-07T11:55:12Z JerzyKundrat 174 5123031 wikitext text/x-wiki '''[[7 красавіка]]''' * [[451]]: [[Гуны]] захапілі [[Мец]] пад час свайго пахода ў [[Галія|Галію]]. * [[1141]]: Ва [[Уінчэстэр]]ы [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]], дачка [[Генрых I Баклерк|Генрыха I]], была абвешчана каралевай [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1348]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]]. * [[1541]]: [[Францыск Ксаверый]] пачаў місіянерскае падарожжа на Усход. * [[1837]]: Упершыню апублікавана казка «[[Русалачка]]» [[Ханс Крысціян Андэрсен|Ханса Крысціяна Андэрсена]]. * [[1948]]: Заснавана [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]]. * [[1951]]: У [[Лондан]]е заснаваны Каардынацыйны камітэт беларускіх арганізацый у Вялікабрытаніі. * [[2005]]: [[Джалал Талабані]] заступіў на пасаду прэзідэнта [[Ірак]]а. * [[2018]]: [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Францыя]] і [[Вялікабрытанія]] нанеслі [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|серыю ракетных удараў]] па ўрадавых аб’ектах у [[Сірыя|Сірыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|407]] </noinclude> ffsqpzfc9zm870dekobuf1xjwxtyx7t Зборная Егіпта па футболе 0 563056 5122781 5068004 2026-04-06T15:33:25Z ~2026-20262-76 166296 /* Цяперашні склад */ 5122781 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{Сцягафікацыя|Егіпет}} | Лагатып = Лагатып Егіпецкай футбольнай асацыяцыі.png | Шырыня = 190px | Мянушкі = ''Нубійскія фараоны'' (''{{lang-arz|الفراعنة}} El Phara'ena'') | Канфедэрацыя = [[КАФ]] ([[Афрыка]]) | Федэрацыя = [[Егіпецкая футбольная асацыяцыя]] | Трэнер = | Капітан = [[Махамед Салах]] | Найбольшая кол-ць гульняў = [[Ахмад Хасан]] (184) | Лепшы бамбардзір = [[Хусам Хасан]] (68) | Хатні стадыён = [[Борг Эль Араб (стадыён)|Борг Эль Араб]] | Код ФІФА = EGY <!-- Форма --> | pattern_la1 = _egy24H | pattern_b1 = _egy24H | pattern_ra1 = _egy24H | pattern_sh1 = _egy24H | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _egy24A | pattern_b2 = _egy24A | pattern_ra2 = _egy24A | pattern_sh2 = _egy24A | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF <!-- Форма --> | Дзеючы рэйтынг = 45 <small>(7 чэрвеня 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг = 9 <small>(ліпень–верасень 2010, снежань 2010)</small> | Найніжэйшы рэйтынг = 75 <small>(сакавік 2013)</small> | Рэйтынг Эла = 52 <small>(20 сакавіка 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг Эла = 6 <small>(жнівень 2010)</small> | Найніжэйшы рэйтынг Эла = 62 <small>(сакавік 1986, чэрвень 1997)</small> | Першая гульня = {{Футбол|ITA||||||1861}} 2:1 {{Футбол|EGY||R||||1882}}<br />([[Гент]], [[Бельгія]]; 28 жніўня 1920) | Перамога = {{Футбол|EGY||||||1958}} 15:0 {{Футбол|LAO||R||||1952}}<br />([[Джакарта]], [[Інданезія]]; 15 лістапада 1963) | Паражэнне = {{Футбол|ITA||||||1861}} 11:3 {{Футбол|EGY||R||||1922}}<br />([[Амстэрдам]], [[Нідэрланды]]; 10 чэрвеня 1928) | Гульняў ЧС = 3 | Першы ЧС = 1934 | Дасягненні ЧС = 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па футболе 1934|1934]]) | Чэмпіянат рэг = [[Кубак афрыканскіх нацый]] | Гульняў рэг = 25 | Першы рэг = [[Кубак афрыканскіх нацый 1957|1957]] | Дасягненні рэг = [[Выява:Gold medal africa.svg|16px]] Чэмпіён ([[Кубак афрыканскіх нацый 1957|1957]], [[Кубак афрыканскіх нацый 1959|1959]], [[Кубак афрыканскіх нацый 1986|1986]], [[Кубак афрыканскіх нацый 1998|1998]], [[Кубак афрыканскіх нацый 2006|2006]], [[Кубак афрыканскіх нацый 2008|2008]], [[Кубак афрыканскіх нацый 2010|2010]]) | Гульняў КК = 2 | Першы КК = 1999 | Дасягненні КК = Групавы раўнд ([[Кубак канфедэрацый 1999|1999]], [[Кубак канфедэрацый 2009|2009]]) }} '''Зборная Егіпта па футболе''' прадстаўляе [[Егіпет]] на міжнародных спаборніцтвах па [[футбол]]е з 1920 года. Каманда кантралюецца [[Егіпецкая футбольная асацыяцыя|Егіпецкай футбольнай асацыяцыяй]], якая з’яўляецца адным з 56 членаў [[КАФ]] (Канфедэрацыя Афрыканскага футбола) і ўваходзіць у [[ФІФА]]. == Футбалісты == === Цяперашні склад === Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018 года]]. ''Статыстыка прыведзена станам на 6 чэрвеня 2018 года пасля матча супраць Бельгіі.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#C8102E; color:white" !width="10"|'''{{Abbr|#|Нумар|0}}''' !width="10"|'''{{Abbr|Паз|Пазіцыя|0}}''' !width="190"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Дата нараджэння''' !width="10"|'''Матчы''' !width="10"|'''Галы''' !width="270"|'''Клуб''' |- | 1 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Эсам аль-Хадары]] <small>''(капітан)''</small> |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|15|1|1973}} | 158 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[ФК Аль-Таавун Бурайда|Аль-Таавун]] |- | 16 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Шэрыф Экрамі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|10|7|1983}} | 23 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- | 23 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Мухамед эль-Шэнаві]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|18|12|1988}} | 3 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- ! colspan="9" bgcolor="#C8102E" | |- | 2 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Алі Габр]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|1|1989}} | 22 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Вест Бромвіч Альбіён|Вест Бромвіч Альбіён]] |- | 3 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Ахмед аль-Мухамадзі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|9|9|1987}} | 78 | 2 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]] |- | 4 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Амар Габер]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|30|1|1992}} | 25 | 0 |align="left"| {{Сцяг|ЗША}} [[ФК Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлес]] |- | 6 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Ахмед Хегазі (футбаліст)|Ахмед Хегазі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|25|1|1991}} | 45 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Вест Бромвіч Альбіён|Вест Бромвіч Альбіён]] |- | 7 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Ахмед Фатхі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|10|11|1984}} | 126 | 3 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- | 12 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Айман Ашраф]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|9|4|1991}} | 5 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- | 13 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Мухамед Абдэль-Шафі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|7|1985}} | 51 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[ФК Аль-Фатэх|Аль-Фатэх]] |- | 15 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Махмуд Хамдзі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|6|1995}} | 1 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Замалек|Замалек]] |- | 20 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Саад Самір]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|4|1989}} | 11 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- ! colspan="9" bgcolor="#C8102E" | |- | 5 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Сэм Морсі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|10|9|1991}} | 5 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Уіган Атлетык|Уіган Атлетык]] |- | 8 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Тарэк Хамед]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|24|10|1988}} | 22 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Замалек|Замалек]] |- | 14 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Рамадан Сабхі]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|23|1|1997}} | 24 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Сток Сіці|Сток Сіці]] |- | 17 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Махамед Эль-Нені]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|11|7|1992}} | 61 | 5 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Арсенал Лондан|Арсенал Лондан]] |- | 18 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Шыкабала]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|5|3|1986}} | 30 | 2 |align="left"| {{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[ФК Аль-Раед|Аль-Раед]] |- | 19 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Абдалах Саід]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|13|7|1985}} | 37 | 6 |align="left"| {{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[ФК Аль-Ахлі Джыда|Аль-Ахлі]] |- | 21 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Махмуд Хасан (футбаліст)|Трэзегэ]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|10|1994}} | 25 | 2 |align="left"| {{Сцяг|Турцыя}} [[ФК Касымпаша|Касымпаша]] |- | 22 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Амр Варда]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|17|9|1993}} | 17 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Грэцыя}} [[ФК Атрамітас|Атрамітас]] |- ! colspan="9" bgcolor="#C8102E" | |- | 9 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Марван Махсен]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|26|2|1989}} | 25 | 4 |align="left"| {{Сцяг|Егіпет}} [[ФК Аль-Ахлі Каір|Аль-Ахлі]] |- | 10 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Махамед Салах]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|15|6|1992}} | 57 | 33 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Ліверпул|Ліверпул]] |- | 11 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Кахраба (футбаліст)|Кахраба]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|13|4|1994}} | 20 | 3 |align="left"| {{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[ФК Аль-Ітыхад Джыда|Аль-Ітыхад]] |} == Выступы на турнірах == === Чэмпіянат свету === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#CE1126; color:white" !colspan=9|Чэмпіянат свету ! style="width:1%;" rowspan="26"| !width="16%" rowspan=2|Найлепшы бамбардзір (галы) !width="16%" rowspan=2|Галоўны трэнер ! style="width:1%;" rowspan="26"| !colspan=6|Кваліфікацыя |- style="background:#CE1126; color:white" !width="11%"|Год !width="14%"|Стадыя !width="5%"|{{Abbr|М|Месца|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|1930]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел''<ref group="чс">Не атрымала запрашэнне ад ФІФА.</ref> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Італія|1861}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1934|1934]] |1/8 фіналу |13-е / 16 |1 |0 |0 |1 |2 |4 |[[Абдурахман Фаўзі]] (2) |{{Сцяг|Шатландыя}} [[Джэймс Мак-Крэй (футбаліст)|Джэймс Мак-Крэй]] |2 |2 |0 |0 |11 |2 |- |{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1938|1938]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася''<ref group="чс">Адмовілася ад матча супраць Румыніі паводле фінансавых прычын.</ref> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Бразілія|1889}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1950|1950]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Швейцарыя||20px}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1954|1954]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | 2 | 0 | 0 | 2 | 2 | 7 |- |{{Сцяг|Швецыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1958|1958]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася''<ref group="чс" name="ізр">Адмовілася ад матча супраць Судана з-за ўдзелу Ізраіля.</ref> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1962|1962]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася''<ref group="чс" name="ізр"/> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Англія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася''<ref group="чс">Усе афрыканскія зборныя байкатавалі чэмпіянат, патрабуючы прамога траплення каманд ад КАФ (без стыкавых матчаў супраць каманд іншых канфедэрацый).</ref> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел''<ref group="чс">Не ўдзельнічала ў сувязі з адтэрміноўкай усіх спартыўных мерапрыемстваў у Егіпце пасля вайны 1967 года.</ref> | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | colspan="6" style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|ФРГ}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1974|1974]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |2 |1 |0 |1 |2 |3 |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |6 |2 |2 |15 |11 |- |{{Сцяг|Іспанія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |2 |0 |1 |1 |0 |1 |- |{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|1986]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |3 |2 |1 |3 |4 |- |{{Сцяг|Італія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1990|1990]] |Групавы раўнд (топ-24) |20-е / 24 |3 |0 |2 |1 |1 |2 |[[Магдзі Абдэльгані]] (1) |{{Сцяг|Егіпет}} [[Махмуд Аль-Гахары]] |8 |4 |3 |1 |7 |2 |- |{{Сцяг|ЗША}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1994|1994]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |3 |2 |1 |9 |3 |- |{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1998|1998]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |3 |1 |2 |15 |5 |- |{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}{{Сцяг|Японія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|2002]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |5 |4 |1 |22 |9 |- |{{Сцяг|Германія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|2006]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |5 |2 |3 |26 |15 |- |{{Сцяг|ПАР}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|2010]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |13 |9 |1 |3 |22 |7 |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|2014]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |7 |0 |1 |19 |14 |- |{{Сцяг|Расія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]] |Групавы раўнд (топ-32) |31-е / 32 |3 |0 |0 |3 |2 |6 |[[Махамед Салах]] (2) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Эктар Купер]] |8 |5 |1 |2 |12 |5 |- |{{Сцяг|Катар}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- |{{Сцяг|ЗША}} {{Сцяг|Канада}} {{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- style="background:#CE1126; color:white" !Усяго !1/8 фіналу (1) !3/21 !7 !0 !2 !5 !5 !12 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= #CE1126 | колер= white|Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Махамед Салах|{{color|white|Махамед Салах}}]]<br>[[Абдурахман Фаўзі|{{color|white|Абдурахман Фаўзі}}]] ! !93 !53 !19 !21 !165 !88 |} {{reflist|group="чс"}} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.efa.com.eg/ Афіцыйны сайт Егіпецкай футбольнай асацыяцыі] {{Афрыканскія футбольныя зборныя}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Зборная Егіпта па футболе| ]] [[Катэгорыя:Зборныя Егіпта]] rwdk6gagrjk2xfxwwx0vdwuj7ldetyi Аўтарадыё 0 565324 5122817 5085801 2026-04-06T18:12:46Z Андрэй 2403 Б 152769 5122817 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Аўтарадыё | поўнае_назва = | лагатып =Avtoradio105-1BY-logo.jpg | горад = [[Мінск]] | краіна = Беларусь | слоган = «Для тых, хто ў дарозе» | фармат = | музфармат = [[Рок-музыка|рок]] і [[поп-музыка]] | частата = 67,7&nbsp;{{нп3|УКХ OIRT|УКХ OIRT|ru|УКВ OIRT}}; 105,1&nbsp;FM (98,0 FM з 2018 г.) | шчогла = | магутнасць = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створаны = {{Дата|7|8|1992}} | зачынены = {{Дата|12|1|2011}} | замяніў = адноўлены 1 чэрвеня 2018 г. | заменены=«[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]»<ref name="baj2012">{{Cite web|year=2012|title=Mass Media Week in Belarus|url=https://baj.by/sites/default/files/analytics/files/rassylka19-03_01-04_2012en.pdf|url-status=live|journal=Info‐posting|language=en|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|pages=3–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211135808/https://baj.by/sites/default/files/analytics/files/rassylka19-03_01-04_2012en.pdf|archive-date=2012-12-11|access-date=2012-12-11}}</ref> | доля = | каардынаты = | заснавальнік = | уладальнік = ТАА «Аўтарадыё» | кіраўнікі = Юрый Базан | сайт = https://avtoradio.by/ | on-line_трансляцыя = }} «'''Аўтарадыё'''» (105,1 Мінск FM) — першая незалежная радыёстанцыя ў незалежнай Беларусі, [[FM-станцыя]], якая працавала ў [[Мінск]]у на [[частата|частаце]] 105,1 МГц з [[7 жніўня]] [[1992]] года<ref>{{Cite journal|last=Плавник|first=А.|year=2011|title=Даты, события, люди|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/33207/1/Radio_2011.pdf|journal=Беларускае радыё: гісторыя, сучаснасць, перспектывы развіцця|language=ru|location=[[Мінск]]|publisher=[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]|pages=8–27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608143745/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/33207/1/Radio_2011.pdf|archive-date=2021-01-08|access-date=2021-01-08}}</ref> да [[12 студзеня]] [[2011]] года, калі была ануляваная ліцэнзія<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=48860 Закрыта «Аўтарадыё» — за экстрэмізм] [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.dw.com/ru/%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%B0/a-14767585|title="Авторадио" в Беларуси лишили голоса|first=Полина|last=Птицына|date=2011-01-14|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211132303/https://www.dw.com/ru/%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%B0/a-14767585|archive-date=11 снежня 2020|access-date=2020-12-11|last2=Дорохов|first2=Владимир|coauthors=Дорохов, Владимир|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == З пачатку 1990-х гадоў да 1 студзеня 1995 года «Аўтарадыё» вяшчала на частаце 67,7 {{нп3|УКХ OIRT|УКХ OIRT|ru|УКВ OIRT}}<ref name="главред" />. Вяшчанне «Аўтарадыё» ў УКХ-дыяпазоне абумаўлялася адзінай на той момант даступнасцю дадзенага частотнага рэсурсу як для вяшчальнікаў, так і для карыстальнікаў<ref>{{Cite journal|last=Курейчик|first=Анна|year=2016|title=Зарождение коммерческой модели радиовещания в Республике Беларусь|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/161005/1/Журналістыка-2016.pdf|url-status=live|journal=Журналістыка-2016: стан, праблемы і перспектывы|language=ru|publisher=[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]|pages=146–149|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919170452/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/161005/1/Журналістыка-2016.pdf|archive-date=2020-09-19}}</ref>. У [[1995]] годзе радыё закрылі. Вяртанне ў эфір заняло 4 гады<ref name="spring96">{{cite web|url=http://spring96.org/be/news/41283|title=Агляд-хроніка парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі, студзень 2010 году|language=be|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. У 2001 годзе было запушчана паралельнае вяшчанне і на FM-частаце 105,1&nbsp;МГц<ref name="главред">{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/society/513478.html|title=Умер основатель и главред "Авторадио"|date=2016-09-25|publisher=[[TUT.BY]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115063722/http://news.tut.by/society/513478.html|access-date=2021-01-08|url-status=live|archive-date=2016-11-15}}</ref>. Радыёстанцыя ратыравала беларускую музыку, у прыватнасці такія гурты, як «[[N.R.M.]]», «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]», «[[Ляпіс Трубяцкі]]» і «[[Neuro Dubel]]»<ref name="dies">{{Cite web|url=https://euroradio.fm/en/editor-chief-autoradio-yury-bazan-dies|title=Editor-in-chief of Autoradio Yury Bazan dies|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=en|access-date=2019-08-28}}</ref>, а таксама лідараў хіт-парадаў «[[Тузін Гітоў]]»<ref name="R.I.P. Юры Базан" />. Вядомымі вядучымі перадач на радыёстанцыі былі [[Алег Хаменка]], [[Зміцер Вайцюшкевіч]], Маша Яр і іншыя<ref name="R.I.P. Юры Базан">{{Cite web|language=be|url=https://tuzinfm.by/zhamerun/3343/rip-jury-bazan-1963-2016.html|title=R.I.P. Юры Базан (1963—2016)|last=Tuzin.fm|date=2016-09-26|publisher=[[Тузін Гітоў]]|archive-url=https://archive.today/20210105151337/https://tuzinfm.by/zhamerun/3343/rip-jury-bazan-1963-2016.html|archive-date=5 студзеня 2021|access-date=2021-01-05|url-status=live}}</ref>. У верасні 2009 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] вынесла афіцыйнае папярэджанне «Аўтарадыё» за вяшчанне сумеснай з [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]] перадачы «EuroZoom»<ref>{{cite web |language = en |url = http://spring96.org/en/news/29858 |title = 'Autoradio' gets warned for joint project with European Radio for Belarus |publisher = [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] |date = 2009-10-06 |access-date = 2020-08-08 |archive-url = https://archive.today/20201225083518/http://spring96.org/en/news/29858 |archive-date = 25 снежня 2020 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |language = en |url = https://humanrightshouse.org/articles/mass-media-freedom-hostage-of-official-minsk/ |title = Mass media freedom 'hostage' of official Minsk |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225083226/https://humanrightshouse.org/articles/mass-media-freedom-hostage-of-official-minsk/ |archive-date=2020-12-25 |url-status=live |publisher = [[Human Rights House]] |date = 2009-10-12 |access-date = 2020-08-24 }}</ref>. === Спыненне дзейнасці === У перыяд агітацыйнай кампаніі па [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|выбарах прэзідэнта Беларусі ў 2010]] годзе радыё траслявала матэрыялы кандыдатаў у прэзідэнты [[Андрэй Алегавіч Саннікаў|Андрэя Саннікава]] і [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]<ref name="spring96"/>. Падчас свайго выступу Саннікаў выказаўся, што «лёс краіны вырашаецца не на кухні, а на [[Плошча 2010|плошчы]]». [[12 студзеня]] [[2011]] года рэдакцыяй «Аўтарадыё» атрымана прадпісанне РУП «БелГІЭ» [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] аб спыненні дзеяння дазволу на права выкарыстання радыёчастаснага спектру і забароне на эксплуатацыю радыёэлектронных сродкаў. Загад вынесены на падставе рашэння Рэспубліканскай камісіі па тэлебачанні і радыёвяшчанні 188/11 ад 11 студзеня 2011 года за подпісам старшыні камісіі [[Алег Вітольдавіч Праляскоўскі|Алега Праляскоўскага]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/belarus_radio_opposition_ads_off_air/2274257.html|title=Belarus Radio Station Loses License|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=en|access-date=2019-08-28}}</ref>. Пастанова камісіі анулюе права «Аўтарадыё» на наземнае эфірнае радыёвяшчанне ''«ў сувязі з невыкананнем „Аўтарадыё“ творчай канцэпцыі і распаўсюджваннем у эфіры 16 снежня 2010 года інфармацыі, якая змяшчае публічныя заклікі да экстрэмісцкай дзейнасці»''. У сувязі з ануляваннем ліцэнзіі кіраўнік «Аўтарадыё» звяртаўся з пазовам у [[Вышэйшы Гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшы гаспадарчы суд]]<ref name="spring96" />. Журналіст [[Паўлюк Быкоўскі]] канстатаваў, што «Аўтарадыё» было пазбаўлена частот нібыта за прапаганду экстрэмізму, хоць перадвыбарная рэклама ўзгаднялася з [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай выбарчай камісіяй]]<ref name="Bykouski" />. Суд першай інстанцыі падтрымаў пазіцыю «Аўтарадыё», але пазней справа была перагледжана<ref name="Bykouski">{{Cite journal|last=Bykouski|first=Paulyuk|year=2011|title=Belarusian Media in the Virtual Space|url=https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20(25)%20(2011).pdf|url-status=live|journal=BELL|author-link=Паўлюк Быкоўскі|language=en|issue=4 (25)|pages=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211141328/https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20%2825%29%20%282011%29.pdf|archive-date=2020-12-11|access-date=2020-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|last=Дорощенок|first=Татьяна|date=2011-03-28|title=Решение о закрытии "Авторадио" осталось в силе|url=https://news.tut.by/society/220122.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430133852/https://news.tut.by/society/220122.html|archive-date=2011-04-30|access-date=2021-01-08|publisher=[[TUT.BY]]|work=[[БелаПАН]]|language=ru}}</ref>. Па выніках перагляду [[Дзмiтрый Пятровiч Аляксандраў|Дзмітрый Аляксандраў]], суддзя [[Вышэйшы Гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшага гаспадарчага суда]], які вынес рашэнне аб закрыцці радыёстанцыі, стаў суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] як частка [[Чорны спіс Еўрасаюза|Чорнага спісу Еўрасаюза]]<ref>{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-10-11}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2011-05-24|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) No 505/2011 of 23 May 2011implementing Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures against President Lukashenko and certain officials of Belarus|url=http://web.valcloud.eu/SanctionCheck/regulations/505-2011.pdf|url-status=dead|journal={{нп3|Афіцыйны часопіс Еўрапейскага саюза|Афіцыйны часопіс Еўрапейскага саюза|uk|Офіційний вісник Європейського Союзу}}|series=L|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211144748/http://web.valcloud.eu/SanctionCheck/regulations/505-2011.pdf|archive-date=2020-12-11|access-date=2020-12-11}}</ref>. Частата «Аўтарадыё» 105,1 МГц, якая вызвалілася з прычыны пазбаўлення ліцэнзіі, была аддадзеная радыё «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]», і дзяржаўная радыёстанцыя пачала на ёй вяшчанне 15 красавіка 2012 года<ref name="baj2012" />. Заснавальнік і галоўны рэдактар «Аўтарадыё» Юрый Базан памёр 24 верасня 2016 года<ref name="главред" /><ref name="dies" />. == Ацэнкі == Музычны крытык [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] нызываў радыёстанцыю найбольш любімаю сярод беларускіх FM-станцыяў<ref>{{Cite web|date=2000-12-14|title=Сьнежань - час падвядзеньня вынікаў музычнага году. Сьнежань у беларускае папулярнае музыцы пазначаны шэрагам імпрэзаў і прэзэнтацыяў. Вынікі музычнага году абмяркоўваюць карэспандэнт "РР" Севярын Квяткоўскі й Зьміцер Падбярэзскі|url=https://news.tut.by/society/1604.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718095657/https://news.tut.by/society/1604.html|archive-date=2014-07-18|access-date=2021-01-08|publisher=[[TUT.BY]]|work=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|language=be|url-status=live}}</ref>. == Адлюстраванне ў культуры == У 2011 годзе гурт «[[N.R.M.]]» прэзентаваў новую песню «Аўтарадыё» ў падтрымку зачыненай радыёстанцыі<ref>{{cite web|date = 2011-03-02| url = http://ultra-music.com/news/3458| title = N.R.M. записали песню в поддержку «Авторадио»|first= Вячеслав|last=Радионов | language=ru|publisher = [[Ultra-music.com]] | access-date = 2011-03-02}}</ref>. == Аднаўленне брэнда == 1 чэрвеня 2018 г. на частаце 98,0 FM пачала вяшчанне радыёстанцыя пад назвай «Аўтарадыё»<ref>[https://www.prfm.ru/radio/avtoradio-belarus.html Авторадио Беларусь на Рrfm.ru]</ref>. Ніякіх напамінаў пра станцыю, якая дзейнічала пад гэтай назвай у 1992-2011 гг., на сайце новай станцыі няма. Слоган радыёстанцыі «Толькі рок!» паказвае, што яе асноўны музыкальны фармат — [[рок-музыка]]. Як зазначалася ў артыкуле, прысвечаным выхаду ў эфір гэтай станцыі, "«Аўтарадыё» не з'яўляецца франшызай аднайменнай расійскай радыёстанцыі, а ажыццяўляе ўласнае вяшчанне. Усе праграмы «Аўтарадыё» ствараюцца ў Беларусі<ref>[https://www.kp.ru/daily/26879.7/3922014/ Только рок! В Минске запустилось «Авторадио»] // Комсомольская правда, 7.09.2018.</ref>". === Вяшчанне === З 2018 г. «Аўтарадыё» вяшчае праз уласны сайт, мабільныя прыкладанні і ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] 98.0 * [[Гомель]] 89.7 * [[Полацк]] 88.2 * [[Слонім]] 92.7<ref>згодна [https://avtoradio.by/ сайта радыёстанцыі]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://avtoradio.by/ Сайт «Аўтарадыё»] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2011 годзе]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] sb7o27rgja6paq30mie6pl7vhxoqyx0 Савік 0 566873 5122732 3180756 2026-04-06T12:40:45Z Lš-k. 16740 5122732 wikitext text/x-wiki '''Савік''' — прозвішча. == Прозвішча == * [[Лідзія Сымонаўна Савік]] — беларуская літаратуразнаўца, крытык * [[Мікалай Пятровіч Савік]] — беларускі вучоны-кібернетык, публіцыст {{неадназначнасць}} keg19no7os1ky5406l5pgoylzzp16os Прыгоды Тэнтэна 0 583251 5122937 4762715 2026-04-07T00:20:16Z DzBar 156353 5122937 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}}{{Комікс}} «'''Прыгоды Тэнтэна'''» — серыя [[комікс]]аў, створаных бельгійскім аўтарам коміксаў [[Эржэ]]. == Гісторыя == Першы альбом, «[[Тэнтэн у краіне Саветаў]]» ({{lang-fr|Tintin au pays des Soviets}}) быў апублікованы ў 1930 годзе. З 1930 па 1976 гады Эржэ стварыў 24 альбомаў (апошні застаўся няскончаным). «Прыгоды Тэнтэна» перакладзены на больш 50 моў<ref name="rian">{{cite web|date=2009-06-02|url=http://www.rian.ru/culture/20090602/173004705.html|title=Бельгійські комікси про Тентена одержали свій музей|publisher=[[РІА Новини]]|accessdate=2010-08-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/65gcM3iNt?url=http://ria.ru/culture/20090602/173004705.html|archivedate=24 лютага 2012|url-status=live}}</ref>, а некаторыя эпізоды былі экранізаваны: «[[Тэнтэн і загадка залатога руна]]» (1961), «[[Тэнтэн і блакітны апельсін]]» (1964) і «[[Нявольнікі сонца]]» (1969). Першыя два фільмы знятыя па матывах і акрамя галоўны герояў з коміксамі фільмы не маюць нічога агульнага. «Нявольнікі сонца» ж знятыя за сцэнарыям самога Эржэ. У 1990 годзе Стэфані Бернасконі зняў мультсерыял «'''Прыгоды Тэнтэна'''», а ў 2011 годзе адбылася прэм’ера фільма «[[Прыгоды Тэнтэна: Таямніца «Аднарога»|Прыгоды Тэнтэна: Таямніца „Аднарога“]]» [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]] і [[Пітэр Джэксан|Пітэра Джэксана]]. Галоўны герой серыі&nbsp;— малады газетны рэпарцёр [[Тэнтэн]]. Дзякуючы сваёй прафесіі ён падарожнічае па ўсім свеце і становіцца ўдзельнікам займальных прыгод. Нягледзячы на папулярнасць, «Прыгоды Тэнтэна» ёсць аб’ектам крытыкі. Звычайна крытыцы падвяргаецца стэрэатыпны (на думку крытыкаў, амаль расісцкі<ref>{{артыкул | аўтар = Катерина Берновская | загаловак = «'''Пригоди Тентена'''» звинуватили в расизмі | арыгінал = | спасылка = http://weekend.rbcdaily.ru/2007/07/20/story/284048 | выданне = РБК Daily Weekend | тып = | выдавецтва = РосБізнесКонсалтинг | год = 20 ліпеня 2007 | isbn = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090803133917/http://weekend.rbcdaily.ru/2007/07/20/story/284048 | archivedate = 3 жніўня 2009 }}</ref>) вобраз жыхароў не еўрапейскага свету, адлюстраваны ў ранніх альбомах. У ходзе далейшых перавыданняў альбомаў Эржэ некалькі згладзіў вострыя моманты, а пазнейшыя альбомы наогул вольныя ад расісцкіх стэрэатыпаў. == Персанажы == === Тэнтэн і Мілу === Галоўны герой серыі&nbsp;— газетны рэпарцёр [[Тэнтэн]]. Век яго не зусім ясны; хутчэй за ўсё, яму не больш за дваццаць гадоў, прычым на працягу ўсяго цыкла ён зусім не змяняецца (у адрозненне ад навакольнага рэальнасці). Дзякуючы сваёй прафесіі Тэнтэн падарожнічае па ўсім свеце і кожны раз становіцца ўдзельнікам займальных, часта рызыкоўных прыгод. Яго пастаянны спадарожнік і верны сябар&nbsp;— [[факстэр'ер]] Мілу. === Іншыя персанажы === У цыкле пра Тэнтэна фігуруе блізка 350 персанажаў<ref>[[:fr:Plekszy-Gladz#P]]</ref>, некаторыя з якіх пераходзяць з аднаго альбома ў іншы. Найважныя з іх: * ''Капітан Хеддок'' (Haddock)&nbsp;— вялікі аматар выпіўкі (любіць перш за ўсё [[віскі]]) і непераўзыдзены майстар вытанчаных лаянак<ref>У Францыі нават быў выдадзены слоўнік лаянак капітана Хеддока.</ref>. Адзін з цэнтральных персанажаў комікса. У адным з эпізодаў ён нечакана набывае вялікае спадчыну і становіцца ўладальнікам раскошнага маёнтка Муленсар. * ''Прафесар Турнесаль'' ({{lang-fr|Tournesol}}&nbsp;— досл. «сланечнік»). Тып глухавата, вечна заклапочанага і вельмі безуважлівага прафесара. Турнесаль&nbsp;— геніяльны вынаходнік, таемна распрацоўвае дзіўныя вынаходкі, часу (але не заўсёды) дапамагаюць Тэнтэну і капітану Хеддоку выходзіць з цяжкіх сітуацый. Магчымы прататып&nbsp;— інжынер і фізік [[Агюст Пікар]]. * ''Дзюпан і Дзюпанн'' (Dupond et Dupont, у англійскіх версіях «Томсан і Томпсан», чые прозвішчы пішуцца па-рознаму, але вымаўляюцца аднолькава)&nbsp;— два вонкава вельмі падобных дэтэктыва-няўдачніка, пастаянна захрасаюць у няёмкае становішча і няўдала маскіруюцца. * ''Б’янка Кастаф’ёрэ'' (Bianca Castafiore), спявачка, захапляешся мною [[бельканта]] і капітана Хеддока. Яе прататыпам, магчыма, была [[Рэната Тэбальдзі]]. * ''Роберта Растапапулас''&nbsp;— амерыканскі гангстар з мільённымі даходамі Растапапулас («Rastopopolous»), адзін з лютых ворагаў Тэнтэна. * ''Нестар''&nbsp;— дварэцкі ў замку Муленсар. Шляхетны, верны Нестар служыць свайму гаспадару капітану Хеддоку ў маёнтку Муленсар. Нестар апісаны як высокі мужчына, у ліўрэі прыслужніка, з носам-бульбай і адвіслымі шчокамі, «што робяць яго падобным на мопса». * ''Генерал Алькасар''&nbsp;— дыктатар выдуманай «бананавай» рэспублікі Сан Тэадарас размешчанай у [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]]. Яго пастаянным праціўнікам з’яўляецца ''генерал Тапіёка'', якога падтрымлівае дзяржава Бардзюрыя. Генералы па чарзе арганізуюць вайсковыя путчы адзін супраць аднаго. * ''Пётр Шут'' (Piotr Szut)&nbsp;— эстанскі аднавокі пілот, які ў эпізодзе «Склад коксу» кіруе бамбавіком De Havilland Mosquito і затапляе судна, на якім знаходзіліся Тэнтэн з капітанам Хеддокам. Яшчэ раз ён узнікае ў эпізодзе «Рэйс 714 да Сіднэя». * ''Каррэйдас'' (Carreidas)&nbsp;— прагны мільярдэр, якога разам з Тэнтэнам і капітанам Хеддокам выкралі зламыснікі (эпізод «Рэйс 714 да Сіднея»). == Спіс коміксаў пра Тэнтэна == : 1. ''Тэнтэн у краіне Саветаў''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au pays des Soviets}}(1930) : 2. ''Тэнтэн у Конга''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au Congo}} (1931) : 3. ''Тэнтэн у Амерыцы''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin en Amérique}} (1932) : 4. ''Фараонавыя сігары''&nbsp;— {{lang-fr|Les Cigares du pharaon}}(1934) : 5. ''Сіні лотас''&nbsp;— {{lang-fr|Le Lotus bleu}} (1936) : 6. ''Зламанае вуха''&nbsp;— {{lang-fr|L'Oreille cassée}} (1937) : 7. ''Чорны востраў''&nbsp;— {{lang-fr|L'Île Noire}} (1938) : 8. ''Оттакараў скіпетр''&nbsp;— {{lang-fr|Le Sceptre d'Ottokar}} (1939) : 9. ''Краб з залатымі клюшнямі''&nbsp;— {{lang-fr|Le Crabe aux pinces d'or}} (1941) : 10. ''Таямнічая зорка&nbsp;— {{lang-fr|L'Étoile mystérieuse}} (1942) : 11. ''Сакрэт аднарога''&nbsp;— {{lang-fr|Le Secret de la Licorne}} (1943) : 12. ''Скарбы Ракама Чырвонага''&nbsp;— {{lang-fr|Le Trésor de Rackham le Rouge}} (1944) : 13. ''Сем шкляных шарыкаў''&nbsp;— {{lang-fr|Les Sept Boules de cristal}} (1948) : 14. ''Храм Сонца''&nbsp;— {{lang-fr|Le Temple du Soleil}} (1949) : 15. ''Тэнтэн у краіне чорнага золата''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au pays de l'or noir}} (1950) : 16. ''Палёт да Месяца'' {{lang-fr|Objectif Lune}} (1953) : 17. ''Шпацыр па Месяцы'' {{lang-fr|On a marché sur la Lune}} (1954) : 18. ''Справа Турнесаля'' {{lang-fr|L'Affaire Tournesol}} (1956) : 19. ''Склад коксу''&nbsp;— {{lang-fr|Coke en stock}} (1958) : 20. ''Тэнтэн у Тыбеце'' {{lang-fr|Tintin au Tibet}} (1960) : 21. ''Каштоўнасці Кастаф’ёрэ''&nbsp;— {{lang-fr|Les Bijoux de la Castafiore}} (1963) : 22. ''Рэйс 714 да Сіднея''&nbsp;— {{lang-fr|Vol 714 pour Sydney}} (1968) : 23. ''Тэнтэн і пікарос''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin et les Picaros}} (1976) : 24. ''Тэнтэн і Альф-Арт'' Tintin et l’Alph-Art(1986, перавыдадзены ў 2004) (няскончаны, выданы пасля смерці аўтара) == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура Бельгіі]] [[Катэгорыя:Коміксы]] [[Катэгорыя:Творы 1930 года]] qe5agn696p8az0mrkfeu0u594trrcrr 5122950 5122937 2026-04-07T01:02:44Z DzBar 156353 5122950 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}}{{Комікс|даты=1929}} «'''Прыгоды Тэнтэна'''» — серыя [[комікс]]аў, створаных бельгійскім аўтарам коміксаў [[Эржэ]]. == Гісторыя == Першы альбом, «[[Тэнтэн у краіне Саветаў]]» ({{lang-fr|Tintin au pays des Soviets}}) быў апублікованы ў 1930 годзе. З 1930 па 1976 гады Эржэ стварыў 24 альбомаў (апошні застаўся няскончаным). «Прыгоды Тэнтэна» перакладзены на больш 50 моў<ref name="rian">{{cite web|date=2009-06-02|url=http://www.rian.ru/culture/20090602/173004705.html|title=Бельгійські комікси про Тентена одержали свій музей|publisher=[[РІА Новини]]|accessdate=2010-08-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/65gcM3iNt?url=http://ria.ru/culture/20090602/173004705.html|archivedate=24 лютага 2012|url-status=live}}</ref>, а некаторыя эпізоды былі экранізаваны: «[[Тэнтэн і загадка залатога руна]]» (1961), «[[Тэнтэн і блакітны апельсін]]» (1964) і «[[Нявольнікі сонца]]» (1969). Першыя два фільмы знятыя па матывах і акрамя галоўны герояў з коміксамі фільмы не маюць нічога агульнага. «Нявольнікі сонца» ж знятыя за сцэнарыям самога Эржэ. У 1990 годзе Стэфані Бернасконі зняў мультсерыял «'''Прыгоды Тэнтэна'''», а ў 2011 годзе адбылася прэм’ера фільма «[[Прыгоды Тэнтэна: Таямніца «Аднарога»|Прыгоды Тэнтэна: Таямніца „Аднарога“]]» [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]] і [[Пітэр Джэксан|Пітэра Джэксана]]. Галоўны герой серыі&nbsp;— малады газетны рэпарцёр [[Тэнтэн]]. Дзякуючы сваёй прафесіі ён падарожнічае па ўсім свеце і становіцца ўдзельнікам займальных прыгод. Нягледзячы на папулярнасць, «Прыгоды Тэнтэна» ёсць аб’ектам крытыкі. Звычайна крытыцы падвяргаецца стэрэатыпны (на думку крытыкаў, амаль расісцкі<ref>{{артыкул | аўтар = Катерина Берновская | загаловак = «'''Пригоди Тентена'''» звинуватили в расизмі | арыгінал = | спасылка = http://weekend.rbcdaily.ru/2007/07/20/story/284048 | выданне = РБК Daily Weekend | тып = | выдавецтва = РосБізнесКонсалтинг | год = 20 ліпеня 2007 | isbn = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090803133917/http://weekend.rbcdaily.ru/2007/07/20/story/284048 | archivedate = 3 жніўня 2009 }}</ref>) вобраз жыхароў не еўрапейскага свету, адлюстраваны ў ранніх альбомах. У ходзе далейшых перавыданняў альбомаў Эржэ некалькі згладзіў вострыя моманты, а пазнейшыя альбомы наогул вольныя ад расісцкіх стэрэатыпаў. == Персанажы == === Тэнтэн і Мілу === Галоўны герой серыі&nbsp;— газетны рэпарцёр [[Тэнтэн]]. Век яго не зусім ясны; хутчэй за ўсё, яму не больш за дваццаць гадоў, прычым на працягу ўсяго цыкла ён зусім не змяняецца (у адрозненне ад навакольнага рэальнасці). Дзякуючы сваёй прафесіі Тэнтэн падарожнічае па ўсім свеце і кожны раз становіцца ўдзельнікам займальных, часта рызыкоўных прыгод. Яго пастаянны спадарожнік і верны сябар&nbsp;— [[факстэр'ер]] Мілу. === Іншыя персанажы === У цыкле пра Тэнтэна фігуруе блізка 350 персанажаў<ref>[[:fr:Plekszy-Gladz#P]]</ref>, некаторыя з якіх пераходзяць з аднаго альбома ў іншы. Найважныя з іх: * ''Капітан Хеддок'' (Haddock)&nbsp;— вялікі аматар выпіўкі (любіць перш за ўсё [[віскі]]) і непераўзыдзены майстар вытанчаных лаянак<ref>У Францыі нават быў выдадзены слоўнік лаянак капітана Хеддока.</ref>. Адзін з цэнтральных персанажаў комікса. У адным з эпізодаў ён нечакана набывае вялікае спадчыну і становіцца ўладальнікам раскошнага маёнтка Муленсар. * ''Прафесар Турнесаль'' ({{lang-fr|Tournesol}}&nbsp;— досл. «сланечнік»). Тып глухавата, вечна заклапочанага і вельмі безуважлівага прафесара. Турнесаль&nbsp;— геніяльны вынаходнік, таемна распрацоўвае дзіўныя вынаходкі, часу (але не заўсёды) дапамагаюць Тэнтэну і капітану Хеддоку выходзіць з цяжкіх сітуацый. Магчымы прататып&nbsp;— інжынер і фізік [[Агюст Пікар]]. * ''Дзюпан і Дзюпанн'' (Dupond et Dupont, у англійскіх версіях «Томсан і Томпсан», чые прозвішчы пішуцца па-рознаму, але вымаўляюцца аднолькава)&nbsp;— два вонкава вельмі падобных дэтэктыва-няўдачніка, пастаянна захрасаюць у няёмкае становішча і няўдала маскіруюцца. * ''Б’янка Кастаф’ёрэ'' (Bianca Castafiore), спявачка, захапляешся мною [[бельканта]] і капітана Хеддока. Яе прататыпам, магчыма, была [[Рэната Тэбальдзі]]. * ''Роберта Растапапулас''&nbsp;— амерыканскі гангстар з мільённымі даходамі Растапапулас («Rastopopolous»), адзін з лютых ворагаў Тэнтэна. * ''Нестар''&nbsp;— дварэцкі ў замку Муленсар. Шляхетны, верны Нестар служыць свайму гаспадару капітану Хеддоку ў маёнтку Муленсар. Нестар апісаны як высокі мужчына, у ліўрэі прыслужніка, з носам-бульбай і адвіслымі шчокамі, «што робяць яго падобным на мопса». * ''Генерал Алькасар''&nbsp;— дыктатар выдуманай «бананавай» рэспублікі Сан Тэадарас размешчанай у [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]]. Яго пастаянным праціўнікам з’яўляецца ''генерал Тапіёка'', якога падтрымлівае дзяржава Бардзюрыя. Генералы па чарзе арганізуюць вайсковыя путчы адзін супраць аднаго. * ''Пётр Шут'' (Piotr Szut)&nbsp;— эстанскі аднавокі пілот, які ў эпізодзе «Склад коксу» кіруе бамбавіком De Havilland Mosquito і затапляе судна, на якім знаходзіліся Тэнтэн з капітанам Хеддокам. Яшчэ раз ён узнікае ў эпізодзе «Рэйс 714 да Сіднэя». * ''Каррэйдас'' (Carreidas)&nbsp;— прагны мільярдэр, якога разам з Тэнтэнам і капітанам Хеддокам выкралі зламыснікі (эпізод «Рэйс 714 да Сіднея»). == Спіс коміксаў пра Тэнтэна == : 1. ''Тэнтэн у краіне Саветаў''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au pays des Soviets}}(1930) : 2. ''Тэнтэн у Конга''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au Congo}} (1931) : 3. ''Тэнтэн у Амерыцы''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin en Amérique}} (1932) : 4. ''Фараонавыя сігары''&nbsp;— {{lang-fr|Les Cigares du pharaon}}(1934) : 5. ''Сіні лотас''&nbsp;— {{lang-fr|Le Lotus bleu}} (1936) : 6. ''Зламанае вуха''&nbsp;— {{lang-fr|L'Oreille cassée}} (1937) : 7. ''Чорны востраў''&nbsp;— {{lang-fr|L'Île Noire}} (1938) : 8. ''Оттакараў скіпетр''&nbsp;— {{lang-fr|Le Sceptre d'Ottokar}} (1939) : 9. ''Краб з залатымі клюшнямі''&nbsp;— {{lang-fr|Le Crabe aux pinces d'or}} (1941) : 10. ''Таямнічая зорка&nbsp;— {{lang-fr|L'Étoile mystérieuse}} (1942) : 11. ''Сакрэт аднарога''&nbsp;— {{lang-fr|Le Secret de la Licorne}} (1943) : 12. ''Скарбы Ракама Чырвонага''&nbsp;— {{lang-fr|Le Trésor de Rackham le Rouge}} (1944) : 13. ''Сем шкляных шарыкаў''&nbsp;— {{lang-fr|Les Sept Boules de cristal}} (1948) : 14. ''Храм Сонца''&nbsp;— {{lang-fr|Le Temple du Soleil}} (1949) : 15. ''Тэнтэн у краіне чорнага золата''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin au pays de l'or noir}} (1950) : 16. ''Палёт да Месяца'' {{lang-fr|Objectif Lune}} (1953) : 17. ''Шпацыр па Месяцы'' {{lang-fr|On a marché sur la Lune}} (1954) : 18. ''Справа Турнесаля'' {{lang-fr|L'Affaire Tournesol}} (1956) : 19. ''Склад коксу''&nbsp;— {{lang-fr|Coke en stock}} (1958) : 20. ''Тэнтэн у Тыбеце'' {{lang-fr|Tintin au Tibet}} (1960) : 21. ''Каштоўнасці Кастаф’ёрэ''&nbsp;— {{lang-fr|Les Bijoux de la Castafiore}} (1963) : 22. ''Рэйс 714 да Сіднея''&nbsp;— {{lang-fr|Vol 714 pour Sydney}} (1968) : 23. ''Тэнтэн і пікарос''&nbsp;— {{lang-fr|Tintin et les Picaros}} (1976) : 24. ''Тэнтэн і Альф-Арт'' Tintin et l’Alph-Art(1986, перавыдадзены ў 2004) (няскончаны, выданы пасля смерці аўтара) == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура Бельгіі]] [[Катэгорыя:Коміксы]] [[Катэгорыя:Творы 1930 года]] pw8c8bchjlqrlezvnf523wo9gkwk4xf Шчасліўчык Люк 0 587084 5122957 5067456 2026-04-07T01:14:08Z DzBar 156353 шаблон 5122957 wikitext text/x-wiki {{Комікс}} '''Шчасліўчык Люк''' ({{lang-en|Lucky Luke}})&nbsp;— серыя коміксаў; упершыню яе апублікаваў 1947 года бельгійскі мастак [[Морыс дэ Бевер]], ён вядомы пад псеўданімам «Моррыс». Галоўным героем комікса ёсць Шчасліўчык Люк, бясстрашны каўбой на [[Дзікі Захад|Дзікім Захадзе]]; ён «страляе хутчэй ад сваёй цені». Разам з коміксамі «[[Прыгоды Тынтына]]» і «[[Астэрыкс і Абелікс]]», «Шчасліўчык Люк» ёсць адным з самых вядомых і самых прадаваных коміксаў у [[Еўропа|Еўропе]], яго прыгоды перакладзена мноствам моў света, за матывамі гэтых коміксаў зфільмавана мультыплікацыйныя і мастацкія стужкі і серыялы.[[Файл:Lucky-luke.png|thumb|Лагатып серыі]]Упершыню [[комікс]] «Шчасліўчык Люк» апублікавана 7 грудня 1946 на старонках бельгійскага журнала Spirou. Яго першая прыгода называлася ''Arizona 1880''. За некалькі гадоў дэ Бевер пачаў супрацоўніцтва з пісьменнікам [[Рэне Гасіні]], што стаў пісаць сцэнарыі коміксаў. Іх першай супольнай працай стала гісторыя ''Des rails sur la prairie'', яе апублікавана 25 серпня 1955 ў ''Spirou''. У 1967 году дэ Бевер і Гасіні памянялі выданне на французскі журнал ''Pilote''.[[Файл:Charleroi - station Janson - Les Daltons - 01.jpg|thumb|Браты Далтоны — галоўныя праціўнікі Шчасліўчыка Люка]]Пасля смерці Гасіні 1977 года дэ Бевер працаваў з рознімі сцэнарыстамі. Морыс дэ Бевер памер 2001 года ў веку 77 гадоў, але два гады пазней французскі мастак Ашдэ прадоўжыў серыю коміксаў пра Шчасліўчыка Люка. == См. таксама == * [[Прыгоды Тынтына]] * [[Peanuts]] == Спасылкі == {{commonscat-inline|Lucky Luke}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Коміксы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Коміксы 1946 года]] tdbwe7k0fjljxctwn6ek4sk5412p225 Heta Belarus Dzietka! 0 588850 5122953 4761595 2026-04-07T01:08:02Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Коміксы 2016 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122953 wikitext text/x-wiki {{літаратурны твор |Назва = Heta Belarus Dzietka! |Назва-арыгінал = |Выява = Heta Belarus Dzietka! (вокладка).jpg |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = комікс |Аўтар = Марта Чарнова<br>Марыя Чаракова |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = 2016 |Публікацыя = |Асобнае выданне = 2016 |Выдавецтва = Харвест |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = http://www.etobelarusdetka.com/ |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Heta Belarus Dzietka!»''' ({{lang-be|Гэта Беларусь, дзетка!}}) — [[беларусь|беларуская]] [[кніга]], якая створана Мартай Чарновай і Марыяй Чараковай і выдадзена ў [[2016 год у гісторыі літаратуры|2016]] годзе. Першапачаткова створана як інтэрнэт-[[блог]] пад назвай «Гэта Беларусь, дзетка!», у якім краіна была паказана вачамі іншаземак. З часам інтэрнэт-праект перарос у аднайменную кнігу [[комікс]]аў выдавецтва «Харвест», якая стала бэстсэлерам у беларускіх кніжных крамах і вытрымала тры перавыданні.<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/culture/491764.html|title = «Нормально, но тебя посадят». Авторы «Гэта Беларусь, дзетка» выпустят историю страны в комиксах|author = Ольга Ермольчик|date = 8 красавіка 2016|publisher = [[TUT.BY]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20181113214131/http://news.tut.by/culture/491764.html|archive-date = 13 лістапада 2018|access-date = 2019-02-13|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = https://ulej.by/project?id=44135|title = Support Heta Belarus Dzietka!|publisher = Ulej|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170824151729/http://ulej.by/project?id=44135|archive-date = 24 жніўня 2017|access-date = 2019-02-13|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|www.etobelarusdetka.com/|«Heta Belarus Dzietka!»}} * {{Facebook|etobelarusdetka|«Heta Belarus Dzietka!»}} * [https://oz.by/books/more10464002.html «Heta Belarus Dzietka!»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180307175412/https://oz.by/books/more10464002.html |date=7 сакавіка 2018 }} на сайце [[oz.by]] * [https://symbal.by/t/kniha-heta-belarus-dzietka-293/ «Heta Belarus Dzietka!»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160920105252/http://symbal.by/t/kniha-heta-belarus-dzietka-293/ |date=20 верасня 2016 }} на сайце [[symbal.by]] * [https://www.amazon.com/Heta-Belarus-Dzietka-Masha-Cheriakova/dp/9851837970 «Heta Belarus Dzietka!»] на сайце [[Amazon.com]] {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кнігі 2016 года]] [[Катэгорыя:Коміксы]] [[Катэгорыя:Выданні Беларусі]] [[Катэгорыя:Коміксы 2016 года]] cq4x8g8r29nro6dzyu0suj5vg9xoem5 5122954 5122953 2026-04-07T01:08:42Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Коміксы]]; дададзена [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122954 wikitext text/x-wiki {{літаратурны твор |Назва = Heta Belarus Dzietka! |Назва-арыгінал = |Выява = Heta Belarus Dzietka! (вокладка).jpg |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = комікс |Аўтар = Марта Чарнова<br>Марыя Чаракова |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = 2016 |Публікацыя = |Асобнае выданне = 2016 |Выдавецтва = Харвест |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = http://www.etobelarusdetka.com/ |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Heta Belarus Dzietka!»''' ({{lang-be|Гэта Беларусь, дзетка!}}) — [[беларусь|беларуская]] [[кніга]], якая створана Мартай Чарновай і Марыяй Чараковай і выдадзена ў [[2016 год у гісторыі літаратуры|2016]] годзе. Першапачаткова створана як інтэрнэт-[[блог]] пад назвай «Гэта Беларусь, дзетка!», у якім краіна была паказана вачамі іншаземак. З часам інтэрнэт-праект перарос у аднайменную кнігу [[комікс]]аў выдавецтва «Харвест», якая стала бэстсэлерам у беларускіх кніжных крамах і вытрымала тры перавыданні.<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/culture/491764.html|title = «Нормально, но тебя посадят». Авторы «Гэта Беларусь, дзетка» выпустят историю страны в комиксах|author = Ольга Ермольчик|date = 8 красавіка 2016|publisher = [[TUT.BY]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20181113214131/http://news.tut.by/culture/491764.html|archive-date = 13 лістапада 2018|access-date = 2019-02-13|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = https://ulej.by/project?id=44135|title = Support Heta Belarus Dzietka!|publisher = Ulej|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170824151729/http://ulej.by/project?id=44135|archive-date = 24 жніўня 2017|access-date = 2019-02-13|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|www.etobelarusdetka.com/|«Heta Belarus Dzietka!»}} * {{Facebook|etobelarusdetka|«Heta Belarus Dzietka!»}} * [https://oz.by/books/more10464002.html «Heta Belarus Dzietka!»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180307175412/https://oz.by/books/more10464002.html |date=7 сакавіка 2018 }} на сайце [[oz.by]] * [https://symbal.by/t/kniha-heta-belarus-dzietka-293/ «Heta Belarus Dzietka!»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160920105252/http://symbal.by/t/kniha-heta-belarus-dzietka-293/ |date=20 верасня 2016 }} на сайце [[symbal.by]] * [https://www.amazon.com/Heta-Belarus-Dzietka-Masha-Cheriakova/dp/9851837970 «Heta Belarus Dzietka!»] на сайце [[Amazon.com]] {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кнігі 2016 года]] [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Выданні Беларусі]] [[Катэгорыя:Коміксы 2016 года]] ncwe1qyuid7czli4e6le7lwbs18ecp8 Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт) 0 594830 5122834 5079481 2026-04-06T20:10:15Z Pabojnia 135280 /* Выдатныя фільмы */ афармленне 5122834 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[File:Roger Ebert cropped.jpg|thumb|alt=Роджэр Эберт|«Адным з падарункаў, які можа зрабіць кінааматар іншаму аматару кіно, з’яўляецца назва цудоўнага фільма, які той яшчэ для сябе не адкрыў. Тут змешчана больш за 300 новых аглядаў і хвалебных водгукаў на фільмы з далёкага мінулага да самых нядаўніх часоў, усе фільмы, якія я лічу годнымі звання „выдатных“». — Роджэр Эберт<ref name="The Great Movies" />]] '''''Выдатныя фільмы''''' ({{lang-en|The Great Movies}}) — назва шэрагу папяровых і анлайн-публікацый вядомага [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] кінакрытыка [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]] ([[1942]]—[[2013]]), прысвечаных найлепшым з яго пункту гледжання фільмам у гісторыі [[Кінамастацтва|кіно]]. Мэтай гэтых публікацый, паводле слоў самога Эберта, было «правесці экскурсію па славутасцях першага стагоддзя кіно»{{sfn|The Great Movies|2002}}. «''Выдатныя фільмы''» былі апублікаваны ў якасці асобных рэцэнзій на афіцыйным сайце кінакрытыка, а таксама сабраны і выдадзены ў чатырох кнігах: * «''Выдатныя фільмы''» (апублікавана ў [[2002]] годзе){{sfn|The Great Movies|2002}} * «''Выдатныя фільмы II''» (апублікавана ў [[2005]] годзе){{sfn|The Great Movies II|2005}} * «''Выдатныя фільмы III''» (апублікавана ў [[2010]] годзе){{sfn|The Great Movies III|2010}} * «''Выдатныя фільмы IV''» (апублікавана ў [[2016]] годзе){{sfn|The Great Movies IV|2016}} У канчатковым рахунку, Роджэр Эберт апублікаваў '''364''' хвалебныя рэцэнзіі, у якіх прысвойваў таму ці іншаму твору званне «''Выдатнага фільма''»<ref name="The Great Movies" />. Аднак гэты лік утрымлівае асобныя абагульненні серый фільмаў, зробленыя крытыкам. Так, Эберт аб’яднаў у адно цэлае серую фільмаў «''{{нп5|Up (серыя фільмаў)|Up|en|Up (film series)}}''», абагульніў фільмы «''{{нп5|Трылогія Апу|Трылогіі Апу|en|The Apu Trilogy}}''», дзесяць серый тэлецыкла «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», трылогію «''[[Тры колеры]]''», а таксама прысвяціў адну рэцэнзію рэтраспектыве кінематаграфічных прац [[Бастэр Кітан|Бастэра Кітана]]. У сувязі з гэтым агульная колькасць «''Выдатных фільмаў''» Эберта на розных інтэрнэт-рэсурсах вагаецца ад 364 да больш чым чатырохсот. Напрыклад, на сайце «''[[КиноПоиск]]''» спіс складаецца з 407 фільмаў<ref name="KinoPoisk" />, а на сайце «''iCheckMovies''» іх лік дасягае 409<ref name="iCheckMovies" />. == Выдатныя фільмы == {{Асноўная катэгорыя|Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; width:100%;" !width="8%" align="center"|'''Год''' !width="32%"|'''Фільм(ы)''' !width="32%"|'''Рэжысёр(ы)''' !width="28%"|'''Спасылка на рэцэнзію Роджэра Эберта''' |- |align="center"|[[1914 год у гісторыі кіно|1914]] |«''{{нп5|Кабірыя||en|Cabiria}}''» |{{нп5|Джавані Пастроне||en|Giovanni Pastrone}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cabiria-1914 «''Cabiria''»] |- |align="center"|[[1915 год у гісторыі кіно|1915]] |«''{{нп5|Нараджэнне нацыі||en|The Birth of a Nation}}''» |[[Дэвід Уорк Грыфіт]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-birth-of-a-nation-1915 «''The Birth of a Nation''»] |- |align="center"|[[1919 год у гісторыі кіно|1919]] |«''{{нп5|Зламаныя кветкі (фільм, 1919)|Зламаныя кветкі|en|Broken Blossoms}}''» |[[Дэвід Уорк Грыфіт]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-broken-blossoms-1919 «''Broken Blossoms''»] |- |align="center"|[[1920 год у гісторыі кіно|1920]] |«''{{нп5|Кабінет доктара Калігары||en|The Cabinet of Dr. Caligari}}''» |{{нп5|Робер Вінэ||en|Robert Wiene}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-cabinet-of-dr-caligari-1920 «''The Cabinet of Dr. Caligari''»] |- |align="center"|[[1922 год у гісторыі кіно|1922]] |«''{{нп5|Нанук з поўначы||en|Nanook of the North}}''» |{{нп5|Роберт Флаэрці||en|Robert J. Flaherty}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-nanook-of-the-north-1922 «''Nanook of the North''»] |- |align="center"|[[1922 год у гісторыі кіно|1922]] |«''[[Насферату: Сімфонія жаху]]''» |[[Фрыдрых Вільгельм Мурнаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-nosferatu-1922 «''Nosferatu''»] |- |align="center"|[[1923 год у гісторыі кіно|1923]] |«''{{нп5|Душы на продаж||en|Souls For Sale}}''» |{{нп5|Руперт Х’юз||en|Rupert Hughes}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/souls-for-sale-1923 «''Souls For Sale''»] |- |align="center"|[[1923 год у гісторыі кіно|1923]] |«''{{нп5|Нарэшце ў бяспецы!||en|Safety Last!}}''» |{{нп5|Фрэд Н’юмаер||en|Fred C. Newmeyer}}, {{нп5|Сэм Тэйлар||en|Sam Taylor (director)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-safety-last-1923 «''Safety Last''»] |- |align="center"|[[1924 год у гісторыі кіно|1924]] |«''{{нп5|Апошні чалавек||en|The Last Laugh (1924 film)}}''» |[[Фрыдрых Вільгельм Мурнаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-last-laugh-1924 «''The Last Laugh''»] |- |align="center"|[[1924 год у гісторыі кіно|1924]] |«''{{нп5|Сквапнасць (фільм, 1924)|Сквапнасць|en|Greed (film)}}''» |{{нп5|Эрых фон Штрогейм||en|Erich von Stroheim}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-greed-1925 «''Greed''»] |- |align="center"|[[1925 год у гісторыі кіно|1925]] |«''[[Браняносец «Пацёмкін» (фільм)|Браняносец „Пацёмкін“]]''„ |[[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-battleship-potemkin-1925 “''The Battleship Potemkin''»] |- |align="center"|[[1925 год у гісторыі кіно|1925]] |«''{{нп5|Прывід оперы (фільм, 1925)|Прывід оперы|en|The Phantom of the Opera (1925 film)}}''» |{{нп5|Гастон Леру||en|Gaston Leroux}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-phantom-of-the-opera-1925 «''The Phantom of the Opera''»] |- |align="center"|[[1926 год у гісторыі кіно|1926]] |«''{{нп5|Генерал (фільм, 1926)|Генерал|en|The General (1926 film)}}''» |{{нп5|Клайд Брукман||en|Clyde Bruckman}}, [[Бастэр Кітан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-general-1927 «''The General''»] |- |align="center"|[[1926 год у гісторыі кіно|1926]] |«''{{нп5|Фаўст (фільм, 1926)|Фаўст|en|Faust (1926 film)}}''» |[[Фрыдрых Вільгельм Мурнаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-faust-1926 «''Faust''»] |- |align="center"|[[1927 год у гісторыі кіно|1927]] |«''[[Метраполіс]]''» |[[Фрыц Ланг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-metropolis-2010-restoration-1927 «''Metropolis''»] |- |align="center"|[[1927 год у гісторыі кіно|1927]] |«''{{нп5|Узыход сонца||en|Sunrise: A Song of Two Humans}}''» |[[Фрыдрых Вільгельм Мурнаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-sunrise-1928 «''Sunrise''»] |- |align="center"|[[1928 год у гісторыі кіно|1928]] |«''{{нп5|Падзенне дому Ашэраў (французскі фільм, 1928)|Падзенне дому Ашэраў|en|The Fall of the House of Usher (1928 French film)}}''» |{{нп5|Жан Эпштэйн||en|Jean Epstein}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-fall-of-the-house-of-usher-1928 «''The Fall of the House of Usher''»] |- |align="center"|[[1928 год у гісторыі кіно|1928]] |«''{{нп5|Страсці Жаны Дарк||en|The Passion of Joan of Arc}}''» |[[Карл Тэадор Дрэер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-passion-of-joan-of-arc-1928 «''The Passion of Joan of Arc''»] |- |align="center"|[[1928 год у гісторыі кіно|1928]] |«''{{нп5|Цырк (фільм, 1928)|Цырк|en|The Circus (film)}}''» |[[Чарлі Чаплін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-circus-1928 «''The Circus''»] |- |align="center"|[[1928 год у гісторыі кіно|1928]] |«''{{нп5|Чалавек, які смяецца (фільм, 1928)|Чалавек, які смяецца|en|The Man Who Laughs (1928 film)}}''» |{{нп5|Паўль Лені||en|Paul Leni}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-man-who-laughs-1928 «''The Man Who Laughs''»] |- |align="center"|[[1929 год у гісторыі кіно|1929]] |«''[[Андалузскі сабака]]''» |[[Луіс Буньюэль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-un-chien-andalou-1928 «''Un Chien Andalou''»] |- |align="center"|[[1929 год у гісторыі кіно|1929]] |«''{{нп5|Дзённік згубленай дзяўчыны||en|Diary of a Lost Girl}}''» |{{нп5|Георг Вільгельм Пабст||en|G. W. Pabst}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-diary-of-a-lost-girl-1929 «''Diary of a Lost Girl''»] |- |align="center"|[[1929 год у гісторыі кіно|1929]] |«''{{нп5|Скрыня Пандоры (фільм, 1929)|Скрыня Пандоры|en|Pandora's Box (1929 film)}}''» |{{нп5|Георг Вільгельм Пабст||en|G. W. Pabst}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pandoras-box-1928 «''Pandora’s Box''»] |- |align="center"|[[1929 год у гісторыі кіно|1929]] |«''[[Чалавек з кінаапаратам]]''» |[[Дзыга Вертаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-man-with-a-movie-camera-1929 «''Man With a Movie Camera''»] |- |align="center"|[[1931 год у гісторыі кіно|1931]] |«''[[Агні вялікага горада]]''» |[[Чарлі Чаплін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-city-lights-1931 «''City Lights''»] |- |align="center"|[[1931 год у гісторыі кіно|1931]] |«''{{нп5|Дракула (англамоўны фільм, 1931)|Дракула|en|Dracula (1931 English-language film)}}''» |{{нп5|Тод Броўнінг||en|Tod Browning}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-dracula-1931 «''Dracula''»] |- |align="center"|[[1931 год у гісторыі кіно|1931]] |«''[[М (фільм, 1931)|М]]''» |[[Фрыц Ланг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-m-1931 «''M''»] |- |align="center"|[[1932 год у гісторыі кіно|1932]] |«''{{нп5|Непрыемнасці ў раі||en|Trouble in Paradise (film)}}''» |[[Эрнст Любіч]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-trouble-in-paradise-1932 «''Trouble in Paradise''»] |- |align="center"|[[1933 год у гісторыі кіно|1933]] |«''{{нп5|Качыны суп||en|Duck Soup (1933 film)}}''» |[[Леа Мак-Кэры]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-duck-soup-1933 «''Duck Soup''»] |- |align="center"|[[1933 год у гісторыі кіно|1933]] |«''{{нп5|Кінг Конг (фільм, 1933)|Кінг Конг|en|King Kong (1933 film)}}''» |{{нп5|Мэрыян К. Купер||en|Merian C. Cooper}}, {{нп5|Эрнэст Б. Шодсак||en|Ernest B. Schoedsack}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-king-kong-1933 «''King Kong''»] |- |align="center"|[[1934 год у гісторыі кіно|1934]] |«''{{нп5|Аталанта (фільм, 1934)|Аталанта|en|L'Atalante}}''» |[[Жан Віго]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-latalante-1934 «''L’Atalante''»] |- |align="center"|[[1934 год у гісторыі кіно|1934]] |«''{{нп5|Распусная імператрыца||en|The Scarlet Empress}}''» |{{нп5|Джозэф фон Штэрнберг||en|Josef von Sternberg}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-scarlet-empress-1934 «''The Scarlet Empress''»] |- |align="center"|[[1934 год у гісторыі кіно|1934]] |«''{{нп5|Тонкі чалавек||en|The Thin Man (film)}}''» |{{нп5|В. С. Ван Дайк||en|W. S. Van Dyke}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-thin-man-1934 «''The Thin Man''»] |- |align="center"|[[1935 год у гісторыі кіно|1935]] |«''{{нп5|Нявеста Франкенштэйна||en|Bride of Frankenstein}}''» |{{нп5|Джэймс Уэйл||en|James Whale}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-bride-of-frankenstein «''Bride of Frankenstein''»] |- |align="center"|[[1935 год у гісторыі кіно|1935]] |«''{{нп5|Трыумф волі||en|Triumph of the Will}}''» |[[Лені Рыфеншталь]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-triumph-of-the-will-1935 «''Triumph of the Will''»] |- |align="center"|[[1935 год у гісторыі кіно|1935]] |«''{{нп5|Цыліндр (фільм, 1935)|Цыліндр|en|Top Hat}}''» |{{нп5|Марк Сэндрыч||en|Mark Sandrich}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-top-hat-1935 «''Top Hat''»] |- |align="center"|[[1936 год у гісторыі кіно|1936]] |«''{{нп5|Адзіны сын (фільм, 1936)|Адзіны сын|en|The Only Son (1936 film)}}''» |[[Ясудзіро Одзу]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-only-son-1936 «''The Only Son''»] |- |align="center"|[[1936 год у гісторыі кіно|1936]] |«''{{нп5|Мой чалавек Годфры (фільм, 1936)|Мой чалавек Годфры|en|My Man Godfrey}}''» |{{нп5|Грэгары Ла Кава||en|Gregory La Cava}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-my-man-godfrey-1936 «''My Man Godfrey''»] |- |align="center"|[[1936 год у гісторыі кіно|1936]] |«''{{нп5|Час свінга||en|Swing Time (film)}}''» |[[Джордж Стывенс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-swing-time-1936 «''Swing Time''»] |- |align="center"|[[1937 год у гісторыі кіно|1937]] |«''{{нп5|Беласнежка і сем гномаў (фільм, 1937)|Беласнежка і сем гномаў|en|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)}}''» |{{нп5|Дэвід Хэнд||en|David Hand (animator)}}, {{нп5|Уільям Котрэл||fr|Bill Cottrell}}, {{нп5|Уілфрэд Джэксан||en|Wilfred Jackson}}, {{нп5|Лары Морэй||en|Larry Morey}}, {{нп5|Перс Пірс|Перс Пірс |en|Perce Pearce}}, {{нп5|Бэн Шарпстын||en|Ben Sharpsteen}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-snow-white-and-the-seven-dwarfs-1937 «''Snow White and the Seven Dwarfs''»] |- |align="center"|[[1937 год у гісторыі кіно|1937]] |«''{{нп5|Вялікая ілюзія||en|La Grande Illusion}}''» |[[Жан Рэнуар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-grand-illusion-1937 «''Grand Illusion''»] |- |align="center"|[[1937 год у гісторыі кіно|1937]] |«''{{нп5|Саступі месца заўтрашняму дню||en|Make Way for Tomorrow}}''» |[[Леа Мак-Кэры]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/make-way-for-tomorrow-1937 «''Make Way for Tomorrow''»] |- |align="center"|[[1938 год у гісторыі кіно|1938]] |«''{{нп5|Прыгоды Робін Гуда (фільм, 1938)|Прыгоды Робін Гуда|en|The Adventures of Robin Hood}}''» |[[Майкл Кёртыс]], {{нп5|Уільям Кейлі||en|William Keighley}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-adventures-of-robin-hood-1938 «''The Adventures of Robin Hood''»] |- |align="center"|[[1939 год у гісторыі кіно|1939]] |«''{{нп5|Дыліжанс (фільм, 1939)|Дыліжанс|en|Stagecoach (1939 film)}}''» |[[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-stagecoach-1939 «''Stagecoach''»] |- |align="center"|[[1939 год у гісторыі кіно|1939]] |«''[[Знесеныя ветрам (фільм)|Знесеныя ветрам]]''» |[[Віктар Флемінг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-gone-with-the-wind-1939 «''Gone With the Wind''»] |- |align="center"|[[1939 год у гісторыі кіно|1939]] |«''{{нп5|Правілы гульні||en|The Rules of the Game}}''» |[[Жан Рэнуар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-rules-of-the-game-1939 «''The Rules of the Game''»] |- |align="center"|[[1939 год у гісторыі кіно|1939]] |«''{{нп5|Чараўнік краіны Оз (фільм, 1939)|Чараўнік краіны Оз|en|The Wizard of Oz (1939 film)}}''» |[[Віктар Флемінг]], [[Кінг Відар]], [[Джордж К’юкар]], {{нп5|Рычард Торп||en|Richard Thorpe}}, [[Норман Таўраг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-wizard-of-oz-1939 «''The Wizard of Oz''»] |- |align="center"|[[1940 год у гісторыі кіно|1940]] |«''{{нп5|Багдадскі злодзей (фільм, 1940)|Багдадскі злодзей|en|The Thief of Bagdad (1940 film)}}''» |{{нп5|Майкл Паўэл||en|Michael Powell}}, {{нп5|Людвіг Бергер (рэжысёр)|Людвіг Бергер|en|Ludwig Berger (director)}}, {{нп5|Цім Уэлан||en|Tim Whelan}}, {{нп5|Аляксандр Корда||en|Alexander Korda}}, {{нп5|Золтан Корда||en|Zoltan Korda}}, {{нп5|Уільям Кэмеран Мензіс||en|William Cameron Menzies}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-thief-of-bagdad-1940 «''The Thief of Bagdad''»] |- |align="center"|[[1940 год у гісторыі кіно|1940]] |«''{{нп5|Банкаўскі сышчык||en|The Bank Dick}}''» |{{нп5|Эдвард Ф. Клайн||en|Edward F. Cline}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-bank-dick-1940 «''The Bank Dick''»] |- |align="center"|[[1940 год у гісторыі кіно|1940]] |«''[[Вялікі дыктатар]]''» |[[Чарлі Чаплін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-great-dictator-1940 «''The Great Dictator''»] |- |align="center"|[[1940 год у гісторыі кіно|1940]] |«''{{нп5|Гронкі гневу (фільм, 1940)|Гронкі гневу|en|The Grapes of Wrath (film)}}''» |[[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-grapes-of-wrath-1940 «''The Grapes of Wrath''»] |- |align="center"|[[1940 год у гісторыі кіно|1940]] |«''[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]''» |{{нп5|Бэн Шарпстын||en|Ben Sharpsteen}}, {{нп5|Хамільтан Ласкі||en|Hamilton Luske}}, {{нп5|Біл Робертс||fr|Bill Roberts}}, {{нп5|Норман Фергюсан||en|Norm Ferguson (animator)}}, {{нп5|Джэк Кіні||en|Jack Kinney}}, {{нп5|Уілфрэд Джэксан||en|Wilfred Jackson}}, {{нп5|Т. Хі||en|T. Hee}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pinocchio-1940 «''Pinocchio''»] |- |align="center"|[[1941 год у гісторыі кіно|1941]] |«''[[Грамадзянін Кейн]]''» |[[Орсан Уэлс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-citizen-kane-1941 «''Citizen Kane''»] |- |align="center"|[[1941 год у гісторыі кіно|1941]] |«''{{нп5|Лэдзі Ева||en|The Lady Eve}}''» |{{нп5|Прэстан Сцёрджэс||en|Preston Sturges}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-lady-eve-1941 «''The Lady Eve''»] |- |align="center"|[[1941 год у гісторыі кіно|1941]] |«''{{нп5|Мальтыйскі сокал (фільм, 1941)|Мальтыйскі сокал|en|The Maltese Falcon (1941 film)}}''» |[[Джон Х’юстан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-maltese-falcon-1941 «''The Maltese Falcon''»] |- |align="center"|[[1942 год у гісторыі кіно|1942]] |«''[[Касабланка (фільм)|Касабланка]]''» |[[Майкл Кёртыс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-casablanca-1942 «''Casablanca''»] |- |align="center"|[[1942 год у гісторыі кіно|1942]] |«''{{нп5|Людзі-кошкі (фільм, 1942)|Людзі-кошкі|en|Cat People (1942 film)}}''» |{{нп5|Жак Турнёр||en|Jacques Tourneur}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cat-people-1942 «''Cat People''»] |- |align="center"|[[1942 год у гісторыі кіно|1942]] |«''{{нп5|Янкі Дудл Дэндзі||en|Yankee Doodle Dandy}}''» |[[Майкл Кёртыс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-yankee-doodle-dandy-1942 «''Yankee Doodle Dandy''»] |- |align="center"|[[1943 год у гісторыі кіно|1943]] |«''{{нп5|Жыццё і смерць палкоўніка Блімпа||en|The Life and Death of Colonel Blimp}}''» |{{нп5|Майкл Паўэл||en|Michael Powell}}, {{нп5|Эмерык Прэсбургер||en|Emeric Pressburger}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-life-and-death-of-colonel-blimp-1943 «''The Life and Death of Colonel Blimp''»] |- |align="center"|[[1943 год у гісторыі кіно|1943]] |«''{{нп5|Цень сумневу||en|Shadow of a Doubt}}''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-shadow-of-a-doubt-1943 «''Shadow of a Doubt''»] |- |align="center"|[[1944 год у гісторыі кіно|1944]] |«''{{нп5|Двайная страхоўка (фільм, 1944)|Двайная страхоўка|en|Double Indemnity (film)}}''» |[[Білі Уайлдэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-double-indemnity-1944 «''Double Indemnity''»] |- |align="center"|[[1944 год у гісторыі кіно|1944]] |«''{{нп5|Лаўра (фільм, 1944)|Лаўра|en|Laura (1944 film)}}''» |{{нп5|Ота Прэмінгер||en|Otto Preminger}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-laura-1944 «''Laura''»] |- |align="center"|[[1945 год у гісторыі кіно|1945]] |«''{{нп5|Аб’езд (фільм, 1945)|Аб’езд|en|Detour (1945 film)}}''» |{{нп5|Эдгар Георг Ульмер||en|Edgar G. Ulmer}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-detour-1945 «''Detour''»] |- |align="center"|[[1945 год у гісторыі кіно|1945]] |«''{{нп5|Дзеці райка||en|Children of Paradise}}''» |{{нп5|Марсэль Карнэ||en|Marcel Carné}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-children-of-paradise-1945 «''Children of Paradise''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''{{нп5|Вялікі сон (фільм, 1946)|Вялікі сон|en|The Big Sleep (1946 film)}}''» |[[Говард Хоўкс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-big-sleep-1946 «''The Big Sleep''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''{{нп5|Вялікія спадзяванні||en|Great Expectations (1946 film)}}''» |[[Дэвід Лін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-great-expectations-1946 «''Great Expectations''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''[[Гэтае цудоўнае жыццё]]''» |[[Фрэнк Капра]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-its-a-wonderful-life-1946 «''It’s a Wonderful Life''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''{{нп5|Мая дарагая Клеменціна||en|My Darling Clementine}}''» |[[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-my-darling-clementine-1946 «''My Darling Clementine''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''[[Найлепшыя гады нашага жыцця]]''» |[[Уільям Уайлер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-best-years-of-our-lives-1946 «''The Best Years of Our Lives''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''{{нп5|Прыгажуня і пачвара (фільм, 1946)|Прыгажуня і пачвара|en|Beauty and the Beast (1946 film)}}''» |[[Жан Както]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-beauty-and-the-beast-1946 «''Beauty and the Beast''»] |- |align="center"|[[1946 год у гісторыі кіно|1946]] |«''{{нп5|Сумна вядомыя||en|Notorious (1946 film)}}''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-notorious-1946 «''Notorious''»] |- |align="center"|[[1947 год у гісторыі кіно|1947]] |«''{{нп5|З мінулага||en|Out of the Past}}''» |{{нп5|Жак Турнёр||en|Jacques Tourneur}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-out-of-the-past-1947 «''Out of the Past''»] |- |align="center"|[[1948 год у гісторыі кіно|1948]] |«''{{нп5|Выкрадальнікі ровараў (фільм, 1948)|Выкрадальнікі ровараў|en|Bicycle Thieves}}''» |[[Віторыа дэ Сіка]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-bicycle-thief--bicycle-thieves-1949 «''The Bicycle Thief''»] |- |align="center"|[[1948 год у гісторыі кіно|1948]] |«''{{нп5|Скарбы Сьера-Мадрэ||en|The Treasure of the Sierra Madre (film)}}''» |[[Джон Х’юстан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-treasure-of-the-sierra-madre-1948 «''The Treasure of the Sierra Madre''»] |- |align="center"|[[1948 год у гісторыі кіно|1948]] |«''{{нп5|Чырвоная рака (фільм, 1948)|Чырвоная рака|en|Red River (1948 film)}}''» |[[Говард Хоўкс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-red-river-1948 «''Red River''»] |- |align="center"|[[1948 год у гісторыі кіно|1948]] |«''{{нп5|Чырвоныя чаравічкі (фільм, 1948)|Чырвоныя чаравічкі|en|The Red Shoes (1948 film)}}''» |{{нп5|Майкл Паўэл||en|Michael Powell}}, {{нп5|Эмерык Прэсбургер||en|Emeric Pressburger}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-red-shoes-1948 «''The Red Shoes''»] |- |align="center"|[[1949 год у гісторыі кіно|1949]] |«''{{нп5|Добрыя сэрцы і кароны||en|Kind Hearts and Coronets}}''» |{{нп5|Роберт Хеймер||en|Robert Hamer}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-kind-hearts-and-coronets-1949 «''Kind Hearts and Coronets''»] |- |align="center"|[[1949 год у гісторыі кіно|1949]] |«''{{нп5|Позняя вясна||en|Late Spring}}''» |[[Ясудзіро Одзу]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-late-spring-1972 «''Late Spring''»] |- |align="center"|[[1949 год у гісторыі кіно|1949]] |«''[[Трэці чалавек]]''» |[[Кэрал Рыд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-third-man-1949 «''The Third Man''»] |- |align="center"|[[1950 год у гісторыі кіно|1950]] |«''{{нп5|Арфей (фільм, 1950)|Арфей|en|Orpheus (film)}}''» |[[Жан Както]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-orpheus-1949 «''Orpheus''»] |- |align="center"|[[1950 год у гісторыі кіно|1950]] |«''{{нп5|Бульвар Сансэт (фільм, 1950)|Бульвар Сансэт|en|Sunset Boulevard (film)}}''» |[[Білі Уайлдэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-sunset-boulevard-1950 «''Sunset Boulevard''»] |- |align="center"|[[1950 год у гісторыі кіно|1950]] |«''[[Расёмон]]''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-rashomon-1950 «''Rashomon''»] |- |align="center"|[[1950 год у гісторыі кіно|1950]] |«''{{нп5|У зацішным месцы||en|In a Lonely Place}}''» |{{нп5|Нікалас Рэй||en|Nicholas Ray}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/in-a-lonely-place-1950 «''In a Lonely Place''»] |- |align="center"|[[1950 год у гісторыі кіно|1950]] |«''{{нп5|Усё пра Еву (фільм, 1950)|Усё пра Еву|en|All About Eve}}''» |{{нп5|Джозэф Леа Манкевіч||en|Joseph L. Mankiewicz}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-all-about-eve-1950 «''All About Eve''»] |- |align="center"|[[1951 год у гісторыі кіно|1951]] |«''{{нп5|Дзённік сельскага святара||en|Diary of a Country Priest}}''» |[[Рабер Брэсон]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-diary-of-a-country-priest-1951 «''Diary of a Country Priest''»] |- |align="center"|[[1951 год у гісторыі кіно|1951]] |«''{{нп5|Незнаёмцы ў цягніку (фільм, 1951)|Незнаёмцы ў цягніку|en|Strangers on a Train (film)}}''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-strangers-on-a-train-1951 «''Strangers on a Train''»] |- |align="center"|[[1951 год у гісторыі кіно|1951]] |«''{{нп5|Рака (фільм, 1951)|Рака|en|The River (1951 film)}}''» |[[Жан Рэнуар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-river-le-fleuve-1951 «''The River''» («''Le Fleuve''»)] |- |align="center"|[[1951 год у гісторыі кіно|1951]] |«''{{нп5|Туз у рукаве (фільм, 1951)|Туз у рукаве|en|Ace in the Hole (1951 film)}}''» |[[Білі Уайлдэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ace-in-the-hole-1951 «''Ace in the Hole''»] |- |align="center"|[[1952 год у гісторыі кіно|1952]] |«''{{нп5|Жыццё жанчыны Сайкаку||en|The Life of Oharu}}''» |{{нп5|Кэндзі Мідзагуці||en|Kenji Mizoguchi}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-life-of-oharu-1952 «''The Life of Oharu''»] |- |align="center"|[[1952 год у гісторыі кіно|1952]] |«''{{нп5|Жыць (фільм, 1952)|Жыць|en|Ikiru}}''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ikiru-1952 «''Ikiru''»] |- |align="center"|[[1952 год у гісторыі кіно|1952]] |«''{{нп5|Забароненыя гульні||en|Forbidden Games}}''» |[[Рэнэ Клеман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-forbidden-games-1952 «''Forbidden Games''»] |- |align="center"|[[1952 год у гісторыі кіно|1952]] |«''{{нп5|Спевы пад дажджом||en|Singin' in the Rain}}''» |[[Джын Келі]], {{нп5|Стэнлі Донэн||en|Stanley Donen}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-singin-in-the-rain-1952 «''Singin' in the Rain''»] |- |align="center"|[[1952 год у гісторыі кіно|1952]] |«''{{нп5|Умберта Д.||en|Umberto D.}}''» |[[Віторыа дэ Сіка]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-umberto-d-1952 «''Umberto D''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Казкі туманнага месяца пасля дажджу||en|Ugetsu}}''» |{{нп5|Кэндзі Мідзагуці||en|Kenji Mizoguchi}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ugetsu-1953 «''Ugetsu''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Канікулы спадара Юло||en|Les Vacances de Monsieur Hulot}}''» |{{нп5|Жак Таці||en|Jacques Tati}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mr-hulots-holiday-1953 «''Mr. Hulot’s Holiday''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Мадам дэ…||en|The Earrings of Madame de…}}''» |{{нп5|Макс Офюльс||en|Max Ophüls}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-earrings-of-madame-de-1953 «''The Earrings of Madame de…''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Перамажы д’ябла||en|Beat the Devil (film)}}''» |[[Джон Х’юстан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-beat-the-devil-1954 «''Beat the Devil''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Страшная гарачыня||en|The Big Heat}}''» |[[Фрыц Ланг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-big-heat-1953 «''The Big Heat''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Такійская гісторыя||en|Tokyo Story}}''» |[[Ясудзіро Одзу]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-tokyo-story-1953 «''Tokyo Story''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Тэатральны фургон||en|The Band Wagon}}''» |[[Вінсент Мінелі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-band-wagon-1953 «''The Band Wagon''»] |- |align="center"|[[1953 год у гісторыі кіно|1953]] |«''{{нп5|Шэйн (фільм, 1953)|Шэйн|en|Shane (film)}}''» |[[Джордж Стывенс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-shane-1953 «''Shane''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''{{нп5|Акно ў двор||en|Rear Window}}''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-rear-window-1954 «''Rear Window''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''{{нп5|Джоні Гітара||en|Johnny Guitar}}''» |{{нп5|Нікалас Рэй||en|Nicholas Ray}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/johnny-guitar-1954 «''Johnny Guitar''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''{{нп5|Кіраўнік Сансё||en|Sansho the Bailiff}}''» |{{нп5|Кэндзі Мідзагуці||en|Kenji Mizoguchi}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-sansho-the-bailiff-1954 «''Sansho the Bailiff''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''{{нп5|Не чапай здабычу||en|Touchez pas au grisbi}}''» |[[Жак Бекер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-touchez-pas-au-grisbi-1954 «''Touchez Pas au Grisbi''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''{{нп5|Пачуццё (фільм, 1954)|Пачуццё|en|Senso (film)}}''» |[[Лукіна Вісконці]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-senso-1954 «''Senso''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''[[Сем самураяў]]''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-seven-samurai-1954 «''The Seven Samurai''»] |- |align="center"|[[1954 год у гісторыі кіно|1954]] |«''[[У порце]]''» |[[Элія Казан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-on-the-waterfront-1954 «''On the Waterfront''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Бунтар без прычын||en|Rebel Without a Cause}}''» |{{нп5|Нікалас Рэй||en|Nicholas Ray}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-rebel-without-a-cause-1955 «''Rebel Without a Cause''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Мужчынскія разборкі||en|Rififi}}''» |{{нп5|Жуль Дасэн||en|Jules Dassin}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-rififi-1954 «''Rififi''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Ноч паляўнічага||en|The Night of the Hunter (film)}}''» |[[Чарлз Лоўтан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-night-of-the-hunter-1955 «''The Night of the Hunter''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Слова (фільм, 1955)|Слова|en|Ordet}}''» |[[Карл Тэадор Дрэер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ordet-1955 «''Ordet''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Усмешка летняй ночы||en|Smiles of a Summer Night}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-smiles-of-a-summer-night-1955 «''Smiles of a Summer Night''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]] |«''{{нп5|Французскі канкан||en|French Cancan}}''» |[[Жан Рэнуар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-french-cancan-1954 «''French Cancan''»] |- |align="center"|[[1956 год у гісторыі кіно|1956]] |«''{{нп5|Боб Гуляка||en|Bob le flambeur}}''» |[[Жан-П’ер Мельвіль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-bob-le-flambeur-1955 «''Bob le Flambeur''»] |- |align="center"|[[1956 год у гісторыі кіно|1956]] |«''{{нп5|Забойства (фільм, 1956)|Забойства|en|The Killing (film)}}''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-killing-1956 «''The Killing''»] |- |align="center"|[[1956 год у гісторыі кіно|1956]] |«''{{нп5|Напісанае на ветры||en|Written on the Wind}}''» |{{нп5|Дуглас Сірк||en|Douglas Sirk}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-written-on-the-wind-1956 «''Written on the Wind''»] |- |align="center"|[[1956 год у гісторыі кіно|1956]] |«''{{нп5|Прысуджаны да смерці збег, або Дух дыхае, дзе хоча||en|A Man Escaped}}''» |[[Рабер Брэсон]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-man-escaped-1956 «''A Man Escaped''»] |- |align="center"|[[1956 год у гісторыі кіно|1956]] |«''{{нп5|Шукальнікі (фільм, 1956)|Шукальнікі|en|The Searchers}}''» |[[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-searchers-1956 «''The Searchers''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''[[12 угневаных мужчын (фільм, 1957)|12 угневаных мужчын]]''» |[[Сідні Люмет]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-12-angry-men-1957 «''12 Angry Men''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''{{нп5|Мост праз раку Квай||en|The Bridge on the River Kwai}}''» |[[Дэвід Лін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-bridge-on-the-river-kwai-1957 «''The Bridge on the River Kwai''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''[[Ночы Кабірыі]]''» |[[Федэрыка Феліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-nights-of-cabiria-1957 «''Nights of Cabiria''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''{{нп5|Салодкі водар поспеху||en|Sweet Smell of Success}}''» |{{нп5|Аляксандр Макендрык||en|Alexander Mackendrick}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-sweet-smell-of-success-1957 «''The Sweet Smell of Success''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''{{нп5|Сёмая пячатка||en|The Seventh Seal}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-seventh-seal-1957 «''The Seventh Seal''»] |- |align="center"|[[1957 год у гісторыі кіно|1957]] |«''{{нп5|Сцежкі славы||en|Paths of Glory}}''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-paths-of-glory-1957 «''Paths of Glory''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]] |«''{{нп5|Галавакружэнне (фільм, 1958)|Галавакружэнне|en|Vertigo (film)}}''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-vertigo-1958 «''Vertigo''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]] |«''{{нп5|Дотык зла||en|Touch of Evil}}''» |[[Орсан Уэлс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-touch-of-evil-1958 «''Touch of Evil''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]]{{efn|Прем’ера першай часткі адбылася ў [[1944]] годзе, другой — у [[1958]] годзе.}} |«''{{нп5|Іван Жахлівы (фільм, 1944)|Іван Жахлівы|en|Ivan the Terrible (1944 film)}}''» <small>(1 і 2 часткі)</small> |[[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ivan-the-terrible-parts-i-and-ii «''Ivan the Terrible, Parts I & II''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]] |«''{{нп5|Легенда пра Нараяму (фільм, 1958)|Легенда пра Нараяму|en|The Ballad of Narayama (1958 film)}}''» |{{нп5|Кэйсукэ Кінасіта||en|Keisuke Kinoshita}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-ballad-of-narayama-1958 «''Ballad of Narayama''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]] |«''{{нп5|Мой дзядзька||en|Mon Oncle}}''» |{{нп5|Жак Таці||en|Jacques Tati}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mon-oncle-1958 «''Mon Oncle''»] |- |align="center"|[[1958 год у гісторыі кіно|1958]] |«''{{нп5|Музычны пакой||en|Jalsaghar}}''» |[[Сацьяджыт Рай]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-music-room-1958 «''The Music Room''»] |- |align="center"|[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''{{нп5|Кішэнны злодзей (фільм, 1959)|Кішэнны злодзей|en|Pickpocket (film)}}''» |[[Рабер Брэсон]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pickpocket-1959 «''Pickpocket''»] |- |align="center"|[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''{{нп5|Плывучыя травы||en|Floating Weeds}}''» |[[Ясудзіро Одзу]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-floating-weeds-1959 «''Floating Weeds''»] |- |align="center"|[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''[[Рыа Брава]]''» |[[Говард Хоўкс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/rio-bravo-1959 «''Rio Bravo''»] |- |align="center"|[[1955 год у гісторыі кіно|1955]]—[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''{{нп5|Трылогія Апу||en|The Apu Trilogy}}''» <small>(трылогія)</small> |[[Сацьяджыт Рай]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-apu-trilogy-1959 «''The Apu Trilogy''»] |- |align="center"|[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''[[Хтосьці любіць гарачае]]''» |[[Білі Уайлдэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-some-like-it-hot-1959 «''Some Like It Hot''»] |- |align="center"|[[1959 год у гісторыі кіно|1959]] |«''[[Чатырыста ўдараў]]''» |[[Франсуа Труфо]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-400-blows-1959 «''The 400 Blows''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''[[Кватэра (фільм, 1960)|Кватэра]]''» |[[Білі Уайлдэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-apartment-1960 «''The Apartment''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''{{нп5|На апошнім дыханні||en|Breathless (1960 film)}}''» |[[Жан-Люк Гадар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-breathless-1960 «''Breathless''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''{{нп5|Пажнеш буру (фільм, 1960)|Пажнеш буру|en|Inherit the Wind (1960 film)}}''» |[[Стэнлі Крамер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-inherit-the-wind-1960 «''Inherit the Wind''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''{{нп5|Прыгода (фільм, 1960)|Прыгода|en|L'Avventura}}''» |[[Мікеланджэла Антаніёні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-lavventura-1960 «''L’Avventura''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''[[Псіха (фільм, 1960)|Псіха]]''» |[[Альфрэд Хічкак]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-psycho-1960 «''Psycho''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''[[Рока і яго браты]]''» |[[Лукіна Вісконці]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-rocco-and-his-brothers-1960 «''Rocco and His Brothers''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''[[Салодкае жыццё]]''» |[[Федэрыка Феліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-la-dolce-vita-1960 «''La Dolce Vita''»] |- |align="center"|[[1960 год у гісторыі кіно|1960]] |«''{{нп5|Той, што падглядвае||en|Peeping Tom (1960 film)}}''» |{{нп5|Майкл Паўэл||en|Michael Powell}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-peeping-tom-1960 «''Peeping Tom''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Ахвяра (фільм, 1961)|Ахвяра|en|Victim (1961 film)}}''» |{{нп5|Бэзіл Дырдэн||en|Basil Dearden}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-victim-1961 «''Victim''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Більярдыст (фільм, 1961)|Більярдыст|en|The Hustler (film)}}''» |{{нп5|Роберт Росэн||en|Robert Rossen}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-hustler-1961 «''The Hustler''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''[[Вестсайдская гісторыя (фільм)|Вестсайдская гісторыя]]''» |[[Роберт Уайз]], [[Джэром Робінс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-west-side-story-1961 «''West Side Story''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Вірыдыяна||en|Viridiana}}''» |[[Луіс Буньюэль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-viridiana-1961 «''Viridiana''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Леон Марэн, святар||en|Léon Morin, Priest}}''» |[[Жан-П’ер Мельвіль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/leon-morin-priest-1961 «''Leon Morin, Priest''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Скрозь цьмянае шкло||en|Through a Glass Darkly (film)}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-through-a-glass-darkly-1961 «''Through a Glass Darkly''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|У мінулым годзе ў Марыенбадзе||en|Last Year at Marienbad}}''» |[[Ален Рэнэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-last-year-at-marienbad-1961 «''Last Year at Marienbad''»] |- |align="center"|[[1961 год у гісторыі кіно|1961]] |«''{{нп5|Целаахоўнік (фільм, 1961)|Целаахоўнік|en|Yojimbo (film)}}''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-yojimbo-1961 «''Yojimbo''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Анёл-вынішчальнік||en|The Exterminating Angel}}''» |[[Луіс Буньюэль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-exterminating-angel-1962 «''The Exterminating Angel''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Жуль і Джым||en|Jules and Jim}}''» |[[Франсуа Труфо]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-jules-and-jim-1961 «''Jules and Jim''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Жыць сваім жыццём: Фільм з дванаццаці карцін||en|My Life to Live}}''» |[[Жан-Люк Гадар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-vivre-sa-vie--my-life-to-live-1963 «''My Life to Live''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Клео ад 5 да 7||en|Cléo from 5 to 7}}''» |[[Аньес Варда]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cleo-from-5-to-7-1962 «''Cleo from 5 to 7''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Лоўрэнс Аравійскі (фільм, 1962)|Лоўрэнс Аравійскі|en|Lawrence of Arabia (film)}}''» |[[Дэвід Лін]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-lawrence-of-arabia-1962 «''Lawrence of Arabia''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Маньчжурскі кандыдат (фільм, 1962)|Маньчжурскі кандыдат|en|The Manchurian Candidate (1962 film)}}''» |[[Джон Франкенхаймер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-manchurian-candidate-1962 «''The Manchurian Candidate''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Смак сайры||en|An Autumn Afternoon}}''» |[[Ясудзіро Одзу]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-an-autumn-afternoon-1962 «''An Autumn Afternoon''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''[[Харакіры (фільм, 1962)|Харакіры]]''» |{{нп5|Масакі Кабаясі||en|Masaki Kobayashi}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-harakiri-1962 «''Harakiri''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Чалавек, які застрэліў Ліберці Вэланса||en|The Man Who Shot Liberty Valance}}''» |[[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-man-who-shot-liberty-valance-1962 «''The Man Who Shot Liberty Valance''»] |- |align="center"|[[1962 год у гісторыі кіно|1962]] |«''{{нп5|Што здарылася з Бэбі Джэйн? (фільм, 1962)|Што здарылася з Бэбі Джэйн?|en|What Ever Happened to Baby Jane? (1962 film)}}''» |{{нп5|Роберт Олдрыч||en|Robert Aldrich}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-what-ever-happened-to-baby-jane-1962 «''What Ever Happened to Baby Jane?''»] |- |align="center"|[[1963 год у гісторыі кіно|1963]] |«''[[Восем з паловай]]''» |[[Федэрыка Феліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-8-12--eight-and-a-half-1963 «''8 1/2''»] |- |align="center"|[[1963 год у гісторыі кіно|1963]] |«''[[Леапард (фільм)|Леапард]]''» |[[Лукіна Вісконці]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-leopard-1963 «''The Leopard''»] |- |align="center"|[[1963 год у гісторыі кіно|1963]] |«''[[Маўчанне (фільм, 1963)|Маўчанне]]''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-silence-1963 «''The Silence''»] |- |align="center"|[[1963 год у гісторыі кіно|1963]] |«''{{нп5|Прычасце (фільм, 1963)|Прычасце|en|Winter Light}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-winter-light-1962 «''Winter Light''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''{{нп5|Голдфінгер (фільм, 1964)|Голдфінгер|en|Goldfinger (film)}}''» |{{нп5|Гай Хэмілтан||en|Guy Hamilton}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-goldfinger-1964 «''Goldfinger''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''[[Доктар Стрэйнджлау, або Як я навучыўся не хвалявацца і палюбіў бомбу]]''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-dr-strangelove-1964 «''Dr. Strangelove''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''{{нп5|Евангелле паводле Мацвея (фільм)|Евангелле паводле Мацвея|en|The Gospel According to St. Matthew (film)}}''» |[[П’ер Паала Пазаліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-gospel-according-to-st-matthew-1964 «''The Gospel According to St. Matthew''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''{{нп5|Жанчына ў пясках||en|Woman in the Dunes}}''» |{{нп5|Хіросі Тэсігахара||en|Hiroshi Teshigahara}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-woman-in-the-dunes-1964 «''Woman in the Dunes''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''[[Мая цудоўная лэдзі (фільм, 1964)|Мая цудоўная лэдзі]]''» |[[Джордж К’юкар]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-my-fair-lady-1964 «''My Fair Lady''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''{{нп5|Ноч пасля цяжкага дня (фільм)|Ноч пасля цяжкага дня|en|A Hard Day's Night (film)}}''» |{{нп5|Рычард Лестэр||en|Richard Lester}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-hard-days-night-1964 «''A Hard Day’s Night''»] |- |align="center"|[[1964 год у гісторыі кіно|1964]] |«''{{нп5|Сухія кветкі||en|Pale Flower}}''» |{{нп5|Масахіра Сінода||en|Masahiro Shinoda}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pale-flower-1964 «''Pale Flower''»] |- |align="center"|[[1965 год у гісторыі кіно|1965]] |«''[[Джульета і духі]]''» |[[Федэрыка Феліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-juliet-of-the-spirits-1965 «''Juliet of the Spirits''»] |- |align="center"|[[1965 год у гісторыі кіно|1965]] |«''{{нп5|Званы апоўначы||en|Chimes at Midnight}}''» |[[Орсан Уэлс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-chimes-at-midnight-1965 «''Chimes at Midnight''»] |- |align="center"|[[1965 год у гісторыі кіно|1965]] |«''{{нп5|Чырвоная барада||en|Red Beard}}''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-red-beard-1965 «''Red Beard''»] |- |align="center"|[[1966 год у гісторыі кіно|1966]] |«''{{нп5|Бітва за Алжыр||en|The Battle of Algiers}}''» |[[Джыла Пантэкорва]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-battle-of-algiers-1967 «''The Battle of Algiers''»] |- |align="center"|[[1966 год у гісторыі кіно|1966]] |«''{{нп5|Наўдачу, Бальтазар||en|Au Hasard Balthazar}}''» |[[Рабер Брэсон]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-au-hasard-balthazar-1966 «''Au Hasard Balthazar''»] |- |align="center"|[[1966 год у гісторыі кіно|1966]] |«''{{нп5|Персона (фільм, 1966)|Персона|en|Persona (1966 film)}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-persona-1966 «''Persona''»] |- |align="center"|[[1966 год у гісторыі кіно|1966]] |«''{{нп5|Фотапавелічэнне||en|Blowup}}''» |[[Мікеланджэла Антаніёні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-blow-up-1966 «''Blow-Up''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Баль пажарных||en|The Firemen's Ball}}''» |[[Мілаш Форман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-firemens-ball-1968 «''The Firemen’s Ball''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Боні і Клайд (фільм, 1967)|Боні і Клайд|en|Bonnie and Clyde (film)}}''» |{{нп5|Артур Пэн||en|Arthur Penn}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-bonnie-and-clyde-1967 «''Bonnie and Clyde''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Бунт самураяў||en|Samurai Rebellion}}''» |{{нп5|Масакі Кабаясі||en|Masaki Kobayashi}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-samurai-rebellion-1967 «''Samurai Rebellion''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Дзённая прыгажуня (фільм)|Дзённая прыгажуня|en|Belle de Jour (film)}}''» |[[Луіс Буньюэль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-belle-de-jour-1967 «''Belle de Jour''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Калекцыянерка||en|La Collectionneuse}}''» |{{нп5|Эрык Рамэр||en|Éric Rohmer}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-la-collectionneuse-1967 «''La Collectionneuse''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Люк — халодная рука||en|Cool Hand Luke}}''» |{{нп5|Сцюарт Розэнберг||en|Stuart Rosenberg}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cool-hand-luke-1967 «''Cool Hand Luke''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Не маргнуўшы вокам||en|In Cold Blood (film)}}''» |[[Рычард Брукс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-in-cold-blood-1967 «''In Cold Blood''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Прадзюсары (фільм, 1967)|Прадзюсары|en|The Producers (1967 film)}}''» |{{нп5|Мэл Брукс||en|Mel Brooks}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-producers-1968 «''The Producers''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Самурай (фільм, 1967)|Самурай|en|Le Samouraï}}''» |[[Жан-П’ер Мельвіль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-le-samourai-1967 «''Le Samourai''»] |- |align="center"|[[1967 год у гісторыі кіно|1967]] |«''{{нп5|Час забаў||en|Playtime}}''» |{{нп5|Жак Таці||en|Jacques Tati}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-playtime-1967 «''Playtime''»] |- |align="center"|[[1968 год у гісторыі кіно|1968]] |«''[[Добры, дрэнны, злы]]''» |[[Серджа Леонэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-good-the-bad-and-the-ugly-1968 «''The Good, the Bad and the Ugly''»] |- |align="center"|[[1968 год у гісторыі кіно|1968]] |«''{{нп5|Жоўтая падводная лодка (фільм, 1968)|Жоўтая падводная лодка|en|Yellow Submarine (film)}}''» |{{нп5|Джордж Данінг||en|George Dunning}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-yellow-submarine-1968 «''Yellow Submarine''»] |- |align="center"|[[1968 год у гісторыі кіно|1968]] |«''[[Касмічная адысея 2001 года]]''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-2001-a-space-odyssey-1968 «''2001: A Space Odyssey''»] |- |align="center"|[[1968 год у гісторыі кіно|1968]] |«''{{нп5|Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|Рамэа і Джульета|en|Romeo and Juliet (1968 film)}}''» |[[Франка Дзэфірэлі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-romeo-and-juliet-1968 «''Romeo and Juliet''»] |- |align="center"|[[1969 год у гісторыі кіно|1969]] |«''{{нп5|Армія ценяў||en|Army of Shadows}}''» |[[Жан-П’ер Мельвіль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-army-of-shadows-1969 «''Army of Shadows''»] |- |align="center"|[[1969 год у гісторыі кіно|1969]] |«''{{нп5|Бестурботны яздок||en|Easy Rider}}''» |[[Дэніс Хопер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-easy-rider-1969 «''Easy Rider''»] |- |align="center"|[[1969 год у гісторыі кіно|1969]] |«''{{нп5|Дзікая банда||en|The Wild Bunch}}''» |{{нп5|Сэм Пекінпа||en|Sam Peckinpah}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-wild-bunch-1969 «''The Wild Bunch''»] |- |align="center"|[[1970 год у гісторыі кіно|1970]] |«''{{нп5|Вудстак (фільм)|Вудстак|en|Woodstock (film)}}''» |{{нп5|Майкл Уодлі||en|Michael Wadleigh}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-woodstock-1970 «''Woodstock''»] |- |align="center"|[[1970 год у гісторыі кіно|1970]] |«''{{нп5|Крот (фільм, 1970)|Крот|en|El Topo}}''» |[[Алехандра Хадароўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-el-topo-1970 «''El Topo''»] |- |align="center"|[[1970 год у гісторыі кіно|1970]] |«''{{нп5|Мяснік (фільм, 1970)|Мяснік|en|Le Boucher}}''» |[[Клод Шаброль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-le-boucher--the-butcher-2003 «''Le Boucher''»] |- |align="center"|[[1970 год у гісторыі кіно|1970]] |«''{{нп5|Патан (фільм)|Патан|en|Patton (film)}}''» |{{нп5|Франклін Шэфнер||en|Franklin J. Schaffner}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-patton-1970 «''Patton''»] |- |align="center"|[[1970 год у гісторыі кіно|1970]] |«''{{нп5|Пяць лёгкіх п’ес||en|Five Easy Pieces}}''» |{{нп5|Боб Рэйфелсан||en|Bob Rafelson}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-five-easy-pieces-1970 «''Five Easy Pieces''»] |- |align="center"|[[1971 год у гісторыі кіно|1971]] |«''{{нп5|Абход (фільм)|Абход|en|Walkabout (film)}}''» |{{нп5|Нікалас Роўг||en|Nicolas Roeg}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-walkabout-1971 «''Walkabout''»] |- |align="center"|[[1971 год у гісторыі кіно|1971]] |«''{{нп5|Апошні кінасеанс||en|The Last Picture Show}}''» |{{нп5|Пітэр Багдановіч||en|Peter Bogdanovich}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-last-picture-show-1971 «''The Last Picture Show''»] |- |align="center"|[[1971 год у гісторыі кіно|1971]] |«''{{нп5|В. Р.: Містэрыі арганізма||en|W.R.: Mysteries of the Organism}}''» |{{нп5|Душан Макавееў||en|Dušan Makavejev}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-wr-mysteries-of-the-organism-1971 «''WR: Mysteries of the Organism''»] |- |align="center"|[[1971 год у гісторыі кіно|1971]] |«''{{нп5|Мой дзядзька Антуан||en|Mon oncle Antoine}}''» |{{нп5|Клод Жутра||en|Claude Jutra}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mon-oncle-antoine-1971 «''Mon Oncle Antoine''»] |- |align="center"|[[1971 год у гісторыі кіно|1971]] |«''{{нп5|Маккейб і місіс Мілер||en|McCabe & Mrs. Miller}}''» |[[Роберт Олтмен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mccabe-and-mrs-miller-1971 «''McCabe and Mrs. Miller''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''{{нп5|Агірэ, гнеў Божы||en|Aguirre, the Wrath of God}}''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-aguirre-the-wrath-of-god-1972 «''Aguirre, the Wrath of God''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''[[Апошняе танга ў Парыжы]]''» |[[Бернарда Берталучы]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-last-tango-in-paris-1972 «''Last Tango in Paris''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''[[Салярыс (фільм, 1972)|Салярыс]]''» |[[Андрэй Арсеньевіч Таркоўскі|Андрэй Таркоўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-solaris-1972 «''Solaris''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''{{нп5|Сціплае абаянне буржуазіі||en|The Discreet Charm of the Bourgeoisie}}''» |[[Луіс Буньюэль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-discreet-charm-of-the-bourgeoisie-1972 «''The Discreet Charm of the Bourgeoisie''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]''» |[[Фрэнсіс Форд Копала]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-godfather-1972 «''The Godfather''»] |- |align="center"|[[1972 год у гісторыі кіно|1972]] |«''{{нп5|Шэпты і крыкі||en|Cries and Whispers}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cries-and-whispers-1972 «''Cries and Whispers''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''{{нп5|Амаркорд||en|Amarcord}}''» |[[Федэрыка Феліні]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-amarcord-1974 «''Amarcord''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''[[Амерыканская ноч]]''» |[[Франсуа Труфо]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-day-for-night-1973 «''Day for Night''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''{{нп5|А цяпер не глядзі||en|Don't Look Now}}''» |{{нп5|Нікалас Роўг||en|Nicolas Roeg}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-dont-look-now-1974 «''Don’t Look Now''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''{{нп5|Доўгае развітанне (фільм, 1973)|Доўгае развітанне|en|The Long Goodbye (film)}}''» |[[Роберт Олтмен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-long-goodbye-1973 «''The Long Goodbye''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''{{нп5|Дух вулля||en|The Spirit of the Beehive}}''» |[[Віктар Эрысэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-spirit-of-the-beehive-1973 «''Spirit of the Beehive''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''{{нп5|Злыя вуліцы||en|Mean Streets}}''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mean-streets-1973 «''Mean Streets''»] |- |align="center"|[[1973 год у гісторыі кіно|1973]] |«''[[Пусткі (фільм)|Пусткі]]''» |[[Тэрэнс Малік]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-badlands-1973 «''Badlands''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''{{нп5|Жанчына пад уплывам||en|A Woman Under the Influence}}''» |{{нп5|Джон Касавеціс||en|John Cassavetes}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-woman-under-the-influence-1974 «''A Woman Under the Influence''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |[[Раман Паланскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-chinatown-1974 «''Chinatown''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''[[Кожны за сябе, а Бог супраць усіх]]''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-enigma-of-kaspar-hauser-1974 «''The Enigma of Kaspar Hauser''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''{{нп5|Прынясіце мне галаву Альфрэда Гарсія||en|Bring Me the Head of Alfredo Garcia}}''» |{{нп5|Сэм Пекінпа||en|Sam Peckinpah}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-bring-me-the-head-of-alfredo-garcia-1974 «''Bring Me the Head of Alfredo Garcia''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''{{нп5|Размова (фільм, 1974)|Размова|en|The Conversation}}''» |[[Фрэнсіс Форд Копала]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-conversation-1974 «''The Conversation''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''{{нп5|Страх з’ядае душу||en|Ali: Fear Eats the Soul}}''» |[[Райнер Вернер Фасбіндэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ali-fear-eats-the-soul-1974 «''Ali: Fear Eats the Soul''»] |- |align="center"|[[1974 год у гісторыі кіно|1974]] |«''[[Хросны бацька 2]]''» |[[Фрэнсіс Форд Копала]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-godfather-part-ii-1974 «''The Godfather, Part II''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''{{нп5|Бары Ліндан||en|Barry Lyndon}}''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/barry-lyndon-1975 «''Barry Lyndon''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''{{нп5|Начныя хады||en|Night Moves (1975 film)}}''» |{{нп5|Артур Пэн||en|Arthur Penn}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-night-moves-1975 «''Night Moves''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''{{нп5|Нэшвіл (фільм)|Нэшвіл|en|Nashville (film)}}''» |[[Роберт Олтмен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-nashville-1975 «''Nashville''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''[[Палёт над гняздом зязюлі (фільм)|Палёт над гняздом зязюлі]]''» |[[Мілаш Форман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-one-flew-over-the-cuckoos-nest-1975 «''One Flew Over the Cuckoo’s Nest''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''{{нп5|Пікнік ля Вісячай скалы (фільм)|Пікнік ля Вісячай скалы|en|Picnic at Hanging Rock (film)}}''» |[[Пітэр Уір]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-picnic-at-hanging-rock-1975 «''Picnic at Hanging Rock''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''{{нп5|Сабачы поўдзень||en|Dog Day Afternoon}}''» |[[Сідні Люмет]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-dog-day-afternoon-1975 «''Dog Day Afternoon''»] |- |align="center"|[[1975 год у гісторыі кіно|1975]] |«''[[Сківіцы (фільм)|Сківіцы]]''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-jaws-1975 «''Jaws''»] |- |align="center"|[[1976 год у гісторыі кіно|1976]] |«''[[Таксіст (фільм, 1976)|Таксіст]]''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-taxi-driver-1976 «''Taxi Driver''»] |- |align="center"|[[1976 год у гісторыі кіно|1976]] |«''{{нп5|Тэлесетка||en|Network (1976 film)}}''» |[[Сідні Люмет]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-network-1976 «''Network''»] |- |align="center"|[[1976 год у гісторыі кіно|1976]] |«''{{нп5|Шкляное сэрца||en|Heart of Glass (film)}}''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-heart-of-glass-1976 «''Heart of Glass''»] |- |align="center"|[[1977 год у гісторыі кіно|1977]] |«''{{нп5|3 жанчыны||en|3 Women}}''» |[[Роберт Олтмен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-3-women-1977 «''3 Women''»] |- |align="center"|[[1977 год у гісторыі кіно|1977]] |«''[[Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея|Зорныя войны]]''» |[[Джордж Лукас]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-star-wars-episode-iv-a-new-hope-1977 «''Star Wars''»] |- |align="center"|[[1977 год у гісторыі кіно|1977]] |«''{{нп5|Ліхаманка суботняга вечару||en|Saturday Night Fever}}''» |{{нп5|Джон Бэдэм||en|John Badham}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-saturday-night-fever-1977 «''Saturday Night Fever''»] |- |align="center"|[[1977 год у гісторыі кіно|1977]] |«''{{нп5|Строшэк||en|Stroszek}}''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-stroszek-1977 «''Stroszek''»] |- |align="center"|[[1977 год у гісторыі кіно|1977]] |«''{{нп5|Эні Хол||en|Annie Hall}}''» |[[Вудзі Ален]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-annie-hall-1977 «''Annie Hall''»] |- |align="center"|[[1978 год у гісторыі кіно|1978]] |«''{{нп5|Брамы нябёсаў||en|Gates of Heaven}}''» |{{нп5|Эрал Морыс||en|Errol Morris}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-gates-of-heaven-1978 «''Gates of Heaven''»] |- |align="center"|[[1978 год у гісторыі кіно|1978]] |«''{{нп5|Дні нябёсаў||en|Days of Heaven}}''» |[[Тэрэнс Малік]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-days-of-heaven-1978 «''Days of Heaven''»] |- |align="center"|[[1978 год у гісторыі кіно|1978]] |«''{{нп5|Забойшчык авечак||en|Killer of Sheep}}''» |{{нп5|Чарлз Бёрнет||en|Charles Burnett (director)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-killer-of-sheep-1977 «''Killer of Sheep''»] |- |align="center"|[[1978 год у гісторыі кіно|1978]] |«''{{нп5|Замужжа Марыі Браўн||en|The Marriage of Maria Braun}}''» |[[Райнер Вернер Фасбіндэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-marriage-of-maria-braun-1979 «''The Marriage of Maria Braun''»] |- |align="center"|[[1978 год у гісторыі кіно|1978]] |«''[[Супермен (фільм, 1978)|Супермен]]''» |{{нп5|Рычард Донэр||en|Richard Donner}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-superman-1978 «''Superman''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''[[Апакаліпсіс сёння]]''» |[[Фрэнсіс Форд Копала]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-apocalypse-now-1979 «''Apocalypse Now''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''{{нп5|Будучы там||en|Being There}}''» |{{нп5|Хэл Эшбі||en|Hal Ashby}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-being-there-1979 «''Being There''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''{{нп5|Манхэтэн (фільм)|Манхэтэн|en|Manhattan (film)}}''» |[[Вудзі Ален]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-manhattan-1979 «''Manhattan''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''[[Насферату: Прывід ночы]]''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-nosferatu-the-vampyre-1979 «''Nosferatu the Vampyre''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''{{нп5|Помста за мной||en|Vengeance Is Mine (1979 film)}}''» |[[Сёхэй Імамура]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/vengeance-is-mine-2008 «''Vengeance is Mine''»] |- |align="center"|[[1979 год у гісторыі кіно|1979]] |«''[[Чужы (фільм)|Чужы]]''» |[[Рыдлі Скот]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-alien-1979 «''Alien''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''{{нп5|Атлантык-Сіці (фільм, 1980)|Атлантык-Сіці|en|Atlantic City (1980 film)}}''» |[[Луі Маль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-atlantic-city-1980 «''Atlantic City''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''{{нп5|Вялікая чырвоная адзінка||en|The Big Red One}}''» |{{нп5|Сэмюэл Фулер||en|Samuel Fuller}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-big-red-one-1980 «''The Big Red One''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''[[Ззянне (фільм, 1980)|Ззянне]]''» |[[Стэнлі Кубрык]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-shining-1980 «''The Shining''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''{{нп5|Мой амерыканскі дзядзька||en|My American Uncle}}''» |[[Ален Рэнэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/mon-oncle-damerique-1980 «''Mon oncle d’Amerique''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''{{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}}''» |[[Эктар Бабенка]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pixote-1981 «''Pixote''»] |- |align="center"|[[1980 год у гісторыі кіно|1980]] |«''{{нп5|Шалёны бык||en|Raging Bull}}''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-raging-bull-1980 «''Raging Bull''»] |- |align="center"|[[1981 год у гісторыі кіно|1981]] |«''{{нп5|Гарачыня цела||en|Body Heat}}''» |{{нп5|Лоўрэнс Кэздэн||en|Lawrence Kasdan}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-body-heat-1981 «''Body Heat''»] |- |align="center"|[[1981 год у гісторыі кіно|1981]] |«''{{нп5|Дзіва (фільм)|Дзіва|en|Diva (1981 film)}}''» |{{нп5|Жан-Жак Бенекс||en|Jean-Jacques Beineix}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/diva-2008 «''Diva''»] |- |align="center"|[[1981 год у гісторыі кіно|1981]] |«''{{нп5|Мая вячэра з Андрэ||en|My Dinner with Andre}}''» |[[Луі Маль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-my-dinner-with-andre-1981 «''My Dinner with Andre''»] |- |align="center"|[[1981 год у гісторыі кіно|1981]] |«''{{нп5|Мефіста||en|Mephisto (1981 film)}}''» |{{нп5|Іштван Саба||en|István Szabó}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mephisto-1981 «''Mephisto''»] |- |align="center"|[[1981 год у гісторыі кіно|1981]] |«''[[Шукальнікі страчанага каўчэга]]''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-raiders-of-the-lost-ark-1981 «''Raiders of the Lost Ark''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]]{{efn|«Канчатковая версія» фільма выйшла ў 2007 годзе.}} |«''[[Бягун па лязе]]''» <small>(канчатковая версія)</small> |[[Рыдлі Скот]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-blade-runner-the-final-cut-1982 «''Blade Runner: The Final Cut''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]] |«''[[Іншапланецянін (фільм)|Іншапланецянін]]''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-et-the-extra-terrestrial-1982 «''E.T. The Extra-Terrestrial''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]] |«''{{нп5|Пінк Флойд: Сцяна||en|Pink Floyd – The Wall}}''» |[[Алан Паркер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pink-floyd-the-wall-1982 «''Pink Floyd: The Wall''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]] |«''{{нп5|Смутак Веранікі Фос||en|Veronika Voss}}''» |[[Райнер Вернер Фасбіндэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-veronika-voss-1982 «''Veronika Voss''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]] |«''{{нп5|Фані і Аляксандр||en|Fanny and Alexander}}''» |[[Інгмар Бергман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-fanny-and-alexander-1983 «''Fanny and Alexander''»] |- |align="center"|[[1982 год у гісторыі кіно|1982]] |«''[[Фіцкаральда]]''» |[[Вернер Херцаг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-fitzcarraldo-1982 «''Fitzcarraldo''»] |- |align="center"|[[1983 год у гісторыі кіно|1983]] |«''{{нп5|Калядная гісторыя (фільм, 1983)|Калядная гісторыя|en|A Christmas Story}}''» |{{нп5|Боб Кларк||en|Bob Clark}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-christmas-story-1983 «''A Christmas Story''»] |- |align="center"|[[1983 год у гісторыі кіно|1983]] |«''{{нп5|Поўнач (фільм, 1983)|Поўнач|en|El Norte (film)}}''» |{{нп5|Грэгары Нава||en|Gregory Nava}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-el-norte-1983 «''El Norte''»] |- |align="center"|[[1983 год у гісторыі кіно|1983]] |«''{{нп5|Пяшчотнае міласэрдзе||en|Tender Mercies}}''» |{{нп5|Брус Берэсфард||en|Bruce Beresford}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-tender-mercies-1983 «''Tender Mercies''»] |- |align="center"|[[1983 год у гісторыі кіно|1983]] |«''{{нп5|Твар са шнарам||en|Scarface (1983 film)}}''» |[[Браян Дэ Пальма]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-scarface-1983 «''Scarface''»] |- |align="center"|[[1983 год у гісторыі кіно|1983]] |«''{{нп5|Хлопцы што трэба||en|The Right Stuff (film)}}''» |{{нп5|Філіп Каўфман||en|Philip Kaufman}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-right-stuff-1983 «''The Right Stuff''»] |- |align="center"|[[1984 год у гісторыі кіно|1984]] |«''[[Амадэй (фільм)|Амадэй]]''» |[[Мілаш Форман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-amadeus-1984 «''Amadeus''»] |- |align="center"|[[1984 год у гісторыі кіно|1984]] |«''[[Год спакойнага сонца]]''» |[[Кшыштаф Занусі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-year-of-the-quiet-sun-1984 «''A Year of the Quiet Sun''»] |- |align="center"|[[1984 год у гісторыі кіно|1984]] |«''{{нп5|Нядзеля за горадам||en|A Sunday in the Country}}''» |[[Бертран Тавернье]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-sunday-in-the-country-1984 «''A Sunday in the Country''»] |- |align="center"|[[1984 год у гісторыі кіно|1984]] |«''[[Парыж, Тэхас]]''» |[[Вім Вендэрс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-paris-texas-1984 «''Paris, Texas''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''{{нп5|Гэта — Spinal Tap||en|This Is Spinal Tap}}''» |[[Роб Райнер]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-this-is-spinal-tap-1984 «''This is Spinal Tap''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''[[Ідзі і глядзі]]''» |[[Элем Германавіч Клімаў|Элем Клімаў]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-come-and-see-1985 «''Come and See''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''{{нп5|Колер пурпуровы||en|The Color Purple (film)}}''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-color-purple-1985 «''The Color Purple''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''{{нп5|Місіма: Жыццё ў чатырох главах||en|Mishima: A Life in Four Chapters}}''» |{{нп5|Пол Шрэдэр||en|Paul Schrader}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mishima-a-life-in-four-chapters-1985 «''Mishima: A Life in Four Chapters''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''[[Пасля працы]]''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/after-hours-1985-1 «''After Hours''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''{{нп5|Ран||en|Ran (film)}}''» |[[Акіра Курасава]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ran-1985 «''Ran''»] |- |align="center"|[[1985 год у гісторыі кіно|1985]] |«''{{нп5|Шаа (фільм)|Шаа|en|Shoah (film)}}''» |[[Клод Ланцман]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-shoah-1985 «''Shoah''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''[[Бывайце, дзеці]]''» |[[Луі Маль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-au-revoir-les-enfants-1987 «''Au revoir les enfants''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''{{нп5|Дом гульняў||en|House of Games}}''» |{{нп5|Дэвід Мэмет||en|David Mamet}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-house-of-games-1987 «''House of Games''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''{{нп5|Зачараваныя месяцам||en|Moonstruck}}''» |{{нп5|Норман Джуісан||en|Norman Jewison}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-moonstruck-1987 «''Moonstruck''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''[[Неба над Берлінам]]''» |[[Вім Вендэрс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-wings-of-desire-1988 «''Wings of Desire''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''{{нп5|Памерлыя (фільм)|Памерлыя|en|The Dead (1987 film)}}''» |[[Джон Х’юстан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-dead-1987 «''The Dead''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''[[Самалётам, цягніком і аўтамабілем]]''» |{{нп5|Джон Х’юз (кінематаграфіст)|Джон Х’юз|en|John Hughes (filmmaker)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-planes-trains-and-automobiles-1987 «''Planes, Trains and Automobiles''»] |- |align="center"|[[1987 год у гісторыі кіно|1987]] |«''{{нп5|Уітнэйл і я||en|Withnail and I}}''» |{{нп5|Брус Робінсан||en|Bruce Robinson}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/withnail-and-i-1987 «''Withnail and I''»] |- |align="center"|[[1988 год у гісторыі кіно|1988]] |«''{{нп5|Апошняе спакушэнне Хрыста||en|The Last Temptation of Christ (film)}}''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-last-temptation-of-christ-1988 «''The Last Temptation of Christ''»] |- |align="center"|[[1988 год у гісторыі кіно|1988]] |«''[[Магіла светлячкоў]]''» |[[Ісао Такахата]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-grave-of-the-fireflies-1988 «''Grave of the Fireflies''»] |- |align="center"|[[1988 год у гісторыі кіно|1988]] |«''[[Мой сусед Тотара]]''» |[[Хаяо Міядзакі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-my-neighbor-totoro-1993 «''My Neighbor Totoro''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''» <small>(тэлецыкл)</small> |[[Кшыштаф Кеслёўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-decalogue-1988 «''The Decalogue''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''{{нп5|Злачынствы і праступкі||en|Crimes and Misdemeanors}}''» |[[Вудзі Ален]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-crimes-and-misdemeanors-1989 «''Crimes and Misdemeanors''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''[[Масье Ір]]''» |[[Патрыс Леконт]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/Monsieur-Hire «''Monsieur Hire''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''{{нп5|Рабі як трэба||en|Do the Right Thing}}''» |[[Спайк Лі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-do-the-right-thing-1989 «''Do the Right Thing''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''{{нп5|Святая кроў||en|Santa Sangre}}''» |[[Алехандра Хадароўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-santa-sangre-1989 «''Santa Sangre''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''{{нп5|Скажы хоць нешта||en|Say Anything...}}''» |{{нп5|Кэмеран Кроў||en|Cameron Crowe}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-say-anything-1989 «''Say Anything''»] |- |align="center"|[[1989 год у гісторыі кіно|1989]] |«''{{нп5|Таямнічы цягнік||en|Mystery Train (film)}}''» |[[Джым Джармуш]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mystery-train-1989 «''Mystery Train''»] |- |align="center"|[[1990 год у гісторыі кіно|1990]] |«''{{нп5|Дзяўчына з запалкавай фабрыкі||en|The Match Factory Girl}}''» |[[Акі Каўрысмякі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-match-factory-girl-1990 «''The Match Factory Girl''»] |- |align="center"|[[1990 год у гісторыі кіно|1990]] |«''{{нп5|Калі сцямнее, мая дарагая||en|After Dark, My Sweet}}''» |{{нп5|Джэймс Фоўлі||en|James Foley (director)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-after-dark-my-sweet-1990 «''After Dark, My Sweet''»] |- |align="center"|[[1990 год у гісторыі кіно|1990]] |«''[[Муж цырульніцы]]''» |[[Патрыс Леконт]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-hairdressers-husband-1990 «''The Hairdresser’s Husband''»] |- |align="center"|[[1990 год у гісторыі кіно|1990]] |«''[[Добрыя хлопцы (фільм, 1990)|Слаўныя хлопцы]]''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-goodfellas-1991 «''GoodFellas''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''{{нп5|Джон Ф. Кенэдзі. Стрэлы ў Даласе||en|JFK (film)}}''» |[[Олівер Стоўн]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-jfk-1991 «''JFK''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''[[Маўчанне ягнят (фільм)|Маўчанне ягнят]]''» |[[Джонатан Дэмі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-silence-of-the-lambs-1991 «''The Silence of the Lambs''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''» |[[Кшыштаф Кеслёўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/the-double-life-of-veronique-1991-1 «''The Double Life of Veronique''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''{{нп5|Расказ жанчыны||en|A Woman's Tale}}''» |{{нп5|Пол Кокс||en|Paul Cox (director)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-womans-tale-1992 «''A Woman’s Tale''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''{{нп5|Узнімі чырвоны ліхтар||en|Raise the Red Lantern}}''» |{{нп5|Чжан Імоў||en|Zhang Yimou}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-raise-the-red-lantern-1990 «''Raise the Red Lantern''»] |- |align="center"|[[1991 год у гісторыі кіно|1991]] |«''[[Чароўная гарэзніца]]''» |[[Жак Рывет]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/la-belle-noiseuse-1991 «''La Belle Noiseuse''»] |- |align="center"|[[1992 год у гісторыі кіно|1992]] |«''{{нп5|Барака (фільм)|Барака|en|Baraka (film)}}''» |{{нп5|Рон Фрыке||en|Ron Fricke}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-baraka-1992 «''Baraka''»] |- |align="center"|[[1992 год у гісторыі кіно|1992]] |«''[[Говардс Энд (фільм)|Говардс Энд]]''» |{{нп5|Джэймс Айвары||en|James Ivory}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-howards-end-1992 «''Howards End''»] |- |align="center"|[[1992 год у гісторыі кіно|1992]] |«''{{нп5|Зімовая казка||en|A Tale of Winter}}''» |{{нп5|Эрык Рамэр||en|Éric Rohmer}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-a-tale-of-winter-1992 «''A Tale of Winter''»] |- |align="center"|[[1992 год у гісторыі кіно|1992]] |«''{{нп5|Леало||en|Léolo}}''» |{{нп5|Жан-Клод Лазон||en|Jean-Claude Lauzon}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-leolo-1993 «''Leolo''»] |- |align="center"|[[1992 год у гісторыі кіно|1992]] |«''{{нп5|Непрабачаны (фільм, 1992)|Непрабачаны|en|Unforgiven}}''» |[[Клінт Іствуд]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-unforgiven-1992 «''Unforgiven''»] |- |align="center"|[[1993 год у гісторыі кіно|1993]] |«''[[Дзень сурка (фільм)|Дзень сурка]]''» |{{нп5|Харальд Рэміс||en|Harold Ramis}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-groundhog-day-1993 «''Groundhog Day''»] |- |align="center"|[[1993 год у гісторыі кіно|1993]] |«''{{нп5|Сіні паветраны змей||en|The Blue Kite}}''» |{{нп5|Цянь Чжуанчжуан||en|Tian Zhuangzhuang}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-blue-kite-1993 «''The Blue Kite''»] |- |align="center"|[[1993 год у гісторыі кіно|1993]] |«''[[Спіс Шындлера]]''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-schindlers-list-1993 «''Schindler’s List''»] |- |align="center"|[[1993 год у гісторыі кіно|1993]] |«''[[Эпоха нявіннасці (фільм, 1993)|Эпоха нявіннасці]]''» |[[Марцін Скарсэзэ]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-age-of-innocence-1993 «''The Age of Innocence''»] |- |align="center"|[[1994 год у гісторыі кіно|1994]] |«''[[Крымінальнае чытво]]''» |[[Квенцін Таранціна]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pulp-fiction-1994 «''Pulp Fiction''»] |- |align="center"|[[1994 год у гісторыі кіно|1994]] |«''{{нп5|Мары пра баскетбол||en|Hoop Dreams}}''» |{{нп5|Стыў Джэймс||en|Steve James (producer)}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-hoop-dreams-1994 «''Hoop Dreams''»] |- |align="center"|[[1993 год у гісторыі кіно|1993]]—[[1994 год у гісторыі кіно|1994]] |«''[[Тры колеры]]''» <small>(трылогія)</small> |[[Кшыштаф Кеслёўскі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-three-colors-trilogy-blue-white-red «''Three Colors Trilogy: Blue, White, Red''»] |- |align="center"|[[1994 год у гісторыі кіно|1994]] |«''[[Уцёкі з Шаўшэнка]]''» |[[Фрэнк Дарабонт]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-shawshank-redemption-1994 «''The Shawshank Redemption''»] |- |align="center"|[[1994 год у гісторыі кіно|1994]] |«''{{нп5|Экзотыка (фільм)|Экзотыка|en|Exotica (film)}}''» |{{нп5|Атом Эгоян||en|Atom Egoyan}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/exotica-1994 «''Exotica''»] |- |align="center"|[[1995 год у гісторыі кіно|1995]] |«''{{нп5|Крамб (фільм)|Крамб|en|Crumb (film)}}''» |{{нп5|Тэры Цвігаф||en|Terry Zwigoff}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-crumb-1994 «''Crumb''»] |- |align="center"|[[1995 год у гісторыі кіно|1995]] |«''{{нп5|Пакідаючы Лас-Вегас||en|Leaving Las Vegas}}''» |{{нп5|Майк Фігіс||en|Mike Figgis}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-leaving-las-vegas-1995 «''Leaving Las Vegas''»] |- |align="center"|[[1995 год у гісторыі кіно|1995]] |«''[[Рычард III (фільм, 1995)|Рычард III]]''» |{{нп5|Рычард Лонкрэйн||en|Richard Loncraine}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/richard-iii-1996-1 «''Richard III''»] |- |align="center"|[[1995 год у гісторыі кіно|1995]] |«''[[Сем (фільм, 1995)|Сем]]''» |[[Дэвід Фінчэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-seven-1995 «''Seven''»] |- |align="center"|[[1995 год у гісторыі кіно|1995]] |«''{{нп5|Цырымонія (фільм, 1995)|Цырымонія|en|La Cérémonie}}''» |[[Клод Шаброль]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-la-ceremonie-1995 «''La Ceremonie''»] |- |align="center"|[[1996 год у гісторыі кіно|1996]] |«''{{нп5|Таямніцы і хлусня||en|Secrets & Lies (film)}}''» |[[Майк Лі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/secrets-and-lies-1996-1 «''Secrets and Lies''»] |- |align="center"|[[1996 год у гісторыі кіно|1996]] |«''[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]]''» |[[Браты Коэн|Джоэл Коэн]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-fargo-1996 «''Fargo''»] |- |align="center"|[[1997 год у гісторыі кіно|1997]] |«''[[Кантакт (фільм, 1997)|Кантакт]]''» |[[Роберт Земекіс]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-contact-1997 «''Contact''»] |- |align="center"|[[1997 год у гісторыі кіно|1997]] |«''{{нп5|Таямніцы Лос-Анджэлеса||en|L.A. Confidential (film)}}''» |{{нп5|Кёрціс Хэнсан||en|Curtis Hanson}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-la-confidential-1997 «''L.A. Confidential''»] |- |align="center"|[[1997 год у гісторыі кіно|1997]] |«''{{нп5|Тэрарыстка||en|The Terrorist (1997 film)}}''» |{{нп5|Санташ Сіван||en|Santosh Sivan}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-terrorist-2000 «''The Terrorist''»] |- |align="center"|[[1998 год у гісторыі кіно|1998]] |«''{{нп5|Вялікі Лебоўскі||en|The Big Lebowski}}''» |[[Браты Коэн|Джоэл Коэн]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-big-lebowski-1998 «''The Big Lebowski''»] |- |align="center"|[[1998 год у гісторыі кіно|1998]] |«''{{нп5|Цёмны горад (фільм, 1998)|Цёмны горад|en|Dark City (1998 film)}}''» |{{нп5|Алекс Прояс||en|Alex Proyas}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-dark-city-2005 «''Dark City''»] |- |align="center"|[[1999 год у гісторыі кіно|1999]] |«''{{нп5|Магнолія (фільм, 1999)|Магнолія|en|Magnolia (film)}}''» |[[Пол Томас Андэрсан]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-magnolia-1999 «''Magnolia''»] |- |align="center"|[[2000 год у гісторыі кіно|2000]] |«''{{нп5|Гармоніі Веркмейстэра||en|Werckmeister Harmonies}}''» |{{нп5|Бела Тар||en|Béla Tarr}}, {{нп5|Агнеш Храніцкі||en|Ágnes Hranitzky}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/werckmeister-harmonies-2000 «''Werckmeister Harmonies''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''{{нп5|Абуджэнне жыцця||en|Waking Life}}''» |[[Рычард Лінклейтэр]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/waking-life-2001-1 «''Waking Life''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''{{нп5|Абяцанне (фільм, 2001)|Абяцанне|en|The Pledge (film)}}''» |[[Шон Пен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-pledge-2001 «''The Pledge''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''[[Малхоланд Драйв]]''» |[[Дэвід Лінч]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-mulholland-dr-2001 «''Mulholland Dr.''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''[[Скрадзеныя прывідамі]]''» |[[Хаяо Міядзакі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-spirited-away-2002 «''Spirited Away''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]]''» |[[Стывен Спілберг]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ai-artificial-intelligence-2001 «''A.I. Artificial Intelligence''»] |- |align="center"|[[2001 год у гісторыі кіно|2001]] |«''{{нп5|Шэрая зона||en|The Grey Zone}}''» |{{нп5|Цім Блэйк Нэльсан||en|Tim Blake Nelson}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-grey-zone-2001 «''The Grey Zone''»] |- |align="center"|[[2002 год у гісторыі кіно|2002]] |«''{{нп5|25-я гадзіна||en|25th Hour}}''» |[[Спайк Лі]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/25th-hour-2002 «''25th Hour''»] |- |align="center"|[[2002 год у гісторыі кіно|2002]] |«''[[Адаптацыя (фільм)|Адаптацыя]]''» |[[Спайк Джонз]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-adaptation-2002 «''Adaptation''»] |- |align="center"|[[2002 год у гісторыі кіно|2002]] |«''{{нп5|Гульня Рыплі (фільм)|Гульня Рыплі|en|Ripley's Game (film)}}''» |{{нп5|Ліліана Кавані||en|Liliana Cavani}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-ripleys-game-2002 «''Ripley’s Game''»] |- |align="center"|[[2003 год у гісторыі кіно|2003]] |«''[[Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна]]''» |[[Кім Кі Дук]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/spring-summer-fall-winter_and-spring-2003 «''Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring''»] |- |align="center"|[[2003 год у гісторыі кіно|2003]] |«''[[Цяжкасці перакладу]]''» |[[Сафія Копала]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-lost-in-translation-2003 «''Lost in Translation''»] |- |align="center"|[[2004 год у гісторыі кіно|2004]] |«''[[Вечнае ззянне чыстага розуму]]''» |{{нп5|Мішэль Гондры||en|Michel Gondry}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/eternal-sunshine-of-the-spotless-mind-2004-1 «''Eternal Sunshine of the Spotless Mind''»] |- |align="center"|[[2004 год у гісторыі кіно|2004]] |«''{{нп5|Мулаадэ — магічная ахова||en|Moolaadé}}''» |{{нп5|Усман Сембен||en|Ousmane Sembène}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-moolaade-2007 «''Moolaade''»] |- |align="center"|[[2005 год у гісторыі кіно|2005]] |«''[[Схаванае]]''» |[[Міхаэль Ханэке]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-cache-2005 «''Cache''»] |- |align="center"|[[2006 год у гісторыі кіно|2006]] |«''[[Вавілон (фільм, 2006)|Вавілон]]''» |[[Алехандра Гансалес Іньярыту]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/babel-2006 «''Babel''»] |- |align="center"|[[2006 год у гісторыі кіно|2006]] |«''{{нп5|Кампаньёны||en|A Prairie Home Companion (film)}}''» |[[Роберт Олтмен]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/a-prairie-home-companion-2006-1 «''A Prairie Home Companion''»] |- |align="center"|[[2006 год у гісторыі кіно|2006]] |«''[[Лабірынт фаўна]]''» |[[Гільерма дэль Тора]] |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pans-labyrinth-2006 «''Pan’s Labyrinth''»] |- |align="center"|[[2007 год у гісторыі кіно|2007]] |«''[[На запчасткі]]''» |{{нп5|Рамін Бахрані||en|Ramin Bahrani}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/chop-shop-2008-1 «''Chop Shop''»] |- |align="center"|[[2008 год у гісторыі кіно|2008]] |«''[[Провады (фільм, 2008)|Провады]]''» |{{нп5|Ёдзіро Такіта||en|Yōjirō Takita}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-departures-2009 «''Departures''»] |- |align="center"| — |Фільмы [[Бастэр Кітан|Бастэра Кітана]] |[[Бастэр Кітан]] і інш. |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-films-of-buster-keaton «''The Films of Buster Keaton''»] |- |align="center"| — |Тры мультфільмы [[Чак Джонс|Чака Джонса]]{{efn|Пад трыма мультфільмамі Чака Джонса Эберт разумее наступныя: «''{{нп5|Шалёная качка||en|Duck Amuck}}''» ([[1953 год у гісторыі кіно|1953]]), «''{{нп5|Адзін жабіны вечар||en|One Froggy Evening}}''» ([[1955 год у гісторыі кіно|1955]]), «''{{нп5|Што за опера, Док?||en|What's Opera, Doc?}}''» ([[1957 год у гісторыі кіно|1957]]).}} |{{нп5|Чак Джонс||en|Chuck Jones}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-chuck-jones-three-cartoons «''Chuck Jones: Three Cartoons''»] |- |align="center"| — |«''{{нп5|Up (серыя фільмаў)|Up|en|Up (film series)}}''» <small>(серыя фільмаў)</small> |{{нп5|Майкл Эптэд||en|Michael Apted}} |[https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-up-documentaries-1985 «''The Up Documentaries''»] |} == Статыстыка == Ніжэй прыведзена табліца, у якой сабрана статыстыка па колькасці твораў таго ці іншага рэжысёра, якія ўвайшлі ў лік «''Выдатных фільмаў''». Колькасць разлічвалася на падставе падліку рэцэнзій Эберта, а зробленыя ім абагульненні серый фільмаў лічыліся за адзін фільм. У табліцу ўвайшлі толькі тыя рэжысёры, сярод прац якіх прынамсі два «''Выдатныя фільмы''». {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !Колькасць !Рэжысёры |- |align="center"|'''8'''||[[Інгмар Бергман]] |- |align="center"|'''7'''||[[Марцін Скарсэзэ]] |- |align="center"|'''6'''||[[Стэнлі Кубрык]], [[Акіра Курасава]], [[Стывен Спілберг]], [[Вернер Херцаг]], [[Альфрэд Хічкак]] |- |align="center"|'''5'''||[[Луіс Буньюэль]], [[Ясудзіро Одзу]], [[Роберт Олтмен]], [[Білі Уайлдэр]], [[Федэрыка Феліні]], [[Джон Форд (рэжысёр)|Джон Форд]] |- |align="center"|'''4'''||[[Рабер Брэсон]], [[Фрэнсіс Форд Копала]], [[Жан-П’ер Мельвіль]], [[Фрыдрых Вільгельм Мурнаў]], [[Майкл Паўэл]], [[Жан Рэнуар]], [[Джон Х’юстан]] |- |align="center"|'''3'''||[[Вудзі Ален]], [[Лукіна Вісконці]], [[Кшыштаф Кеслёўскі]], [[Майкл Кёртыс]], [[Фрыц Ланг]], [[Дэвід Лін]], [[Сідні Люмет]], [[Луі Маль]], [[Кэндзі Мідзагуці]], [[Нікалас Рэй]], [[Жак Таці]], [[Франсуа Труфо]], [[Орсан Уэлс]], [[Райнер Вернер Фасбіндэр]], [[Мілаш Форман]], [[Говард Хоўкс]], [[Чарлі Чаплін]] |- |align="center"|'''2'''||[[Мікеланджэла Антаніёні]], [[Вім Вендэрс]], [[Жан-Люк Гадар]], [[Дэвід Уорк Грыфіт]], [[Уілфрэд Джэксан]], [[Карл Тэадор Дрэер]], [[Віторыа дэ Сіка]], [[Масакі Кабаясі]], [[Жан Както]], [[Бастэр Кітан]], [[Браты Коэн|Джоэл Коэн]], [[Джордж К’юкар]], [[Патрыс Леконт]], [[Спайк Лі]], [[Леа Мак-Кэры]], [[Тэрэнс Малік]], [[Хаяо Міядзакі]], [[Георг Вільгельм Пабст]], [[Сэм Пекінпа]], [[Эмерык Прэсбургер]], [[Артур Пэн]], [[Сацьяджыт Рай]], [[Эрык Рамэр]], [[Нікалас Роўг]], [[Ален Рэнэ]], [[Рыдлі Скот]], [[Джордж Стывенс]], [[Жак Турнёр]], [[Віктар Флемінг]], [[Алехандра Хадароўскі]], [[Клод Шаброль]], [[Бэн Шарпстын]], [[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]] |} == Заўвагі == {{Notelist}} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="iCheckMovies">{{cite web|url=https://www.icheckmovies.com/lists/roger+ebert+the+great+movies/|title=Roger Ebert: the great movies|publisher=Сайт «''iCheckMovies''»|lang=en|accessdate=2023-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531173136/https://www.icheckmovies.com/lists/roger+eberts+great+movies/|archivedate=2023-05-31|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/best_by_roger_ebert/|title=Лучшие фильмы по мнению кинокритика Роджера Эберта|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|accessdate=2023-06-20|url-status=live}}</ref> <ref name="The Great Movies">{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/great-movies/|title=The Great Movies — Roger Ebert|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|publisher=Афіцыйны сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|lang=en|accessdate=2023-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609033122/https://www.rogerebert.com/great-movies|archivedate=2023-06-09|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Roger Ebert.|частка=|загаловак=The Great Movies|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=2002|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=0-7679-1038-9|тыраж=|ref=The Great Movies}} * {{кніга|аўтар=Roger Ebert.|частка=|загаловак=The Great Movies II|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=QNlkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Broadway Books|год=2005|том=|pages=|allpages=519|серыя=|isbn=0-7679-1950-5|тыраж=|ref=The Great Movies II}} * {{кніга|аўтар=Roger Ebert.|частка=|загаловак=The Great Movies III|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=hMBfjIQjJ9oC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=University of Chicago Press|год=2010|том=|pages=|allpages=440|серыя=|isbn=978-0-226-18208-7|тыраж=|ref=The Great Movies III}} * {{кніга|аўтар=Roger Ebert.|частка=|загаловак=The Great Movies IV|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=T2opDQAAQBAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=University of Chicago Press|год=2016|том=|pages=|allpages=257|серыя=|isbn=978-0-226-40398-4|тыраж=|ref=The Great Movies IV}} == Спасылкі == * [http://www.rogerebert.com/great-movies/ Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)] {{ref-en}} на сайце [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]] * [https://www.imdb.com/list/ls020212874/ Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)] {{ref-en}} на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» * [https://www.icheckmovies.com/lists/roger+ebert+the+great+movies/ Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)] {{ref-en}} на сайце «''iCheckMovies''» * [https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/best_by_roger_ebert/ Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)] {{ref-ru}} на сайце «''[[КиноПоиск]]''» {{^}} {{Выдатны спіс}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінематаграфічныя рэйтынгі]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)| ]] g2bd2bmebl6zl6sibu08ypr8r6b27kj Гастон (комікс) 0 596983 5122955 4738557 2026-04-07T01:10:51Z DzBar 156353 шаблон 5122955 wikitext text/x-wiki {{Комікс}} '''Гастон''' — [[Бельгія|бельгійскі]] гумарыстычны комікс-серыял аўтарства мастака [[Андрэ Франкін]]а аб прыгодах персанажа Гастона Лагафа. Дадзены персанаж упершыню з'явіўся 28 лютага 1957 года ў журнале «Спіру» як адзін з герояў серыяла «Спіру і фантазіі»; з 1960 года ў гэтым жа часопісе пра няго пачаў друкавацца асобны серыял<ref>[http://polygamer.com/?Gaston-Lagaffe-le-mega-dossier Gaston Lagaffe, le méga dossier]</ref>. Кожная серыя прадстаўляла сабой кароткую іранічную гісторыю ў карцінках. Франкін перастаў маляваць новыя гісторыі пра Гастоне ў 1991 годзе, за шэсць гадоў да смерці.[[Файл:19911213_Gaston_Lagaffe_Ausschnitt.jpg|thumb|right|Партрэт Гастона на [[Берлінская сцяна|Берлінскай сцяны]].]]Гастон Лагаф, кудлаты малады чалавек у зялёным швэдры і чорных джынсах, згодна з сюжэтам гісторый, працуе офісным клеркам і адрозніваецца адначасова знаходлівасцю і вялікі лянотай. Ён увесь час імкнецца любымі спосабамі пазбегнуць працы і якіх бы там ні было намаганняў, для чаго спрабуе выкарыстоўваць прыдуманыя і сабраныя ім вынаходкі; аднак ён лянуецца і пры іх зборцы, таму ўсе яго агрэгаты зроблены з памылкамі і ў выніку не прыносяць гора-вынаходніку жаданага выніку<ref>{{Cite web |url=http://www.bdcentral.com/Gaston/inventions2.html |title=Les Inventions… la suite |accessdate=2014-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140603031148/http://www.bdcentral.com/Gaston/inventions2.html |archivedate=2014-06-03 |url-status=dead }}</ref>, на чым і пабудаваны гумар абсалютнай большасці гісторый. Адным з нязменных атрыбутаў Гастона з'яўляецца аўтамабіль [[Fiat 509]] 1925 года выпуска, да 1960-м гадам ужо безнадзейна састарэлы і фактычна развальваецца на хаду, на якім Гастон ездзіць на працу; «гэгі» і гумар у многіх гісторыях звязаныя менавіта з ім. У цэлым шэрагу гісторый пра Гастон прысутнічалі намёкі на тыя ці іншыя актуальныя на той момант палітычныя падзеі. «Гастон» лічыцца адным з найбольш вядомых бельгійскіх коміксаў, многія гісторыі аб ім перакладаліся на розныя мовы свету. У 2014 годзе ў Бельгіі і Францыі, дзе коміксы аб дадзеным персанажу таксама карысталіся вялікай папулярнасцю, шырока адзначалі 57-летні юбілей персанажа: газета ''[[Le Figaro]]'' прысвяціла яго гісторыі вялікі артыкул<ref>[http://www.lefigaro.fr/bd/2014/02/28/03014-20140228ARTFIG00290-gaston-lagaffe-57-ans-d-inventions-loufoques.php Gaston Lagaffe : 57 ans d’inventions loufoques]</ref>, а кампанія Google — адзін з «дудлаў»<ref>[https://www.actualitte.com/univers-bd/gaston-lagaffe-57e-anniversaire-celebre-par-google-48481.htm Gaston Lagaffe, 57e anniversaire, célébré par Google]</ref>. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Коміксы Бельгіі]] s2w6bz26ktjobrj66ef4k8ckvcmor01 Сернікі (Зарычнэнскі раён) 0 599115 5122730 5096104 2026-04-06T12:35:41Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненне пра Палюх. 5122730 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Сернікі'''<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 310.</ref>, часам '''Сэрныкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Се́рники}}) — вёска ў [[Варашскі раён|Варашскім раёне]] [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Да 2020 года ў складзе [[Зарычнэнскі раён|Зарычнэнскага раёна]]. == Гісторыя == У часы Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы гэта была асада дробнай шляхты (праваслаўнага веравызнання) Сернікі. У канцы 1830-х гадоў маляўнічае апісанне гэтай тыповай асады пінскай шляхты (на 240 «[[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]») пакінуў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], адсюль ён ракой [[Стубла (верхні прыток Стыра)|Стублай]], над якой стаяла асада, а потым [[Стыр]]ам, у веснавое паўнаводдзе сплаўляўся на лодцы да [[Пінск]]а. Апісанне склала нарыс «Серніцкая асада» ў кнізе Крашэўскага «Успаміны Валыні, Палесся і Літвы» (1840)<ref>Kraszewski J.I. Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy. Wilno, 1840.</ref> Станам на 2026 год, у больш за 80 % жыхароў вёскі аднолькавае шляхецкае прозвішча [[:ru:Полюховичи|Палюховіч]]. Агулам у вёсцы жыве больш за 2500 Палюховічаў, з іх дзясяткі — поўныя цёзкі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Зарычнэнскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зарычнэнскага раёна]] 6tnbdzhd760ftimjlcy6kvrcakh22ee Спіс прыродных запаведнікаў Украіны 0 611116 5122830 4558395 2026-04-06T20:01:21Z Lvova 7730 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Рівненський Природний Заповіднк.jpg]] → [[File:Рівненський Природний Заповідник.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 5122830 wikitext text/x-wiki '''Прыродныя запаведнікі Украіны''' - гэта прыродаахоўныя, навукова-даследчыя [[Установа|ўстановы]] агульнадзяржаўнага значэння ва [[Украіна|Украіне]], пакліканыя захоўваць у натуральным стане тыповыя або выключныя для пэўнай [[ландшафт]]най зоны [[Прырода|прыродныя]] комплексы з усёй сукупнасцю іх кампанентаў, вывучаць прыродныя працэсы і з'явы, якія адбываюцца ў іх, распрацоўваць навуковыя асновы аховы навакольнага асяроддзя, эфектыўнага выкарыстання [[Прыродныя рэсурсы|прыродных рэсурсаў]] і [[Экалогія|экалагічнай бяспекі]]. Участкі зямлі і воднай прасторы, якія належаць да запаведнікаў, вылучаюцца з гаспадарчага карыстання. Запаведнік - гэта вышэйшая форма аховы прыродных тэрыторый ва Украіне, прыродная лабараторыя, дзе вядуцца комплексныя навуковыя даследаванні. Сёння на тэрыторыі Украіны налічваецца 19 прыродных запаведнікаў. Адным з найстарэйшых на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] З'яўляецца [[Крым]]скі прыродны запаведнік. Пачаткам аховы тэрыторыі, якая ўваходзіць цяпер у яго склад, лічыцца стварэнне ў 1913 г. "заказніка імператарскіх паляванняў". Пасля ўстанаўлення ў Крыме [[Савецкая ўлада|савецкай улады]], 30 ліпеня 1923 г. дэкрэтам [[Савет Народных Камісараў СССР|Савета Народных Камісараў]] [[РСФСР]] на месцы імператарскага заказніка быў створаны запаведнік плошчай звыш 16 тысяч га. У цяперашні час Крымскі запаведнік з'яўляецца самым буйным прыродным запаведнікам Украіны, агульная плошча запаведніка (уключаючы тэрыторыю філіяла «Лябяжы выспы») складае 44175 га. Самы маленькі па плошчы запаведнік Украіны - Мыс Марцьян, заснаваны ў 1973 г. Плошча запаведніка — 240 га (у тым ліку і прылеглая да мыса акваторыя [[Чорнае мора|Чорнага мора]]). Сумарная плошча тэрыторыі прыродных запаведнікаў Украіны складае 1 916,6 км<sup>2</sup>. З 19 прыродных запаведнікаў у зоне змешаных лясоў знаходзяцца 4 (Палескі, Ровенскі, Драўлянскі, Чэрэмскі), у [[лесастэп]]авай зоне — 3 (Расточча, Медаборы, Каніўскі), у [[стэп]]авай зоне — 7 (Дняпроўска-Арыльскі, Казантыпскі, Луганскі, Апуцкі, Украінскі стэпавы, Еланецкі стэп, Міхайлаўская цаліна), у [[Карпаты|Карпатах]] — 1 (Гарганы), у [[Крымскія горы|Крымскіх гарах]] — 4 (Карадагскі, Крымскі, Мыс Марцьян, Ялцінскі). == Спіс прыродных запаведнікаў Украіны == {| class="wikitable sortable wide" |- ! style="background-color:#efefef" width=20 | № ! style="background-color:#efefef" | Назва ! style="background-color:#efefef" | Размяшчэнне ! style="background-color:#efefef" width=100 | Плошча, га ! style="background-color:#efefef" width=100 | Дата ўтварэння ! class=unsortable style="background-color:#efefef" width=200 | Краявід |- align="center" | 1{{якар|1}} | [[Апуцкі прыродны запаведнік|Апуцкі]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|1592}} | {{dts|1998||}} | [[Выява:Opuk+Koyash-1.jpg|200px]] |- align="center" | 2{{якар|2}} | [[Прыродны запаведнік «Гарганы»|Гарганы]] | [[Івана-Франкоўская вобласць]] | {{nts|5344}} | {{dts|1996||}} | [[Выява:Gorgany IF-1.JPG|200px]] |- align="center" | 3{{якар|3}} | [[Дніпроўска-Арыльскі прыродны запаведнік|Дніпроўска-Арыльскі]] | [[Днепрапятроўская вобласць]] | {{nts|3766}} | {{dts|1990||}} | [[Выява:Акваторія водно-болотного угіддя Дніпровсько-Орільська заплава.jpg|200px]] |- align="center" | 4{{якар|4}} | [[Драўлянскі прыродны запаведнік|Драўлянскі]] | [[Жытомірская вобласць]] | {{nts|30872}} | {{dts|2009||}} | [[Выява:Дуби с. Любарка.JPG|200px]] |- align="center" | 5{{якар|5}} | [[Прыродны запаведнік «Елацецкі стэп»|Елацецкі стэп]] | [[Мікалаеўская вобласць]] | {{nts|1675}} | {{dts|1996||}} | [[Выява:«Єланецький степ».jpg|200px]] |- align="center" | 6{{якар|6}} | [[Казантыпскі прыродны запаведнік|Казантыпскі]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|450}} | {{dts|1998||}} | [[Выява:Крим.Казантип.JPG|200px]] |- align="center" | 7{{якар|7}} | [[Каніўскі прыродны запаведнік|Каніўскі]] | [[Чаркаская вобласць]] | {{nts|2027}} | {{dts|1923||}} | [[Выява:IMG Дніпро.jpg|200px]] |- align="center" | 8{{якар|8}} | [[Карадагскі прыродны запаведнік|Карадагскі]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|2874}} | {{dts|1979||}} | [[Выява:01-116-5002 Kara Dag DSC 4128.jpg|200px]] |- align="center" | 9{{якар|9}} | [[Крымскі прыродны запаведнік|Крымскі]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|44175}} | {{dts|1923||}} | [[Выява:Червоний захід сонця у Кримському природному заповіднику.jpg|200px]] |- align="center" | 10{{якар|10}} | [[Луганскі прыродны запаведнік|Луганскі]] | [[Луганская вобласць]] | {{nts|2122}} | {{dts|1968||}} | [[Выява:Провальський степ5.jpg|200px]] |- align="center" | 11{{якар|11}} | [[Прыродны запаведнік «Міхайлаўская цаліна»|Міхайлаўская цаліна]] | [[Сумская вобласць]] | {{nts|883}} | {{dts|2009||}} | [[Выява:Михайлівська цілина прекрасна в будь-яку пору року.jpg|200px]] |- align="center" | 12{{якар|12}} | [[Прыродны запаведнік «Мыс Марцьян»|Мыс Марцьян]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|240}} | {{dts|1973||}} | [[Выява:Ялта 2010 (124).jpg|200px]] |- align="center" | 13{{якар|13}} | [[Прыродны запаведнік «Мэдаборы»|Мэдаборы]] | [[Цярнопальская вобласць]] | {{nts|10517}} | {{dts|1990||}} | [[Выява:Medobory zap.jpg|200px]] |- align="center" | 14{{якар|14}} | [[Палескі прыродны запаведнік|Палескі]] | [[Жытомірская вобласць]] | {{nts|20104}} | {{dts|1968||}} | [[Выява:Р. Жолобниця.jpg|200px]] |- align="center" | 15{{якар|15}} | [[Прыродны запаведнік «Расточча»|Расточча]] | [[Львоўская вобласць]] | {{nts|2084}} | {{dts|1984||}} | [[Выява:Розточчя, літо.jpg|200px]] |- align="center" | 16{{якар|16}} | [[Ровенскі прыродны запаведнік|Ровенскі]] | [[Ровенская вобласць]] | {{nts|42288}} | {{dts|1999||}} | [[Выява:Рівненський Природний Заповідник.jpg|200px]] |- align="center" | 17{{якар|17}} | [[Украінскі стэпавы прыродны запаведнік|Украінскі стэпавы]] | [[Данецкая вобласць|Данецкая]] и [[Запарожская вобласць|Запарожская]] вобласці | {{nts|3145}} | {{dts|1961||}} | [[Выява:Ранок на Кальміусі.jpg|200px]] |- align="center" | 18{{якар|18}} | [[Чэрэмскі прыродны запаведнік|Чэрэмскі]] | [[Валынская вобласць]] | {{nts|2976}} | {{dts|2001||}} | [[Выява:Острів серед боліт.jpg|200px]] |- align="center" | 19{{якар|19}} | [[Ялцінскі горна-лясны прыродны запаведнік|Ялцінскі]] | [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] | {{nts|14523}} | {{dts|1973||}} | [[Выява:Поднимаясь на Ай-Петри 2.jpg|200px]] |} == Гл. таксама == * [[Спіс біясферных запаведнікаў Украіны]] * [[Спіс нацыянальных паркаў Украіны]] * [[Спіс гісторыка-культурных запаведнікаў Украіны]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Паламарчук М.&nbsp;М.''&nbsp;Географія України: Підр. для серед. шк.&nbsp;— 2-тє вид., перероблене і доповнене.&nbsp;— К.: Освіта, 1992.&nbsp;— 159 с.: іл., карти. ISBN 5-330-01950-8 * [https://web.archive.org/web/20090415164110/http://flora-world.by.ru/Publikations/Kniga_2/Tez_1.htm Еталони живої природи. ''Давидок В. П.'' та ін.&nbsp;— К.: «Курс», 1993.&nbsp;— 28 с.] * [http://cyclop.com.ua/content/view/1086/58/1/15/#29941 Заповідник природний] // {{Юридична енциклопедія|2}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150402022553/http://nature.land.kiev.ua/prirodno-zapovidnij-fond.html Атлас об'єктів природно-заповідного фонду України] * Закон України «[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2456-12 Про природно-заповідний фонд України]» м. Київ, 16 червня 1992&nbsp;р., №&nbsp;2456-XII {{Еўропа паводле тэм|Спіс запаведнікаў}} [[Катэгорыя:Спісы:Украіна]] [[Катэгорыя:Спісы:Нацыянальныя паркі і запаведнікі]] 8oh0jmv9d2jgwrwrr2jyvoldwfxzmp4 Мікалай Дзмітрыевіч Чураба 0 620865 5122863 4767305 2026-04-06T21:03:33Z Rabbi Mendl 19651 /* Сям’я */ вікіфікацыя 5122863 wikitext text/x-wiki {{Мастак |партрэт = Мікалай Дзмітрыевіч Чураба.jpg }} '''Міко́ла (Мікала́й Дзмі́трыевіч) Чура́ба''' ({{ДН|24|12|1913|11}}, {{МН|Мінск||}} — {{ДС|29|1|1998}}, {{МС|Брэст||}}) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Бацька Дзмітрый Васілевіч — галоўны бухгалтар на пошце, любіў музыку, іграў на флейце, маці спявала ў [[царкоўны хор|царкоўным хоры]]. Сям’я была працоўнай, усе любілі спяваць, прыахвоцілі да спявання і малога Мікалая. У 1920 годзе сям’я пераехала ў [[Клімавічы]], дзе Мікола пайшоў у школу. Тут ён пачаў займацца спевамі ў прафесара кансерваторыі, які гатовы нават быў вучыць бясплатна, бо бацькі Міколы не мелі на гэта сродкаў. У семігодцы першым для Міхаіла настаўнікам малявання быў Міхаіл Ігнатавіч Станкевіч, які раскрыў здольнасці хлапчука і падрыхтаваў да паступлення ў тэхнікум<ref name="brl"/>. У 1930—1933 гадах вучыўся ў [[Віцебскі мастацкі тэхнікум|Віцебскім мастацкім тэхнікуме]], дзе ў той час выкладалі мастакі [[Міхаіл Георгіевіч Эндэ|М. Эндэ]], [[Ф. Фогт]], [[Х. Даркевіч]]. У 1940 годзе скончыў графічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны акадэмічны мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава|Маскоўскага дзяржаўнага акадэмічнага мастацкага інстытута]], вучыўся ў педагогаў [[Уладзімір Фаворскі|У. Фаворскага]], [[Павел Якаўлевіч Паўлінаў|П. Паўлінава]], [[Канстанцін Мікалаевіч Істомін|К. Істоміна]]<ref name="brl"/>. Дыпломная праца — ілюстрацыі да рамана [[Мікалай Аляксеевіч Астроўскі|М. Астроўскага]] «Рожденные бурей» {{ref-ru}} — выкананы ў тэхніцы [[Літаграфія|літаграфіі]]. Пасля сканчэння інстытута быў накіраваны на працу выкладчыкам ў [[Беласток]], дзе савецкая ўлада стварала мастацкае вучылішча. Вёў мастацкія заняткі ў доме творчасці, што па {{нп5|рынак Касцюшкі (Беласток)|рынку Касцюшкі|pl|Rynek Kościuszki w Białymstoku}}. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] даводзілася зарабляць пілаваннем дроваў, уборкай збожжа, капаннем бульбы, афарміцельскімі работамі і інш. Спяваў у хоры пры [[Беларускі камітэт (Беласток)|Беларускім камітэце]] ў Беластоку, быў адным з лепшых яго тэнараў. Хор выконваў [[беларускія народныя песні]], ездзіў па ўсёй [[Беластоцкая акруга|Беласточчыне]]. Пасля вайны Мікола працаваў настаўнікам рысунку ў пружанскай школе, а ў 1946 годзе сям’я пераехала ў [[Брэст]]. Тут мастак уладкаваўся ў Дом народнай творчасці і ў мастацкія майстэрні, адразу арганізаваў першую абласную выставу народнай творчасці. Спяваў у царкоўным хоры. Сям'я жыла на Маскоўскай вуліцы (цяпер [[Праспект Машэрава (Брэст)|праспект Машэрава]]), майстэрня размяшчалася на гарышчы дома<ref name="vb">[https://vb.by/culture/arts/letopisec_goroda_nad_bugom.html Летописец города над Бугом. Как в Гродно хранят память известного брестского художника] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191109185544/https://vb.by/culture/arts/letopisec_goroda_nad_bugom.html |date=9 лістапада 2019 }}</ref>. Член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]] з 1947 года. У 1954 годзе з прычыны рэцыдыву [[язва страўніка|язвы]] ў яго выразалі частку [[страўнік]]а<ref name="bk-brest"/>. Разам з [[П. Данелія]], [[І. Фяцісаў|І. Фяцісавым]], [[В. Шыкін]]ым, [[І. Рудчык]]ам, [[П. Пагодзін]]ым стварылі групу прафесійных мастакоў, філіял Саюза мастакоў, якая ў 1971 годзе пераўтворана ў абласную арганізацыю [[СМ БССР]]. Быў арганізатарам першых мастацкіх выстаў у горадзе, якія сталі праводзіцца з 1950 года<ref name="brl"/>. У 1966—1982 гадах — выкладчык (з 1972 года дацэнт) [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута]]. У старэчыя гады перанёс складаную аперацыю<ref name="bk-brest"/>. Памёр 29 студзеня 1998 года<ref name="brl"/>. == Творчасць == Творчую дзейнасць Мікалай Чураба пачаў з 1939 года, калі яго творы з’явіліся на выставе пад час вучобы ў [[Масква|Маскве]]. Працаваў у [[Кніжная графіка|кніжнай]] і [[станковая графіка|станковай графіцы]], [[жывапіс]]е. Пісаў [[пейзаж]]ы, [[партрэт]]ы, [[нацюрморт]]ы. Маляваў [[Алейныя фарбы|алеем]], [[акварэль|акварэллю]], [[тэмпера]]й, [[пастэль|пастэллю]]. Ніколі не развітваўся з [[аловак|алоўкам]] і [[блакнот]]ам, паўсюль маляваў, нават у грамадскім транспарце<ref name="brl"/>. Аформіў кнігі: «Вершы для дзяцей» [[М. Лужанін]]а (1948), «Залаты карп» [[Я. Стаховіч]]а (1951), «Новая зямля» [[Я. Колас]]а (1958) і інш<ref name="brl"/>. Галоўная тэма жывапісных работ — гераічная [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)|абарона Брэсцкай крэпасці]]. Упершыню ў крэпасць Міхаіл Чураба трапіў у 1947 годзе, адразу адчуў трагізм апаленай вайной зямлі, гераізм савецкіх салдат, хоць на той час яшчэ не былі напісаны нарысы [[С. Смірноў|С. Смірнова]] аб абароне Брэсцкай крэпасці. Асноўныя творы гэтай тэмы: «Цаною жыцця» (1961), «У Брэсцкай крэпасці» (1964), «Цярэспальскія вароты» (1966), «Цішыня ў цытадэлі» (1967), «Руіны парахавога склада» (1969), [[трыпціх]] «На парозе бессмяротнасці» (1971), «Не зарасце народная сцежка» (1973), «Смага» (1979), «Пад чыстым небам» (1981), «Байніцы Брэста» і «Ветэраны» (1982), «Зноў згушчаюцца хмары» (1983) і інш<ref name="brl"/>. На працягу творчага жыцця каля 1000 твораў мастака выстаўляліся на 100 выставах у [[Масква|Маскве]], [[Мінск]]у, [[Брэст|Брэсце]] і многіх іншых гарадах. З 1964 па 1996 гады М. Чураба правёў 13 персанальных выстаў. Творы знаходзяцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Беларусі|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]] ў [[Мінск]]у, [[Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]], фондах [[БСМ]], музеі мемарыяльнага комплексу [[Брэсцкая крэпасць-герой|«Брэсцкая крэпасць-герой»]] і інш<ref name="brl"/>. У 2000 годзе ў музеі-сядзібе [[Пружанскі палацык|«Пружанскі палацык»]] прайшла выстава твораў М. Чурабы. У студзені 2004 года ў Брэсцкім мастацкім музеі, а ў верасні ў выставачнай зале Брэста прайшла выстава «Доброта взгляда», прысвечаная 90-годдзю з дня нараджэння М. Чурабы. У студзені 2009 года ў выставачнай зале Брэста — выстава з 136 твораў жывапісу і графікі да 95-годдзя з дня нараджэння майстра. Затым у сакавіку гэта выстава дэманстравалася ў [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканскай мастацкай галерэі «Палац мастацтваў»]]<ref name="brl"/>. У кастрычніку 2010 года ў [[Брэсцкі мастацкі музей|Брэсцкім мастацкім музеі]] была адкрыта сумесная выстава М. Чурабы і яго вучня з Беластока А. Краўчука, які з 1940 года праз усё жыццё пранёс памяць пра яго ўрокі. З-за вайны сын селяніна [[Анатоль Краўчук]] застаўся працаваць на зямлі, не стаў прафесійным, але стаў адметным самадзейным мастаком, вядомым сярод землякоў<ref name="brl">[http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/410-24-snezhnya-2013-g-100-gadou-z-dnya-naradzhennya-mikalaya-dzmitryevicha-churaby-1913-1998-mastaka-u-galine-knizhnaj-i-stankavaj-grafiki-zhyvapisu 24 снежня 2013 г. — 100 гадоў з дня нараджэння Мікалая Дзмітрыевіча Чурабы (1913—1998), мастака ў галіне кніжнай і станкавай графікі, жывапісу]</ref>. == Сям’я == У 1943 годзе пазнаёміўся з Таццянай Утгаф (1925-?), на якой неўзабаве ажаніўся<ref name="bk-brest">{{Cite web |url=http://www.bk-brest.by/2010/03/165/ |title=Счастливые. История одной любви |access-date=9 лістапада 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191109123021/http://www.bk-brest.by/2010/03/165/ |archivedate=9 лістапада 2019 |url-status=dead }}</ref>. У шлюбе меў трох дзяцей: Людмілу (нар. 1944), Мікалая і Ніну. Муж малодшай дачкі [[Ніна Мікалаеўна Чураба|Ніны Чурабы]], мастачкі і мастацтвазнаўца — мастак [[Анатоль Скамарошчанка]]<ref>[http://tomin.by/news/cult/7730-u-vystavachnym-zale-na-savetskaj-adkrylasya-vystava-da-100-goddzya-mikalaya-churaby У выставачным зале на Савецкай адкрылася выстава да 100-годдзя Мікалая Чурабы]</ref> (1954—2019). Унук [[Уладзімір Скамарошчанка]] (нар. 1982) — брэсцкі графік, дызайнер, мастак, фатограф, ягоная жонка [[Кацярына Таберка]] — архітэктар па адукацыі, малюе, піша вершы. У іх сям’і дачка Дарыя і сын Даніла<ref>[http://belsmi.by/archive/article/69139 Пяцігадовая сенсацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201203135359/http://belsmi.by/archive/article/69139 |date=3 снежня 2020 }}</ref>. Унучка [[Марыяна Анатолеўна Скамарошчанка|Марыяна Скамарошчанка]] (нар. 1987) — дызайнер. == Памяць == Да стагоддзя з дня нараджэння Мікалая Чурабы, якое адзначалася ў 2014 годзе, [[Брэсцкі аблвыканкам]] дапамог сям’і выдаць каталог яго карцін, дызайн якога распрацаваў унук мастака [[Уладзімір Скамарошчанка]]. У 2014 годзе ў рамках праекта «Мой Брэст — мая крэпасць» у Мінску, Брэсце і іншых абласных цэнтрах прайшла выстаўка жывапісу Чурабы, прысвечаная не толькі мастаку, але і 70-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref name="vb"/>. У 2014 годзе на доме, дзе жыў і дзеяў мастак, была ўстаноўлена [[мемарыяльная дошка]]<ref name="vb"/>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||291}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||171}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=5|старонкі=531|артыкул=|аўтар=}} * {{кніга|аўтар= |загаловак=Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік|арыгінал = |спасылка = |адказны =аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш|выданне = |месца =Мн .|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс»|год =1998|том =|старонкі =596|старонак =664|isbn=985-6427-09-6|тыраж =3000}} * {{артыкул | аўтар = Лена Глагоўская. | загаловак = Беластоцкі эпізод беларускага мастака Міколы Чурабы | арыгінал = | спасылка = http://czasopis.pl/czasopis/2009-7-8/art-25 | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Czasopis | тып = | месца = | выдавецтва = | год = Ліпень—жнівень 2009 | выпуск = | том = | нумар = 7-8 | старонкі = | isbn = | issn = }}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://brestobl.com/hudoz/hudoz/hud6.htm Жыццяпіс]{{ref-ru}}{{ref-en}} // Мастакі Берасцейшчыны * [http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/410-24-snezhnya-2013-g-100-gadou-z-dnya-naradzhennya-mikalaya-dzmitryevicha-churaby-1913-1998-mastaka-u-galine-knizhnaj-i-stankavaj-grafiki-zhyvapisu 24 снежня 2013 г. — 100 гадоў з дня нараджэння Мікалая Дзмітрыевіча Чурабы (1913—1998), мастака ў галіне кніжнай і станкавай графікі, жывапісу] * {{bis.nlb.by|137569}} {{DEFAULTSORT:Чураба Мікалай Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] iy6rm9w37xltzm079oew4qzcptec901 Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка 0 620891 5122865 4885186 2026-04-06T21:09:23Z Rabbi Mendl 19651 /* Сям’я */ вікіфікацыя 5122865 wikitext text/x-wiki {{мастак |выява = Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка.jpg }} {{цёзкі2|Скамарошчанка}} '''Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка''' ({{ДН|18|03|1954}}, [[Гродна]], [[Беларусь]] — {{ДС|1|10|2019}}, [[Гродна]], [[Беларусь]]) — беларускі [[мастак]], дызайнер інтэр’ераў і мэблі. == Біяграфія == У [[1970]]—[[1974]] гадах вучыўся ў [[Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава|Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава]], у [[1976]]—[[1981]] гадах вучыўся ў [[Беларуская акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]] на аддзяленні дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва па спецыяльнасці «Кераміка». З [[1982]] года жыў і працаваў у [[Гродна|Гродне]]. Працаваў у мастацка-вытворчых майстэрнях у Гродне, аформіў басейн у адным з дзіцячых садоў горада і комплекс для адпачынку ВА [[Гродна Азот|«Азот»]]; керамічны рэльеф яго працы ўпрыгожвае хол ЖРЭУ [[Кастрычніцкі раён (Гродна)|Кастрычніцкага раёна]] г. Гродна. Ён таксама выканаў серыю рэльефаў інтэр’ера кафэ «Верас». Член [[Саюз дызайнераў Беларусі|Саюза дызайнераў Беларусі]] з [[1997]] года. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках у [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Брэст|Брэсце]], [[Ліда|Лідзе]], [[Беласток]]у. Тры персанальныя выстаўкі ў г. Гродна. Памёр [[1 кастрычніка]] [[2019]] года. Развітанне адбылося [[2 кастрычніка|2]]-[[3 кастрычніка]] ў Пахавальнай зале на [[Праспект Касманаўтаў (Гродна)|пр. Касманаўтаў]] у Гродне. [[3 кастрычніка]] прайшла служба пройдзе ў Царкве Усіх Святых<ref name="hrodna">[https://hrodna.life/2019/10/02/anatol-skamaroshchanka/ Памёр гродзенскі мастак Анатоль Скамарошчанка. Як з ім развітацца]</ref>. Пахаваны на гродзенскіх [[Сакрэт (могілкі)|могілках «Сакрэт»]]. Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях у [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Германія|Германіі]], [[ЗША]]. == Сям’я == У шлюбе з мастачкай і мастацтвазнаўцам [[Ніна Мікалаеўна Чураба|Нінай Чурабай]], малодшай дачкой мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чурабы]]<ref>[http://tomin.by/news/cult/7730-u-vystavachnym-zale-na-savetskaj-adkrylasya-vystava-da-100-goddzya-mikalaya-churaby У выставачным зале на Савецкай адкрылася выстава да 100-годдзя Мікалая Чурабы]</ref>, меў сына [[Уладзімір Скамарошчанка|Уладзіміра]] (нар. [[1982]]), графіка, дызайнера, мастака і фатографа, і дачку [[Марыяна Анатолеўна Скамарошчанка|Марыяну]] (нар. [[1987]]), дызайнера. Уладзімір у шлюбе з [[Кацярына Таберка|Кацярынай Таберкай]] мае дачку Дарыя і сына Даніла<ref>[http://belsmi.by/archive/article/69139 Пяцігадовая сенсацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201203135359/http://belsmi.by/archive/article/69139 |date=3 снежня 2020 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://afisha.s13.ru/cat/exhibition/3356/ СКАМАРОШЧАНКА АНАТОЛЬ ЖЫВАПIC КРОПКI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191109154413/http://afisha.s13.ru/cat/exhibition/3356/ |date=9 лістапада 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скамарошчанка Анатоль Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў]] t3yl05ykew1vf8ytnxqcjptwpwj3rqq 5122866 5122865 2026-04-06T21:10:04Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ стыль 5122866 wikitext text/x-wiki {{мастак |выява = Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка.jpg }} {{цёзкі2|Скамарошчанка}} '''Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка''' ({{ДН|18|03|1954}}, [[Гродна]], [[Беларусь]] — {{ДС|1|10|2019}}, [[Гродна]], [[Беларусь]]) — беларускі [[мастак]], дызайнер інтэр’ераў і мэблі. == Біяграфія == У [[1970]]—[[1974]] гадах вучыўся ў [[Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава|Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава]], у [[1976]]—[[1981]] гадах вучыўся ў [[Беларуская акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]] на аддзяленні дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва па спецыяльнасці «Кераміка». З [[1982]] года жыў і працаваў у [[Гродна|Гродне]]. Працаваў у мастацка-вытворчых майстэрнях у Гродне, аформіў басейн у адным з дзіцячых садоў горада і комплекс для адпачынку ВА [[Гродна Азот|«Азот»]]; керамічны рэльеф яго працы ўпрыгожвае хол ЖРЭУ [[Кастрычніцкі раён (Гродна)|Кастрычніцкага раёна]] г. Гродна. Ён таксама выканаў серыю рэльефаў інтэр’ера кафэ «Верас». Член [[Саюз дызайнераў Беларусі|Саюза дызайнераў Беларусі]] з [[1997]] года. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках у [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Брэст|Брэсце]], [[Ліда|Лідзе]], [[Беласток]]у. Тры персанальныя выстаўкі ў г. Гродна. Памёр [[1 кастрычніка]] [[2019]] года. Развітанне адбылося [[2 кастрычніка|2]]-[[3 кастрычніка]] ў Пахавальнай зале на [[Праспект Касманаўтаў (Гродна)|пр. Касманаўтаў]] у Гродне. [[3 кастрычніка]] прайшла служба ў Царкве Усіх Святых<ref name="hrodna">[https://hrodna.life/2019/10/02/anatol-skamaroshchanka/ Памёр гродзенскі мастак Анатоль Скамарошчанка. Як з ім развітацца]</ref>. Пахаваны на гродзенскіх [[Сакрэт (могілкі)|могілках «Сакрэт»]]. Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях у [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Германія|Германіі]], [[ЗША]]. == Сям’я == У шлюбе з мастачкай і мастацтвазнаўцам [[Ніна Мікалаеўна Чураба|Нінай Чурабай]], малодшай дачкой мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чурабы]]<ref>[http://tomin.by/news/cult/7730-u-vystavachnym-zale-na-savetskaj-adkrylasya-vystava-da-100-goddzya-mikalaya-churaby У выставачным зале на Савецкай адкрылася выстава да 100-годдзя Мікалая Чурабы]</ref>, меў сына [[Уладзімір Скамарошчанка|Уладзіміра]] (нар. [[1982]]), графіка, дызайнера, мастака і фатографа, і дачку [[Марыяна Анатолеўна Скамарошчанка|Марыяну]] (нар. [[1987]]), дызайнера. Уладзімір у шлюбе з [[Кацярына Таберка|Кацярынай Таберкай]] мае дачку Дарыя і сына Даніла<ref>[http://belsmi.by/archive/article/69139 Пяцігадовая сенсацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201203135359/http://belsmi.by/archive/article/69139 |date=3 снежня 2020 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://afisha.s13.ru/cat/exhibition/3356/ СКАМАРОШЧАНКА АНАТОЛЬ ЖЫВАПIC КРОПКI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191109154413/http://afisha.s13.ru/cat/exhibition/3356/ |date=9 лістапада 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скамарошчанка Анатоль Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў]] t507cdr3talqc8unp8mwh0eo88o86m1 Свята-Міхайлаўская царква (Гомель) 0 623446 5122843 5066066 2026-04-06T20:18:25Z Pabojnia 135280 афармленне 5122843 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Міхайлаўская царква |Арыгінальная назва = |Выява = [[File:Гомель. Царква Святога Міхала Арханёла (з вёскі Вылева).jpg|300px]] |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|313Г000002}} |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Гомель]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = |Канфесія = [[Праваслаўе]] |Епархія = Гомельская і Жлобінская |Благачынне = Гомельскае гарадское |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = [[Царква (збудаванне)|царква]] |Архітэктурны стыль = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]] з рысамі [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускага стылю]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = 1763 |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1904 |Заканчэнне будаўніцтва = 1909 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Church of St. Michael the Archangel, Homieĺ }} {{Значэнні2|Царква Святога Міхаіла}} '''Свята-Міхайлаўская царква''' — праваслаўны храм у горадзе [[Гомель|Гомелі]], перавезены з вёскі [[Вылева]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. Дзейнічае як храм-помнік ахвярам [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]<ref name = "pryhod"/>. Адзіная ў Беларусі царква, перавезеная з [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскай зоны адчужэння]]<ref>''Вячаслаў Бандарэнка''. [https://progomel.by/society/spirituality/2018/02/34564.html Цуд: вакол радыяцыя, а ўнутры царквы лічыльнікі Гейгера змаўкалі, або Як храм Святога Архістратыга Міхаіла перанеслі ў Гомель]. — Телескоп, 20 лютага 2018. {{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == === Вылеўская царква === Першая царква вядома з 1763 года як [[уніяцтва|уніяцкая]]. Паводле звестак [[Рэвізская сказка|рэвізскай сказкі]] за 1788 год, вёска адносілася да Гомельскай парафіі, святаром быў Сямён Міхайлаў, дзякам — Парфен Агееў<ref name = "pamyats">{{Крыніцы/Памяць/Добрушскі раён|2}}</ref>. [[Файл:Свята-Міхайлаўская царква ў Гомелі (перавезена з вёскі Вылева Добрушскага раёна).jpg|250px|thumb|left|Выгляд збоку.]] Складзенае ў 1838 годзе апісанне царквы паведамляла, што будынак знаходзіўся ў дрэнным стане: {{цытата|Архангельская, што ў сяле Вылева, царква драўляная ў сценах і дахах трухлявая і вельмі цесная, у даўжыню 6 сажаняў і 2 аршыны, у шырыню 2 сажані і 2 аршыны, мае званіцу... такую ж трухлявую. Іканастас простай работы і ў ім абразы пасрэдныя. Ракою Іпуць, якая ў 1797 годзе перамяніла сваё цячэнне, бераг, на якім стаіць гэтая царква, штогод падмываецца на аршын, і як ад ракі да царквы знаходзіцца прастора з васьмі сажаняў, то царква праз некалькі год падвяргаецца небяспецы, таму замест таго, каб гэтую трухлявую і цесную царкву папраўляць, патрэбна выбудаваць новую, на новым бяспечным месцы, што і прапанаваць памешчыкам, сяляне якіх складаюць гэты прыход князя Варшаўскага графа Паскевіча Эрыванскага і гвардыі паручыка Герарда{{sfn|Буйневіч|2009|с=12}}.}} У 1839 годзе былі атрыманы сродкі на ўзвядзенне новай царквы, падрыхтаваны праект і асвечана месца пад будаўніцтва. Яно было вылучана падчас генеральнага межавання 1784 года і налічвала 36 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], з якіх 3 дзесяціны складала сядзібная зямля, 3 дзесяціны — сенажатная і 30 дзесяцін — [[ворная зямля]]. Па інфармацыі 1844 года, не быў накрыты дах і купалы над асноўным аб’ёмам і званіцай, таксама згадваецца, што будоўля праводзілася з адхіленнем ад праекта. Узвядзенне скончылася ў 1846 годзе, пасля чаго пачаліся ўнутраныя работы. У 1847 годзе адбылося асвячэнне храма{{sfn|Буйневіч|2009|с=13}}. {{цытата| аўтар= епіскап [[Місаіл (Крылоў)|Місаіл]], «[[Могилёвские епархиальные ведомости]]», 1897|Храм, пабудаваны ў 1848 годзе на сродкі князя Паскевіча Эрыванскага, драўляны, але крэпкі, вонкавы і ўнутраны выгляд храма даволі прыстойны. Руплівасцю прыхаджан храм не раз быў рамантаваны, адноўлены і ўпрыгожаны, толькі малаўмяшчальны. Начынне пасрэднае, рызніца па колькасці дастатковая, а па якасці бедная, бібліятэка пры храме прыстойная.}} [[Файл:Вельмі прыгожы Храм Святога Архістратыга Міхаіла ... Very beautiful Church of St. Michael the Archangel - panoramio.jpg|thumb|left|250px|Выгляд з боку апсіды.]] У 1846 годзе адкрылася царкоўна-прыходскае вучылішча. Дзейнічалі тры царкоўныя школы ў вёсках прыхода. Станам на 1899 год, вылеўская царква мела 2764 прыхаджан і звыш 43 дзесяцін зямлі. Яе настаяцелем з’яўляўся Іаан Шабека, які пражываў у [[Ветка|Ветцы]]<ref name = "pamyats"/>. Царкоўна-прыходскае папячыцельства было заснавана ў 1883 годзе. {{external media |topic = |align = |width = 300px |image1 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1514489779_b1.jpg Царква ў 1960 годзе, фасадная частка.] |image2 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1542990639_b1.jpg Царква ў 1960 годзе, выгляд збоку.] |image3 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1514489780_b2.jpg Святар Васіль Канцавы ў царкве, 1960 год.] |image4 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/hodovyle02-01.jpg Царква ў 1987 годзе, выгляд з боку апсіды.] }} З часам храм струхлеў і 28 ліпеня 1904 года [[сінод]] задаволіў хадатайства [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|магілёўскага епіскапа]] пра водпуск сродкаў на будаўніцтва драўлянай царквы і зацвердзіў яе праект. 10000 рублёў на ўзвядзенне выдаткаваў сінод, 4677 рублёў ахвяравалі прыхаджане. 27 снежня 1909 года новы храмавы будынак быў асвечаны. На ахвяраванні памешчыка [[Мікалай Мікалаевіч Герард|М. М. Герарда]] ў 1910 годзе з разабраных падмуркаў былой царквы і набытай цэглы была выкладзена агароджа. У тым жа годзе царкоўная маёмасць, якая складалася з драўляных царквы, плябаніі, свірана, хлява, дома псаломшчыка і вартоўні была застрахавана{{sfn|Буйневіч|2009|с=16}}. Першапачатковы [[іканастас]] быў двух’ярусным, у 1912 годзе на сродкі вернікаў ён быў дабудаваны да чатырохяруснага. Царква ў 1915 годзе валодала сядзібнай зямлёю ў 2 дзесяціны 800 квадратных [[Сажань|сажаняў]], ворнай зямлёю ў 33 дзесяціны 520 квадратных сажаняў, сенажатнай зямлёю ў 10 дзесяцін, двума [[плябанія]]мі і бібліятэкай. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] царква дзейнічала да 1930-х гадоў. Потым была закрыта, у час [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] зноў адкрыта, і з таго часу больш не зачынялася{{sfn|Буйневіч|2009|с=17}}. [[Файл:Вылева. Месца царквы.jpg|250px|right|thumb|міні|Падмуркі царквы ў вёсцы Вылева.]] У міжваенны перыяд настаяцелем прыхода быў Іаан Кашуба, пасломшчыкам — Васіль Кузьмінскі. У 1930—31 гадах яны былі рэпрэсаваны як антысавецкія агітатары, аднак пасля вайны вярнуліся на ранейшыя пасады. З 1961 года і да адсялення вёскі ў храме служыў протаіерэй Васіль Канцавы. === Гомельская царква (з 2001 года) === У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] 26 красавіка 1986 года вёска Вылева апынулася радыелагічна забруджанай, жыхары былі выселены і царква апынулася закінутай. Спачатку планавалася перанесці будынак у гарадскі пасёлак [[Церахоўка (гарадскі пасёлак)|Церахоўку]]. Але ў 2000 годзе быў распрацаваны план правядзення мерапрыемстваў па пераносе храма ў Гомель. 6 чэрвеня 2000 года выйшла пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] аб пераносе царквы з вёскі Вылева ў Гомель{{sfn|Буйневіч|2009|с=30}}. Прыход храма быў заснаваны яшчэ ў 1997 годзе<ref>[http://pravoslavie.by/hram/g-gomel-prihod-vo-imja-sv-arh-mihaila Гомель, прыход у імя Святога Міхала Арханёла]. — Pravoslavie.by. {{ref-ru}}</ref>. [[Файл:Гомель. Храм Святого Архистратига Михаила 21.jpg|thumb|250px|Брама.]] 13 снежня 2001 года быў закладзены і асвечаны падмурак царквы. У канцы ліпеня 2002 года зруб быў перавезены і падрыхтаваны да зборкі. Да канца 2005 года вонкавыя працы былі завершаны, пачалася ўнутраная аздоба царквы. Царква была адрэстаўравана архітэктарам [[Уладзімір Іванавіч Мелех|Уладзімірам Мелехам]]<ref>{{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Мелех Владимир Иванович}}</ref>. Храм быў асвечаны мітрапалітам [[Мінская епархія|мінскім і слуцкім]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэтам]] 26 красавіка 2006 года, у дваццатую гадавіну Чарнобыльскай аварыі<ref>[https://naviny.by/rubrics/society/2006/04/25/ic_news_116_232054 Уладыка Філарэт асвяціў храм Святога Архістратыга Міхаіла ў Гомелі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200317190143/https://naviny.by/rubrics/society/2006/04/25/ic_news_116_232054 |date=17 сакавіка 2020 }}. — Naviny.by, 25 красавіка 2006. {{ref-ru}}</ref><ref>Гомельщина в XX—XXI веках. Вехи истории: материалы науч.-ист. семинара / под общ. ред. епископа Гомельского и Жлобинского Стефана; М-во трансп. и коммуникаций Респ. Беларусь, Бело­рус. гос. ун-т трансп.; Гом. епархия Белорус. православной церкви. — Гомель: БелГУТ, 2017. — 155 с. С. 142—149</ref>. У 2007 годзе занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-кльтурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. З 2014 года настаяцелем у царкве служыць протаіерэй Ігар Альшанаў. Тады ж царква — адзіная ў Гомельскай епархіі — атрымала статус вайсковай<ref name = "pryhod">[http://arhangel-gomel.cerkov.ru/o-xrame/ Гісторыя храма Святога Арханёла Міхала]. — Афіцыйны сайт прыхода Свята-Міхайлаўскай царквы, 2019. {{ref-ru}}</ref>. == Архітэктура == Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]] з рысамі [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускага стылю]]. [[Крыжова-купальны храм]] з пяціграннай [[апсіда]]й. Над [[сяродкрыжжа]]м асноўнага аб’ёму ўзвышаецца вялікі шлемападобны [[купал]] на светлавым [[Васьмярык|васьмерыку]]. Дамінантай кампазіцыі з’яўляецца двух’ярусная [[званіца]] над [[бабінец|бабінцам]], увянчаная [[Шацёр (архітэктура)|шатровым]] дахам. Галоўныя і бакавыя ўваходы вылучаны ганкамі з казыркамі. Сцены гарызантальна [[шалёўка|ашаляваны]], прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі з [[ліштва]]мі, [[карніз|сандрыкамі]] і дэкаратыўнымі рашоткамі<ref>{{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|3к}} С. 152</ref>. Перакрыцце аб’ёмаў бэлечнае плоскае. Дах бляшаны [[двухсхільны дах|двухсхільны]], пакаты над [[трансепт]]амі і бабінцам і [[вальмавы дах|вальмавы]] над апсідай. Істотных зменаў у архітэктурным абліччы будынка не было. Як сведчыць выяўлены на сцяне званіцы запіс, царкву афарбавалі «''Дзяніс і Яфім П. Я. 15 верасня 1909 года''»{{sfn|Буйневіч|2009|с=18}}. Захавалася апісанне царквы ў страхавым лісце 1910 года: {{пачатак цытаты}} … драўляная, але на цагляным цокале, унутры абчасана, а звонку абшыта дошкамі і пафарбавана звонку і ўнутры алейнай фарбай, пакрыта жалезам, выфарбаваным алейнай фарбай. Даўжыня царквы, улічваючы і званіцу, 12 сажаняў, найбольшая шырыня 8 сажаняў, вышыня да верху карніза 3 сажані. На царкве маецца адна вялікая галоўка і адна меншая (над алтаром), вялікіх вокнаў 22 штукі, дзвярэй вонкавых, створкавых, абшытых жалезам 5 штук і адна аднастворкавая, унутры 5 штук. Іканастас даўжынёй 12 аршын, вышынёй 9 аршын. Званіца ў тры ярусы, агульнай вышынёю да верху карніза 17 аршынаў{{sfn|Буйневіч|2009|с=15}}. {{канец цытаты}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Буйневич Н. А. |частка = |загаловак = Гомельский Свято-Михайловский храм-памятник жертвам Чернобыля. История строительства и переноса-реставрации деревянной церкви Святого Архистратига Михаила из деревни Вылево Добрушского района в г. Гомель: К 100-летию освящению церкви Святого Архистратига Михаила |арыгінал = |спасылка = |адказны = Н. А. Буйневич |выданне = |месца = [[Гомель]] |выдавецтва = [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|ГГТУ им П. О. Сухого]]|год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 95|серыя = |isbn = 978-985-420-819-0|тыраж = |ref = Буйневіч}} * {{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|3}} * {{Крыніцы/Памяць/Добрушскі раён|2}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/gomel/index.htm#vylevo_church}} * {{Архіварта|}} {{Гомельскае гарадское благачынне}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гомеля]] [[Катэгорыя:Храмы Гомельскай і Жлобінскай епархіі]] [[Катэгорыя:1909 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла]] [[Катэгорыя:Вылева]] [[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі]] 2d5kwhm4hk4b459xzpkike2mtcr2rtx Call of Duty (серыя гульняў) 0 627501 5123027 5103888 2026-04-07T11:27:51Z Енкнн 161979 5123027 wikitext text/x-wiki {{Серыя гульняў | загаловак = Серыя «Call of Duty» | выява = [[Выява:Call of Duty logo 2023.svg|300px]] | подпіс = Лагатып серыі Call of Duty | жанр = [[шутар ад першай асобы]] | распрацоўшчыкі = | выдавец = [[Activision]] | стваральнік = | платформы = | рухавічок = | першая гульня = [[Call of Duty]] | дата першай гульні = [[29 кастрычніка]] [[2003]] | апошняя гульня = [[Call of Duty: Modern Warfare|Call of Duty: Modern Warfare (гульня, 2019)]] | дата апошняй гульні = [[25 кастрычніка]] [[2009]] | адгалінаванні = | сайт = https://www.callofduty.com/ }} '''«Call of Duty»''' — серыя [[Камп’ютарныя гульні|камп’ютарных гульняў]] ў жанры [[Шутар ад першай асобы|шутара ад першай асобы]]. У гульнях серыі закрануты тэматыкі [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], гіпатэтычнай [[Трэцяя сусветная вайна|Трэцяй сусветнай вайны]], [[Вайна супраць тэрарызму|вайне супраць тэрарызму]], [[Халодная вайна|халоднай вайне]] і выдуманым войнам будучыні. Выдаўцом серыі гульняў з'яўляецца кампанія [[Activision]]. == Спіс гульняў серыі == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! scope="col" | Назва ! scope="col" | Год ! scope="col" | [[Персанальны камп’ютар|ПК]] ! scope="col" | [[Шостае пакаленне гульнявых сістэм|6-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Сёмае пакаленне гульнявых сістэм|7-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Восьмае пакаленне гульнявых сістэм|8-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Дзявятае пакаленне гульнявых сістэм|9-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Партатыўная гульнявая прыстаўка|Партатыўная]] ! scope="col" | [[Распрацоўшчык камп'ютарных гульняў|Распрацоўшчык]] |- | ''[[Call of Duty]]'' | 2003 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Nokia N-Gage]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty 2]]'' | 2005 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty 3]]'' | 2006 | {{NA}} | [[PlayStation 2]], [[Xbox]] | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty 4: Modern Warfare]]'' | 2007 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] <small>([[Call of Duty: Modern Warfare Remastered|Remastered]])</small> | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: World at War]]'' | 2008 | [[Microsoft Windows|Windows]] | [[PlayStation 2]] | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]], [[Windows Mobile]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare 2]]'' | 2009 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops]]'' | 2010 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare 3]]'' | 2011 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]] | [[Infinity Ward]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops II]]'' | 2012 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]] [[Wii U]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Ghosts]]'' | 2013 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]], [[Wii U]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: Advanced Warfare]]'' | 2014 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops III]]'' | 2015 | [[Microsoft Windows|Windows,]] [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Infinite Warfare]]'' | 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: WWII]]'' | 2017 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops 4]]'' | 2018 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare]]'' | 2019 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops Cold War]]'' | 2020 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | [[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | {{NA}} | [[Treyarch]]<br />[[Raven Software]] |- | ''[[Call of Duty: Vanguard]]'' | 2021 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | [[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | {{NA}} | [[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Modern Warfare II'' |2022 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Infinity Ward]] |- |''Call of Duty: Modern Warfare III'' |2023 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Black Ops 6'' |2024 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Black Ops 7'' |2025 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |} == Спасылкі == {{Commons|Category:Call of Duty}} * [https://www.callofduty.com/ Афіцыйны сайт серыі Call of Duty] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Серыі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Call of Duty]] knugplwqyuez04d8pvi8pktbgyg79u7 Рэгіна Ігнатаўна Пышнік 0 631121 5123011 4580195 2026-04-07T09:31:41Z Slavazai1973 60865 5123011 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Пышнік}} '''Рэгіна Ігнатаўна Пышнік''', па нараджэнні '''Доўнар''' ({{ДН|16|3|1939}} —) — беларуская баскетбалістка, баскетбольны трэнер і рэферы. Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь, майстар спорту СССР, суддзя вышэйшай нацыянальнай катэгорыі, член саюза ветэранаў Рэспублікі Беларусь, выдатнік народнай адукацыі<ref name="ПЮА">[http://nasledie-sluck.by/ru/people/Sportsmens/7161/ Пышник Юрий Антонович] {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Выступала ў чэмпіянаце СССР за мінскія клубы «Буравеснік» і «[[Дынама (жаночы баскетбольны клуб, Мінск)|Дынама]]», Была капітанам зборнай БССР на Спартакіядзе-1959<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7046-regina-pyshnik-ya-30-let-basketbolistami-komandovala-tak-prosto-eto-iz-kharaktera-ne-vykinesh РЕГИНА ПЫШНИК: «Я 30 ЛЕТ БАСКЕТБОЛИСТАМИ КОМАНДОВАЛА, ТАК ПРОСТО ЭТО ИЗ ХАРАКТЕРА НЕ ВЫКИНЕШЬ»]</ref>. Пасля завяршэння прафесійнай спартыўнай кар’еры 37 гадоў узначальвала СДЮШАР № 10 па баскетболу ў Мінску<ref name="ПЮА"/><ref name="">[https://news.21.by/2005/12/02/9569.html Когда вся жизнь – футбол] {{ref-ru}}</ref>. == Сям’я == * муж {{нп3|Юрый Антонавіч Пышнік||d|Q84495302}} — беларускі футбаліст і футбольны трэнер * сын {{нп3|Сяргей Юр’евіч Пышнік||d|Q84497981}} — беларускі футбольны трэнер * сын [[Андрэй Юр’евіч Пышнік]] — беларускі футбаліст і футбольны трэнер ** унук {{нп3|Дзяніс Андрэевіч Пышнік||d|Q84497963}} — беларускі футбаліст {{зноскі}} == Літаратура == * Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 19, 21, 103, 109. — 127 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пышнік Рэгіна Ігнатаўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя суддзі Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя суддзі СССР]] na4cgameituy2cnfujce7b7y0x12g6t 5123013 5123011 2026-04-07T09:49:51Z Slavazai1973 60865 /* Біяграфія */ 5123013 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Пышнік}} '''Рэгіна Ігнатаўна Пышнік''', па нараджэнні '''Доўнар''' ({{ДН|16|3|1939}} —) — беларуская баскетбалістка, баскетбольны трэнер і рэферы. Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь, майстар спорту СССР, суддзя вышэйшай нацыянальнай катэгорыі, член саюза ветэранаў Рэспублікі Беларусь, выдатнік народнай адукацыі<ref name="ПЮА">[http://nasledie-sluck.by/ru/people/Sportsmens/7161/ Пышник Юрий Антонович] {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Выступала ў чэмпіянаце СССР за мінскія клубы «Буравеснік» і «[[Дынама (жаночы баскетбольны клуб, Мінск)|Дынама]]», Была капітанам зборнай БССР на Спартакіядзе-1959<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7046-regina-pyshnik-ya-30-let-basketbolistami-komandovala-tak-prosto-eto-iz-kharaktera-ne-vykinesh РЕГИНА ПЫШНИК: «Я 30 ЛЕТ БАСКЕТБОЛИСТАМИ КОМАНДОВАЛА, ТАК ПРОСТО ЭТО ИЗ ХАРАКТЕРА НЕ ВЫКИНЕШЬ»]</ref><ref>[https://sport-strana.ru/pyshnik-dovnar-regina-ignatevna/ Пышник (Довнар) Регина Игнатьевна]</ref>. Пасля завяршэння прафесійнай спартыўнай кар’еры 37 гадоў узначальвала СДЮШАР № 10 па баскетболу ў Мінску<ref name="ПЮА"/><ref name="">[https://news.21.by/2005/12/02/9569.html Когда вся жизнь – футбол] {{ref-ru}}</ref>. == Сям’я == * муж {{нп3|Юрый Антонавіч Пышнік||d|Q84495302}} — беларускі футбаліст і футбольны трэнер * сын {{нп3|Сяргей Юр’евіч Пышнік||d|Q84497981}} — беларускі футбольны трэнер * сын [[Андрэй Юр’евіч Пышнік]] — беларускі футбаліст і футбольны трэнер ** унук {{нп3|Дзяніс Андрэевіч Пышнік||d|Q84497963}} — беларускі футбаліст {{зноскі}} == Літаратура == * Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 19, 21, 103, 109. — 127 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пышнік Рэгіна Ігнатаўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя суддзі Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя суддзі СССР]] bc6g99ncrv3rzvfigamzd0czv52629j Цімафей Максімавіч Пецольд 0 631358 5122752 4571132 2026-04-06T13:55:57Z DzBar 156353 абнаўленне звестак 5122752 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Пецольд}} '''Цімафей Максімавіч Пецольд''' (пры нараджэнні '''Томас Максавіч Пецольд'''; нар. [[25 кастрычніка]] [[1934]], г. [[Мінск]] — [[7 кастрычніка]] [[2021]], Мінск) — беларускі навуковец, спецыяліст у галіне [[Будаўнічыя канструкцыі|будаўнічых канструкцый]], будынкаў і збудаванняў. [[Доктар тэхнічных навук]] (1986), [[прафесар]] (1988). Акадэмік [[Беларуская інжынерна-тэхналагічная акадэмія|Беларускай інжынерна-тэхналагічнай акадэміі]] (1991), [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]] (1997). == Біяграфія == === Паходжанне === Дзед [[Георгій Эміліевіч Пецольд]] (1877—1941) працаваў выкладчыкам нямецкай мовы ў [[Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Немцаў Паволжа|АССР Немцаў Паволжа]]. У час голаду 1920-1930-х гг. памерла ягоная жонка, і ён, атрымаўшы дазвол, разам з двума сынамі выехаў ў кірунку роднага Дрэздэна. У дарозе ён захварэў і страціў на шляху прытомнасць, праз што яго выкінулі разам з дзецьмі з цягніка ў Менску. Яго падабрала і выхадзіла Аляксандра Паўловіч (з Валахановічаў)<ref name="kartaslov"/>. У [[1923]]—[[1930]] гадах загадчык кафедры замежных моў [[БДУ]]<ref>[https://www.bsmu.by/page/3/806/ Традиции и современные направления развития кафедры иностранных языков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221207091511/https://www.bsmu.by/page/3/806/ |date=7 снежня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. Атрымаў кватэру ў доме «Асветнік-камунар»<ref name="kartaslov">[https://kartaslov.ru/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%87%D1%83%D0%BA_%D0%90_%D0%90_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B8/1]</ref> (не захаваўся), пабудаваны працаўнікамі Наркамата асветы ў пачатку [[1930-я|1930-х]] гадоў на [[Вуліца Свярдлова (Мінск)|вуліцы Свярдлоўскай]]. Арыштаваны [[20 мая]] [[1938]] года, асуджаны на 15 гадоў лагераў<ref name="rosgenea">[https://rosgenea.ru/familiya/petsol'd Фамилия Пецольд]</ref>. Пасля трохгадовага турэмнага зняволення быў расстраляны ў 1941 годзе ў [[Пяцігорск]]у разам з другой жонкай, Аляксандрай Аўгустаўнай (1900—1941)<ref>[https://ru.openlist.wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_(1900) Пецольд Александра Августовна (1900)]</ref>, якая таксама была выкладчыцай нямецкай мовы. Бацька Макс Георгіевіч Пецольд (1909—1957), сын Георгія Эміліевіча, ажаніўся з Ганнай Несцераўнай Ярота (са Старавойценкаў), дачкой Аляксандры Паўловіч ад першага шлюбу. Першы муж Ганны, эстонец Георгій Ярота, не вярнуўся з Масквы<ref name="kartaslov"/>. Макс Пецольд быў хірургам, працаваў галоўным ўрачом паліклінікі № 1 у Оршы. Арыштаваны ў дзень пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[22 чэрвеня]] [[1941]] года. З прычыны хуткага наступу немцаў вывезены ў [[Саратаў]]. Асуджаны [[29 красавіка]] [[1942]] года «асобай нарадай» як агент нямецкіх разведорганаў паводле арт. 58 [[КК РСФСР]] на 10 гадоў [[Карлаг|лагераў у Карагандзінскай вобласці]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1909) Пецальд Макс Георгіевіч (1909)]</ref>. Адбываў пакаранне ў [[Джэзказган]]е, вызвалены з лагераў [[1956]] годзе па [[Амністыя 1953 года|«берыеўскай» амністыі]]. Пражыў яшчэ год<ref name="samlib">[http://samlib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/msworddoc-19.shtml БЕЛАРУСКАЯ РАПСОДИЯ А. Прокопчук]</ref>. Старэйшы брат бацькі, Эміль Георгіевіч Пецольд (1907—1938), выкладаў нямецкую мову ў ваенным вучылішчы, рэпрэсаваны як агент германскай разведкі<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%AD%D0%BC%D1%96%D0%BB%D1%8C_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Пецольд Эміль Георгіевіч (1907)]</ref>. === Жыццё === Том Максавіч Пецольд нарадзіўся [[25 кастрычніка]] [[1934]] года. У [[1942]] годзе вывезены з Оршы на працы ў [[Ліцманштат]] (цяпер Лодзь) разам з маці і сястрой Маяй Георгіеўнай. Маці працавала на тэкстыльнай фабрыцы, якая абслугоўвала нямецкую армію. Дзяцей размеркавалі ў асобныя лагеры. Пасля Ганну Нестараўну ўзялі ў медыцынскі пункт, далі талоны на ежу і жыллё пры фабрыцы. Ёй удалося вывесці сваіх дзяцей з лагераў. Вярнуліся ў 1946 годзе на радзіму<ref name="samlib"/>. Пасля вайны маці працавала памочніцай санітарнага ўрача Мінскай санэпідэмстанцыі. Арыштаваная [[24 верасня]] [[1948]] года, асуджаная [[27 лістапада]] [[1948]] года паводле арт. 63-1 КК БССР на 5 гадоў [[ППЛ]], на 5 гадоў п/п за тое, што ў перыяд акупацыі працавала перакладчыцай. Заменена на 10 гадоў у [[Эльгенскі жаночы выпраўленча-працоўны лагер |«Эльгене»]] на [[Калыма|Калыме]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1908) Пецальд Ганна Нестараўна (1908)]</ref>. Пасля гэтага цётка Людміла Аляксандраўна Старавойценка змяніла Тому імя ў метрыцы на Цімафея Максімавіча<ref name="samlib"/>. У [[1953]] годзе скончыў [[Сярэдняя школа № 4 (Мінск)|сярэднюю школу № 4]] у Мінску. У [[1958]] годзе скончыў [[Беларускі політэхнічны інстытут]] па спецыяльнасці «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». У школьныя і студэнцкія гады займаўся плаваннем і водным пола, выступаючы за зборную рэспублікі. Пад кіраўніцтвам дацэнта [[Н. П. Фралоў|Н. П. Фралова]] з захапленнем займаўся студэнцкай навуковай працай і па хадайніцтве яго і прафесара [[С. С. Атаеў|С. С. Атаева]] быў размеркаваны ў [[Інстытут будаўніцтва і архітэктуры АН БССР]], створаны ў [[1957]] годзе. У [[1950-я]] гг. у ІБІА працавала вялікая колькасць маладых навукоўцаў, многія з якіх да прыходу ў навуку мелі за плячамі вопыт працы ў праектных і будаўнічых арганізацыях, сярод іх доктар тэхнічных навук [[Іосіф Мікалаевіч Ахвердаў|І. М. Ахвердаў]], кандыдаты тэхнічных навук [[Мікалай Паўлавіч Блешчык|М. П. Блешчык]], [[Леанід Канстанцінавіч Лукша|Л. К. Лукша]], [[К. <!--В.--> Сікержыцкі]], [[Іван Васілевіч Смех|І. В. Смех]], [[Іван Мікалаевіч Кедзіч|І. М. Кедзіч]], [[Віталь Фёдаравіч Залога|В. Ф. Залога]], [[Леанід Феліксавіч Беразоўскі|Л. Ф. Бярозаўскі]], [[Уладзімір Іванавіч Скрыба|У. І. Скрыба]] і інш. Працаваў спачатку малодшым навуковым супрацоўніка, пасля стаў кіраўніком лабараторыі жалезабетонных канструкцый і навукова-эксперыментальнай базы інстытута. Браў удзел і кіраваў навуковымі даследаваннямі ў вобласці стварэння і ўкаранення папярэдне напружаных армацэментавых панэляў памерамі 3 х 12 м для пакрыццяў [[прамысловыя будынкі|прамысловых будынкаў]], жалезабетонных скляпенняў паўпрахадных каналаў [[цеплатраса|цеплатрас]], канструкцый пакрыццяў ([[Ферма (канструкцыя)|фермаў]] і пліт) з лёгкіх бетонаў для прамысловых будынкаў, шматпустотных пліт стэндавага безапалубнага фармавання. У [[1962]]—[[1968]] гг. Т. М. Пецольд займаўся пытаннямі стварэння тэорыі разліку і ўкаранення {{нп5|Папярэдне напружаны жалезабетон|папярэдне напружаных канструкцый|ru|Предварительно напряжённый железобетон}}, армаваных шклапластыкавай арматурай (пліты пакрыцця, [[шпалы]], [[калона|калоны]]). Даследаванні вяліся ў кантакце з вядучымі навукова-даследчымі і праектнымі інстытутамі СССР: {{нп5|Навукова-даследчы інстытут бетону і жалезабетону|навукова-даследчым інстытутам жалезабетону|ru|Научно-исследовательский институт бетона и железобетона}} [[Дзяржбуд СССР|Дзяржбуда СССР]] (НДІЖБ), [[Праектны інстытут №1|праектным інстытутам № 1]] (ПІ-1), [[Цэнтральны навукова-даследчы інстытут прамысловых будынкаў|Цэнтральным навукова-даследчым інстытутам прамысловых будынкаў]] (ЦНДІпрамбудынкаў, г. [[Масква]]), [[Навукова-даследчы інстытут будаўнічых канструкцый|Навукова-даследчым інстытутам будаўнічых канструкцый]] (НДІБК, г. [[Кіеў]]). У [[1968]] г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па даследаванні працы гнуткіх сціснутых папярэдне напружаных калон (навуковыя кіраўнікі — праф. [[Рыгор Ізраілевіч Бердзічэўскі|Р. І. Бердзічэўскі]] і кандыдат тэхнічных навук [[А. А. Светаў]] з НДІЖБ). Пасля з удзелам і пад кіраўніцтвам Т. М. Пецольда быў праведзены вялікі аб’ём выпрабаванняў новых жалезабетонных канструкцый (пліты тыпу «дынакор», безраскосныя папярэдне напружаныя фермы, блок-пакоі [[Аб'ёмна-модульнае домабудаванне|аб’ёмнага домабудавання]], канструкцыі новых серый каркасаў ІІ-20 і ІІ-04 і інш.), якія ўпершыню ўкараняліся на будоўлях Беларусі. Акрамя гэтага, выконваліся працы па рэканструкцыі будынкаў і збудаванняў. З [[1972]] года загадчык кафедры «Будаўнічыя канструкцыі», з 1978 года  — «Жалезабетонныя і каменныя канструкцыі» [[БПІ]]. Актыўна займаўся ўдасканаленнем і абсталяваннем навукова-эксперыментальнай базы сучасным абсталяваннем, што дазволіла пашырыць аб’ём навуковых даследаванняў з наступным укараненнем у будаўніцтва прагрэсіўных жалезабетонных канструкцый і новых канструктыўных схем будынкаў і збудаванняў. Пры кафедры былі створаны дзве навукова-даследчыя лабараторыі, адна з якіх займалася навуковымі даследаваннямі ў вобласці стварэння новых канструкцый, другая — пытаннямі рэканструкцыі будынкаў і збудаванняў. З [[1974]] г. пад кіраўніцтвам Т. М. Пецольда пры ўдзеле [[НДІЖБ]], праектнага інстытута «[[Белпрампраект]]», [[ПІ-1]], [[Мінбуд БССР|Мінбуда]] і [[Мінэнерга БССР]] распачата комплексная праца па стварэнні, даследаванні і ўкараненні ў будаўніцтва танкасценных жалезабетонных канструкцый кальцавога і полага прамавугольнага сячэння, якія вырабляюцца метадам [[цэнтрыфугаванне|цэнтрыфугавання]]. У яе рамках праведзены шырокія эксперыментальныя даследаванні тэхналогіі цэнтрыфугавання танкасценных апорных канструкцый, распрацаваны і ўкаранёныя тэхналагічныя лініі з раменнымі і ролікавымі [[цэнтрыфуга]]мі. Вялікі аб’ём тэарэтычных даследаванняў быў прысвечаны стварэнню тэорыі разліку танкасценных цэнтрыфугаваных канструкцый, вузлоў спалучэнняў элементаў і г.д. Для ўкаранення вынікаў названых даследаванняў у практыку праектавання распрацаваны адзіны ўніфікаваны сартымент цэнтрыфугаваных танкасценных канструкцый і пакет праграм для аптымальнага праектавання, створаны тыпавыя серыі калон аднапавярховых вытворчых будынкаў (бяскранавых і з [[маставы кран|маставымі кранамі]]), шматпавярховых вытворчых будынкаў і тэхналагічных эстакад прамысловых прадпрыемстваў. На [[Аршанскі камбінат жалезабетонных канструкцый|Аршанскім камбінаце жалезабетонных канструкцый]] засвоены выпуск кальцавых і прамавугольных полых [[калона|калон]], [[бэлька|бэлек]] і іншых элементаў. У БССР з выкарыстаннем цэнтрыфугаваных калон і рыгеляў пабудавана больш за 500 розных аб’ектаў і [[тэхналагічная эстакада|тэхналагічных эстакад]]. Вырабы выкарыстоўваліся таксама пры ўзвядзенні розных аб’ектаў Мінэнерга ў іншых рэгіёнах СССР. Цэнтрыфугаваныя вырабы, якія не патрабавалі даводкі на будуемых аб’ектах, дазволілі зэканоміць да 30 % арматурнай сталі і 40 % бетону, зменшыць энергаёмістасць канструкцый да 15 %, у 2 разы паменшыць кошт перавозкі. У [[1984]] годзе Ц. Пецольд абараніў у НДІЖБ годзе доктарскую дысертацыю у вобласці даследаванняў і ўкараненні жалезабетонных канструкцый будынкаў і збудаванняў. У [[1985]] г. па ініцыятыве Пецольда ў інстытуце «[[Белпрампраект]]» створаны аддзел эксперыментальных канструкцый (АЭК). У цесным кантакце з навукоўцамі аддзел распрацоўваў новыя канструктыўныя сістэмы і канструкцыі будынкаў і збудаванняў. Так, пры навуковым кіраўніцтве Пецольда сумесна з [[НДІЖБ]] (прафесар [[Уладзімір Аляксандравіч Кляўцоў|У. А. Кляўцоў]]), [[Белпрампраект]]ам (С. Г. Смірноў), [[ПІ-1]] ([[Р. А. Гершанок]]) і [[ЦНДІпрамбудынкаў]] ([[А. Я. Розенблюм]]) упершыню ў практыку будаўніцтва ўкаранёныя каркасы аднапавярховых вытворчых будынкаў з дыяфрагмамі цвёрдасці. Гэта дазволіла, напрыклад, зменшыць расход бетону і арматуры да 20 % на будуемым [[Смаргонскі агрэгатны завод|філіяле МТЗ у Смаргоні]]. З [[2006]] года ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва Цэнтрам навуковых даследаванняў і выпрабаванняў будаўнічых канструкцый (ЦНДВБК) БНТУ, а з [[2007]] г. працуе па сумяшчальніцтве галоўным навуковым супрацоўнікам ДП [[Інстытут жылля – НДПТІБ імя Атаева С.С.|«Інстытут НДПТІБ імя С. С. Атаева»]], дзе працягвае кіраваць даследаваннямі і ўкараненнем новых канструктыўных сістэм індустрыяльнага домабудавання, аказвае навукова-практычную дапамогу ў пытаннях рэканструкцыі будынкаў і збудаванняў і падрыхтоўкі кадраў вышэйшай кваліфікацыі. Акрамя таго, увесь час прыцягваецца кіраўніцтвам РУП «[[Галоўдзяржбудэкспертыза]]» для выканання экспертных заключэнняў па ўнікальных будаўнічых праектах. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 350 публікацый і нарматыўных дакументаў, [[дапаможнік]]аў, 37 [[вынаходства]]ў у вобласці будаўнічых канструкцый. Пад кіраўніцтвам Т. М. Пецольда была распачатая праца па гарманізацыі будаўнічых нормаў Беларусі па праектаванні бетонных і жалезабетонных канструкцый (СНБ 5.03.01-02 «Бетонныя і жалезабетонныя канструкцыі») з еўрапейскімі і іншымі нарматыўнымі дакументамі. На базе шматгранных даследаванняў фарміравалася навуковая школа ў вобласці тэорыі і практыкі жалезабетону, новых канструктыўных сістэм будынкаў і збудаванняў. Пад яго навуковым кіраўніцтвам абаронены 23 кандыдацкія дысертацыі, у тым ліку 6 — замежнымі аспірантамі, у час кіраўніцтва кафедрай — 6 доктарскіх дысертацый. Узначальвае экспертны савет у вобласці будаўніцтва і энергетыкі [[Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь]]. З [[1996]] г. — старшыня савета Д02.05.09 пры [[БНТУ|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (БНТУ)]] па абароне доктарскіх дысертацый. Член савета [[БрДТУ|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта (БрДТУ)]] па абароне кандыдацкіх дысертацый. У якасці апанента па шматлікіх доктарскіх і кандыдацкіх дысертацыях выступаў у Маскве, Ленінградзе, Кіеве, Харкаве, Палтаве, Мінску і Брэсце. Кіраваў і ўдзельнічаў у праектаванні, рэканструкцыі і будаўніцтве больш як 1000 аб’ектаў жыллёвага, грамадзянскага і прамысловага прызначэння. Пад яго навуковым кіраўніцтвам пабудаваны [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] і [[Сталіца (гандлёвы цэнтр)|грамадска-гандлёвы цэнтр «Сталіца»]] на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] ў [[Мінск]]у, з’яўляўся навуковым кансультантам па праектаванні і будаўніцтву МКСК [[Мінск-Арэна|«Мінск-Арэна»]]. == Грамадская дзейнасць == Член калегіі і прэзідыума навукова-тэхнічнага савета [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі]], прэзідыума [[Саюз будаўнікоў Рэспублікі Беларусь|Саюза будаўнікоў Рэспублікі Беларусь]], намесніка старшыні БГА «Архітэктары і дзеячы будаўнічых навук», кіраўніка Нацыянальнага камітэта Рэспублікі Беларусь у [[Міжнародная федэрацыя па жалезабетоне|Міжнароднай федэрацыі па бетоне (fib)]]. Шмат гадоў уваходзіў у склад рэдкалегіі ўсесаюзнага часопіса {{нп5|Бетон і жалезабетон|«Бетон і жалезабетон»|ru|Бетон и железобетон}} (Масква), у наш час з’яўляецца членам рэдакцыйных калегій і актыўным аўтарам часопісаў [[Архітэктура і будаўніцтва|«Архітэктура і будаўніцтва»]], [[Будаўнічая навука і тэхніка|«Будаўнічая навука і тэхніка»]] ([[Мінск]]), «Веснік ПДУ» (Полацк), «Веснік БрДТУ» ([[Брэст]]), а таксама «Engineering structures and technologies» ([[Літва]]). == Узнагароды == Ганараваны звання «[[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]]» ([[1992]]); узнагароджаны [[Грамата Вярхоўнага Савета БССР|Граматай Вярхоўнага Савета БССР]] (1980); [[Прэмія Савета Міністраў БССР|прэміяй Савета Міністраў БССР]] (1983), [[Прэмія Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (1994); [[залаты медаль ВДНГ|залатым]] (1986) і [[сярэбраны медаль ВДНГ|сярэбранымі]] (1967, 1977) медалямі ВДНГ СССР, [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]] ([[2008]]) і медалямі, Ганаровымі граматамі [[МінВНУ БССР]], [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі]], [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва]] і [[Дзяржкамітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь|Дзяржкамітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь]], нагрудным знакам у гонар 40-годдзя Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Ганаровы прафесар БрДТУ. == Сям’я == Жонка — Вольга Мітрафанаўна Матусевіч, інжынер-будаўнік, праектыроўшчык, дачка і зяць — інжынеры-будаўнікі, кандыдаты тэхнічных навук, унук — выпускнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, матэматык-праграміст. Сястра, Мая Георгіеўна Ярота, 25 гадоў выкладала нямецкую мову ў [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускім політэхнічным інстытуце]], выйшла замуж за [[Арустам Аванесавіч Харазянц|Арустама Аванесавіча Харазянца]], спартсмена-баскетбаліста, які быў загадчыкам кафедры спартыўных гульняў у [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры|Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|12|Пецольд Цімафей Максімавіч}} == Спасылкі == * Валентина Морозова. [https://ais.by/story/3752 Шагая в ногу со временем] 10.01.2010 // [[Архитектура и строительство]] № 12 (211) 2009 г. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пецольд Цімафей Максімавіч}} n0cbp0u8cs0dw36yz57doi29su00pfw Спіс членаў Беларускага саюза дызайнераў 0 633821 5122916 5112051 2026-04-06T23:41:40Z Rabbi Mendl 19651 /* 1997 */ H. М. Скамарошчанка — гэта жонка А. Ф. Скамарошчанка Ніна Мікалаеўна Чураба 5122916 wikitext text/x-wiki {{Службовы спіс}} == 1987 == * [[Леў Іванавіч Агібалаў|Л. І. Агібалаў]] * [[Н. М. Астапенка]] * [[Ю. І. Базнікін]] * [[А. А. Барташэвіч]] * [[В. Э. Бартлаў]] * [[А. П. Блінцоў]] * [[У. В. Булгакаў]] * [[М. У. Бялоў]] * [[Ф. Р. Вількін]] * [[A. П. Волкаў]] * [[Л. У. Гальперын]] * [[К. М. Гардзееў]] * [[М. Я. Гармацько]] * [[У. А. Гаругін]] * [[В. Р. Гаругіна (Бека)]] * [[І. Я. Герасіменка]] * [[У. Б. Гераўкер]] * [[Т. А. Голубева]] * [[Б. Н. Грубін]] * [[М. М. Грыбаў]] * [[Я. М. Грыгор’еў]] * [[В. М. Гур’еў]] * [[С. М. Гурыновіч]] * [[Ю. В. Далгачоў]] * [[Л. А. Дарбінян]] * [[І. А. Дзямкоўскі]] * [[А. Г. Длатоўскі]] * [[А. Ф. Елісееў]] * [[У. С. Жаркевіч]] * [[Л. В. Кажура]] * [[Л. А. Карнеева]] * [[Л. А. Кізіл]] * [[В. В. Кісялёва]] * [[B. І. Кісялёў]] * [[Р. М. Клімін]] * [[Л. С. Краўчыня]] * [[А. В. Крывёнак]] * [[Л. Н. Кульпіна]] * [[Н. Р. Кушнікава]] * [[В. А. Ламака]] * [[Я. Ю. Ленсу]] * [[З. М. Лібстэр]] * [[М. І. Ліўшыц]] * [[К. Б. Лыцін]] * [[У. С. Майсееў]] * [[В. М. Манін]] * [[А. П. Марозаў]] * [[Н. К. Махнач]] * [[А. Р. Мельнікаў]] * [[М. С. Нізоўцаў]] * [[Ю. У. Падгорнаў]] * [[С. Ф. Паланевіч]] * [[Л. В. Папуцьева]] * [[А. Е. Пастухоў]] * [[У. Шаўлоўскі]] * [[В. М. Плаксін]] * [[М. У. Пратасаў]] * [[Н. І. Прышчэп]] * [[М. С. Пупко]] * [[В. А. Ражноў]] * [[В. М. Разоўскі]] * [[А. У. Ружо]] * [[В. В. Рысакоў]] * [[Л. А. Сабалеўская]] * [[А. В. Сандрыгайла]] * [[М. А. Скарасцецкі]] * [[М. М. Скварцоў]] * [[В. М. Старавойтаў]] * [[І. В. Старавойтаў]] * [[М. В. Стас]] * [[М. І. Сугака]] * [[Л. В. Тарасава]] * [[У. П. Трафіменка]] * [[А. В. Цэхановіч]] * [[У. І. Цярэнцьеў]] * [[Л. А. Чарнышова]] * [[А. В. Чарнышоў]] * [[В. П. Шагавік]] * [[У. І. Шолк]] * [[І. У. Яркова]] == 1988 == * [[Г. А. Аксёнава]] * [[С. П. Выдранкова]] * [[Н. П. Калыхалава]] * [[М. Г. Лагунова]] * [[Л. І. Мялоў]] * [[Р. М. Найдзен]] * [[М. Дз. Падалец]] * [[С. У. Стальмашонак]] * [[Дз. А. Сурскі]] == 1989 == * [[А. В. Барысаў]] * [[І. Б. Булгакава]] * [[С. У. Саркісаў]] * [[Л. Ф. Чупрына]] * [[А. А. Шакіраў]] * [[В. У. Яцкоўскі]] == 1990 == * [[В. У. Быкаў]] * [[В. В. Бяссонаў]] * [[С. У. Кукуруза]] * [[В. У. Кулянёнак]] * [[Т. Г. Леўніна]] * [[A. Г. Малін]] * [[А. П. Панамарэнка]] * [[У. Г. Партолін]] * [[Т. Я. Собаль]] * [[І. П. Чухраеў]] == 1991 == * [[Ф. Э. Алібекаў]] * [[Р. К. Камышава]] * [[А. П. Крывашэеў]] * [[В. А. Ламака]] * [[М. Я. Мішчанка]] * [[М. А. Новік]] * [[В. М. Свіягін]] * [[В. Л. Сонца]] == 1992 == * [[М. М. Акалот]] * [[А. В. Барысаў]] * [[Л. Я. Дзягілеў]] * [[А. М. Крупец]] * [[Г. С. Масяеўская]] * [[Р. С. Салаўёва]] * [[Г. М. Шакавец]] == 1993 == * [[А. В. Гапіенка]] * [[Л. С. Гусева]] * [[І. В. Куржалаў]] * [[А. Ю. Семянцоў]] * [[А. П. Таранда]] == 1994 == * [[А. Р. Вышка]] * [[Я. П .Клепікаў]] * [[Н. Р. Коўш]] * [[К. У. Мезіт]] * [[Я. Р. Пільнік]] * [[В. Я. Семянько]] * [[А. М. Сняжко]] == 1995 == * [[С. В. Войчанка]] * [[Э. Э. Жакевіч]] * [[М. М. Камароўская]] * [[Т. П. Кузюкова]] * [[К. А. Пакаліцына]] * [[У. Я. Цэслер]] * [[A. А. Штанько]] == 1996 == * [[Р. В. Азарын]] * [[У. М. Берташ]] * [[B. У. Галаванаў]] * [[Г. М. Гоманава]] * [[А. Б. Грубін]] * [[C. М. Гулецкі]] * [[А. Г. Дашкевіч]] * [[Э. Л. Дашчынская]] * [[Г. С. Дзвірнык]] * [[Э. А. Жвікава]] * [[І. Д. Ідальчык]] * [[М. Б. Какаулін]] * [[І. Л. Корзун]] * [[В. І. Кралявец]] * [[A. С. Крывенка]] * [[Н. У. Кузьмянкова]] * [[Таццяна Вітальеўна Лісавенка|Т. В. Лісавенка]] * [[Дз. Р. Маслій]] * [[І. В. Мацкевіч]] * [[Г. Я. Мяшкова]] * [[М. М. Ніцэвіч]] * [[А. Л. Піскуноў]] * [[І. М. Полазава]] * [[В. А. Рагалевіч]] * [[І. М. Сак]] * [[В. В. Сафонаў]] * [[А. У. Смірнова]] * [[Т. Я. Сымановіч]] * [[А. Г. Угляніца]] * [[Н. В. Федасеенка]] * [[І. У. Халадзінскі]] * [[А. М. Шкаева]] * [[А. С. Шышко]] * [[С. І. Ярохін]] * [[В. М. Ярэська]] * [[С. К. Яўлампіеў]] == 1997 == * [[А. П. Азончык]] * [[В. В. Аляксеенка]] * [[Міхал Анемпадыстаў|М. У. Анемпадыстаў]] * [[В. П. Аніськова]] * [[С. С. Ануфрыева]] * [[B. В. Аржанухіна]] * [[М. У. Арысава]] * [[В. Р. Астахновіч]] * [[Г. Я. Балаш]] * [[Л. М. Баршчова]] * [[В. У. Бугаенка]] * [[К. У. Булгакава]] * [[І. І. Бурак]] * [[А. Л. Васіленя]] * [[А. Э. Васільеў]] * [[А. В. Галімскі]] * [[С. Р. Давыдзенка]] * [[Ю. А. Дарашкевіч]] * [[Н. В. Дзмітрыева]] * [[А. В. Дзмітрыеў]] * [[A. У. Дзмітраў]] * [[А. М. Дольнікаў]] * [[В. Л. Захарава]] * [[Ю. А. Захараў]] * [[І. Г. Казюлькаў]] * [[А. В. Каласоўскі]] * [[І. С. Канчатава]] * [[М. А. Капілава]] * [[Т. С. Карака]] * [[Т. В. Карымава]] * [[І. М. Кендзянкоў]] * [[А. Дз. Крыпская]] * [[Ю. Я. Кубараў]] * [[Дз. В. Кулагін]] * [[А. Г. Кулікоў]] * [[Дз. І. Кухарчык]] * [[А. С. Ламанос]] * [[У. І. Лісавенка]] * [[Р. А. Макараў]] * [[М. В. Макарэвіч]] * [[Т. І. Макляцова]] * [[В. Р. Марчанка]] * [[В. П. Масквінэ]] * [[Н. У. Мінкевіч]] * [[А. В. Міхалевіч]] * [[Ю. В. Мурашоў]] * [[А. П. Наважылаў]] * [[І. Я. Налімава]] * [[С. У. Нечунаева]] * [[П. А. Новікаў]] * [[В. А. Някрасава]] * [[Ю. І. Паддубскі]] * [[Л. В. Папкоўская (Тараканава)]] * [[Н. В. Пастухова]] * [[С. Я. Плотнікаў]] * [[І. І. Пукшліс]] * [[Ю. А. Пятрова]] * [[А. Б. Пятроў]] * [[А. У. Рудая]] * [[К. Я. Сакапоў]] * [[Я. М. Саковіч]] * [[А. Ф. Скамарошчанка]] * [[К. У. Скварцоў]] * [[Т. М. Старыкава]] * [[А. Р. Сяргеева]] * [[М. М. Трапацкі]] * [[В. І. Трусаў]] * [[К. А. Філюта]] * [[А. М. Хількевіч]] * [[А. Я. Чарвінская]] * [[Ніна Мікалаеўна Чураба|Н. М. Чураба]] * [[А. А. Шмялёва]] * [[А. В. Шэлегава]] * [[А. Н. Яніцкі]] == 1998 == * [[В. А. Азямблоўскі]] * [[І. У. Айплатаў]] * [[С. А. Аксінь]] * [[Ж. Р. Баравец]] * [[І. Я. Бруснікіна]] * [[Ю. Л. Брэўс]] * [[B. М. Валькоўскі]] * [[А. У. Варахобка]] * [[І. А. Варкулевіч]] * [[А. Б. Віхрова]] * [[К. С. Вязьмікін]] * [[Т. В. Гардашнікава]] * [[Т. М. Гарьшавец]] * [[У. У. Голубеў]] * [[Ж. Г. Грак]] * [[А. А. Гурыновіч]] * [[Т. П. Гушча]] * [[А. М. Дзямідаў]] * [[А. Г. Забаўчык]] * [[А. У. Забела]] * [[В. У. Зайцаў]] * [[А. У. Кажухар]] * [[А. Б. Кажухоўская]] * [[Г. В. Казарноўская]] * [[В. Л. Каленік]] * [[С. А. Карнільева]] * [[Р. В. Касануэва]] * [[І. В. Красоцкая]] * [[У. В. Круглік]] * [[С. М. Крупская]] * [[М. І. Кулак]] * [[М. В. Кушнікаў]] * [[А. В. Лапін]] * [[З. А. Луцэвіч]] * [[Т. М. Луцаіковіч]] * [[А. А. Малахоўскі]] * [[М. М. Маруга]] * [[Дз. В. Мурашоў]] * [[Т. В. Нагавіцына]] * [[А. М. Налівайка]] * [[В. М. Нікалаеў]] * [[А. В. Н. Ікішын]] * [[С. В. Ольвінскі]] * [[С. Ф. Осіпаў]] * [[С. І. Пажарыцкі]] * [[П. Я. Палянскі]] * [[В. У. Папковіч]] * [[А. П. Папоў]] * [[Н. Л. Пегракоўская]] * [[С. Л. Пятроў]] * [[М. М. Радава]] * [[С. В. Сайко]] * [[П. М. Салаўёў]] * [[У. У. Сарока]] * [[В. А. Сарокін]] * [[І. Ф. Селязнёў]] * [[Ю. Я. Собалеў]] * [[В. В. Старынская]] * [[В. Р. Стас]] * [[К. А. Стрыкелёва]] * [[А. А. Сурскі]] * [[А. А. Сцяпнёнак]] * [[У. С. Сямёнаў]] * [[Т. Ф. Табунова]] * [[Л. І. Талбузін]] * [[Н. І. Тарабука]] * [[В. Л. Тарэева]] * [[Ю. А. Тарэеў]] * [[А. А. Трухан]] * [[В. А. Філюта]] * [[Л. Д. Фінкельштэйн]] * [[Дз. Р. Чалей]] * [[П. У. Шкурэнка]] * [[А. В. Шчукін]] * [[С. В. Эляневіч]] == 1999 == * [[С. Дз. Алейнік]] * [[І. В. Андрасюк]] * [[М. Р. Баразна]] * [[М. У. Баран]] * [[А. М. Варанко]] * [[В. М. Варэнікава]] * [[М. Л. Ганчарук]] * [[А. С. Гаўрылаў]] * [[С. П. Гусельцаў]] * [[Т. Л. Дольская]] * [[М. В. Драко]] * [[П. П. Ермашкевіч]] * [[Г. У. Жаркевіч]] * [[А. А. Жданоўская]] * [[Віктар Канстанцінавіч Зайцаў|В. К. Зайцаў]] * [[А. Я. Захарэвіч]] * [[С. І. Зенчанка]] * [[К. У. Калашнікава]] * [[А. М. Калугіна]] * [[А. А. Канцадайлава]] * [[Я. М. Карава]] * [[Ю. С. Каштанаў]] * [[І. Л. Кірылава]] * [[І. В. Кукса]] * [[A. А. Кулажэнка]] * [[Т. П. Кулажэнка]] * [[І. В. Курыльчык]] * [[А. Я. Лабовіч]] * [[Л. М. Лазоўская]] * [[В. І. Латушкін]] * [[Дз. І. Латушкін]] * [[А. А. Ленсу]] * [[Ю. А. Лукомскі]] * [[В. А. Ляўчэня]] * [[Н. П. Мартьшава]] * [[М. А. Міронаў]] * [[B. Р. Міхеева]] * [[А. У. Навуменка]] * [[С. Г. Наздрын-Платніцкая]] * [[Н. Л. Наўроцкая]] * [[Г. В. Нікіціна]] * [[Т. П. Осіпава]] * [[А. У. Панькоўскі]] * [[А. У. Працэнка]] * [[Н. К. Пятрова]] * [[Ю. У. Рудых]] * [[І. Я. Рыжкова]] * [[В. В. Сакалова]] * [[A. М. Саладзілава]] * [[Дз. П. Саладзілаў]] * [[А. Л. Самовіч]] * [[В. Я. Санько]] * [[Т. М. Свістунова]] * [[П. А. Семчанка]] * [[І. В. Сідаровіч]] * [[А. Ю. Строганаў]] * [[Г. І. Строцава]] * [[Дз. Ю. Строцаў]] * [[У. П. Федарэц]] * [[В. У. Фралова]] * [[В. Р. Фурман]] * [[Н. І. Харольская]] * [[Іван Паўлавіч Хіцько|І. П. Хіцько]] * [[Р. В. Ціхановіч]] * [[В. А. Цэхановіч]] * [[С. В. Чарановіч]] * [[C. Дз. Чыркоў]] * [[В. М. Шаргу]] * [[М. Ф. Шкляраў]] * [[П. С. Ярашч]] * [[А. М. Ярковіч]] * [[Т. М. Яфрэмава]] == 2000 == * [[В. П. Алейнік]] * [[К. Р. Алейнік]] * [[Н. М. Аляксеева]] * [[М. В. Аржанухіна]] * [[І. У. Аўсіевіч]] * [[А. А. Бандарэнка]] * [[С. А. Баранкоўская]] * [[І. А. Барсукоў]] * [[К. У. Блахін]] * [[У. В. Бугакаў]] * [[А. У. Бялоў]] * [[Л. У. Бярозкіна]] * [[К. Х. Вашчанка]] * [[М. Г. Галынская]] * [[І. Г. Дзёміна]] * [[У. М. Дымент]] * [[Г. У. Жаркевіч]] * [[А. В. Жураўлёў]] * [[М. І. Жых]] * [[І. М. Зносак]] * [[М. Б. Іслямаў]] * [[А. А. Кабанаў]] * [[Э. М. Казачэнка]] * [[Т. У. Казлова]] * [[В. І. Калечыц]] * [[С. У. Калтовіч]] * [[К. К. Камароўская]] * [[Ж. А. Капуснікава]] * [[Г. Б. Каралёва]] * [[М. У. Кончыц]] * [[Т. І. Косікава]] * [[А. У. Косікаў]] * [[Г. Л. Ліхтаровіч]] * [[Р. І. Макейчык]] * [[В. Б. Мар’янкоў]] * [[Ю. М. Матусевіч]] * [[А. А. Міт]] * [[Л. Я. Н. Ішчык]] * [[С. Л. Піліповіч]] * [[Н. І. Піневіч]] * [[А. У. Плакучаў]] * [[Ю. Г. Планкін]] * [[У. І. Прыгарніцкі]] * [[У. К. Рута]] * [[А. А. Савелічава]] * [[А. Л. Самовіч]] * [[А. В. Свецік]] * [[М. С. Свечнікава]] * [[В. А. Сядых]] * [[В. А. Федарэнка]] * [[С. А. Філіпаў]] * [[Л. В. Халамава]] * [[У. Ю. Шавардзін]] * [[B. Э. Шапавалава]] == 2001 == * [[Н. В. Аўчарэнка]] * [[С. У. Бузун]] * [[А. У. Дамнянкоў]] * [[А. В. Жукава]] * [[А. У. Іванова]] * [[А. В. Канавалаў]] * [[А. А. Карабко]] * [[С. А. Кляцоў]] * [[Ю. Э. Круш]] * [[Л. В. Кухаронак]] * [[Р. Б. Лядэнка]] * [[А. М. Матросава]] * [[К. М. Міхееў]] * [[В. У. Пасюкевіч]] * [[І. У. Працко]] * [[Л. А. Стрыжак]] * [[А. А. Цакаленка]] * [[Л. Б. Церах]] * [[А. В. Цынкалаў]] * [[Т. У. Язерская]] == 2002 == * [[У. М. Батура]] * [[П. У. Вайніцкі]] * [[А. С. Вахрамееў]] * [[М. Ю. Гарус]] * [[Ю. М. Гордзіна]] * [[В. А. Грыневіч]] * [[Дз. І. Згорскі]] * [[У. С. Кабыш]] * [[С. І. Кажамякін]] * [[І. М. Канавалаў]] * [[А. Л. Кладзіенка]] * [[А. А. Клінаў]] * [[А. В. Коршак]] * [[В. М. Косік]] * [[Т. М. Когас]] * [[Ю. Г. Літвін]] * [[І. Т. Махнач]] * [[Ю. А. Мірашнічэнка]] * [[Л. М. Міронава]] * [[В. А. Мялешка]] * [[М. В. Назараў]] * [[М. У. Осіпаў]] * [[І. Ю. Палянская]] * [[У. П. Парфянок]] * [[І. М. Пешахонаў]] * [[А. М. Пігальская]] * [[У. В. Пліско]] * [[В. С. Раманава]] * [[В. Ю. Сазыкіна]] * [[В. В. Сайко]] * [[В. Л. Самошчанка]] * [[А. Р. Сарока-Лісоўская]] * [[І. В. Саўчанка]] * [[І. Ф. Сініцкая]] * [[А. У. Скобцава]] * [[Т. А. Сучкова]] * [[Т. В. Угрына]] * [[Н. М. Усманава]] * [[Н. Ю. Фралова]] * [[К. У. Хацяноўскі]] * [[Ю. В. Ходырава]] * [[В. А. Цітова]] * [[А. А. Цэгалка]] * [[П. А. Цярэшка]] * [[В. У. Чарняк]] * [[Д. А. Чарняўская]] * [[В. К. Яновіч]] == 2003 == * [[К. В. Аляксеева]] * [[В. В. Барбішава]] * [[В. В. Барчан]] * [[Н. А. Бугаева]] * [[Я. Я. Гілевіч]] * [[В. Ф. Гуцчанка]] * [[М. М. Давыдава]] * [[А. Ю. Далгачоў]] * [[У. В. Дубко]] * [[І. М. Духан]] * [[Я. Г. Залужны]] * [[С. П. Заскевіч]] * [[Н. А. Іванова]] * [[В. Л. Каліноўскі]] * [[В. Ф. Камароў]] * [[В. А. Качан]] * [[І. А. Кожух]] * [[Ю. В. Ладкова]] * [[А. А. Лазоўская]] * [[А. М. Макарэвіч]] * [[А. П. Малахаў]] * [[А. А. Малышава]] * [[А. Л. Навіцкая]] * [[А. М. Працько]] * [[І. М. Світо]] * [[І. С. Сухарукаў]] * [[А. А. Толабава]] * [[А. П. Фаміна]] * [[В. М. Філіповіч]] * [[К. А. Худзякова]] * [[У. М. Церахаў]] * [[А. В. Шабад]] == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|14|Саюз дызайнераў Беларусі}} * {{крыніцы/БЭ|18-1|Саюз дызайнераў Беларусі}} [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў| ]] h1qnqe48rw0648v0nru924paplaiwfj В (літара) 0 657135 5122981 3705076 2026-04-07T07:03:49Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[В (кірыліца)]] 5122981 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[В (кірыліца)]] 3e75qmxfz3ga99scpjtnokv59b7rhlx Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5122793 5121408 2026-04-06T15:51:18Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5122793 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Марлі Шэлтан|2026-04-06T10:29:35Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Калі Гары сустрэў Салі|2026-04-06T05:29:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Нора Эфран|2026-04-06T05:24:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Роб Райнер|2026-04-06T05:06:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч|2026-04-05T20:45:07Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Наомі Скот|2026-04-05T11:22:00Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Якія спяваюць пад дажджом|2026-04-05T10:08:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Стэнлі Донен|2026-04-05T09:57:47Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Марыя Леанідаўна Пахоменка|2026-04-05T07:56:39Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Уолтэр Матау|2026-04-05T05:39:21Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Наталі Андэрсан|2026-04-04T18:08:54Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ju7t72isrloqrd27tjgjazjwa8wfnkl Закон аб заслугах Андрая Глінкі 0 671107 5122963 4258862 2026-04-07T02:01:47Z Pppery 87934 /* Спасылкі */ Rmv dead link 5122963 wikitext text/x-wiki {{Нарматыўны акт|арыгінальная назва=Zákon o zásluhách Andreja Hlinku|нумар=№ 83/1939 [[Славацкі звод законаў|Sl. z.]]|від=[[Закон (права)|Закон]]|назва=Закон аб заслугах Андрая Глінкі|дзяржава={{Сцяг|Славакія|1939}} [[Першая Славацкая Рэспубліка]]|прыняты={{Дата пачатку|25|4|1939|1}}|ухвалены=[[Сейм Славацкай краіны|Славацкі сойм]]|дзеючая рэдакцыя=[[Закон аб заслугах Андрая Глінкі ў будаўніцтве дзяржавы славацкай нацыі і Славацкай Рэспублікі]]|набыў моц=25 красавіка 1939 }} '''Закон аб заслугах Андрэя Глінкі''' ({{Lang-sk|Zákon o zásluhách Andreja Hlinku}}, неафіцыйна {{Lang-sk|Lex Hlinka}}) — закон, прыняты [[Сейм Славацкай краіны|Соймам Славацкай Дзяржавы]] ў знак пашаны [[Андрай Глінка|Андраю Глінку]] і прызнання ягоных заслугаў у дасягненні нацыянальнай незалежнасці. == Гісторыя == Першапачаткова меркавалася, што першым законам [[Сейм Славацкай краіны|Сойма Славацкай Краіны]] будзе закон аб заслугах Андрая Глінкі перад [[Славакі|славацкай нацыяй]]. Аднак гэты закон быў прыняты толькі ў перыяд існавання [[Першая Славацкая Рэспубліка|Славацкай Дзяржавы]], першым жа аказаўся закон аб незалежнасці<ref>{{Артыкул|аўтар=David Kolumber.|загаловак=Druhá Československá republika|год=2012|мова=cs|спасылка=https://is.muni.cz/th/vhyq7/dippr-Druha_CS_republika.txt|выдавецтва=Právnická fakulta Masarykovy univerzity}}</ref>. 25 красавіка 1939 году сойм [[Першая Славацкая Рэспубліка|Славаччыны]] ўхваліў Закон № 83/1939 [[Славацкі законнік|Славацкага законніка]], паводле якога [[Андрай Глінка]] мае заслугі перад [[Славакі|славацкай нацыяй]]. Першы сказ закона «''Андрай Глінка мае заслугі перад славацкай нацыяй''» ({{Lang-sk|Andrej Hlinka sa zaslúžil o slovenský národ}}) быў высечаны на камені, які знаходзіўся ў будынку сойма<ref>{{Артыкул|аўтар=ANTON HRUBOŇ.|загаловак=Budovanie kultu Jozefa Tisa|год=2017|спасылка=|нумар=2/2017|мова=sk|старонкі=218|выданне=KULTÚRNE DEJINY}}</ref>. == Змест == Закон мае ўсяго тры параграфы: * § 1 [[Андрай Глінка]] мае заслугі перад [[Славакі|славацкай нацыяй]]. * § 2 Тэкст першага параграфа гэтага закона высечваецца на камені, які размяшчаецца ў будынку [[Сойм Славацкай краіны|Славацкага сойма]]. * § 3 Гэты закон выконвае ўрад. == Зноскі == <references group=""></references> == Гл. таксама == * [[Закон аб заслугах Андрая Глінкі ў будаўніцтве дзяржавы славацкай нацыі і Славацкай Рэспублікі]] == Спасылкі == * [https://bratislava.sk/sk/udalost/otec-slovenskeho-naroda-andrej-hlinka-za-boha-zivot-za-narod-slobodu Otec slovenského národa Andrej Hlinka: «Za Boha život, za národ slobodu!»]{{Недаступная спасылка}} {{Першая Славацкая Рэспубліка ў тэмах}}[[Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Красавік 1939 года]] [[Катэгорыя:1939 год у Славакіі]] [[Катэгорыя:Законы Славакіі]] [[Катэгорыя:Законы, названыя ў гонар людзей]] [[Катэгорыя:Законы памяці]] iq35ooxn6yh7w1cq6819313fqx0dnr5 Рыгор Пятровіч Рычагоў 0 676430 5123022 4925629 2026-04-07T10:15:58Z Lokiby941 145454 5123022 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Рыгор Пятровіч Рычаго́ў'''{{sfn|БелЭн|2001}} (нар. {{ДН|10|4|1944}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Хірургія|хірургіі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1989), [[прафесар]] (1993). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Давыд-Гарадок]]. Скончыў сярэднюю школу № 1 Давыд-Гарадка ў 1963 годзе. У 1969 годзе скончыў [[1-ы Ленінградскі медыцынскі інстытут]] і па 1971 год клінічны ардынатар на кафедры шпітальнай хірургіі ў ім. Потым па размеркаванню працаваў у сістэме 3-га Галоўнага Упраўлення [[Міністэрства аховы здароўя СССР]]. У 1973—1981 гадах займаў пасаду загадчыка хірургічнага аддзялення медсанчасткі № 4 МСА-16 у горадзе [[Бустон (горад)|Чкалаўск]] ([[Таджыкская ССР]]) і адначасова вучыўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]] пры Навукова-даследчым інстытуце гастраэнтэралогіі Акадэміі навук Таджыкскай ССР<ref name="БДМУ">[https://www.bsmu.by/page/3/1183/ Рычагов Григорий Петрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417162142/https://www.bsmu.by/page/3/1183/ |date=17 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} // Сайт БДМУ</ref>. У 1979 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю на тэму «Значение комплексной эзофагогастродуоденоскопии в диагностике хирургических заболеваний верхнего отдела пищеварительного тракта в условиях общелечебного учреждения»<ref name="БДМУ" />. У 1981—1982 гадах Р. П. Рычагоў на пасадах галоўнага хірурга, намесніка начальніка медыка-санітарнага аб’яднання па хірургічнай службе<ref name="БДМУ" />. У 1982 годзе абраны загадчыкам страўнікава-кішачным з абдамінальнай хірургіяй Навукова-даследчага інстытута гастраэнтэралогіі Акадэміі навук Таджыкскай ССР<ref name="БДМУ" />. З 1989 года — старэйшы навуковы супрацоўнік. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Прогнозирование и профилактика некоторых послеоперационных осложнений в хирургии язвенной болезни»<ref name="БДМУ1">[https://www.bsmu.by/page/11/1489/ Рычагов Григорий Петрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417162200/https://www.bsmu.by/page/11/1489/ |date=17 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} // Сайт БДМУ</ref>. З 1990 па верасень 2009 года Р. П. Рычагоў у [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце]] на пасадзе загадчыка кафедры агульнай хірургіі<ref name="БДМУ1" />, з 1993 года ў званні прафесара. З 1996 года — галоўны хірург-кансультант Рэспубліканскай бальніцы Упраўлення справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь<ref name="БДМУ" />. Памёр 28 сакавіка 2023 года пасля працяглай хваробы<ref name="БДМУ2">[https://www.bsmu.by/novosti/novosti-kafedry-obshchey-khirurgii/pamyati-professora-g-p-rychagova/ Памяти профессора Г.П. Рычагова] {{ref-ru}} // Сайт БДМУ</ref>. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Аўтар навуковых прац па агульнай хірургіі, хірургічнай [[Гастраэнтэралогія|гастраэнтэралогіі]], малаінвазіўных і лазерных тэхналогіях. Аўтар і сааўтар больш за 400 навуковых публікацый, 13 вынаходстваў, 6 рацыяналізатарскіх прапаноў<ref name="БДМУ1" />. Член вучонага савета [[БелМАПА|Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі]] па абароне дысертацый па спецыяльнасцям хірургія, уралогія і анестэзіялогія. Намеснік старшыні навуковага таварыства хірургаў Беларусі, член Міжнароднага таварыства хірургаў і гастраэнтэролагаў, Еўрапейскай асацыяцыі хірургаў, Расійскага таварыства эндаскапічных хірургаў. Прымаў удзел у арганізацыі і правядзенні шэрагу з’ездаў і пленумаў навуковага таварыства хірургаў Рэспублікі Беларусь, тэматычных навуковых канферэнцый. Неаднаразова выступаў з дакладамі на Міжнародных канферэнцыях у [[Афіны|Афінах]], [[Рым]]е, [[Гановер]]ы, [[Кракаў|Кракаве]], [[Варшава|Варшаве]], [[Прага|Празе]], [[Брусель|Бруселі]], [[Дубай (горад)|Дубаі]]. Галоўны рэдактар часопіса «Хирургия. Восточная Европа»<ref name="БДМУ1" />. Сярод апублікаванага: * Прогнозирование и профилактика послеоперационных осложнений в хирургии язвенной болезни. — Душанбе: Ирфон, 1991. — 157,[2] с.: ил.; 20 см; ISBN 5-667-00420-8; * Ошибки, опасности и осложнения в желудочной хирургии. — Мн., 1993; * Хирургические болезни: учебник для студентов учреждений высшего образования по специальностям «Медико-профилактическое дело», «Стоматология»: в 2 ч. / Г. П. Рычагов, А. Н. Нехаев. — Мн.: [[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]], 2012; * Практические навыки в общей хирургии. Учебное пособие. — Мн.: Вышэйшая школа, 2012. == Узнагароды == Узнагароджаны знакам «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» (1995), Ганаровымі граматамі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2009) і Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, Ганаровай граматай і нагрудным знакам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (2008). У 2000 годзе атрымаў спецыяльную стыпендыю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за індывідуальныя паказчыкі ў працы<ref name="БДМУ1" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рычагоў Рыгор Пятровіч||528}} == Спасылкі == * [https://www.bsmu.by/page/3/1183/ Рычагов Григорий Петрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417162142/https://www.bsmu.by/page/3/1183/ |date=17 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} // Сайт [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]] * [https://www.bsmu.by/page/11/1489/ Рычагов Григорий Петрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417162200/https://www.bsmu.by/page/11/1489/ |date=17 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} // Сайт БДМУ * [http://med.by/content/znamdate/znamdate2009.pdf Здравоохранение Беларуси: Знаменательные и юбилейные даты. 2009 год. / Сост. Н. Ф. Змачинская, Л. В. Хлус. Музей истории медицины Беларуси ГУ «Республиканская научная медицинская библиотека». — Мн., 2009. — С. 64.] {{ref-ru}} * [https://bypatents.com/patents/rychagov-grigorijj-petrovich База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417162133/https://bypatents.com/patents/rychagov-grigorijj-petrovich |date=17 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рычагоў Рыгор Пятровіч}} [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Таджыкістана]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] 0nlxpv1dpxgvjjualc85zeikzuwbzhp Голая Манашка 0 687134 5122835 4886368 2026-04-06T20:12:06Z Pabojnia 135280 афармленне 5122835 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў | Назва = Голая Манашка | Іншая назва = «Дзень Незалежнасці», «NakdNun» | Гады = з 1998 | Жанры = | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] | Горад = [[Мінск]] | Краіны = [[Беларусь]] }} '''«ГОлая МАНашка»''', спачатку '''«Дзень Незалежнасці»''', з 2016 таксама вядомы як '''«NakdNun»''' — беларускі рок-гурт, заснаваны ў 1998 годзе вакалістам і гітарыстам Фёдарам Жывалеўскім<ref>{{Cite web |url=https://tuzinfm.by/performer/114/fiodar-zyvaleuski-holaja-manaska.html |title=Архіўная копія |access-date=15 верасня 2021 |archive-date=15 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915142759/https://tuzinfm.by/performer/114/fiodar-zyvaleuski-holaja-manaska.html |url-status=dead }}</ref>. Удзельнік «[[Басовішча]]» 2001 года{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=78|s=|S=|с=|g=|name=}}. Ствараюць музыку ў жанрах [[грандж]], [[рэгі]], [[панк-рок]]{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=78|s=|S=|с=|g=|name=}} Ад пачатку існавання «Голая Манашка» працуе ў некалькіх музычных кірунках пераважна альтэрнатыўнага характару. У 2016 годзе яго новая фармацыя стала называцца «NakdNun». == Удзельнікі == * Фёдар Жывалеўскі — вакал, гітара (1998-), гукарэжысура (2016-) * [[Васіль Сяргеевіч Ярмоленка|Васіль Ярмоленка]] — гітара (2004(?)—?) * Андрэй Цярэшчанка — бас-гітара (1999-?) * Андрэй Бакей — бас-гітара (2003) * Павел Палонскі — бас-гітара (?—2006—?) * Кірыл «Фрэд» — бас-гітара (2007) * Сяргей Бялоў — бас-гітара (2008—2009) * Аляксандр «Руды» Ільін — бас-гітара (2016-) * Дзмітрый «Оранж» — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] (1998—2013) * Ігар Юшкевіч — электрабіты (2016) * Уладзімір Яўменчык — гукарэжысура (1998—2008) * Віктар Фурс — гукарэжысура (2005-?) * Ягор Макажэнаў — гукарэжысура (2011—2016) == Дыскаграфія == === Альбомы === * «''Папараць-кветка»'' (альбом, [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]]) * «''Неба блакітнае»'' ([[спліт-альбом]] з гуртом «S.D.M.», [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «''Алілуя»'' (альбом, 2009) * «''Davajcie tančyć collection»'' (альбом, 2016) * «''Песняры Новай Хвалі»'' (альбом, 2018) * «''19''» (альбом, 2023) === Сінглы === * «''Я не пярэварацень»'' (кватэрнік, 2013) * ''«Мама ляля''» (відэасінгл, 2016) * ''«Дзяўчынка''» ost Hard Reboot * ''«Нясуха»'' (сінгл, 2017) * ''«Niemien»'' (сінгл, 2017) * ''«Дэжа вю»'' (сінгл, 2017) * ''«Шэры кот»'' (сінгл, кліп 2018) * ''«Сталіца»'' (сінгл, кліп 2018) * ''«Снег»'' (сінгл, 2019) * ''«Узровень»'' (сінгл, 2019) * «''Нацюрморт- Мадэрн — Клей»'' (самотнік, 2019) * ''«Сіроп з парадоксамі p l u s»'' (сінгл, 2019) * ''«О, мой Бог»'' (сінгл, 2019) * ''«Саюз Юнацтва»'' (сінгл, 2019) * ''«Мёртвая мова»'' (сінгл, 2019) * ''«неба блакітнае VHS»'' (кліп 2021) === Удзел у зборніках === * «''[[Hardcoreманія: чаду!]]»'' ([[2002 год у гісторыі музыкі|2002]]), трэк «Стандарты маралі» * (на праўдзе песня гурта [[N.R.M.]]) «''[[Генералы айчыннага року]]»'' ([[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]), трэк «Лясная песня» — памылкова ўключана ў дыскаграфію гурта Мартыненкам, а таксама ў «Энцыклапедыі беларускай папулярнай музыкі» * «''[[Дні лятуць. Песні з-за кратаў]]»'' ([[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]), трэк «Павязаны» * ''«[[Чарнобыльскі вецер]]»'' (2006), трэк «Радыяктыўны Фон» * ''«{{нп3|Не заганяйся|Не заганяйся|be-x-old|Не заганяйся}}»'' (2007), трэк «Боль»{{Удакладніць}} * ''«[[Прэм’ер Тузін 2008]]»'', трэк «Свабода» * ''«[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]»'' (2009), трэкі «Nienavidžu», «Nie Pakidaj Mianie Tut» * ''«[[Прэм’ер Тузін 2009]]»'', трэк «Атрута» * ''«Гранж:BY»'' (2012), трэк «Ненавіджу» * ''«A Tribute to [[Deviation|DEVIATION]]»'' (2018), трэк «Грамадзянская вайна» * ''«Пост-панк: СНГ»'' (2021), трэк «Нацюрморт» == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д. П.]] |частка = Голая Манашка |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Зміцер Колас |год = 2008 |том = |старонкі = 78 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be |ref =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі }} == Артыкулы == * https://nestor.minsk.by/mg/2006/22/mg62204.html * https://udf.name/news/kultura/2313-lidyeru-belaruskaj-rok-grupy-pagrazhae-da-13-god.html * https://euroradio.fm/5-samyh-guchnyh-aryshtau-dzeyachau-kultury-u-belarusi * https://belaruspartisan.by/life/247073/?mob=yes&PAGEN_1=22 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210921071255/https://belaruspartisan.by/life/247073/?mob=yes&PAGEN_1=22 |date=21 верасня 2021 }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070428042056/http://goman.iatp.by/table.html Афіцыйны сайт (архіўная копія)] {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] kzms562yl89gehrzdilkpufprpk2c3t Пераклад Бібліі Беларускага экзархата РПЦ 0 693805 5122975 4947552 2026-04-07T06:45:10Z Economico-geographer 399 /* Бібліяграфія */ 5122975 wikitext text/x-wiki '''Перакла́д Бі́бліі Белару́скага экзарха́та РПЦ''' быў пачаты ў [[1992]] годзе па благаславенні Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта (Вахрамеева)]]<ref name="belta">[http://blr.belta.by/culture/view/peraklad-svjashchennaga-pisannja-novaga-zapavetu-na-belaruskuju-movu-prezentavany-u-minsku-63819-2017/ Пераклад Свяшчэннага Пісання Новага Запавету на беларускую мову прэзентаваны ў Мінску]</ref> і на цяперашні час працягваецца. Перакладам займаюцца члены Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы, якія пачалі гэтую працу ў супрацоўніцтве з Біблейскім таварыствам у Беларусі. 15 лістапада [[2017]] года [[Беларуская праваслаўная царква]] (БПЦ) прэзентавала ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] свой пераклад Новага Запавету на беларускую мову. Пераклад зроблены са старажытнагрэчаскага тэксту, які традыцыйна ўжываецца ў праваслаўнай царкве. У працэсе сваёй работы Біблейская камісія аналізавала і ўлічвала ранейшыя спробы перакладу Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Выкарыстоўваліся таксама розныя пераклады Бібліі на рускую, украінскую, польскую, англійскую і іншыя мовы.<ref name="belta" /> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Евангелие Господа нашего Иисуса Христа. Святое Евангелие от Матфея : на четырех языках: эллинском, славянском, российском и белорусском : с параллельными местами / [по благословению Синода Белорусской Православной Церкви Московского Патриархата] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = Белорусский Экзархат |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 235, [11], [16] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 1 |isbn = |тыраж = 50000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста. Святое Евангелле паводле Марка : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Выдавецтва Беларускага Экзархата |год = 1999 |том = |старонкі = |старонак = 156 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 2 |isbn = 985-65-03-15-9 |тыраж = }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Лукі : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Свята-Петра-Паўлаўскі сабор |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 262, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 3 |isbn = 985-6594-13-8 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Іаана : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Праваслаўны прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = 198, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 4 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Дзеянні святых апосталаў : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Мінская фабрыка каляровага друку |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 271 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 5 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Свяшчэннае Евангелле : [богаслужбовае] / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Варшаўскага і ўсяе Польшчы Савы і мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выд. |месца = Гайнаўка |выдавецтва = Bratczyk |год = 2008 |том = |старонкі = |старонак = 303, [1], [4] |серыя = |isbn = 978-83-883255-12-0 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; адказны рэдактар перакладу протаіерэй Сергій Гардун] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора : Медыял |год = 2017 |том = |старонкі = |старонак = 542, [1] |серыя = |isbn = 978-985-6594-63-5, 978-985-6914-45-7 |тыраж = 6000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = The Gideons International : МХРБ "Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь" |год = 2018 |том = |старонкі = |старонак = 499, [13] |серыя = |isbn = |тыраж = 30000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Пасланні Саборныя і да Рымлян : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Веніаміна, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі. ИС Б24-311-0117] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Медыял |год = 2023 |том = |старонкі = |старонак = 239 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 6 |isbn = 978-985-7229-81-9 |тыраж = 120 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://dabravesce.by/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] * [https://bible.by/bbc/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] {{Пераклады Бібліі на беларускую мову}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пераклад Бібліі Беларускага экзархата РПЦ}} [[Катэгорыя:Праваслаўе ў Беларусі]] 07tpf22uwwpcu9t4f1sh7y044dhre2e 5122990 5122975 2026-04-07T07:14:34Z Economico-geographer 399 /* Бібліяграфія */ 5122990 wikitext text/x-wiki '''Перакла́д Бі́бліі Белару́скага экзарха́та РПЦ''' быў пачаты ў [[1992]] годзе па благаславенні Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта (Вахрамеева)]]<ref name="belta">[http://blr.belta.by/culture/view/peraklad-svjashchennaga-pisannja-novaga-zapavetu-na-belaruskuju-movu-prezentavany-u-minsku-63819-2017/ Пераклад Свяшчэннага Пісання Новага Запавету на беларускую мову прэзентаваны ў Мінску]</ref> і на цяперашні час працягваецца. Перакладам займаюцца члены Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы, якія пачалі гэтую працу ў супрацоўніцтве з Біблейскім таварыствам у Беларусі. 15 лістапада [[2017]] года [[Беларуская праваслаўная царква]] (БПЦ) прэзентавала ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] свой пераклад Новага Запавету на беларускую мову. Пераклад зроблены са старажытнагрэчаскага тэксту, які традыцыйна ўжываецца ў праваслаўнай царкве. У працэсе сваёй работы Біблейская камісія аналізавала і ўлічвала ранейшыя спробы перакладу Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Выкарыстоўваліся таксама розныя пераклады Бібліі на рускую, украінскую, польскую, англійскую і іншыя мовы.<ref name="belta" /> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Евангелие Господа нашего Иисуса Христа. Святое Евангелие от Матфея : на четырех языках: эллинском, славянском, российском и белорусском : с параллельными местами / [по благословению Синода Белорусской Православной Церкви Московского Патриархата] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = Белорусский Экзархат |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 235, [11], [16] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 1 |isbn = |тыраж = 50000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста. Святое Евангелле паводле Марка : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Выдавецтва Беларускага Экзархата |год = 1999 |том = |старонкі = |старонак = 156 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 2 |isbn = 985-65-03-15-9 |тыраж = }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Лукі : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Свята-Петра-Паўлаўскі сабор |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 262, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 3 |isbn = 985-6594-13-8 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Іаана : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Праваслаўны прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = 198, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 4 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Свяшчэннае Евангелле : [пераклад на беларускую мову] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская Праваслаўная Царква |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 303, [1], [4] |серыя = |isbn = 978-985-6594-25-3 |тыраж = 2500 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Свяшчэннае Евангелле : [богаслужбовае] / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Варшаўскага і ўсяе Польшчы Савы і мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выд. |месца = Гайнаўка |выдавецтва = Bratczyk |год = 2008 |том = |старонкі = |старонак = 303, [1], [4] |серыя = |isbn = 978-83-883255-12-0 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Дзеянні святых апосталаў : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Мінская фабрыка каляровага друку |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 271 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 5 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; адказны рэдактар перакладу протаіерэй Сергій Гардун] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора : Медыял |год = 2017 |том = |старонкі = |старонак = 542, [1] |серыя = |isbn = 978-985-6594-63-5, 978-985-6914-45-7 |тыраж = 6000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = The Gideons International : МХРБ "Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь" |год = 2018 |том = |старонкі = |старонак = 499, [13] |серыя = |isbn = |тыраж = 30000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Пасланні Саборныя і да Рымлян : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Веніаміна, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі. ИС Б24-311-0117] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Медыял |год = 2023 |том = |старонкі = |старонак = 239 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 6 |isbn = 978-985-7229-81-9 |тыраж = 120 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://dabravesce.by/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] * [https://bible.by/bbc/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] {{Пераклады Бібліі на беларускую мову}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пераклад Бібліі Беларускага экзархата РПЦ}} [[Катэгорыя:Праваслаўе ў Беларусі]] qi8i1cifjgqy13i7fn7ehdvz947sy4m 5122991 5122990 2026-04-07T07:20:41Z Economico-geographer 399 афармленне 5122991 wikitext text/x-wiki {{Пераклад Бібліі | назва = Біблія | выява = | поўная назва = Пераклад Бібліі Беларускага экзархата РПЦ | іншыя назвы = | скарачэнне = | мова перакладу = [[Беларуская мова|беларуская]] | публікацыя_СЗ = | публікацыя_НЗ = [[2017]] | публікацыя_цалкам = | неканон = | аўтар = | крыніца перакладу = | мова крыніцы = [[старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаская]] | тып перакладу = | выдавецтва = | тыраж = | канон = праваслаўны | спасылка = https://dabravesce.by/ | Рд1:1-3 = <small></small> | Ян3:16 = <small>Бо так узлюбíў Бог свет, што Сына Свайго Адзінароднага даў, каб кожны, хто ве́руе ў Яго, не загíнуў, але меў жыццё вечнае</small> }} '''Перакла́д Бі́бліі Белару́скага экзарха́та РПЦ''' быў пачаты ў [[1992]] годзе па благаславенні Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта (Вахрамеева)]]<ref name="belta">[http://blr.belta.by/culture/view/peraklad-svjashchennaga-pisannja-novaga-zapavetu-na-belaruskuju-movu-prezentavany-u-minsku-63819-2017/ Пераклад Свяшчэннага Пісання Новага Запавету на беларускую мову прэзентаваны ў Мінску]</ref> і на цяперашні час працягваецца. Перакладам займаюцца члены Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы, якія пачалі гэтую працу ў супрацоўніцтве з Біблейскім таварыствам у Беларусі. 15 лістапада [[2017]] года [[Беларуская праваслаўная царква]] (БПЦ) прэзентавала ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] свой пераклад Новага Запавету на беларускую мову. Пераклад зроблены са старажытнагрэчаскага тэксту, які традыцыйна ўжываецца ў праваслаўнай царкве. У працэсе сваёй работы Біблейская камісія аналізавала і ўлічвала ранейшыя спробы перакладу Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Выкарыстоўваліся таксама розныя пераклады Бібліі на рускую, украінскую, польскую, англійскую і іншыя мовы.<ref name="belta" /> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Евангелие Господа нашего Иисуса Христа. Святое Евангелие от Матфея : на четырех языках: эллинском, славянском, российском и белорусском : с параллельными местами / [по благословению Синода Белорусской Православной Церкви Московского Патриархата] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = Белорусский Экзархат |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 235, [11], [16] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 1 |isbn = |тыраж = 50000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста. Святое Евангелле паводле Марка : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Выдавецтва Беларускага Экзархата |год = 1999 |том = |старонкі = |старонак = 156 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 2 |isbn = 985-65-03-15-9 |тыраж = }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Лукі : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Свята-Петра-Паўлаўскі сабор |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 262, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 3 |isbn = 985-6594-13-8 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Святое Евангелле паводле Іаана : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Праваслаўны прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = 198, [4], [1] |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 4 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Свяшчэннае Евангелле : [пераклад на беларускую мову] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская Праваслаўная Царква |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 303, [1], [4] |серыя = |isbn = 978-985-6594-25-3 |тыраж = 2500 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Свяшчэннае Евангелле : [богаслужбовае] / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Варшаўскага і ўсяе Польшчы Савы і мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выд. |месца = Гайнаўка |выдавецтва = Bratczyk |год = 2008 |том = |старонкі = |старонак = 303, [1], [4] |серыя = |isbn = 978-83-883255-12-0 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Дзеянні святых апосталаў : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Мінская фабрыка каляровага друку |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 271 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 5 |isbn = 978-985-454-499-1 |тыраж = 1000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; адказны рэдактар перакладу протаіерэй Сергій Гардун] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора : Медыял |год = 2017 |том = |старонкі = |старонак = 542, [1] |серыя = |isbn = 978-985-6594-63-5, 978-985-6914-45-7 |тыраж = 6000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / [пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = The Gideons International : МХРБ "Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь" |год = 2018 |том = |старонкі = |старонак = 499, [13] |серыя = |isbn = |тыраж = 30000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Пасланні Саборныя і да Рымлян : на чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай : з паралельнымі месцамі / [пер. на беларус. мову Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы ; па благаславенню мітрапаліта Мінскага і Заслаўскага Веніаміна, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі. ИС Б24-311-0117] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Медыял |год = 2023 |том = |старонкі = |старонак = 239 |серыя = Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста ; кн. 6 |isbn = 978-985-7229-81-9 |тыраж = 120 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://dabravesce.by/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] * [https://bible.by/bbc/ Новы Запавет у перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы] {{Пераклады Бібліі на беларускую мову}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пераклад Бібліі Беларускага экзархата РПЦ}} [[Катэгорыя:Праваслаўе ў Беларусі]] io1rzam4q6l7uozw7kthczcywz1tp1w Прынцэса-нявеста (фільм) 0 695863 5122837 5011859 2026-04-06T20:13:39Z Pabojnia 135280 афармленне 5122837 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Прынцэса-нявеста'''» ({{lang-en|The Princess Bride}}) — амерыканскі прыгодніцкі фільм [[1987 год у гісторыі кіно|1987]] года рэжысёра [[Роб Райнер|Роба Райнера]]. Карціна пастаўлена па матывах аднайменнага рамана {{нп5|Уільям Голдман|Уільяма Голдмана|en|William Goldman}}, які і адаптаваў сваю кнігу для вялікага экрана. Галоўныя ролі выканалі {{нп5|Кэры Элвес||en|Cary Elwes}}, [[Робін Райт]], {{нп5|Мэндзі Пацінкін||en|Mandy Patinkin}}, {{нп5|Крыс Сарандан||en|Chris Sarandon}}, {{нп5|Крыстафер Гест||en|Christopher Guest}}, {{нп5|Уолес Шон||en|Wallace Shawn}}, {{нп5|Андрэ Гігант||en|André the Giant}}<ref name="IMDb" />. Прэм’ера фільма адбылася 25 верасня 1987 года ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Карціна была добра прынята крытыкамі, але мела сціплы касавы поспех. У 2016 годзе фільм быў унесены ў [[Нацыянальны рэестр фільмаў]], якія лічацца «''культурна, гістарычна ці эстэтычна значнымі''». == Сюжэт == Да хворага, змушанага заставацца дома хлопчыка ({{нп5|Фрэд Сэвідж||en|Fred Savage}}) прыходзіць дзядуля ([[Пітэр Фальк]]). Ён прыносіць хлопчыку ў падарунак кнігу С. Моргенштэрна «''Прынцэса-нявеста''», якую адразу ж пачынае чытаць унуку. У выдуманай краіне Флорын на маленькай ферме жыла цудоўная дзяўчына па імені Пералеска ([[Робін Райт]]). Яе любімым заняткам было катацца на кані і даймаць рознымі паручэннямі маладога парабка Уэстлі ({{нп5|Кэры Элвес||en|Cary Elwes}}), які працаваў на ферме. І на ўсе яе загады, нават часам даволі бессэнсоўныя, ён заўсёды адказваў толькі адно: «''Як пажадаеце''». З часам Пералеска зразумела, што Уэстлі закаханы ў яе і што яна адказвае яму ўзаемнасцю. Каб зарабіць грошай на вяселле, Уэстлі вымушаны пакінуць ферму і шукаць удачы за морам. Неўзабаве Пералеска атрымлівае вестку, што карабель, на якім адплыў Уэстлі, быў захоплены Страшным Піратам Робертсам, які ніколі не пакідае палонных у жывых. Забітая горам Пералеска заяўляе, што больш нікога і ніколі не пакахае. Мінае пяць гадоў, і Пералеска, якая лічыць Уэстлі мёртвым, згаджаецца заручыцца з прынцам Хампердынкам ({{нп5|Крыс Сарандан||en|Chris Sarandon}}), які звярнуў на яе ўвагу. Аднак перад самым вяселлем дзяўчыну выкрадаюць трое бандытаў: сіцылійскі крымінальны геній Візіні ({{нп5|Уолес Шон||en|Wallace Shawn}}), іспанскі майстар фехтавання Ініга Мантоя ({{нп5|Мэндзі Пацінкін||en|Mandy Patinkin}}) і гігант з Грэнландыі па імені Фэззік ({{нп5|Андрэ Гігант||en|André the Giant}}). Праз некаторы час яны заўважаюць, што іх пераследуе чалавек у масцы, апрануты ў чорнае. Адначасова ў пагоню за бандытамі выступае і прынц Хампердынк. Каб пазбавіцца ад чалавека ў чорным, ад банды аддзяляецца Ініга Мантоя. Будучы чалавекам гонару, ён дапамагае пераследніку падняцца да сябе на скальную пляцоўку, а перад паядынкам цікавіцца, ці не шасціпалы яго супернік. Чалавек у чорным паказвае рукі, на кожнай з якіх па пяць пальцаў. Тады Ініга расказвае, што яго бацьку-каваля, забіў чалавек з шасцю пальцамі на правай руцэ. Ён замовіў у майстра шпагу і не пажадаў яму плаціць. Ініга, які быў тады дзіцём, не змог адпомсціць забойцу, а той неўзабаве бясследна знік. Іспанец даў бацьку клятву помсты і дзеля гэтага вывучыўся па-майстэрску валодаць шпагай і дваццаць гадоў запар шукаў шасціпалага. Скончыўшы свой аповед, Ініга б’ецца на шпагах з чалавекам у чорным, але прайграе. Тым не менш пераможца, не жадаючы забіваць такога вялікага майстра, якім сябе паказаў іспанец, проста аглушае яго. Спыніць загадкавага пераследніка спрабуе гігант Фэззік — ён згаджаецца змагацца без зброі, урукапашную, але таксама аказваецца пераможаны спрытным праціўнікам. Той, прытрымліваючыся сваіх ранейшых прынцыпаў, пакідае волата ў жывых. Далей чалавек у чорным наганяе Візіні, які трымае Пералеску ў якасці закладніцы, і прапануе яму інтэлектуальную дуэль. Ён налівае віно ў два келіхі і адзін атручвае — Візіні трэба адгадаць, у які з кубкаў падсыпаны яд. Пасля доўгіх разважанняў Візіні асушае адзін з келіхаў і імгненна памірае, бо атрута была ў абодвух кубках. Чалавек жа ў чорным шмат працаваў над тым, каб выпрацаваць імунітэт да гэтага яду. Вызваліўшы Пералеску, чалавек у чорным заяўляе ёй, што ён — той самы Страшны Пірат Робертс, які забіў Уэстлі. Падчас размовы Робертс сцвярджае, што памятае, як забіў Уэстлі, і што той быў бы вельмі расчараваны, што яго нявеста аказалася няздольнай на каханне і з карыслівых памкненняў выходзіць замуж за прынца. Пералеска ў лютасці штурхае яго з высокага ўзгорку і крычыць, што жадае яму смерці, але ў адказ чуе: «''Як пажадаеце''». Пералеска разумее, што перад ёй быў сам Уэстлі, і кідаецца за ім з гары. Пазней Уэстлі расказвае сваю гісторыю. Аказваецца, што сапраўдны Робертс шмат гадоў таму адышоў ад спраў, і яго тытул і імя ўвесь гэты час перадаваліся ад аднаго пірата да іншага. У выніку папярэдні Робертс, які сапраўды захапіў Уэстлі і быў крануты яго гісторыяй, зрабіў яго сваім пераемнікам і правадыром піратаў. Аднак зараз, пасля ўз’яднання з каханай дзяўчынай, Уэстлі хоча кінуць пірацкае рамяство. Тым часам прынц, з’яўляючыся выдатным следапытам, пераследуе закаханых па пятах. Пералеска і Уэстлі, уцякаючы ад пагоні, хаваюцца ў Вогненных тапінах, дзе Уэстлі некалькі разоў ратуе сваю каханую ад гібелі. Тым не менш Хампердынк усё адно знаходзіць іх. Пералеска вяртаецца да прынца ў абмен на абяцанне, што Уэстлі адпусцяць, аднак Хампердынк, падмануўшы нявесту, аддае палоннага свайму дарадцу графу Тайрану Ругену ({{нп5|Крыстафер Гест||en|Christopher Guest}}), які, даследуючы боль, ставіць вопыты на людзях у таемнай камеры катаванняў — «''Яміне адчаю''». Патрапіўшы ў палон, Уэстлі бачыць, што на правай руцэ графа шэсць пальцаў. Пералеска заяўляе Хампердынку, што не выйдзе за яго замуж, таму што кахае Уэстлі. Прынц прапануе здзелку — ён адправіць на пошукі Уэстлі, які з піратамі нібы плавае каля берагоў Флорына, свае самыя хуткія караблі, але калі Уэстлі не з’явіцца, то Пералеска павінна будзе выйсці за Хампердынка. Дзяўчына згаджаецца, але з часам разумее, што прынц ашукаў яе, і кідае яму ў твар абвінавачванне ў баязлівасці. Разгневаны Хампердынк спускаецца ў «''Яміну адчаю''», і забівае Уэстлі. Ініга, які не ведае пра смерць Візіні, і чакае яго вяртання, жыве ў Зладзейскім лесе каля каралеўскага замка. Фэззік жа запісаўся ў Брутальны атрад, які загадаў сфарміраваць Хампердынк, каб напярэдадні вяселля ачысціць Зладзейскі лес. Падчас аблавы ў лесе сябры сустракаюцца, і Фэззік расказвае Ініга, што Візіні памёр, а граф Руген — шасціпалы. Ініга разумее, што ўдваёх з гігантам яны не змогуць перамагчы ахову замка, і вырашае прыцягнуць чалавека ў чорным. У іх атрымоўваецца знайсці камеру катаванняў, а ў ёй мёртвага Уэстлі. Сябры адпраўляюцца да старога чараўніка Макса ({{нп5|Білі Крыстал||en|Billy Crystal}}), у надзеі набыць цуд. Той не хоча брацца за справу, але калі даведваецца, што гэта прынясе пакуты прынцу, то згаджаецца прыгатаваць ажыўляючую пілюлю. Утрох сябры распрацоўваюць план, як пракрасціся ў замак, і паспяхова яго ажыццяўляюць, запалохваючы і разганяючы ахову. Ініга знаходзіць Ругена, і ў працяглым паядынку забівае яго, стрымаўшы дадзеную бацьку клятву. Уэстлі і Пералеска сустракаюцца зноў. Паядынку з прынцам не адбываецца: баязлівы кіраўнік сам кідае шпагу на падлогу. Усе чацвёра разам пакідаюць замак. Пералеска і Уэстлі збіраюцца жыць мірным жыццём, і прапануюць Ініга стаць новым Страшным Піратам Робертсам. == Акцёрскі склад == '''Абрамленне''' {{Спіс роляў | {{нп5|Фрэд Сэвідж||en|Fred Savage}} | ''хлопчык, якому чытаюць казку'' | [[Пітэр Фальк]] | ''дзядуля'' / ''расказчык'' | {{нп5|Бэтсі Брэнтлі||en|Betsy Brantley}} | ''маці'' }} '''Асноўная гісторыя''' {{Спіс роляў | {{нп5|Кэры Элвес||en|Cary Elwes}} | ''Уэстлі'' / ''страшны пірат Робертс'' / ''чалавек у чорным'' | [[Робін Райт]] | ''Пералеска'' / ''прынцэса-нявеста'' | {{нп5|Мэндзі Пацінкін||en|Mandy Patinkin}} | ''Ініга Мантоя'' | {{нп5|Крыс Сарандан||en|Chris Sarandon}} | ''прынц Хампердынк'' | {{нп5|Крыстафер Гест||en|Christopher Guest}} | ''граф Тайран Руген'' | {{нп5|Уолес Шон||en|Wallace Shawn}} | ''Візіні'' | {{нп5|Андрэ Гігант||en|André the Giant}} | ''Фэззік'' | {{нп5|Пітэр Кук||en|Peter Cook}} | ''выразны святар'' | {{нп5|Мэл Сміт||en|Mel Smith}} | ''Альбінос'' | [[Кэрал Кейн]] | ''Валеры, жонка Макса'' | {{нп5|Білі Крыстал||en|Billy Crystal}} | ''чараўнік Макс'' | {{нп5|Марджэры Мейсан||en|Margery Mason}} | ''старая, што фукае'' | {{нп5|Малкальм Сторы||en|Malcolm Storry}} | ''Елін'' | {{нп5|Уілабі Грэй||en|Willoughby Gray}} | ''кароль'' }} == Саўндтрэк == Музычнае суправаджэнне да фільма напісаў {{нп5|Марк Нопфлер||en|Mark Knopfler}}. Выключэннем з’яўляецца песня «''Storybook Love''», кампазітар і выканаўца якой — {{нп5|Вілі Дэвіль||en|Willy DeVille}}. {{tracklist | collapsed = | headline = | title1 = Once upon a Time… Storybook Love | length1 = 4:00 | title2 = I Will Never Love Again | length2 = 3:04 | title3 = Florin Dance | length3 = 1:32 | title4 = Morning Ride | length4 = 1:36 | title5 = The Friends' Song | length5 = 3:02 | title6 = The Cliffs of Insanity | length6 = 3:18 | title7 = The Swordfight | length7 = 2:43 | title8 = Guide My Sword | length8 = 5:11 | title9 = The Fire Swamp and the Rodents of Unusual Size | length9 = 4:47 | title10 = Revenge | length10 = 3:51 | title11 = A Happy Ending | length11 = 1:52 | title12 = Storybook Love | length12 = 4:24 }} == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 7 кінаўзнагародамі і яшчэ 10 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0093779/|title=The Princess Bride (1987) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-12-14}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0093779/awards|title=The Princess Bride — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-12-14}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|0093779|Прынцэса-нявеста}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы фэнтэзі-фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1987 года]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 1987 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы 1987 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 1987 года]] [[Катэгорыя:Рамантычныя кінакамедыі]] [[Катэгорыя:Сатырычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Экранізацыі раманаў]] [[Катэгорыя:Фільмы Роба Райнера]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Уільяма Голдмана]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] [[Катэгорыя:Фільмы 20th Century Fox]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сатурн»]] 1hdoufygyqiii7zmuu45ae2fpxt9ns3 Восьмы канал 0 699464 5122819 5111575 2026-04-06T18:29:31Z Stvfootball 148407 30 сакавіка 2026 года "Восьмы канал" скончыў кругласутачнае вяшчанне 5122819 wikitext text/x-wiki {{Тэлеканал |слоган = Вось - мой! Як ні круці! }} '''ЗАТ «8 КАНАЛ»''' — беларускі тэлеканал. Як СМІ, зарэгістраваны 19 жніўня 1996 года, прыступіў да вяшчання сваіх праграм 3 кастрычніка 1996 у 18:00. Хоць, па неафіцыйных даных, ён вяшчаў яшчэ з пачатку 1990-х гадоў, паказваючы галівудскія баевікі ў дрэннай якасці<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27012476.html Страчаны шанец імпічмэнту]</ref>, і з таго часу па цяперашні пазіцыянуецца як інфармацыйна-забаўляльны. Першапачаткова сігнал канала магчыма было прыняць толькі на самаробную антэну. У цяперашні час «8 канал» ажыццяўляе кругласутачнае вяшчанне. Кампанія ЗАТ «8 канал» займаецца вытворчасцю дакументальных фільмаў, тэлевізійных праграм, рэпартажаў, выпускаў навін і спансаваннем спартыўных мерапрыемстваў. Аснову тэлепраграм складаюць перадачы ўласнай вытворчасці, фільмы, дакументальныя цыклы, мастацкія серыялы для дзяцей і дарослых. Транслюецца ў базавых аналагавых і лічбавых пакетах усіх асноўных кабельных аператараў па Рэспубліцы Беларусь, у аператараў IPTV і аператараў эфірнай лічбавай трансляцыі DVB-T2. Тэлеперадачы канала выходзяць на рускай і беларускай мовах. 1 студзеня 2001 года на 8-метровым канале у Мінску было пачата вяшчанне тэлеканала [[СТБ]]. У гэтым жа годзе «8 канал» пабудаваў уласны тэлевяшчальны цэнтр: перадатчык, перадавальная антэна і мачта знаходзяцца ва ўласнасці кампаніі, і ў канцы снежня 2001 года канал аднавіў сваю працу на 11-мятровым канале ў сталіцы Беларусі. 21 студзеня 2019 года тэлеканал перайшоў на фармат вяшчання HD<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/tb/13851-8-kanal-nachal-veschanie-hd.html|title=8 канал (Беларусь) начал вещание в HD-формате|publisher=TVnews.by {{!}} Новости ТВ, IT и коммуникаций|lang=ru|accessdate=2019-01-29}}</ref>. 28 ліпеня 2025 года тэлеканал перайшоў на кругласутачнае вяшчанне, якое скончылася 30 сакавіка 2026 года. == Цікавы факт == * За нявыплату вяшчання тэлеканал быў выключаны з першага мультыплекса, а асноўнае месца было аддадзена тэлеканалу які толькі стварыўся — [[Беларусь 3]]. У цяперашні час тэлеканал уваходзіць у другі камерцыйны мультыплекс<ref>{{Cite web|accessdate=2015-11-15|title=8 Канал. Охват вещания.|url=http://8channel.tv/news/1162/|publisher=8channel.tv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117021702/http://8channel.tv/news/1162/|archivedate=2015-11-17|url-status=dead}}</ref>. Да лістапада 2015 года вяшчаў у адкрытым доступе. == Аналагавае вяшчанне == 03.10.1996 — 15.05.2015 * [[Віцебск]] 24 канал * [[Мінск]] 8 і 11 каналы == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090106145621/http://bdg.by/news/news.htm?3965,1 Тэлебачанне: у ЗАТ «8 канал» забралі частату] — [[Белорусская деловая газета]] * [https://web.archive.org/web/20160304135359/http://vminsk.by/news/30/20310/ 8-ы канал гатовы аднавіцца] — [[Вечерний Минск]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларускія тэлеканалы}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]] 511lko1dwn27njd69jmsjfxlbpc4jgz Пераклад Бібліі Бокуна 0 699795 5122974 5113060 2026-04-07T06:33:48Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5122974 wikitext text/x-wiki {{Пераклад Бібліі | назва = Біблія | выява = | поўная назва = Біблія : кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запавету | іншыя назвы = | скарачэнне = | мова перакладу = [[Беларуская мова|беларуская]] | публікацыя_СЗ = | публікацыя_НЗ = [[2016]] | публікацыя_цалкам = [[2023]] | неканон = не ўключаны | аўтар = [[Антоні Бокун]] | крыніца перакладу = [[Biblia Hebraica Stuttgartensia]], [[Textus Receptus]] | мова крыніцы = | тып перакладу = | выдавецтва = | тыраж = | канон = пратэстанцкі | спасылка = [https://bible.by/bbb/ Біблія Анлайн] | Рд1:1-3 = <small>На пачатку стварыў Бог неба і зямлю. І зямля была бязладная і пустая, і цемра над бяздоньнямі, і Дух Божы ўзносіўся над водамі. І сказаў Бог: «Няхай станецца сьвятло». І сталася сьвятло.</small> | Ян3:16 = <small>Бо так палюбіў Бог сьвет, што Сына Свайго Адзінароднага аддаў, каб кожны, хто верыць у Яго, не загінуў, але меў жыцьцё вечнае.</small> }} '''Перакла́д Бокуна''' — пераклад [[Новы Запавет|Новага Запавету]] і [[Стары Запавет|Старога Запавету]], выдадзеныя кірыліцай [[Антоні Бокун|Антоніем Бокунам]]. == Крыніцы перакладу == Новы Запавет — пераклад са старажытнагрэчаскай мовы паводле ''Greek New Testament: Stephanus [[Textus Receptus]], 1550''. [[Кніга Прытчы Саламонавы|Кніга Прыповесьцяў]] — пераклад ca старажытнаяўрэйскай мовы паводле Пісання ([[Ктувім]]), Мосад а-рав Кук, 1978.<ref>[https://esxatos.com/novy-zapavet-kniga-prypovescyau-peraklad-antoniya-bokuna ESXATOS — Новы Запавет — Кніга Прыповесьцяў — Пераклад Антонія Бокуна]</ref> Выдадзеныя ў Мінску ў 2016 годзе. Астатнія кананічныя кнігі Старога Запавету былі перакладзены з масарэцкага тэксту ''[[Biblia Hebraica Stuttgartensia]], 1990''<ref>[https://bible.by/bbb/ Біблія / Бокун]</ref> на працягу 2017—2023 гг., у 2023 г. выкладзеныя ў Інтэрнэт. У канцы 2023 года выйшла з друку Біблія ў перакладзе на беларускую мову. У выданне ўвайшлі толькі кананічныя кнігі Старога Запавета.<ref>[https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/5207-belarusskaya-bibliya-besplatno-izdan-perevod-s-originalnykh-yazykov.html katolik.life]</ref> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет - Кніга Прыповесьцяў |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пераклад А. Бокуна |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = «Пазітыў-цэнтр» |год = 2016 |том = |старонкі = |старонак = 511 |серыя = |isbn = 978-985-6983-69-9 |тыраж = 10000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Біблія : кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запавету / са старажытнагебрайскай і старажытнагрэцкай на беларускую мову нанова перакладзеныя [А. Бокунам] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Саюз евангельскіх хрысціян баптыстаў у Рэспубліцы Беларусь |год = 2023 |том = |старонкі = |старонак = 1762, [10] |серыя = |isbn = 978-985-7033-32-4 |тыраж = 2500 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Новы Запавет / пераклад са старажытнагрэцкай мовы Антонія Бокуна |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Саюз евангельскіх хрысціян баптыстаў у Рэспубліцы Беларусь |год = 2024 |том = |старонкі = |старонак = 414, [1] |серыя = |isbn = 978-985-7033-31-7 |тыраж = 3000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Біблія : кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запавету / са старажытнагебрайскай і старажытнагрэцкай на беларускую мову нанова перакладзеныя [А. Бокунам] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Саюз евангельскіх хрысціян баптыстаў у Рэспубліцы Беларусь |год = 2024 |том = |старонкі = |старонак = 1762, [10] |серыя = |isbn = 978-985-7033-32-4 |тыраж = 5000 }} * {{Кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Біблія : кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запавету / са старажытнагебрайскай і старажытнагрэцкай на беларускую мову нанова перакладзеныя [А. Бокунам] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь |год = 2025 |том = |старонкі = |старонак = 1762, [3] |серыя = |isbn = 978-985-6183-27-3 |тыраж = 1000 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://knihi.com/none/Novy_Zapaviet_i_Prypoviesci.html Новы Запавет і Прыповесьці] на [[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]] * [https://bible.by/bbb/ Беларускі пераклад (А. Бокуна)] * [https://biblia.by/bokun/ Біблія / Бокун] * [http://www.biblija.by/nzp/ БІБЛІЯ: КНІГІ СТАРОГА І НОВАГА ЗАПАВЕТУ. Пераклад А. Бокуна (2023)] {{Беларускія пераклады Бібліі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пераклад Бібліі Бокуна}} [[Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2016 года]] 0fu14kcevnlsv0hmbv8fzpldbu0kz84 Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў ЗША 14 709851 5122960 4134829 2026-04-07T01:21:35Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122960 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў|ЗША]] [[Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў паводле краін]] 0vsromzlw038oe3ui36jz55fz0v4hwn Радыёаматарства 0 720548 5122770 5082700 2026-04-06T14:32:58Z Γλωσσολαλιά 164873 5122770 wikitext text/x-wiki '''Радыёаматарства''' — рознабаковае тэхнічнае хобі, звязанае з канструяваннем і выкарыстаннем радыётэхнічных і электронных прылад. Пад радыёаматарствам разумеецца канструяванне, пабудова, мадыфікацыя рознай электроннай апаратуры. Таксама гэтым тэрмінам часта называюць [[Аматарская радыёсувязь|аматарскую радыёсувязь]] і радыёспорт. Радыёаматарства з’явілася неўзабаве пасля першых жа ўдалых эксперыментаў у вобласці бяздротавай сувязі. Радыёаматарства можа мець розную накіраванасць: * канструяванне і пабудова аматарскай прыёмаперадаючай апаратуры і антэн; * удзел у розных спаборніцтвах па радыёсувязі (гл. [[радыёспорт]]); * Прыём метэарадыё (NOAA), спадарожнікаў (SATCOM) * QSO (радыёкантакты) і калекцыянаванне картак-квітанцый (QSL-картак), якія дасылаюцца ў пацверджанне праведзеных радыёсувязей і/або дыпломаў, якія выдаюцца за правядзенне тых ці іншых сувязей; * пошук і правядзенне радыёсувязей з радыёаматарскімі станцыямі, якія працуюць з аддаленых месцаў або з месцаў, з якіх вельмі рэдка працуюць аматарскія радыёстанцыі (т.з. DXing); * праца нейкімі пэўнымі відамі радыёсувязі (тэлеграфія, тэлефанія з аднапалоснай або частотнай мадуляцыяй, тэлебачанне з павольнай разгорткай (SSTV), лічбавыя віды сувязі (RTTY, PSK, FT8)); * сувязь на УКХ з выкарыстаннем адлюстравання радыёхваль ад Месяца (EME), зон палярнага ззяння («Аўрора»), метэорных патокаў, або з рэтрансляцыяй праз радыёаматарскія ШСЗ; * праца малой магутнасцю перадатчыка (QRP) на найпрасцейшай апаратуры; * работа на рэтра-апаратуры, рэстаўрацыя і аднаўленне гістарычных узораў апаратуры радыёсувязі; * удзел у радыёэкспедыцыях — выхад у эфір з аддаленых і цяжкадаступных краін і мясцовасцей, дзе няма актыўных радыёаматараў. * Радыёаматарскі [[пэйджынг]] ([[DAPNET]]) Акрамя таго, аматарскія радыёстанцыі і іх аператары абавязаны пры неабходнасці забяспечваць сувязь у надзвычайных сітуацыях, для чаго Міжнародны рэгламент<ref>[https://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/02/S02020000244501PDFR.PDF Регламент радиосвязи. Статьи. Том 1. Издание 2012 года. Международный союз электросвязи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161213040849/http://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/02/S02020000244501PDFR.PDF |date=13 снежня 2016 }}</ref> вызначае паняцце радыёаматарскай аварыйна-выратавальнай службы (англ. ARES — Amateur Radio Emergency Service). {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Гюнтер Г., Фукс Ф.'' Радиолюбитель. Пер. с нем. — М.:Госиздат, 1925 == Гл. таксама == * [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] * [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]] [[Катэгорыя:Радыёаматарства| ]] [[Катэгорыя:Радыётэхніка]] ok69vkusj6ygiyv9tnlc8znsyma666p Шаблон:TemplateStyles 10 721860 5122944 4223176 2026-04-07T00:38:56Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Стылі шаблона]] 5122944 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Стылі шаблона]] iy0198azazoifmq4jmhkxyfh4xmuxgk Шаблон:OnTS 10 728036 5122945 4299523 2026-04-07T00:39:01Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Стылі шаблона]] 5122945 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Стылі шаблона]] iy0198azazoifmq4jmhkxyfh4xmuxgk Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара 4 729023 5122765 5121260 2026-04-06T14:27:09Z J-ka Zadzvinski 5766 /* Супраць */ +1 5122765 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 17:27, 6 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) m1tt7lbk9bwgj330mwynwnjh51r29pm 5122767 5122765 2026-04-06T14:28:56Z J-ka Zadzvinski 5766 /* Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham */ 5122767 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) mfsiu7qakp3xy7pwnd5a8b80vkp2kyj 5122773 5122767 2026-04-06T14:39:28Z MocnyDuham 99818 /* Супраць */ reply to J-ka Zadzvinski ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5122773 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) fmjtijdkfozcgyad8clxjy56lu07qqw Сярод авечак 0 752489 5122959 4722322 2026-04-07T01:16:04Z DzBar 156353 5122959 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}}{{Комікс}} '''«Сярод авечак»''' ({{Lang-en|Among the sheep}})&nbsp;— працяг серыі [[Украіна|украінскіх]] [[Комікс|коміксаў]] ад выдавецтва Vovkulaka са сцэнарыем і малюнкам Аляксандра Карашкова. Першы выпуск комікса выйшаў у 2016 годзе.<ref name="KLUF_20162">{{Cite web|url=http://www.ukrfantclub.com.ua/statti/gotuetsa-do-druku-novij-fantasticnij-komiks-sered-ovec|title=Готується до друку новий фантастичний комікс «Серед овець»|author=Новицька|first=Ія|website=Клуб любителів україномовної фантастики|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301051544/http://www.ukrfantclub.com.ua/statti/gotuetsa-do-druku-novij-fantasticnij-komiks-sered-ovec|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> Па версіі ''Gazeta.ua,'' комікс ''«Сярод авечак»'' уваходзіць у 10 самых папулярных украінскіх коміксаў.<ref>{{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/culture/_viznachili-najpopulyarnishi-ukrayinski-komiksi-top10/827302|title=Визначили найпопулярніші українські комікси: топ-10|author=kozakorium|website=Gazeta.ua|date=2018-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301045228/https://gazeta.ua/articles/culture/_viznachili-najpopulyarnishi-ukrayinski-komiksi-top10/827302|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> == Канспект == Нешта пстрыкнула ў светапарадку, і ў вас ёсць магчымасць зірнуць на тое, што нас акружае, пад іншым вуглом. Што такое «страх быць чалавекам»? Што такое «бачыць крыўду і маўчаць»? Калі мы ператворымся ў сваіх катаў? Ты да апошняга пазбягаеш такіх складаных пытанняў. Можа, лепш іх разагнаць на прыкладзе аднаго сабакі, які жыве ў свеце татальнага страху, хлусні і прагнасці? Жыве як баран сярод авечак... == Гісторыя стварэння == Першы выпуск комікса выйшаў 5 мая 2016 года.<ref name="KLUF_20162">{{Cite web|url=http://www.ukrfantclub.com.ua/statti/gotuetsa-do-druku-novij-fantasticnij-komiks-sered-ovec|title=Готується до друку новий фантастичний комікс «Серед овець»|author=Новицька|first=Ія|website=Клуб любителів україномовної фантастики|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301051544/http://www.ukrfantclub.com.ua/statti/gotuetsa-do-druku-novij-fantasticnij-komiks-sered-ovec|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vovkulaka.net/перший-комікс-видавництва-соціально/|title=Перший комікс видавництва – соціально-політичний трилер “Серед овець”|website=[[Vovkulaka]]|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301053111/http://www.vovkulaka.net/перший-комікс-видавництва-соціально/|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vovkulaka.net/among-sheeps-1-preorder/|title=Відкрито попереднє замовлення на новий український комікс “Серед овець”|website=[[Vovkulaka]]|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301053025/http://www.vovkulaka.net/among-sheeps-1-preorder/|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> Другі выпуск комікса выйшаў 6 мая 2017 года да Kyiv Comic Con 2017.<ref>{{Cite web|url=http://archive.chytomo.com/issued/made-in-ukraine-komiksi-veliki-j-malenki|title=Made in Ukraine: комікси великі й маленькі|author=Коваль|first=Ната|website=Читомо|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301052055/http://archive.chytomo.com/issued/made-in-ukraine-komiksi-veliki-j-malenki|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> 15 кастрычніка 2017 года эксклюзіўнае выданне другога выпуску комікса з альтэрнатыўнай вокладкай было прэзентавана на Kyiv Comic Festival 2017.<ref>[https://web.archive.org/web/20200301053923/http://www.vovkulaka.net/vovkulaka-goes-to-kfk/ Vovkulaka на Київському Фестивалі Коміксів]. vovkulaka.net, 15 жовтня 2017</ref> 24 сакавіка 2018 года выйшаў трэці выпуск комікса.<ref>{{Cite web|url=http://www.vovkulaka.net/sered-ovec-3-in-druk/|title=Третій випуск “Серед овець” відправдений в друк!|website=[[Vovkulaka]]|date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301052959/http://www.vovkulaka.net/sered-ovec-3-in-druk/|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> 30 чэрвеня&nbsp;У 2020 годзе быў выпушчаны [http://www.vovkulaka.net/comics/among-sheep/among-sheep-1-4/ чацвёрты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201113023916/http://www.vovkulaka.net/comics/among-sheep/among-sheep-1-4/|date=13 лістопада 2020}} выпуск комікса. 7 лістапада 2019 года выйшла першае зборнае выданне, якое аб'яднала першыя тры выпускі комікса.<ref>{{Cite web|url=https://playua.net/sered-ovets-saga-vidrodzhennya-dajdzhest-komiksiv-08/|title=Серед овець, Сага, Відродження — Дайджест коміксів #08|author=Папідоха|first=Владислав|website=[[PlayUA]]|date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301051758/https://playua.net/sered-ovets-saga-vidrodzhennya-dajdzhest-komiksiv-08/|archive-date=2020-03-01|access-date=2023-03-30}}</ref> Разам са звычайным выпускам выйшла і абмежаваная версія з адмысловым белым пераплётам. == Крыніцы == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * ''[http://www.vovkulaka.net/among-sheep/ Сярод авечак] [Архіў 2 верасня 2019 г. на Wayback Machine .]'' на афіцыйным сайце выдавецтва «Ваўкулака » * {{Facebook|SheepDictature}} сацыяльнай сетцы * ''[https://www.goodreads.com/series/275304 Сярод авечак]'' на сайце Goodreads {{Ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-11-14}} [[Катэгорыя:Коміксы Украіны]] pq02q1n05q9kkhz23fekw6h98scdysa Буйвітэр 0 752493 5122958 4624483 2026-04-07T01:15:14Z DzBar 156353 5122958 wikitext text/x-wiki {{Комікс|даты=1995}} '''«Буйвітэр»'''&nbsp;— украінскі [[комікс]], створаны Канстанцінам Сулімай і выдадзены ў 1995 годзе. Пасля поспеху «Буйвітры» Канстанцін Суліма стварыў наступны комікс пра Тараса Бульбу. == Сюжэт == Баранілі нашу зямлю сапраўдныя рыцары, і самым славутым сярод іх быў малады [[Казацтва|казак]] Буйвітэр. Ляцеў ён на ворага з навальнічнай хмарай, нібы маланкай бліснула на яго шаблю, ніякі бусурман не схаваўся ад яго сілы. Аднойчы Гіс-Гірэй страціў Буйвітру цэлую дружыну воінаў і зазнаў найвялікшую ганьбу. Ён не змог перамагчы казака ў сумленным баі, таму вырашыў звярнуцца да цёмнага чарадзейства... == Перавыданне == У [[2022]] годзе выдавецтва «А-ба-ба-га-ла-ма-га» перавыдала комікс «Буйвітэр» у цвёрдай вокладцы. == Крыніцы == * [https://web.archive.org/web/20200802232549/https://uncomics.com/ukranian-comics/ Украінскі комікс і культура] * [https://uageek.space/unc-istoriia-ukrainskykh-komiksiv/#gs.utml4v Гісторыя ўкраінскіх коміксаў] * [https://lifestyle.24tv.ua/populyarni-ukrayinski-komiksi-divovizhna-novini-ukrayini-i-svitu_n1437417 Папулярныя ўкраінскія коміксы] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-11-14}} [[Катэгорыя:Коміксы Украіны]] 4z205cljv78q880tsgkcq8h6r4fhsox Максім Оса 0 752495 5122956 4722330 2026-04-07T01:12:41Z DzBar 156353 шаблон 5122956 wikitext text/x-wiki {{Комікс}} '''«Максім Оса»''' ({{Lang-fr|Maxym Osa}})&nbsp;— [[Комікс|графічны раман]] пра прыгоды казака Максіма Осы, створаны ўкраінскім, французскім і амерыканскім комікам Ігарам Баранко. Упершыню яна была выдадзена ў двух тамах у 2008-2009 гадах [[Французская мова|на французскай мове]] у бельгійскім выдавецтве Éditions Joker.<ref name="dzh_1">[https://web.archive.org/web/20180530032812/https://www.goethe.de/ins/ua/uk/kul/mag/20753409.html Українські комікси. Розмова з художником Ігорем Бараньком]&nbsp;— Goethe Institute Ukraine, лютий 2015</ref> Мультфільм быў апублікаваны на французскай, рускай, польскай<ref>[https://web.archive.org/web/20200301033215/https://timof.pl/katalog/Maksym+Osa/pokaz.html Maksym Osa]. timof.pl, 2009 {{Ref-pl}}</ref> і ў 2011 і 2016 гадах на ўкраінскай мовах выдавецтвамі Yevhenios і Asgardian Comics; у 2020 годзе выдавецтва «UAComix» упершыню апублікавала пераклад на ўкраінскую мову з указаннем прозвішча аўтара ўкраінскага перакладу Алены Лысевіч. == Гісторыя стварэння == Комікс створаны па заказе бельгійскага выдавецтва Éditions Joker.<ref name="dzh_1" /> Упершыню комікс пра Максіма Осу выйшаў у гэтым выдавецтве ў 2008 годзе. Натхненнем для напісання комікса сталі дэтэктыўныя раманы расійскага пісьменніка [[Барыс Акунін|Барыса Акуніна]] пра Эраста Фандорына.<ref name="dzh_1" /> == Сюжэт == Максім Оса, казак Корсунскага палка, вяртаецца дадому пасля паходу ў [[Крым]] супраць турак. Дома ён выяўляе, што ўсе лічаць яго мёртвым і што для яго нават ёсць магіла. Ашаломлены, ён пачынае піць над уласнай магілай, дзе сустракае фігуру, падобную на Смерць. Ёй аказваецца Андрыйк, слуга князя Крычэўскага, якога князь паслаў знайсці і прывесці Максіма. == Узнагароды == * Альбом года. За комікс «Максім Оса». Маскоўскі міжнародны фестываль ілюстраванай гісторыі ім Наталля Манастырева. {{Не перакладзена 5|Комміссія|«Комміссія»|ru|КомМиссия}} (2011). Расія<ref name="kommiksiya_nahorody">[https://web.archive.org/web/20200112002138/http://kommissia.ru/prizyory-festivalya-kommissiya/ Призёры фестиваля КомМиссия]. kommissia.ru, 2002—2015 {{Ref-ru}}</ref> * Дыплом Украіна-Еўропа. З нагоды выхаду перакладу комікса «Максім Оса» на ўкраінскую мову. «Перспектывы-Українненс» (2011). Украіна == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * ''[https://web.archive.org/web/20180530032036/http://www.editions-joker.com/l-homme-d-outre-tombe-maxym-osa-album-182.html Максім Оса]'' на сайце выдавецтва коміксаў Éditions Joker (фр.) <small>(архіўная версія)</small> * ''[https://www.goodreads.com/book/show/24997498?from_search=true Максім Оса]'' на сайце Goodreads * ''[https://chtyvo.org.ua/authors/Baranko_Ihor/Maksym_Osa_Chastyna_1_Liudyna_z_toho_svitu/ Максім Оса: Част.]'' ''[https://chtyvo.org.ua/authors/Baranko_Ihor/Maksym_Osa_Chastyna_1_Liudyna_z_toho_svitu/ 1 «Чалавек з таго свету»]'' ''{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200706040228/http://chtyvo.org.ua/authors/Baranko_Ihor/Maksym_Osa_Chastyna_1_Liudyna_z_toho_svitu/|date=6 липня 2020}}'' (неафіцыйны фанацкі пераклад Олеся Бойкі) на сайце Чтыво {{ізаляваны артыкул|date=2023-11-14}} [[Катэгорыя:Коміксы Бельгіі]] pjfl8hd10b2tkfr2toawo5uxl9267xj Грамадзянская вайна ў Фінляндыі 0 752807 5122836 4985608 2026-04-06T20:12:59Z Pabojnia 135280 /* Лютаўская рэвалюцыя */ афармленне 5122836 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт | канфлікт = Грамадзянская вайна ў Фінляндыі | частка = [[Першая сусветная вайна]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] і [[Рэвалюцыі 1917–1923]] | выява = Tampereen taistelun aikana tuhoutunutta Tammelan kaupunginosaa (26696844330).jpg | памер = 360px | загаловак = Будынкі ў [[Тамперэ]], разбураныя падчас [[Бітва за Тамперэ|бітвы]] | дата = {{plainlist| *27 студзеня – 15 мая 1918 *(3 месяцы, 2 тыдні і 4 дні) }} | месца = [[Фінляндыя]] | вынік = Перамога белых *Стварэнне [[Каралеўства Фінляндыя]] *[[Гегемонія]] Германіі да кастрычніка 1918 *Падзел у фінскім грамадстве | праціўнік1 = {{plainlist| *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} '''[[Белая гвардыя (Фінляндыя)|Белая гвардыя]]''' *{{flag|Германская імперыя}}<ref>У тым ліку канспіратыўнае супрацоўніцтва паміж Германіяй і расійскімі бальшавікамі 1914–1918 гадах ({{Harvnb|Pipes|1996|pp=113–149}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|McMeekin|2017|pp=125–136}})</ref> *'''Замежныя добраахвотнікі:''' ** {{flagicon image|Flag of the Swedish Brigade (Ruotsalainen prikaati).svg}} {{нп5|Шведская брыгада|Шведская брыгада|en|Swedish Brigade}} ** {{flag|Эстонія}} [[Эстонцы|Эстонскія]] добраахвотнікі ** {{flagicon|Польская Рэспубліка (1918—1939)}} [[Польскі легіён у Фінляндыі]] ** {{flagicon|Расійская імперыя}} {{нп5|Белая армія|Белая армія|en|White Army}} }} | праціўнік2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Red flag.svg}} '''[[Чырвоная гвардыя (Фінляндыя)|Чырвоная гвардыя]]''' *{{Flagicon|Расія|1918}} [[Савецкая Расія]] }} | commander1 = {{plainlist| *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} '''[[Карл Густаў Эміль Манэргейм]]''' *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Hannes Ignatius]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Эрнст Ліндэр]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Ernst Löfström]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Martin Wetzer]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Karl Fredrik Wilkama|Karl Wilkman]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Hjalmar Frisell]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Harald Hjalmarson]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Hans Kalm]] *{{flagicon image|Flag of Finland 1918 (state).svg}} [[Stanisław Robert Bogusławski|Stanislaw Boguslawski]] *{{nowrap|{{flagicon|Германская імперыя}} [[Рудзігер фон дэр Гольц]]}} *{{flagicon|Германская імперыя}} [[Konrad Wolf (officer)|Konrad Wolf]] *{{flagicon|Германская імперыя}} [[Hans von Tschirsky und von Bögendorff|Hans von Tschirsky]] *{{nowrap|{{flagicon|Германская імперыя}} [[Otto von Brandenstein]]}} *{{flagicon|Германская імперыя}} [[Hugo Meurer]] }} | commander2 = {{plainlist| *{{flagicon image|Red flag.svg}} '''[[Кулерва Манэр]]''' *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Ali Aaltonen]]{{Пакараны смерцю}} *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Eero Haapalainen]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Eino Rahja]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Adolf Taimi]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Evert Eloranta]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[August Wesley]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Hugo Salmela]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Heikki Kaljunen]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Fredrik Edvard Johansson]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Matti Autio]] *{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Verner Lehtimäki]] *{{nowrap|{{Flagicon|Расія|1918}} [[Канстанцін Сцяпанавіч Ерамееў|Канстанцін Ерамееў]]}} *{{Flagicon|Расія|1918}} [[Міхаіл Сцяпанавіч Свечнікаў|Міхаіл Свечнікаў]] *{{Flagicon|Расія|1918}} [[Георгій Віктаравіч Булацель|Георгій Булацель]]{{Пакараны смерцю}} }} | сілы1 = {{plainlist| *Белая гвардыя 80,000–90,000 *[[Егеры Фінляндыі]] 1,450 *[[Германская імперская армія]] 14,000 *[[Шведская брыгада]] 1,000<ref name="Strength">{{Harvnb|Arimo|1991|pp=19–24}}, {{Harvnb|Manninen|1993a|pp=24–93}}, {{Harvnb|Manninen|1993b|pp=96–177}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=107, 267–273, 377–391}}, {{Harvnb|Hoppu|2017|pp=269–274}}</ref> *[[Эстонцы|Эстонскія]] добраахвотнікі<ref>{{Harvnb|Ylikangas|1993a|pp=55–63}}</ref> *[[Польскі легіён у Фінляндыі|Польскі легіён]] 1,737<ref>{{Harvnb|Muilu|2010|pp=87–90}}</ref> }} | сілы2 = {{plainlist| *Чырвоная гвардыя 80,000–90,000 (2,600 жанчын) *Былая [[Руская імператарская армія]] 7,000–10,000<ref name="Strength"/> }} | страты1 = {{plainlist| *'''Белыя''' **3,500 загінулі ў баях **1,650 пакараныя смерцю **46 прапалі без вестак **4 памерлі ў зняволенні *'''Шведы''' **55 загінулі ў баях **'''Немцы''' **450–500 загінулі ў баях<ref name="Casualties">{{Harvnb|Paavolainen|1966|pp=}}, {{Harvnb|Paavolainen|1967|pp=}}, {{Harvnb|Paavolainen|1971|pp=}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=191–200, 453–460}}, {{Harvnb|Eerola|Eerola|1998|}}, [http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 National Archive of Finland 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150310022523/http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 |date=10 March 2015 }}, {{Harvnb|Roselius|2004|pp=165–176}}, {{Harvnb|Westerlund|Kalleinen|2004|pp=267–271}}, {{Harvnb|Westerlund|2004a|pp=53–72}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref> *'''Сума''' **5,700–5,800 загінулі (100–200 цывільных) }} | страты2 = {{plainlist| *'''Чырвоныя''' **5,700 загінулі ў баях **10,000 пакараныя смерцю **1,150 прапалі без вестак **12,500 памерлі ў зняволенні, 700 памерлі пасля вызвалення *'''Расіяне''' **800–900 загінулі ў баях **1,600 пакараныя смерцю<ref name="Casualties"/> *'''Сума''' **32,500 загінулі (100–200 цывільных) }} }} {{Войны незалежнай Фінляндыі}} '''Грамадзянская вайна ў Фінляндыі''' ({{Lang-fi|Suomen sisällissota}}, {{Lang-sv|Finska inbördeskriget}}) — вайна 1918 года, якая вялася за кіраўніцтва і кантроль над краінай паміж [[Белафіны|Белай Фінляндыяй]] і [[Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка|Фінскай Сацыялістычнай Рабочай Рэспублікай]] (Чырвоная Фінляндыя) падчас пераходу краіны ад [[Вялікае Княства Фінляндскае|Вялікага Княства]] ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] да [[Фінляндыя|незалежнай дзяржавы]]. Сутыкненні адбываліся ў кантэксце нацыянальных, палітычных і сацыяльных хваляванняў, выкліканых [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] ([[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходні фронт]]) у Еўропе. Вайна вялася паміж [[Чырвоная гвардыя (Фінляндыя)|Чырвонай гвардыяй]], якой кіравала частка [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|Сацыял-дэмакратычнай партыі]], і {{нп5|Белая гвардыя (Фінляндыя)|Белай гвардыяй|en|White Guard (Finland)}}, якой кіраваў {{нп5|Сенат Фінляндыі|сенат|en|Senate of Finland}} і тыя, хто выступаў супраць [[сацыялізм]]у. У канцы вайны па просьбе фінскага грамадзянскага ўрада белым дапамагала [[Германская імперская армія]]. [[Ваенізаваная арганізацыя|Ваенізаваныя фармаванні]] чырвоных, якія складаліся з рабочых і сялян, кантралявалі гарады і прамысловыя цэнтры паўднёвай Фінляндыі. Ваенізаваныя белагвардзейскія фармаванні, якія складаліся з землеўладальнікаў і прадстаўнікоў сярэдняга і вышэйшага класаў, кантралявалі сельскую мясцовасць цэнтральнай і паўночнай Фінляндыі і кіраваліся генералам [[Карл Густаў Эміль Манэргейм|Манэргеймам]]. У перадваенныя гады Фінляндыя зазнала хуткі рост насельніцтва, [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыю]], [[урбанізацыя|урбанізацыю]] і рост шырокага [[Рабочы рух|рабочага руху]]. Палітычная і дзяржаўная сістэмы краіны знаходзіліся ў нестабільнай фазе {{нп5|Дэмакратызацыя|дэмакратызацыі|en|Democratization}} і мадэрнізацыі. Паступова паляпшалася сацыяльна-эканамічнае становішча і адукаванасць насельніцтва, узрастала нацыянальная самасвядомасць і культура. Першая сусветная вайна прывяла да [[Распад Расійскай імперыі|распаду Расійскай імперыі]], выклікаўшы {{нп5|Вакуум улады|вакуум улады|en|Power vacuum}} ў Фінляндыі, а наступная барацьба за дамінаванне прывяла да мілітарызацыі і эскалацыі крызісу паміж левым рабочым рухам і кансерватарамі. Чырвоныя правялі няўдалае поўнамаштабнае наступленне ў лютым 1918 года, забяспечаныя зброяй з боку [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]]. У сакавіку пачалося контрнаступленне белых, узмоцненых ваеннымі атрадамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў красавіку. Вырашальнымі сутыкненнямі сталі {{нп5|Бітва за Тамперэ|бітвы за Тамперэ|en|Battle of Tampere}} і {{нп5|Бітва за Выбарг|Выбарг|en|Battle of Viipuri}}, выйграныя белымі, і {{нп5|Бітва за Хельсінкі|бітвы за Хельсінкі|en|Battle of Helsinki}} і {{нп5|Бітва за Лахты|Лахты|en|Battle of Lahti}}, выйграныя нямецкімі войскамі, якія прывялі да поўнай перамогі белых і нямецкіх войск. {{нп5|Палітычны гвалт|Палітычны гвалт|en|Political violence}} быў часткай вайны. Каля 12 500 чырвоных вязняў памерлі ў лагерах ад недаядання і хвароб. У канфлікце загінулі каля 39 тысяч чалавек, з якіх 36 тысяч былі фінамі. Адразу пасля вайны фіны перайшлі ад расійскага кіравання ў [[Сфера ўплыву|сферу ўплыву]] Германіі. Планавалася стварыць падкантрольную Германіі [[Каралеўства Фінляндыя|фінскую манархію]]. План быў спынены паражэннем Германіі ў Першай сусветнай вайне, і Фінляндыя замест гэтага стала незалежнай дэмакратычнай рэспублікай. Грамадзянская вайна падзяліла нацыю на дзесяцігоддзі. Фінскае грамадства было ўз’яднана праз сацыяльныя кампрамісы, умераную пасляваенную палітыку, рэлігію і эканамічнае аднаўленне. == Перадумовы == [[Файл:General Map of the Grand Duchy of Finland. Indicating Postal Roads, Stations and the Distance in Versts Between Them- According to the Latest Verified Data in St. Petersburg in 1825 WDL353.png|thumb|Карта Вялікага Княства Фінляндскага 1825 года.]] === Фінляндыя ў Расійскай імперыі (1809—1917) === {{main|Вялікае Княства Фінляндскае}} З 1809 па 1898 год, у перыяд пад назвай Pax Russica, уплыў фінаў на ўласную палітыку паступова ўзмацняўся, а расійска-фінскія адносіны былі выключна мірнымі ў параўнанні з іншымі часткамі Расійскай імперыі. Паражэнне Расіі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] 1850-х гадоў прывяло да спроб паскорыць мадэрнізацыю краіны. Гэта стала прычынай больш чым 50-гадовага эканамічнага, прамысловага, культурнага і адукацыйнага прагрэсу Вялікага Княства Фінляндскага, у тым ліку паляпшэння статусу фінскай мовы. Усё гэта заахвоціла фінскі нацыяналізм і культурную еднасць праз нараджэнне руху {{нп5|Фенаманія|фенаманаў|en|Fennoman movement}}, які звязаў фінаў з унутранай адміністрацыяй і прывёў да таго, што Вялікае Княства станавілася ўсё больш аўтаномнай дзяржавай унутры Расійскай імперыі<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=13–15, 30–32}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=110–114, 150–196}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=49–73}}, {{Harvnb|Lackman|2000}}, {{Harvnb|Jutikkala|Pirinen|2003|p=397}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=81–148, 264–282}}, {{Harvnb|Meinander|2010|pp=108–165}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. У 1899 годзе Расійская імперыя пачала палітыку інтэграцыі праз [[Русіфікацыя Фінляндыі|русіфікацыю Фінляндыі]]. Умацаваная [[Панславізм|панславісцкая]] цэнтральная ўлада спрабавала аб’яднаць «Рускі шматнацыянальны дынастычны саюз», бо ваенна-стратэгічнае становішча Расіі рабілася ўсё больш небяспечным праз уздым Германіі і [[Японская імперыя|Японіі]]. Фіны назвалі ўзмоцнены ваенны і адміністрацыйны кантроль «Першым перыядам прыгнёту», і фінскія палітыкі ўпершыню стварылі планы адрыву ад Расіі або суверэнітэту для Фінляндыі. У змаганні супраць інтэграцыі дзеячы рабочага класа і шведскамоўнай інтэлігенцыі здзяйснялі тэрарыстычныя акты. На працягу Першай сусветнай вайны прашведскія {{нп5|Свекаманія|свекаманы|en|Svecoman movement}} пачалі тайнае супрацоўніцтва з імперскай Германіяй, і з 1915 па 1917 год у Германіі быў падрыхтаваны батальён {{нп5|Егеры Фінляндыі|егераў|en|Jäger Movement}} ({{lang-fi|jääkäri}}, {{lang-sv|jägare}}), які складаўся з 1900 фінскіх добраахвотнікаў<ref>{{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|pp=}}, {{Harvnb|Lackman|2000|pp=13–85}}, {{Harvnb|Jutikkala|Pirinen|2003|pp=397}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=81–150, 264–282}}, {{Harvnb|Soikkanen|2008|pp=45–94}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|Ahlbäck|2014|pp=254–293}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Lackman|2014|pp=216–250}}</ref>. === Унутраная палітыка === Галоўнымі прычынамі росту палітычнай напружанасці паміж фінамі былі [[аўтарытарызм]] [[Імператары расійскія|расійскага імператара]] і недэмакратычны [[Саслоўе|саслоўны]] лад княства. Саслоўная сістэма ўзнікла ў [[Шведскае праўленне ў Фінляндыі|перыяд шведскага кіравання]], які папярэднічаў расійскаму. Яна падзяліла фінскі народ эканамічна, сацыяльна і палітычна. Насельніцтва Фінляндыі ў XIX стагоддзі хутка расло (з 860 000 у 1810 годзе да 3 130 000 у 1917 годзе), і за гэты перыяд паўстаў клас аграрных і прамысловых рабочых, а таксама земляробаў. [[Індустрыяльная рэвалюцыя]] была імклівай у Фінляндыі, хоць і пачалася пазней, чым у [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. Індустрыялізацыя фінансавалася дзяржавай, і некаторыя сацыяльныя праблемы, звязаныя з прамысловым працэсам, былі зменшаны дзеяннямі адміністрацыі. Сярод гарадскіх рабочых сацыяльна-эканамічныя праблемы абвастраліся ў перыяды прамысловай дэпрэсіі. Становішча сельскіх працоўных пагоршылася пасля канца XIX стагоддзя, бо сельская гаспадарка стала больш эфектыўнай і арыентаванай на рынак, а развіццё прамысловасці было недастаткова інтэнсіўным, каб цалкам выкарыстаць хуткі рост сельскага насельніцтва<ref>{{Harvnb|Alapuro|1988|pp=29–35, 40–51}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=49–69, 90–97}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Engman|2009|pp=9–43}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Розніца паміж фінскай і расійскай культурамі адбілася на характары фінскай нацыянальнай інтэграцыі. Вышэйшыя сацыяльныя станы ўзялі на сябе ініцыятыву і атрымалі ўнутраную ўладу ад расійскага цара ў 1809 годзе. Саслоўі планавалі пабудаваць усё больш аўтаномную фінскую дзяржаву на чале з элітай і інтэлігенцыяй. Рух фенаманаў меў на мэце ўключыць у гэты працэс звычайных людзей; рабочы рух, моладзевыя аб’яднанні і рух за цвярозасць першапачаткова кіраваліся «зверху ўніз»<ref>{{Harvnb|Alapuro|1988|pp=19–39, 85–100}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=40–46}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Паміж 1870 і 1916 гадамі індустрыялізацыя паступова паляпшала сацыяльныя ўмовы і самаўпэўненасць рабочых, але ў той час як узровень жыцця простых людзей вырас у абсалютным выражэнні, раскол паміж багатымі і беднымі прыкметна паглыбіўся. Рост цікаўнасці грамадзян да сацыяльна-эканамічных і палітычных пытанняў пераклікаўся з ідэямі [[сацыялізм]]у, [[сацыял-лібералізм]]у і [[нацыяналізм]]у. Ініцыятывы рабочых і адпаведная рэакцыя пануючых колаў узмацнілі сацыяльны канфлікт у Фінляндыі<ref>{{Harvnb|Apunen|1987|pp=73–133}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=49–69, 245–250}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=250–288, 416–449}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Фінскі рабочы рух, які паўстаў у канцы дзевятнаццатага стагоддзя з {{нп5|Таварыствы цвярозасці|таварыстваў цвярозасці|en|Temperance movement}}, рэлігійных і фенаманскіх рухаў, меў фінскі нацыяналістычны, [[рабочы клас|рабочы]] характар. З 1899 па 1906 год рух канчаткова стаў незалежным, пазбавіўшыся патэрналісцкага мыслення фенаманскіх саслоўяў, і быў прадстаўлены [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|Фінскай сацыял-дэмакратычнай партыяй]], створанай у 1899 годзе. Актыўнасць працоўных была накіравана як на супрацьдзеянне [[русіфікацыя|русіфікацыі]], так і на распрацоўку ўнутранай палітыкі, якая вырашала б сацыяльныя праблемы і адказвала на патрабаванні [[дэмакратыя|дэмакратыі]]. Гэта была рэакцыя на ўнутраны канфлікт, які працягваўся з 1880-х гадоў, паміж фінскім дваранствам-[[буржуазія]]й і рабочым рухам адносна выбарчых правоў простых людзей<ref>{{Harvnb|Upton|1980b|pp=3–25}}, {{Harvnb|Apunen|1987|pp=242–250}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=85–127, 150–151}}, {{Harvnb|Haapala|1992|pp=227–249}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=218–225}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=289–309, 416–449}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=38–55}}, {{Harvnb|Olkkonen|2003|pp=517–521}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Tikka|2009|pp=12–75}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}.</ref>. Нягледзячы на свае абавязкі паслухмяных, мірных і непалітызаваных жыхароў Вялікага Княства (якія ўсяго некалькі дзесяцігоддзяў да гэтага прымалі саслоўную сістэму як натуральны лад свайго жыцця), простыя людзі пачалі патрабаваць для сябе {{нп5|Грамадзянскія і палітычныя правы|грамадзянскіх правоў|en|Civil and political rights}}. Змаганне за ўладу паміж фінскімі саслоўямі і расійскай адміністрацыяй дала канкрэтны ўзор для пераймання і свабодную прастору для рабочага руху. З іншага боку, дзякуючы прынамсі стогадовай традыцыі і вопыту адміністрацыйнай улады, фінская эліта бачыла сябе натуральным лідарам нацыі<ref>{{Harvnb|Haapala|1992|pp=227–249}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=218–225}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Палітычная барацьба за дэмакратыю развязвалася па-за межамі Фінляндыі, у міжнароднай палітыцы: няўдалая [[Руска-японская вайна|вайна Расійскай імперыі супраць Японіі 1904—1905 гадоў]] прывяла да [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]] ў Расіі і ўсеагульнай забастоўкі ў Фінляндыі. У спробе супакоіць усеагульныя хваляванні ў ходзе парламенцкай рэформы 1906 года была адменена саслоўная сістэма. Усеагульная забастоўка значна павялічыла падтрымку сацыял-дэмакратаў. Партыя ахоплівала большую частку насельніцтва, чым любы іншы сацыялістычны рух у свеце<ref>{{Harvnb|Haapala|1995|pp=62–69, 90–97}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=250–288, 428–439}}, {{Harvnb|Nygård|2003|pp=553–565}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Payne|2011|pp=25–32}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Рэформа 1906 года стала велізарным скачком да палітычнай і сацыяльнай лібералізацыі простага фінскага народа, бо цары з расійскай [[Раманавы|дынастыі Раманавых]] былі самымі аўтакратычнымі і кансерватыўнымі кіраўнікамі ў Еўропе. Фіны прынялі аднапалатную парламенцкую сістэму — [[Парламент Фінляндыі]] ({{lang-fi|eduskunta}}, {{lang-sv|riksdag}}) з {{нп5|Усеагульнае выбарчае права|усеагульным выбарчым правам|en|Universal suffrage}}. Колькасць выбаршчыкаў павялічылася з 126 тысяч да 1 мільёна 273 тысяч, у тым ліку галасаваць маглі і жанчыны. Рэформа прывяла да таго, што сацыял-дэмакраты [[Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1907)|атрымалі]] каля пяцідзесяці працэнтаў галасоў, але цар аднавіў сваю ўладу пасля крызісу 1905 года. Паміж 1908 і 1917 гадамі, у часе больш жорсткай праграмы русіфікацыі, якую фіны называлі «Другім перыядам прыгнёту», цар нейтралізаваў уладу фінскага парламента. Ён распусціў сход, загадаў амаль кожны год праводзіць парламенцкія выбары і вызначыў склад {{нп5|Сенат Фінляндыі|сената Фінляндыі|en|Senate of Finland}}, які не суадносіўся з парламентам<ref>{{Harvnb|Apunen|1987|pp=242–250}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=85–100, 101–127, 150–151}}, {{Harvnb|Alapuro|1992|pp=251–267}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=230–232}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=450–482}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=62–78}}, {{Harvnb|Jutikkala|Pirinen|2003|pp=372–373, 377}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=244–263}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Здольнасць фінскага парламента вырашаць сацыяльна-эканамічныя праблемы была аслаблена супрацьстаяннем паміж пераважна неадукаванымі простымі людзьмі і былымі саслоўямі. Яшчэ адзін канфлікт разгарэўся, бо працадаўцы адмаўлялі ў {{нп5|Калектыўныя перамовы|калектыўных перамовах|en|Collective bargaining}} і ў праве [[прафсаюз]]аў прадстаўляць інтарэсы рабочых. Парламенцкі працэс расчараваў рабочых, але дамінаванне ў парламенце і заканадаўстве было для іх найбольш імаверным спосабам атрымаць больш збалансаванае грамадства, таму яны атаясамлівалі сябе з дзяржавай. Агулам унутраная палітыка прывяла да барацьбы за кіраўніцтва фінскай дзяржавай на працягу дзесяці гадоў перад распадам Расійскай імперыі<ref>{{Harvnb|Apunen|1987|pp=242–250}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=85–100, 101–127, 150–151}}, {{Harvnb|Alapuro|1992|pp=251–267}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=230–232}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=62–78}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=244–263}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. === Міжнародная палітыка === Галоўнай прычынай Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі быў палітычны крызіс, які паўстаў у выніку Першай сусветнай вайны. Пад ціскам Вялікай вайны Расійская імперыя распалася, што прывяло да [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай]] і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцый]] у 1917 годзе. Гэты распад выклікаў {{нп5|Вакуум улады|вакуум улады|en|Power vacuum}} і змаганне за ўладу ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]. Вялікае княства Фінляндскае (1809—1917) аказалася ўцягнутым у хваляванні. Геапалітычна менш важная за кантынентальны шлях [[Масква]]-[[Варшава]], Фінляндыя, ізаляваная [[балтыйскае мора|Балтыйскім морам]], была адносна мірнай да пачатку 1918 года. Вайна паміж Германскай імперыяй і Расіяй мела толькі ўскосны ўплыў на фінаў. З канца XIX-га стагоддзя Вялікае Княства стала жыццёва важнай крыніцай [[сыравіна|сыравіны]], прамысловай прадукцыі, харчавання і працоўнай сілы для растучай расійскай сталіцы [[Петраград]]а (сучасны Санкт-Пецярбург), і Першая сусветная вайна падкрэсліла гэтую ролю. Стратэгічна фінская тэрыторыя была менш важнай паўночнай часткай эстонска-фінскіх варот і буфернай зонай Петраграда праз раён [[Нарва|Нарвы]], [[Фінскі заліў]] і [[Карэльскі перашыек]]<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=62–144}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=11–13, 152–156}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Meinander|2012|pp=7–47}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Германская імперыя разглядала Усходнюю Еўропу — перш за ўсё Расію — як асноўную крыніцу жыццёва важных прадуктаў і сыравіны як у часе Першай сусветнай вайны, так і ў будучыні. А як Германія была абяссілена вайной на два франты, то яна спрабавала падзяліць Расію, надаючы фінансавую падтрымку рэвалюцыйным групам, такім як [[бальшавікі]] і [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў]], а таксама радыкальным, сепаратысцкім фракцыям, такім як рух фінскіх нацыянальных актывістаў, што схіляліся да [[пангерманізм|германізму]]. На гэтую справу было выдаткавана ад 30 да 40 мільёнаў {{нп5|Папяровая марка|марак|en|Papiermark}}. Кантроль над фінскай тэрыторыяй дазволіў бы [[Германская імперская армія|германскай імперскай арміі]] дасягнуць Петраграда і [[Кольскі паўвостраў|Кольскага паўвострава]], багатага сыравінай для горнай прамысловасці. Фінляндыя мела вялікія запасы руды і добра развітую лясную прамысловасць<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=62–144}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=11–13, 152–156}}, {{Harvnb|Pipes|1996|pp=113–149}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Lackman|2000|pp=54–64}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|Meinander|2012|pp=7–47}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=15–40}}</ref>. === Лютаўская рэвалюцыя === {{Гл. таксама|Лютаўская рэвалюцыя}} [[Файл:Demonstration at Helsinki Senate Square.jpg|thumb|Дэманстрацыя на [[Сенацкая плошча Хельсінкі|Сенацкай плошчы ў Хельсінкі]].|alt=Сотні дэманстрантаў на Сенацкай плошчы Хельсінкі з Хельсінкскім саборам высока на заднім плане. Дэманстрацыі папярэднічалі мясцовым і ўсеагульным страйкам.]] Лютаўская рэвалюцыя адхіліла ад пасады імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]]. Распад Расіі быў выкліканы ваенным паражэннем, стомленасцю ад вайны, а таксама сутыкненнем паміж самым кансерватыўным рэжымам у Еўропе і насельніцтвам імперыі, якое жадала мадэрнізацыі. Імператарская ўлада была перададзена [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думе]] (расійскаму парламенту) і леваму [[Часовы ўрад Расіі|Часоваму ўраду]], але гэтая новая ўлада была аспрэчана {{нп5|Петраградскі савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў|Петраградскім саветам|ru|Петроградский совет рабочих и солдатских депутатов}}, што прывяло да {{нп5|Двоеўладдзе ў Расіі 1917 года|двоеўладдзя|en|Dual power}} ў краіне<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=51–54}}, {{Harvnb|Ylikangas|1986|pp=163–164}}, {{Harvnb|Pipes|1996|pp=75–97}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=230–243}}</ref>. У Фінляндыі масавыя мітынгі і мясцовыя забастоўкі пачатку 1917 года перараслі ва {{нп5|Усеагульная забастоўка|ўсеагульную забастоўку|en|General strike}} ў падтрымку барацьбы фінскай дзяржавы за ўладу і за павелічэнне даступнасці прадуктаў харчавання. Маніфестам Часовага ўрада ад 15 сакавіка 1917 года быў спынены другі перыяд русіфікацыі з вяртаннем фінам аўтаномнага статусу 1809—1899 гадоў. Упершыню ў гісторыі палітычная ўлада дэ-факта належала парламенту Фінляндыі. Левыя, якія складаліся ў асноўным з [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратаў]], ахоплівалі шырокі спектр ад умераных да рэвалюцыйных сацыялістаў. Палітычныя правыя былі яшчэ больш разнастайнымі, пачынаючы ад [[Сацыял-лібералізм|сацыял-лібералаў]] і {{нп5|Умераны кансерватызм|ўмераных кансерватараў|en|Moderate conservatism}} да правых кансерватыўных элементаў. Чатырма асноўнымі партыямі былі<ref>{{Harvnb|Alapuro|1988|pp=85–132}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=56–59, 142–147}}, {{Harvnb|Nygård|2003|pp=553–565}}</ref>: * Кансерватыўная [[Фінская партыя]]. * Партыю [[маладыя фіны|маладых фінаў]], як з лібераламі, так і з кансерватарамі ў складзе. Лібералы ў сваю чаргу падзяляліся на [[Сацыял-лібералізм|сацыяльных]] і [[Эканамічны лібералізм|эканамічных]]. * Сацыял-рэфармісцкі, цэнтрысцкі [[Фінляндскі цэнтр|Аграрны саюз]], што абапіраўся пераважна на сялян з дробнай і сярэдняй гаспадаркай. * Кансерватыўная [[Шведская народная партыя Фінляндыі|Шведская народная партыя]], якая імкнулася захаваць правы былога дваранства і {{нп5|Фінскія шведы|шведскамоўнай меншасці ў Фінляндыі|en|Swedish-speaking population of Finland}}. На працягу 1917 года змаганне за ўладу і сацыяльная дэзынтэграцыя ўплывалі адно на адно. Распад Расіі выклікаў ланцуговую рэакцыю дэзынтэграцыі, пачынаючы з урада, арміі і эканомікі і распаўсюджваючыся на ўсе сферы грамадства, такія як мясцовая адміністрацыя, працоўныя месцы і на асобных грамадзян. Сацыял-дэмакраты імкнуліся захаваць за сабой ужо дасягнутыя грамадзянскія правы і павялічыць кантроль над грамадствам. Кансерватары баяліся страты свайго даўняга сацыяльна-эканамічнага панавання. Абедзве фракцыі супрацоўнічалі са сваімі эквівалентамі ў Расіі, паглыбляючы нацыянальны раскол<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=109, 195–263}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=143–149}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=11–14}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Сацыял-дэмакратычная партыя атрымала [[Абсалютная большасць|абсалютную большасць]] на [[Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1916)|парламенцкіх выбарах 1916 года]]. Новы Сенат быў сфарміраваны ў сакавіку 1917 года {{нп5|Оскары Токай|Оскары Токаем|en|Oskari Tokoi}}, але ён не адлюстроўваў парламенцкую перавагу сацыялістаў: у яго ўваходзілі шэсць сацыял-дэмакратаў і шэсць несацыялістаў. Тэарэтычна Сенат складаўся з шырокай нацыянальнай кааліцыі, але на практыцы (калі асноўныя палітычныя групы не жадалі ісці на [[кампраміс]], а галоўныя палітыкі заставаліся па-за межамі Сената) ён аказаўся не ў стане вырашыць ніводную буйную праблему. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі палітычная ўлада апусцілася да вулічнага ўзроўню: масавыя сходы, стачкамы і рабоча-салдацкія саветы злева і актыўныя арганізацыі прадпрымальнікаў справа — усё гэта служыла падрыву дзяржаўнага аўтарытэту<ref>{{Harvnb|Haapala|1995|pp=221, 232–235}}, {{Harvnb|Kirby|2006|p=150}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Лютаўская рэвалюцыя спыніла фінскі эканамічны бум, выкліканы расійскай ваеннай эканомікай. Крах бізнесу прывёў да беспрацоўя і высокай [[інфляцыя|інфляцыі]], але занятыя работнікі атрымалі магчымасць вырашаць працоўныя праблемы. Заклікі да {{нп5|Васьмігадзінны рабочы дзень|васьмігадзіннага рабочага дня|en|Eight-hour day}}, паляпшэння ўмоў працы і павышэння заробкаў прывялі да дэманстрацый і буйных забастовак у прамысловасці і сельскай гаспадарцы<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=95–98, 109–114}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=155–159, 197, 203–225}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. А як фіны спецыялізаваліся на вытворчасці [[малако|малака]] і [[масла]], то асноўная частка харчовых паставак для краіны залежала ад збожжавых, вырабленых на поўдні Расіі. Спыненне імпарту збожжавых з ахопленай рэвалюцыяй Расіі прывяло да дэфіцыту харчавання ў Фінляндыі. Сенат адказаў увядзеннем {{нп5|Рацыянаванне|рацыянавання|en|Rationing}} і {{нп5|Кантроль цэн|кантролем цэн|en|Price controls}}. Сяляне супраціўляліся дзяржаўнаму кантролю, у выніку чаго ўтварыўся {{нп5|Чорны рынак|чорны рынак|en|Black market}}, які суправаджаўся рэзкім ростам цэн на прадукты харчавання. Як вынік, павялічыўся экспарт на свабодны петраградскі рынак. Прадукты харчавання, цэны і, у рэшце, страх {{нп5|Галаданне|голаду|en|Starvation}} сталі эмацыйнымі палітычнымі праблемамі паміж сялянамі і гарадскімі рабочымі, асабліва беспрацоўнымі. Простыя людзі, страхі якіх выкарыстоўвалі палітыкі і палярызаваныя СМІ, выйшлі на вуліцы. Нягледзячы на дэфіцыт харчавання, да грамадзянскай вайны паўднёвую Фінляндыю не закрануў маштабны голад, і харчовы рынак заставаўся другасным стымулам у змаганні за ўладу ў фінскай дзяржаве<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=95–98, 109–114}}, {{Harvnb|Ylikangas|1986|pp=163–172}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=163–164, 192}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=155–159, 203–225}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Häggman|2017|pp=157–217}}, {{Harvnb|Keskisarja|2017|pp=13–74}}, {{Harvnb|Voutilainen|2017|pp=25–44}}</ref>. ==== Змаганне за ўладу ==== [[Файл:Russian sailors celebrating February Revolution in Helsinki.jpg|thumb|Расійскія салдаты ў Хельсінкі. Да 1917 года яны падтрымлівалі стабільнасць у Фінляндыі, але пасля Лютаўскай рэвалюцыі расійскае войска стала крыніцай грамадскіх хваляванняў.|alt=Строй расійскіх салдат на чыгуначнай плошчы Хельсінкі ў рамках параду ў гонар Кастрычніцкай рэвалюцыі. Да 1917 года руская армія падтрымлівала стабільнасць у Фінляндыі, але пазней стала крыніцай сацыяльных хваляванняў.]] Прыняцце Сенатам Токая законапраекта пад назвай «Акт аб ажыццяўленні вярхоўнай дзяржаўнай улады ў Фінляндыі» ({{lang-fi|laki Suomen korkeimman valtiovallan käyttämisestä}}, больш вядомы як {{lang-fi|valtalaki}}; {{lang-sv|maktlagen}}) у ліпені 1917 года выклікала адзін з ключавых крызісаў у змаганні за ўладу паміж сацыял-дэмакратамі і кансерватарамі. Падзенне Расійскай імперыі паставіла пытанне аб тым, хто будзе мець суверэнную палітычную ўладу ў былым Вялікім Княстве. Пасля дзесяцігоддзяў палітычнага расчаравання, Лютаўская рэвалюцыя дала фінскім сацыял-дэмакратам магчымасць кіравання; яны мелі абсалютную большасць у парламенце. Кансерватары былі ўстрывожаныя бесперапынным ростам уплыву сацыялістаў з 1899 года, які дасягнуў кульмінацыі ў 1917 годзе<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=163–194}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=158–162, 195–196}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=35, 37, 39, 40, 50, 52}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=229–245}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=487–524}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Kalela|2008c|pp=95–109}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. Акт аб вярхоўнай уладзе ўключаў план сацыялістаў па значным павелічэнні паўнамоцтваў парламента ў якасці рэакцыі на непарламенцкае і кансерватыўнае кіраўніцтва Сената Фінляндыі ў перыяд з 1906 па 1916 год. Законапраект спрыяў аўтаноміі Фінляндыі ва ўнутраных справах: Часоваму ўраду Расіі заставалася толькі права кантролю над міжнароднай і ваеннай палітыкай Фінляндыі. Акт быў прыняты пры падтрымцы Сацыял-дэмакратычнай партыі, Аграрнай лігі, часткі Партыі маладых фінаў і асобных актывістаў, якія прагнулі суверэнітэту Фінляндыі. Кансерватары выступілі супраць законапраекта, і некаторыя з найбольш правых прадстаўнікоў пакінулі парламент<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=50}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=229–245}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=502–524}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Kalela|2008c|pp=95–109}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}</ref>. У Петраградзе план сацыял-дэмакратаў падтрымалі бальшавікі. Яшчэ з красавіка 1917 года яны рыхтавалі паўстанне супраць Часовага ўрада, а прасавецкія выступленні {{нп5|Ліпеньскія дні|ліпеньскіх дзён|en|July Days}} толькі абвастрылі сітуацыю. Хельсінкскі савет і Абласны камітэт фінскіх Саветаў на чале з бальшавіком {{нп5|Івар Смілга|Іварам Смілгай|en|Ivar Smilga}} абавязаліся абараняць фінскі парламент у выпадку пагрозы нападу<ref>{{Harvnb|Trotsky|1934|p=785}}</ref>. Тым не менш, Часовы ўрад усё яшчэ меў дастатковую падтрымку ў расійскай арміі, і калі вулічны рух згас, [[Уладзімір Ленін]] уцёк у [[Карэлія|Карэлію]]. Пасля гэтых падзей акт аб вярхоўнай уладзе быў скасаваны, і сацыял-дэмакраты ўрэшце адступілі; у Фінляндыю былі накіраваны дадатковыя расійскія войскі, і пры супрацоўніцтве і настойлівасці фінскіх кансерватараў парламент быў распушчаны з аб’яўленнем новых выбараў<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=163–194}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=158–162, 195–196}}, {{Harvnb|Alapuro|1992|pp=251–267}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=35, 37, 39, 40, 50, 52}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=229–245}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=502–524}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}}, {{Harvnb|Kalela|2008c|pp=95–109}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. На [[Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1917)|выбарах у кастрычніку 1917 года]] сацыял-дэмакраты страцілі абсалютную большасць, што прывяло да радыкалізацыі [[Рабочы рух|рабочага руху]] і паменшыла падтрымку ўмеранай палітыкі. Сам па сабе крызіс ліпеня 1917 года не прывёў да грамадзянскай вайны, але паспрыяў яе пачатку. Каб заваяваць уладу, сацыялісты павінны былі пераадолець парламент <ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=163–194}}, {{Harvnb|Kettunen|1986|pp=9–89}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=158–162, 195–196}}, {{Harvnb|Alapuro|1992|pp=251–267}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=35, 37, 39, 40, 50, 52}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=229–245}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=502–524}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}}, {{Harvnb|Kalela|2008b|pp=31–44}}, {{Harvnb|Kalela|2008c|pp=95–109}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. Лютаўская рэвалюцыя прывяла да страты інстытуцыйнай улады ў Фінляндыі і роспуску [[паліцыя|паліцыі]], што спарадзіла страх і няўпэўненасць. У адказ і правыя, і левыя стварылі ўласныя ахоўныя групы, якія першапачаткова былі мясцовымі і збольшага бяззбройнымі. У канцы 1917 года, пасля роспуску парламента, праз адсутнасць моцнага ўрада і нацыянальных узброеных сіл групы бяспекі пачалі набываць больш шырокі і больш ваенізаваны характар. Грамадзянская гвардыя ({{lang-fi|suojeluskunnat}}; {{lang-sv|skyddskåren}}; дасл. «корпус аховы») і пазнейшая Белая гвардыя ({{lang-fi|valkokaartit}}; {{lang-sv|vita gardet}}) былі арганізаваныя ўплывовымі мясцовымі: кансерватыўнымі навукоўцамі, прамыслоўцамі, буйнымі землеўласнікамі і актывістамі. Гвардыя рабочага парадку ({{lang-fi|työväen järjestyskaartit}}; {{lang-sv|arbetarnas ordningsgardet}}) і Чырвоная гвардыя ({{lang-fi|punakaartit}}; {{lang-sv|röda gardet}}) набіраліся праз мясцовыя секцыі сацыял-дэмакратычнай партыі і з прафсаюзаў<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=195–230}}, {{Harvnb|Ylikangas|1986|pp=166–167}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=151–167}}, {{Harvnb|Manninen|1993c}}, {{Harvnb|Manninen*|1993a|pp=324–343}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=123–127, 237–243}}, {{Harvnb|Hoppu|2009b|pp=112–143}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. === Кастрычніцкая рэвалюцыя === {{Гл. таксама|Кастрычніцкая рэвалюцыя}} У выніку Кастрычніцкай рэвалюцыі 7 лістапада 1917 года палітычная ўлада ў Петраградзе перайшла да радыкальных левых сацыялістаў. Рашэнне нямецкага ўрада арганізаваць бяспечны пераезд Леніна і яго таварышаў са ссылкі ў Швейцарыі ў Петраград у красавіку 1917 года мела поспех. {{нп5|Перамір’е паміж Расіяй і Цэнтральнымі дзяржавамі|Перамір’е паміж Германіяй і бальшавіцкім рэжымам|en|Armistice between Russia and the Central Powers}} увайшло ў сілу 6 снежня, а 22 снежня 1917 года мірныя перамовы пачаліся ў [[Брэст-Літоўск]]у<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=36}}, {{Harvnb|Pipes|1996|pp=113–149}}, {{Harvnb|Lackman|2000|pp=86–95}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|McMeekin|2017|pp=125–136}}</ref>. Лістапад 1917 года стаў чарговым пераломам у змаганні 1917—1918 гадоў за кіраўніцтва Фінляндыяй. Пасля роспуску фінскага парламента {{нп5|Палітычная палярызацыя|палярызацыя|en|Political polarization}} паміж сацыял-дэмакратамі і кансерватарамі прыкметна ўзмацнілася, і гэты перыяд стаў сведкам з’яўлення палітычнага гвалту. У часе мясцовай забастоўкі 9 жніўня 1917 года ў {{нп5|Юпяя|Юпяя|en|Ypäjä}} быў застрэлены сельскагаспадарчы рабочы, а 24 верасня, у ходзе мясцовага палітычнага крызісу ў {{нп5|Мальмі (Хельсінкі)|Мальмі|en|Malmi, Helsinki}}, быў забіты прадстаўнік грамадзянскай гвардыі<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=195–263}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=52, 59}}</ref>. Кастрычніцкая рэвалюцыя сарвала нефармальнае перамір’е паміж фінскімі несацыялістамі і Часовым урадам Расіі. Пасля палітычных спрэчак аб тым, як рэагаваць на паўстанне, большасць палітыкаў прыняла кампрамісную прапанову {{нп5|Сантэры Алкія|Сантэры Алкія|en|Santeri Alkio}}, лідара Аграрнай лігі. Парламент Фінляндыі узяў на сябе кіруючыя паўнамоцтвы 15 лістапада 1917 года на аснове прынятага сацыялістамі «Акта аб вярхоўнай уладзе» і ратыфікаваў ліпеньскія прапановы аб {{нп5|Васьмігадзінны рабочы дзень|васьмігадзінным рабочым дні|en|Eight-hour day}} і ўсеагульным выбарчым праве на {{нп5|Мясцовыя выбары|мясцовых выбарах|en|Local election}}<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=264–342}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=67, 70}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}</ref>. [[Файл:Valkoisten konekiväärikomppania Leinolassa Tampereen valtauksen jälkeen 19.4.1918 (26970230675).jpg|thumb|Салдаты ваенізаванай белай гвардыі ў {{нп5|Лейнола|Лейноле|en|Leinola}}, прыгарадзе [[Тамперэ]].|alt=Каля 30 вайскоўцаў белагвардзейцаў пазіруюць перад камерай разам з чатырма буйнакалібернымі кулямётамі «Максім».|left]] Несацыялістычны, кансерватыўны ўрад [[Пер Эвінд Свінхувуд|Пера Эвінда Свінхувуда]] быў прызначаны 27 лістапада. Гэтае вылучэнне было як доўгатэрміновай мэтай кансерватараў, так і адказам на выклікі рабочага руху ў лістападзе 1917 года. Галоўнымі памкненнямі Свінхувуда былі аддзяленне Фінляндыі ад Расіі, узмацненне грамадзянскай гвардыі і вяртанне Сентау часткі новых паўнамоцтваў парламента<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=264–342}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=70}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}</ref>. Памер грамадзянскай гвардыі ў Фінляндыі, разам з мясцовымі часткамі і дапаможнымі белагвардзейскімі войскамі ў гарадах і сельскіх камунах, складаў 149 чалавек 31 жніўня 1917 года, 251 — 30 верасня, 315 — 31 кастрычніка, 380 — 30 лістапада і 408 — 26 студзеня 1918 года. Першай спробай сур’ёзнай ваеннай падрыхтоўкі гвардыі стала стварэнне ў верасні 1917 года кавалерыйскай школы ў маёнтку Саксаннімі ў раёне горада [[Порва]] колькасцю 200 чалавек. {{нп5|Авангард (ваенная справа)|Авангард|en|Vanguard}} {{нп5|Фінскія егеры|фінскіх егераў|en|Jäger Movement}} і нямецкай зброі прыбыў у Фінляндыю ў кастрычніку-лістападзе 1917 года на грузавым судне {{нп5|Equity (грузавое судна)|Equity|en|SS Equity}} і нямецкай падводнай лодцы {{нп5|SM UC-57|UC-57|en|SM UC-57}}; каля 50 егераў вярнуліся да канца 1917 года<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=195–263}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=59, 63, 66, 68, 98}}, {{Harvnb|Manninen|1993b|pp=96–177}}, {{Harvnb|Manninen*|1993b|pp=393–395}}</ref>. Пасля палітычных паражэнняў у ліпені і кастрычніку 1917 года сацыял-дэмакраты 1 лістапада пачалі бескампрамісную праграму пад назвай «Мы патрабуем» ({{lang-fi|Me vaadimme}}, {{lang-sv|Vi kräver}}), каб дамагчыся палітычных уступак. Яны настойвалі на вяртанні палітычнага статусу, які існаваў да роспуску парламента ў ліпені 1917 года, а таксама на роспуску грамадзянскай гвардыі і правядзенні выбараў для стварэння ўстаноўчага сходу Фінляндыі. Праграма правалілася, і сацыялісты распачалі ўсеагульную забастоўку 14-19 лістапада, каб узмацніць палітычны ціск на кансерватараў, што выступалі супраць «Акта аб вярхоўнай уладзе» і пераймання парламентам улады 15 лістапада<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=256–342}}, {{Harvnb|Ketola|1987|pp=368–384}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=66}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}</ref>. [[Рэвалюцыя]] стала мэтай радыкалізаваных сацыялістаў пасля страты палітычнага кантролю, і падзеі ў лістападзе 1917 года далі штуршок для сацыялістычнага паўстання. На гэтым этапе Уладзімір Ленін і [[Іосіф Сталін]] заклікалі сацыял-дэмакратаў узяць уладу ў Фінляндыі. Большасць фінскіх сацыялістаў былі памяркоўнымі і аддавалі перавагу парламенцкім метадам, таму бальшавікі называлі іх «неахвотнымі рэвалюцыянерамі». Неахвота зменшылася, калі ўсеагульная стачка, здавалася, стала для рабочых паўднёвай Фінляндыі адным з асноўных каналаў уплыву. Кіраўніцтва забастоўкі невялікай большасцю галасоў прагаласавала за пачатак рэвалюцыі 16 лістапада, але паўстанне было скасавана ў той жа дзень праз адсутнасць актыўных рэвалюцыянераў для яго правядзення<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=264–342}}, {{Harvnb|Ketola|1987|pp=368–384}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=64}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=152–156}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. [[Файл:Tampereen punakaartin komppania rintamalla (26936605946).jpg|thumb|Войскі ваенізаванай чырвонагвардзейскай роты Тамперэ на фота 1918 года.|alt=Каля 40 вайскоўцаў ваенізаванай Чырвонай гвардыі пазіруюць на камеру на полі побач з сялянскім домам. Адзін з іх, іх відавочны камандзір, на кані.]] У канцы лістапада 1917 года ўмераныя сацыялісты з ліку сацыял-дэмакратаў другі раз перамаглі радыкалаў у выбары паміж рэвалюцыйнымі і парламенцкімі сродкамі, але калі яны паспрабавалі прыняць рэзалюцыю аб поўнай адмове ад ідэі сацыялістычнай рэвалюцыі, партыўныя прадстаўнікі і некалькі ўплывовых лідараў прагаласавалі супраць. Фінскі рабочы рух хацеў мець уласную ваенную сілу і захаваць магчымасць рэвалюцыі. Хісткія фінскія сацыялісты расчаравалі Леніна, і той, у сваю чаргу, пачаў заахвочваць фінскіх бальшавікоў у Петраградзе<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=264–342}}, {{Harvnb|Ketola|1987|pp=368–384}}, {{Harvnb|Rinta-Tassi|1989|pp=83–161}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=70}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. Сярод рабочага руху больш прыкметным наступствам падзей 1917 года стаў уздым Гвардыі рабочага парадку. У перыяд з 31 жніўня па 30 верасня 1917 года дзейнічала ад 20 да 60 асобных гвардзейцаў, але 20 кастрычніка, пасля паражэння на парламенцкіх выбарах, фінскі рабочы рух абвясціў аб неабходнасці стварэння новых рабочых атрадаў. Гэтая абвестка прывяла да набору навабранцаў: 31 кастрычніка колькасць гвардыі складала 100—150 чалавек, 30 лістапада — 342, і 375 на 26 студзеня 1918 года. Пачынаючы з мая 1917 года, левыя ваенізаваныя арганізацыі раслі ў два этапы, большасць з іх у складзе Гвардыі рабочага парадку. Меншасць складала Чырвоная гвардыя — часткова падпольныя групы, створаныя ў прамыслова развітых гарадах і прамысловых цэнтрах, такіх як [[Хельсінкі]], [[Котка (горад)|Котка]] і Тамперэ на аснове першапачатковай Чырвонай гвардыі, сфарміраванай ў 1905—1906 гадах у Фінляндыі<ref>{{Harvnb|Manninen*|1993a|pp=324–343}}, {{Harvnb|Manninen*|1993b|pp=393–395}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=282–291}}</ref>. Прысутнасць дзвюх процілеглых узброеных сіл стварыла дзяржаву двоеўладдзя і падзяліла фінскае грамадства. Вырашальны разлад паміж гвардзейцамі выявіўся ў часе ўсеагульнай забастоўкі: чырвоныя пакаралі смерцю некалькіх палітычных апанентаў у паўднёвай Фінляндыі і адбыліся першыя ўзброеныя сутыкненні паміж белымі і чырвонымі. Усяго паведамляецца аб 34 ахвярах. Урэшце, палітычнае змаганне 1917 года прывяло да [[Гонка ўзбраенняў|гонкі ўзбраенняў]] і {{нп5|Эскалацыя канфлікту|эскалацыі|en|Conflict escalation}} да грамадзянскай вайны<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=317–342}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=15–65}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=151–171}}</ref>. === Незалежнасць === {{main|Незалежнасць Фінляндыі}} Распад Расійскай імперыі даў фінам гістарычную магчымасць здабыць нацыянальную незалежнасць. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі кансерватары імкнуліся да аддзялення ад Расіі, каб мець магчымасць кантраляваць левых і зменшыць уплыў бальшавікоў. Сацыялісты скептычна ставіліся да суверэнітэту пры кансерватыўным кіраўніцтве, але баяліся страты падтрымкі сярод нацыяналістычна настроеных рабочых, асабліва пасля абяцанняў павялічыць нацыянальную аўтаномію праз «Акт аб вярхоўнай уладзе». У рэшце, абедзве палітычныя фракцыі падтрымалі незалежнасць Фінляндыі, нягледзячы на сур’ёзныя рознагалоссі адносна складу кіраўніцтва краіны<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=67, 70}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=235–237}}</ref>. Нацыяналізм стаў «грамадзянскай рэлігіяй» у Фінляндыі ў канцы дзевятнаццатага стагоддзя, але ў часе ўсеагульнай забастоўкі 1905 года мэтай было вяртанне да аўтаноміі 1809—1898 гадоў, а не поўная незалежнасць. У параўнанні з цэнтралізаваным шведскім рэжымам, улада фінаў над унутранымі справамі павялічылася пры менш маналітным расійскім кіраванні. У эканамічным плане Вялікае Княства Фінляндскае выйграла ад наяўнасці незалежнага ўнутранага дзяржаўнага бюджэту, цэнтральнага банка з нацыянальнай валютай {{нп5|Фінская марка|маркай|en|Finnish markka}} (уведзенай у абарачэнне ў 1860 годзе), мытнай арганізацыі і прамысловага прагрэсу 1860—1916 гадоў. Эканоміка залежала ад велізарнага расійскага рынку, таму аддзяленне парушыла б прыбытковае фінансавае становішча Фінляндыі. Эканамічны калапс Расіі і змаганне за ўладу ў фінскай дзяржаве ў 1917 годзе былі аднымі з ключавых фактараў, якія вывелі суверэнітэт на першы план<ref>{{Harvnb|Alapuro|1988|pp=89–100}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=49–73, 156–159, 243–245}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=9–10, 181–182, 203–204, 264–276}}, {{Harvnb|Kalela|2008a|pp=15–30}}, {{Harvnb|Kuisma|2010|pp=13–81}}, {{Harvnb|Meinander|2010|pp=108–173}}, {{Harvnb|Ahlbäck|2014|pp=254–293}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Lackman|2014|pp=216–250}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=15–40}}, {{Harvnb|Keskisarja|2017|pp=13–74}}</ref>. 4 снежня 1917 года сенат Свінхувуда прадставіў [[Абвяшчэнне незалежнасці Фінляндыі|Дэкларацыю незалежнасці Фінляндыі]], а 6 снежня яе прыняў парламент. Сацыял-дэмакраты прагаласавалі супраць прапановы сената і прадставілі альтэрнатыўную дэкларацыю аб суверэнітэце. Стварэнне незалежнай дзяржавы не было гарантаваным для невялікага фінскага народа. Неабходна было прызнанне Расіяй і іншымі [[Вялікія дзяржавы|вялікімі дзяржавамі]], таму Свінхувуд пагадзіўся весці перамовы з Леніным. Сацыялісты, якія не жадалі ўступаць у перамовы з расійскім кіраўніцтвам у ліпені 1917 года, накіравалі дзве дэлегацыі ў Петраград з просьбай да Леніна зацвердзіць суверэнітэт Фінляндыі<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=343–382}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=73, 78}}, {{Harvnb|Manninen|1993c}}, {{Harvnb|Jutikkala|1995|pp=11–20}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}</ref>. У снежні 1917 года Ленін знаходзіўся пад моцным ціскам з боку немцаў, каб скончыць [[Брэсцкі мір|мірныя перамовы ў Брэст-Літоўску]], а праўленне бальшавікоў знаходзілася ў крызісе, з недасведчанай адміністрацыяй і дэмаралізаванай арміяй, што супрацьстаяла магутным палітычным і ваенным ворагам. Ленін уважаў, што бальшавікі маглі змагацца за цэнтральную частку Расіі, але павінны былі адмовіцца ад некаторых перыферыйных тэрыторый, у тым ліку Фінляндыі, у геапалітычна менш важным паўночна-заходнім напрамку. У выніку дэлегацыя Свінхувуда 31 снежня 1917 года атрымала згоду ад Леніна на ўсталяванне незалежнасці<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=343–382}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=79, 81}}, {{Harvnb|Keskisarja|2017|pp=13–74}}</ref>. Да пачатку грамадзянскай вайны [[Аўстра-Венгрыя]], Данія, Францыя, Германія, Грэцыя, Нарвегія, Швецыя і Швейцарыя прызналі незалежнасць Фінляндыі. Вялікабрытанія і Злучаныя Штаты гэтага не зрабілі, бо чакалі і сачылі за адносінамі паміж Фінляндыяй і Германіяй (галоўным ворагам [[Саюзнікі ў Першай сусветнай вайне|саюзнікаў]]), спадзеючыся на няўдачу Леніна і вяртанне Расіі ў вайну супраць Германскай імперыі. У сваю чаргу, немцы прыспешвалі аддзяленне Фінляндыі ад Расіі, каб перавесці краіну ў сваю сферу ўплыву<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=343–382}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=80, 81}}, {{Harvnb|Pietiäinen|1992|pp=252–403}}</ref>. == Ваенныя дзеянні == [[Файл:Kenraali C. G. E. Mannerheim (26936604946).jpg|thumb|upright|Генерал [[Карл Густаў Эміль Манэргейм|Манэргейм]] у 1918 годзе з белай павязкай з [[герб Фінляндыі|гербам Фінляндыі]] на руцэ.|alt=Студыйная фота галоўнакамандуючага белай арміяй генерала Манэргейма. Ён глядзіць убок, павярнуўшы левае плячо да камеры. На левай руцэ на белай павязцы размешчаны герб Фінляндыі.]] === Эскалацыя === Канчатковае перадваеннае абвастрэнне адбылася ў пачатку студзеня 1918 года, калі кожнае ваеннае ці палітычнае дзеянне чырвоных ці белых вылівалася ў адпаведнае супрацьдзеянне другіх. Абодва бакі апраўдвалі сваю дзейнасць абаронай, асабліва перад сваімі прыхільнікамі. Злева авангардам руху былі гарадскія чырвоныя гвардзейцы з [[Хельсінкі]], [[Котка (горад)|Котка]] і [[Турку]]. Яны ўзначалілі сельскіх чырвоных і пераканалі лідараў сацыялістаў, што вагаліся паміж мірам і вайной, падтрымаць рэвалюцыю. Справа ў авангардзе былі егеры, перакінутыя ў Фінляндыю, і добраахвотніцкая грамадзянская гвардыя паўднёва-заходняй Фінляндыі, паўднёвай {{нп5|Астработнія (рэгіён)|Астработніі|en|Ostrobothnia (region)}} і [[Выбаргская губерня|Выбаргскай губерні]]. Першыя лакальныя бітвы адбыліся 9-21 студзеня 1918 года ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй Фінляндыі, збольшага за перамогу ў гонцы ўзбраенняў і кантроль над [[Выбарг]]ам<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=390–515}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=15–65, 177–182}}, {{Harvnb|Manninen*|1993c|pp=398–432}}, {{Harvnb|Hoppu|2009a|pp=92–111}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. [[Файл:Kullervo Manner.jpg|thumb|upright|{{нп5|Кулерва Манэр|Кулерва Манэр|en|Kullervo Manner}}, старшыня фінскай народнай дэлегацыі і апошні галоўнакамандуючы, а таксама адзіны прэм’ер-міністр фінскіх чырвоных, на фота каля 1913—1915 года.|alt=Фатаграфія Кулерва Манэра, старшыні фінскай народнай дэлегацыі і апошняга галоўнакамандуючага чырвоных, які глядзіць проста ў камеру ў касцюме і капелюшы.]] 12 студзеня 1918 года парламент упаўнаважыў сенат Свінхувуда да ўсталявання ўнутранага парадку і дысцыпліны ад імя дзяржавы. 15 студзеня [[Карл Густаў Эміль Манэргейм]], былы фінскі генерал [[Руская імператарская армія|рускай імператарскай арміі]], быў прызначаны галоўнакамандуючым грамадзянскай гвардыі. Сенат абвясціў гвардыю, якая з гэтага часу называлася белай гвардыяй, Белай арміяй Фінляндыі. Манэргейм размясціў штаб Белай арміі ў раёне [[Васа (горад)|Васа]]-[[Сейняёкі]]. 25 студзеня быў выдадзены загад аб уступленні белых у бой. Яны атрымалі ўзбраенне, раззброіўшы расійскія гарнізоны на працягу 21-28 студзеня, асабліва ў паўднёвай Астработніі<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=390–515}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=80–89}}, {{Harvnb|Manninen|1993b|pp=96–177}}, {{Harvnb|Manninen*|1993c|pp=398–432}}, {{Harvnb|Westerlund|2004b|pp=175–188}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Чырвоная гвардыя на чале з {{нп5|Алі Аалтанен|Алі Аалтаненам|en|Ali Aaltonen}} адмовілася прызнаць гегемонію белых і стварыла ўласную ваенную ўладу. Аалтанен размясціў сваю штаб-кватэру ў Хельсінкі і назваў яе {{нп5|Смольна|Смольнай|en|Smolna, Helsinki}}, пераймаючы назву [[Смольны інстытут|Смольнага інстытута]], штаб-кватэры бальшавікоў у Петраградзе. 26 студзеня быў выдадзены Чырвоны ордэн Рэвалюцыі, а на вежы {{нп5|Дом рабочых Хельсінкі|Дома рабочых Хельсінкі|en|Paasitorni}} запалілі чырвоны ліхтар, сімвалічны сігнал аб паўстанні. Шырокамаштабная мабілізацыя чырвоных пачалася позна ўвечары 27 студзеня, пры гэтым Чырвоная гвардыя Хельсінкі і некаторыя гвардзейцы, размешчаныя ўздоўж чыгункі Выбарг-Тамперэ, былі актываваны ў перыяд з 23 па 26 студзеня для абароны жыццёва важных пазіцый і суправаджэння чыгуначнай перавозкі бальшавіцкай зброі з Петраграда ў Фінляндыю. Белыя войскі спрабавалі захапіць груз: ад 20 да 30 фінаў, чырвоных і белых, загінулі ў {{нп5|Бітва пад Кямяра|бітве пад Кямяра|en|Battle of Kämärä}} на Карэльскім перашыйку 27 студзеня 1918 года. Чырвоныя выйгралі бітву і атрымалі 20 000 [[Вінтоўка|вінтовак]], 30 [[кулямёт]]аў, 10 [[Гармата|гармат]] і 2 [[Бронеаўтамабіль|бронеаўтамабілі]]. Агулам рускія даставілі чырвоным 20 тысяч вінтовак са складоў Хельсінкі і Тамперэ. Белыя захапілі ў расійскіх гарнізонаў 14 500 вінтовак, 90 кулямётаў, 40 гармат і 4 [[мінамёт]]ы. Некаторыя афіцэры рускай арміі прадавалі зброю сваёй часці як чырвоным, так і белым<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=390–515}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=15–65, 177–182}}, {{Harvnb|Klemettilä|1989|pp=163–203}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=80–89}}, {{Harvnb|Manninen|1993b|pp=96–177}}, {{Harvnb|Manninen*|1993c|pp=398–432}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. === Бакі канфлікту === ==== Чырвоная Фінляндыя і белая Фінляндыя ==== [[Файл:FinnishCivilWarMapBegin-be.svg|thumb|upright=1.75|Лінія фронту і наступленні пачатку вайны.{{legend|white|Тэрыторыя пад кантролем белых і іх наступленні.}}{{legend|#DE0000|Тэрыторыя пад кантролем чырвоных і іх наступленні.}}{{Legend-line|blackwhite|Чыгунка.}}|alt=Карта, якая паказвае лінію фронту і наступальныя дзеянні абодвух бакоў у пачатку вайны. Белыя кантралююць большую частку цэнтральнай і паўночнай Фінляндыі, за выняткам нязначных чырвоных анклаваў, белыя штурмуюць гэтыя анклавы. Чырвоныя кантралююць паўднёвую Фінляндыю і пачынаюць атакі ўздоўж галоўнай лініі фронту.]] У пачатку вайны праз паўднёвую Фінляндыю з захаду на ўсход праходзіла перарывістая лінія фронту, якая падзяляла краіну на [[Белафіны|белую]] і [[Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка|чырвоную Фінляндыю]]. Чырвоная гвардыя кантралявала тэрыторыю на поўдні, уключаючы амаль усе буйныя гарады і прамысловыя цэнтры, а таксама найбуйнейшыя маёнткі і фермы. Белая армія кантралявала тэрыторыю на поўначы, якая была пераважна аграрнай і ўтрымлівала дробныя і сярэднія гаспадаркі. Колькасць земляробаў там была меншай, і яны мелі лепшы сацыяльны статус, чым на поўдні. Анклавы супрацьлеглых сіл існавалі па абодва бакі лініі фронту: у белай частцы знаходзіліся прамысловыя гарады [[Варкаус]], [[Куапіа]], [[Оўлу]], [[Раахэ]], [[Кемі]] і [[Торніа]]; у чырвонай частцы — [[Порва]], {{нп5|Кірканумі|Кірканумі|en|Kirkkonummi}} і [[Усікаўпункі]]. Ліквідацыя гэтых апорных пунктаў была прыярытэтнай задачай абедзвюх армій у лютым 1918 года<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=91–101}}</ref>. Чырвоную Фінляндыю ўзначаліла створаная 28 студзеня 1918 года ў Хельсінкі {{нп5|Фінская народная дэлегацыя|Фінская народная дэлегацыя|en|Finnish People's Delegation}} ({{lang-fi|kansanvaltuuskunta}}, {{lang-sv|folkdelegationen}}), якая знаходзілася пад кіраўніцтвам {{нп5|Цэнтральны савет рабочых Фінляндыі|Цэнтральнага савета рабочых|en|Central Workers' Council of Finland}}. Дэлегацыя імкнулася да дэмакратычнага сацыялізму, заснаванага ў духу Фінскай сацыял-дэмакратычнай партыі, што адрознівалася ад ленінскай [[Дыктатура пралетарыяту|дыктатуры пралетарыяту]]. [[Ота Вільгельмавіч Куўсінен|Ота Віле Куўсінен]] склаў прапанову новай канстытуцыі пад уплывам канстытуцый Швейцарыі і ЗША. Паводле яе, палітычная ўлада павінна была быць сканцэнтравана ў парламенце, а роля ўрада зменшана. Прапанова ўключала ў сябе шматпартыйную сістэму, свабоду сходаў, слова і друку, і выкарыстанне [[рэферэндум]]аў для прыняцця палітычных рашэнняў. Каб забяспечыць уладу рабочага руху, просты народ меў бы права на [[Перманентная рэвалюцыя|перманентную рэвалюцыю]]. Сацыялісты планавалі перадаць значную частку {{нп5|Права ўласнасці|правоў уласнасці|en|Property rights (economics) }} дзяржаве і мясцовым адміністрацыям<ref>{{Harvnb|Rinta-Tassi|1986|pp=417–429}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=88, 102}}, {{Harvnb|Piilonen|1993|pp=486–627}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|pp=108}}, {{Harvnb|Suodenjoki|2009a|pp=246–269}}, {{Harvnb|Payne|2011|pp=25–32}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. У міжнароднай палітыцы чырвоная Фінляндыя абапіралася на [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|бальшавіцкую Расію]]. 1 сакавіка 1918 года былі падпісаны прапанаваныя чырвонымі фіна-расійская дамова і мірнае пагадненне, у якіх Фінляндыя называлася [[Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка|Фінляндскай Сацыялістычнай Рабочай Рэспублікай]] ({{lang-fi|Suomen sosialistinen työväentasavalta, шведск. Finlands socialistiska arbetarrepublik}}). Перамовы па дамове азначалі, што — як і ў Першай сусветнай вайне ў цэлым — нацыяналізм для абодвух бакоў быў важнейшым за прынцыпы [[Пралетарскі інтэрнацыяналізм|міжнароднага сацыялізму]]. Чырвоныя фіны не проста прынялі саюз з бальшавікамі, і вялікія спрэчкі ўзніклі, напрыклад, вакол дэмаркацыі мяжы паміж Фінляндыяй і Савецкай Расіяй. Дамова хутка страціла сваю значнасць праз падпісанне 3 сакавіка 1918 года Брэсцкага міру паміж бальшавікамі і Германскай імперыяй<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=262–265}}, {{Harvnb|Pietiäinen|1992|pp=252–403}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}</ref>. Палітыка Леніна пра [[Права на самавызначэнне|права нацый на самавызначэнне]] мела на мэце не дапусціць распаду Расіі ў перыяд ваеннай слабасці. Ён меркаваў, што ў разбуранай вайной, расколатай Еўропе [[пралетарыят]] вольных нацый здзейсніць сацыялістычныя рэвалюцыі і пазней аб’яднаецца з Савецкай Расіяй. Большая частка фінскага рабочага руху падтрымала незалежнасць Фінляндыі. Фінскія бальшавікі, уплывовыя, хоць і нешматлікія, выступалі за анексію Фінляндыі Расіяй<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=255–278}}, {{Harvnb|Klemettilä|1989|pp=163–203}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=94, 106}}, {{Harvnb|Pietiäinen|1992|pp=252–403}}, {{Harvnb|Manninen|1993c}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=276–282}}</ref>. Урад белай Фінляндыі, першы сенат Пера Эвінда Свінхувуда, быў названы сенатам Васы пасля пераезду ў больш бяспечны горад Васа на заходнім узбярэжжы, які быў сталіцай белых з 29 студзеня па 3 мая 1918 года. Ва ўнутранай палітыцы галоўнай мэтай белага сената было вяртанне палітычнага права на ўладу ў Фінляндыі. Кансерватары планавалі [[манархія|манархічную]] палітычную сістэму з меншай роляй парламента. Частка кансерватараў заўсёды падтрымлівала манархію і выступала супраць дэмакратыі, іншыя ўхвалялі {{нп5|Парламентарызм|парламентарызм|en|Parliamentary system}} з часоў рэвалюцыйнай рэформы 1906 года, але пасля крызісу 1917—1918 гадоў прыйшлі да высновы, што пашырэнне паўнамоцтваў простых людзей не спрацуе. Сацыял-лібералы і несацыялістычныя рэфармісты выступалі супраць усякага абмежавання парламентарызму. Першапачаткова яны супраціўляліся нямецкай ваеннай дапамозе, але працяглая вайна змяніла іх пазіцыю<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=62–68}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=38–46, 56–115}}, {{Harvnb|Vares|2009|pp=376–394}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. У міжнароднай палітыцы сенат Васы разлічваў на ваенную і палітычную дапамогу Германскай імперыі. Іх мэтай было перамагчы фінскіх чырвоных, палажыць канец уплыву бальшавіцкай Расіі ў Фінляндыі і пашырыць фінскую тэрыторыю да [[Усходняя Карэлія|Усходняй Карэліі]], важнага месца пражывання носьбітаў [[Прыбалтыйска-фінскія мовы|фінскіх моў]]. Слабасць Расіі натхніла ідэю [[Вялікая Фінляндыя|Вялікай Фінляндыі]] ў экспансіянісцкіх групоўках як сярод правых, так і левых: чырвоныя мелі прэтэнзіі адносна тых жа самых тэрыторый. Генерал Манэргейм пагадзіўся з неабходнасцю захапіць Усходнюю Карэлію і папрасіць нямецкую зброю, але выступіў супраць фактычнага нямецкага ўмяшання. Манэргейм прызнаваў адсутнасць у чырвонагвардзейцаў баявых навыкаў і верыў у здольнасці падрыхтаваных немцамі фінскіх егераў. Як былы афіцэр расійскай арміі, Манэргейм добра разумеў ступень яе дэмаралізацыі. Ён супрацоўнічаў з расійскімі белымі афіцэрамі ў Фінляндыі і Расіі<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=102, 142}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=516–524}}, {{Harvnb|Lackman|2000}}, {{Harvnb|Westerlund|2004b|pp=175–188}}, {{Harvnb|Meinander|2012|pp=7–47}}, {{Harvnb|Roselius|2014|pp=119–155}}</ref>. [[Файл:FinnishCivilWarMapMiddle-be.svg|upright=1.75|thumb|Асноўныя наступальныя дзеянні да 6 красавіка 1918 года. Белыя захапілі Тамперэ і разбілі фінска-расійскіх чырвоных у {{нп5|Бітва за Раўту|бітве за Раўту|en|Battle of Rautu (1918)}} на Карэльскім перашыйку. {{legend|white|Тэрыторыя пад кантролем белых і іх наступленні.}}{{legend|#DE0000|Тэрыторыя пад кантролем чырвоных і іх наступленні.}}{{Legend-line|blackwhite|Чыгунка.}}|alt=Карта, якая паказвае асноўныя наступальныя аперацыі да красавіка 1918 года. Белыя захапілі фарпост чырвоных Тамперэ ў вырашальнай бітве і разбілі фінска-расійскіх чырвоных у бітве за Раўту на Карэльскім перашыйку.]] ==== Авіяцыя ==== У часе вайны Чырвоная гвардыя выкарыстоўвала авіяцыю, аднак звестак пра яе дзейнасць і арганізацыю атрадаў захавалася мала{{sfn|Bremer|1934|pp=203}}. Аперацыі ўключалі бамбардзіроўкі, разведку і распаўсюджванне прапагандысцкай літаратуры{{sfn|Bremer|1934|pp=225}}. А як у чырвоных не было пілотаў фінаў, яны разлічвалі толькі на чужаземцаў, большасць з якіх былі расіянамі{{sfn|Bremer|1934|pp=203}}. Чырвоныя мелі чатыры асноўныя аператыўныя лётныя атрады, размешчаныя ў Хельсінкі, [[Тамперэ]], [[Коўвала]] і [[Выбарг]]у. Яны падзялялі свае атрады на тры франты. Паўночны фронт, які кантраляваўся атрадам у Тамперэ, складаўся з чырвоных войск паміж [[Батнічны заліў|Батнічным залівам]] і возерам [[Пяянэ]]. Цэнтральны фронт знаходзіўся паміж возерам Пяянэ і возерам [[Сайма]], там дзейнічаў атрад у Коўвала. Атрад у Выбаргу дзейнічаў на ўсходнім фронце, які размяшчаўся паміж возерам Сайма і нацыянальнай мяжой{{sfn|Bremer|1934|pp=204}}. Праз дрэннае цэнтральнае камандаванне, недастатковую якасць паліва, нізкі вопыт навучання і дрэннае абслугоўванне, паветраная дзейнасць чырвоных была кропкавай і неэфектыўнай{{sfn|Bremer|1934|pp=225}}. [[Файл:Finland roundel WW2 border.svg|thumb|left|100px|Знак адрознення ваенна-паветраных сіл Фінляндыі, 1918—1945 гады.]] Белая гвардыя таксама мела авіяцыю падчас вайны, якая пазней ператварылася ў {{нп5|Ваенна-паветраныя сілы Фінляндыі|фінскія ваенна-паветраныя сілы|en|Finnish Air Force}}. У лютым 1918 года белыя атрымалі разведвальны і вучэбны самалёт {{нп5|Albatros B.II|NAB Type 9 Albatros|en|Albatros B.II}} у якасці ахвяравання ад Швецыі, аднак яго транспарціроўка ў Васу была спынена, калі ў [[Якабстад]]зе адмовіў рухавік парома. Такім чынам, першым самалётам, які афіцыйна прыбыў да белых, быў ліцэнзійны {{нп5|Morane-Saulnier L|Morane-Saulnier MS Parasol|en|Morane-Saulnier L}}/{{нп5|AB Thulinverken|Thulin D|en|AB Thulinverken}}, ахвяраваны 6 сакавіка 1918 года шведскім графам {{нп5|Эрык фон Розен|Эрыкам фон Розенам|en|Eric von Rosen}}<ref name="ilmavoimat.fi">{{cite web |title=The history of the Finnish Air Force |url=https://ilmavoimat.fi/en/history |website=Ilmavoimat |access-date=4 March 2023}}</ref>. На борце самалёта знаходзіўся асабісты сімвал удачы Розена — сіняя [[свастыка]], звернутая направа. У далейшым сімвал быў прыняты ў якасці афіцыйнага знака адрознення ваенна-паветраных сіл Фінляндыі да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. На працягу вайны белыя атрымалі сем дадатковых самалётаў, у тым ліку чатыры {{нп5|Friedrichshafen G.III|фрыдрыхсхафены|en|Friedrichshafen G.III}}, два {{нп5|DFW C.V|DFW|en|DFW C.V}} і адзін {{нп5|Rumpler C.IV|Rumpler|en|Rumpler C.IV}}, усе яны былі набыты ў Германіі. Як і чырвоныя, белыя таксама не мелі айчынных лётчыкаў, таму разлічвалі на шведскіх, дацкіх і расійскіх<ref>{{cite journal |last1=Jokinen |first1=Pertti |title=The Finnish Air Force |journal=Aerospace Historian |date=1979 |volume=26 |issue=4 |pages=222|jstor=44523325 |url=https://www.jstor.org/stable/44523325 |access-date=4 March 2023 |issn=0001-9364}}</ref>. Белая гвардыя мела два лётныя атрады: адзін у {{нп5|Колха|Колха|en|Kolho}} на поўначы [[Пірканмаа]], а другі — у [[Антрэа]] ў Выбаргскай губерні. Яны праводзілі даволі невялікія аперацыі разведкі, скідвання ўлётак і бамбардзіроўкі<ref name="ilmavoimat.fi"/>. ==== Салдаты і зброя ==== Колькасць фінскіх войск з кожнага боку вар’іравалася ад 70 да 90 тысяч і абодва бакі мелі каля 100 тысяч вінтовак, 300—400 кулямётаў і некалькі сотняў гармат. Чырвоная гвардыя складалася ў асноўным з [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], якія атрымалі зарплату ў пачатку вайны. Белая армія набіралася пераважна з [[Воінскі абавязак|ваеннаабавязаных]] і мела ад 11 да 15 тысяч добраахвотнікаў. Асноўнымі матывамі для добраахвотніцтва былі сацыяльна-эканамічныя фактары, такія як заробак і харчаванне, а таксама ідэйнасць і ціск асяроддзя. Чырвоная гвардыя налічвала 2600 жанчын, збольшага набраных з прамысловых цэнтраў і гарадоў паўднёвай Фінляндыі. Гарадскія і сельскагаспадарчыя рабочыя складалі большасць Чырвонай гвардыі, у той час як землеўласнікі і высокаадукаваныя людзі складалі касцяк Белай арміі<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=154–176}}, {{Harvnb|Haapala|1993|pp=}}, {{Harvnb|Manninen|1993b|pp=96–177}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=85–106}}, {{Harvnb|Lintunen|2014|pp=201–229}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}, {{Harvnb|Hoppu|2017|pp=269–274}}</ref>. Абедзве арміі {{нп5|Дзеці-салдаты|выкарыстоўвалі ў якасці салдат дзяцей|en|Children in the military}}, у асноўным ва ўзросце ад 14 да 17 гадоў. Выкарыстанне малалетніх салдат не было рэдкасцю ў Першую сусветную вайну: дзеці таго часу знаходзіліся пад абсалютнай уладай дарослых і не былі абаронены ад эксплуатацыі<ref>{{Harvnb|Tikka|2006|pp=25–30, 141–152}}</ref>. Вінтоўкі і кулямёты з Расійскай імперыі былі асноўным узбраеннем як чырвоных, так і белых. Часцей за ўсё выкарыстоўвалася расійская [[вінтоўка Мосіна]] 7,62 мм узору 1891 года. Усяго на ўзбраенні было каля дзесяці розных мадэляў вінтовак, што стварала праблемы з пастаўкамі боепрыпасаў. З кулямётаў найчасцей выкарыстоўваўся «[[Кулямёт Максім|Максім]]», разам з менш распаўсюджанымі кулямётамі {{нп5|M1895 Colt–Browning|M1895 Colt-Browning|en|M1895 Colt–Browning machine gun}}, {{нп5|Кулямёт Льюіса|Льюіса|en|Lewis gun}} і [[Madsen (кулямёт)|Мадсена]]. Кулямёты выклікалі значную частку страт у баях. Расійскія {{нп5|Палявая гармата|палявыя гарматы|en|Field gun}} выкарыстоўваліся пераважна {{нп5|Стральба прамой наводкай|прамой наводкай|en|Direct fire}}<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981a|p=182}}</ref>. Як правіла, баявыя дзеянні вяліся ўздоўж [[чыгунка|чыгунак]]. Яны былі жыццёва важным сродкам для перавозкі войск і матэрыялаў, а таксама для выкарыстання [[бронецягнік]]оў, абсталяваных лёгкімі гарматамі і {{нп5|Буйнакаліберны кулямёт|буйнакалібернымі кулямётамі|en|Heavy machine gun}}. Стратэгічна найважнейшым чыгуначным вузлом быў {{нп5|Хаапамякі|Хаапамякі|en|Haapamäki}}, прыблізна за 100 кіламетраў на паўночны ўсход ад Тамперэ, што злучаў як паўднёвую з паўночнай, так і ўсходнюю з заходняй часткі Фінляндыі. Іншымі важнымі вузламі былі [[Коўвала]], [[Рыйхімякі]], Тамперэ, {{нп5|Тойяла|Тойяла|en|Toijala}} і Выбарг. Белыя захапілі Хаапамякі ў канцы студзеня 1918 года, што прывяло да {{нп5|Бітва за Вільпула|бітвы за Вільпула|en|Battle of Vilppula}}<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=177–205}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993a|pp=15–21}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. [[Файл:FinnishCivilWarMapEnd-be.svg|upright=1.75|thumb|Высадка нямецкай арміі на паўднёвым узбярэжжы і далейшыя дзеянні. Вырашальныя наступленні белых у Карэліі.{{legend|white|Тэрыторыя пад кантролем белых і іх наступленні.}}{{legend|#B3B3B3|Нямецкае наступленне.}}{{legend|#DE0000|Тэрыторыя пад кантролем чырвоных.}}{{Legend-line|blackwhite|Чыгунка.}}|alt=Карта ілюструе апошнія бітвы вайны. Чырвоныя больш не ладзяць наступу, у той час як нямецкая імперская армія высаджваецца з Фінскага заліва ў тыле чырвоных і захоплівае сталіцу Хельсінкі. Белыя атакуюць па ўсім фронце на поўдзень.]] ==== Чырвоная гвардыя і савецкія войскі ==== Фінская Чырвоная гвардыя перахапіла ініцыятыву ў пачатку вайны, захапіўшы кантроль над Хельсінкі 28 студзеня 1918 года і распачаўшы агульнае наступленне, якое працягвалася з лютага да пачатку сакавіка таго ж года. Чырвоныя былі адносна добра ўзброеныя, але хранічная нястача кваліфікаваных кіраўнікоў, як на ўзроўні камандавання, так і на месцах не дазволіла ім выкарыстаць гэтую перавагу, і большасць наступаў скончылася нічым. Ваеннае камандаванне функцыянавала адносна добра на ўзроўні [[рота|роты]] і [[узвод|ўзвода]], але іхні аўтарытэт заставаўся слабым, бо большасць палявых камандзіраў выбіраліся галасаваннем салдат. Звычайныя групы войск складаліся з больш-менш узброеных грамадзянскіх асоб, ваенная падрыхтоўка, дысцыпліна і баявы дух якіх не былі дастатковымі<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=177–205}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=227–255}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref> . 28 студзеня 1918 года на пасадзе галоўнакамандуючага Алі Аалтанена змяніў {{нп5|Ээра Хаапалайнен|Ээра Хаапалайнен|en|Eero Haapalainen}}. Яго, у сваю чаргу, 20 сакавіка змяніў бальшавіцкі трыумвірат {{нп5|Эйна Рах’я|Эйна Рах’я|en|Eino Rahja}}, {{нп5|Адольф Таймі|Адольфа Таймі|en|Adolf Taimi}} і {{нп5|Эверт Эларанта|Эверта Эларанты|en|Evert Eloranta}}. Апошнім галоўнакамандуючым Чырвонай гвардыі быў Кулерва Манэр з 10 красавіка да апошняга этапу вайны, калі ў чырвоных больш не было адзінага лідара. Некаторыя таленавітыя мясцовыя камандзіры, такія як {{нп5|Хуга Салмела|Хуга Салмела|en|Hugo Salmela}} ў бітве за Тамперэ, забяспечылі паспяховае кіраўніцтва, але не змаглі змяніць ход вайны. Чырвоныя дасягнулі некаторых лакальных перамог пры адступленні з паўднёвай Фінляндыі ў бок Расіі, напрыклад, супраць нямецкіх войск у {{нп5|Бітва за Сыр’янтака|бітве за Сыр’янтака|en|Battle of Syrjäntaka}} 28-29 красавіка ў {{нп5|Туўлас|Туўласе|en|Tuulos}}<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=227–255}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=130–135}} {{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=233–236}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=70–81}}, {{Harvnb|Hoppu|2017|pp=181–202}}</ref> . У студзені 1918 года ў Фінляндыі знаходзіліся каля 50 тысяч салдат былой царскай арміі. Салдаты былі дэмаралізаваныя і стомленыя вайной, а былыя [[Прыгоннае права|прыгонныя]] прагнулі зямлі, вызваленай рэвалюцыямі. Большая частка войска вярнулася ў Расію да канца сакавіка 1918 года. Усяго ад 7 да 10 тысяч расійскіх салдат падтрымалі фінскіх чырвоных, але толькі каля 3 тысяч у асобных меншых падраздзяленнях па 100—1000 салдат удалося пераканаць змагацца на фронце<ref>{{Harvnb|Upton|1980b|pp=415–422}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=154–176}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=265–278}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=89}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Westerlund|2004b|pp=175–188}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=276–291}}, {{Harvnb|Hoppu|2009b|pp=112–143}},{{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Рэвалюцыі ў Расіі падзялілі афіцэраў Савецкай арміі паводле палітычнай пазіцыі, і іх стаўленне да грамадзянскай вайны ў Фінляндыі было розным. [[Міхаіл Сцяпанавіч Свечнікаў|Міхаіл Свечнікаў]] узначальваў фінскія чырвоныя войскі ў заходняй Фінляндыі ў лютым, а [[Канстанцін Сцяпанавіч Ерамееў|Канстанцін Ерамееў]] — савецкія войскі на Карэльскім перашыйку, у той час як іншыя афіцэры не давяралі сваім рэвалюцыйным калегам і замест гэтага супрацоўнічалі з генералам Манэргеймам у раззбраенні савецкіх гарнізонаў у Фінляндыі. 30 студзеня 1918 года Манэргейм абвясціў расійскім салдатам, што Белая армія не ваявала супраць Расіі, а што мэта кампаніі белых — разграміць фінскіх чырвоных і савецкія войскі, якія іх падтрымлівалі<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981a|pp=154–176}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=265–278}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=89}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Westerlund|2004b|pp=175–188}}, {{Harvnb|Hoppu|2008a|pp=188–199}}, {{Harvnb|Hoppu|2009b|pp=112–143}}, {{Harvnb|Muilu|2010|pp=9–86}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Колькасць савецкіх салдат, якія ўдзельнічалі ў грамадзянскай вайне, прыкметна скарацілася пасля таго, як Германія напала на Расію 18 лютага 1918 года. Нямецка-савецкая дамова ў Брэст-Літоўску ад 3 сакавіка дазваляла бальшавікам падтрымліваць фінскіх чырвоных толькі зброяй і прыпасамі. Саветы заставаліся актыўнымі на паўднёва-ўсходнім фронце, галоўным чынам у бітве пры Раўту на Карэльскім перашыйку ў лютым-красавіку 1918 года, дзе яны абаранялі подступы да Петраграда.<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=259–262}}, {{Harvnb|Manninen|1993c|pp=}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|p=98}}, {{Harvnb|Manninen|1995|pp=21–32}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. ==== Белая гвардыя і роля Швецыі ==== [[Файл:Jääkärien paraati Vaasan torilla 26.2.1918 (26970229625).jpg|thumb|Фінскія егеры ў Васе, Фінляндыя, 26 лютага 1918 года. Батальён інспектуе галоўнакамандуючы белай арміі Манэргейм.|alt=Парад фінскіх егераў на плошчы горада Васа. На заднім плане вакол салдат сабраліся гледачы. Генерал Манэргейм аглядае строй на пярэднім плане.]] Хаця некаторыя называлі гэты канфлікт «вайной аматараў», белая армія мела дзве асноўныя перавагі над чырвонай гвардыяй. Першай перавагай было прафесійнае ваеннае кіраўніцтва Густава Манэргейма і яго штаба, у які ўваходзілі 84 шведскія афіцэры-добраахвотнікі і былыя фінскія афіцэры царскага войска. Другая перавага — 1450 салдат егерскага батальёна. Большая частка атрада прыбыла ў Васу 25 лютага 1918 года<ref name="Upton 1981 62–144">{{Harvnb|Upton|1981|pp=62–144}}, {{Harvnb|Roselius|2006|pp=151–160}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. На полі бою егеры, загартаваныя ў баях на ўсходнім фронце, забяспечылі моцнае кіраўніцтва, якое павысіла дысцыпліну звычайных белых салдат. Салдаты былі падобныя да чырвоных, бо мелі кароткую і недастатковую падрыхтоўку. У пачатку вайны белагвардзейскае вярхоўнае кіраўніцтва мела невялікі ўплыў на добраахвотніцкія атрады, якія падпарадкоўваліся толькі сваім мясцовым кіраўнікам. У канцы лютага егеры пачалі хуткую падрыхтоўку шасці прызыўных палкоў<ref name="Upton 1981 62–144" />. Егерскі батальён таксама быў падзелены палітычна. Чатырыста пяцьдзясят — у асноўным сацыялістычных — егераў заставаліся ў Германіі, бо белыя баяліся, што яны могуць перайсці на бок чырвоных. З аналагічнай праблемай сутыкнуліся белагвардзейскія лідары пры прызыве юнакоў у армію ў лютым 1918 года: 30 тысяч відавочных прыхільнікаў фінскага рабочага руху так і не з’явіліся. Таксама не было ўпэўненасці, ці мелі звычайныя войскі, набраныя з невялікіх і бедных гаспадарак цэнтральнай і паўночнай Фінляндыі, дастаткова моцную матывацыю змагацца з чырвонымі. Прапаганда белых пашырала ідэю, што яны вядуць абарончую вайну супраць расійскіх [[Бальшавікі|бальшавікоў]], і прыніжала ролю чырвоных фінаў<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=9–50}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=40–51, 74–77}}, {{Harvnb|Haapala|1993|pp=}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993b|pp=}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=90–92}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=264–291}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}</ref>. Сацыяльны падзел праявіўся як паміж паўднёвай і паўночнай Фінляндыяй, так і ў сельскай мясцовасці. Эканоміка і грамадства на поўначы мадэрнізаваліся павольней, чым на поўдні. На поўначы быў больш выразны канфлікт паміж [[хрысціянства]]м і [[сацыялізм]]ам, і валоданне зямлёй надавала важны {{нп5|Сацыяльны статус|сацыяльны статус|en|Social status}}, матывуючы землеўласнікаў змагацца супраць чырвоных<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=9–50}}, {{Harvnb|Alapuro|1988|pp=40–51, 74–77}}, {{Harvnb|Haapala|1993|pp=}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993b|pp=}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=90–92}}</ref> . Швецыя абвясціла нейтралітэт як у часе Першай сусветнай вайны, так і грамадзянскай вайны ў Фінляндыі. Агульная думка, асабліва сярод шведскай эліты, падзялілася паміж прыхільнікамі саюзнікаў і [[Цэнтральныя дзяржавы|цэнтральных дзяржаў]], трохі больш папулярным быў германізм. Прагматычную палітыку шведскага ліберальна-сацыялістычнага дэмакратычнага ўрада вызначалі тры прыярытэты ваеннага часу: здаровая эканоміка з экспартам [[Жалезныя руды|жалезнай руды]] і прадуктаў харчавання ў Германію, падтрыманне спакою ў шведскім грамадстве і геапалітыка. Урад пагадзіўся з добраахвотным удзелам шведскіх афіцэраў і салдат у Белай арміі Фінляндыі, каб спыніць пашырэнне рэвалюцыйных хваляванняў у [[Скандынавія|Скандынавіі]]<ref>{{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Lindqvist|2003|pp=705–719}}, {{Harvnb|Lackman|2014|pp=216–250}}</ref>. {{нп5|Шведская брыгада|Шведская ваенізаваная брыгада|en|Swedish Brigade}} колькасцю ў 1000 чалавек на чале з {{нп5|Яльмар Фрысэль|Яльмарам Фрысэлем|en|Hjalmar Frisell}} удзельнічала ў бітве за Тамперэ і ў баях на поўдзень ад горада<ref name="pesonen">{{Harvnb|Pesonen|2021}}</ref>. У лютым 1918 года {{нп5|Ваенна-марскія сілы Швецыі|шведскі ваенна-марскі флот|en|Swedish Navy}} суправаджаў нямецкую эскадру, якая перавозіла фінскіх егераў і нямецкую зброю, і дазволіў ёй прайсці праз шведскія тэрытарыяльныя воды. Шведскія сацыялісты спрабавалі пачаць мірныя перамовы паміж белымі і чырвонымі. Слабасць Фінляндыі дала Швецыі шанец захапіць геапалітычна важныя [[Аландскія астравы]] на ўсход ад [[Стакгольм]]а, але аперацыя нямецкай арміі не дала гэтаму плану здзейсніцца<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=990–120}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=79, 97}}, {{Harvnb|Klinge|1997|pp=483–524}}, {{Harvnb|Lindqvist|2003|pp=705–719}}, {{Harvnb|Hoppu|2009b|p=130}}, {{Harvnb|Lackman|2014|pp=216–250}}</ref>. ==== Нямецкая інтэрвенцыя ==== [[Файл:SaksalaisiaHelsingissa.jpg|thumb|Нямецкія салдаты з кулямётам {{нп5|MG 08|MG 08|en|MG 08}} у Хельсінкі пасля капітуляцыі штаба Чырвонай гвардыі ў {{нп5|Смольна (Хельсінкі)|Смольне|en|Smolna, Helsinki}}.|alt=Сем салдат нямецкай арміі стаяць на рагу вуліцы ў Хельсінкі пасля капітуляцыі штаба Чырвонай гвардыі ў Смольне. Адзін з іх стаіць на каленях, а двое расслабляюцца на парэнчах або на крэсле. Перад імі стаіць буйнакаліберны кулямёт MG 08.|left]] У сакавіку 1918 года Германская імперыя ўмяшалася ў грамадзянскую вайну ў Фінляндыі на баку белай арміі. Частка фінскіх актывістаў шукала дапамогі Германіі ў вызваленні Фінляндыі ад савецкай гегемоніі з канца 1917 года, але праз ціск на [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны|заходнім фронце]] немцы не хацелі ставіць пад пагрозу сваё перамір’е і [[Брэсцкі мір|перамовы]] з Савецкім Саюзам. Пазіцыя Германіі змянілася пасля 10 лютага, калі [[Леў Троцкі]], нягледзячы на слабасць пазіцыі бальшавікоў, перапыніў перамовы, спадзеючыся, што ў Германскай імперыі выбухне рэвалюцыя, якая ўсё зменіць. 13 лютага нямецкае кіраўніцтва вырашыла адпомсціць і накіраваць ваенныя атрады ў Фінляндыю. Каб мець падставу для агрэсіі, немцы падбадзёрвалі суседнія з Расіяй краіны рабіць «просьбы аб дапамозе». Прадстаўнікі белай Фінляндыі звярнуліся аб дапамозе 14 лютага ў [[Берлін]]е<ref>{{Harvnb|Arimo|1991|pp=8–18, 87–92}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=108}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|p=117}}, {{Harvnb|Meinander|2012|pp=7–47}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=41–70}}</ref>. [[Германская імперская армія]] напала на Расію 18 лютага. [[Аперацыя «Фаўстшлаг»|Наступленне]] прывяло да хуткага разгрому савецкіх войск і да падпісання бальшавікамі першага Брэст-Літоўскага дагавора 3 сакавіка 1918 года. Фінляндыя, [[краіны Балтыі]], [[Польшча]] і [[Украіна]] былі перададзены ў сферу ўплыву Германіі. Грамадзянская вайна ў Фінляндыі адкрыла доступ у [[Фенаскандыя|Фенаскандыю]], чый геапалітычны статус змяніўся, калі 9 сакавіка 1918 года эскадра [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі|Каралеўскага флоту Вялікабрытаніі]] {{нп5|Інтэрвенцыя на поўначы Расіі|заняла|en|North Russia intervention}} савецкую гавань у [[Мурманск]]у на [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]]. Кіраўнік нямецкіх ваенных дзеянняў генерал [[Эрых Людэндорф]] хацеў захаваць Петраград пад пагрозай нападу праз раён Выбарг-Нарва і ўсталяваць у Фінляндыі манархію пад кіраўніцтвам Германіі<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=62–144}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=108}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|Roselius|2014|pp=119–155}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=41–70}}</ref>. 5 сакавіка 1918 года нямецкая марская эскадра высадзілася на Аландскіх астравах (у сярэдзіне лютага 1918 года астравы былі заняты шведскай ваеннай экспедыцыяй, якая выйшла адтуль у маі). 3 красавіка 1918 года 10-тысячная {{нп5|Дывізія Балтыйскага мора|дывізія Балтыйскага мора|en|Baltic Sea Division}} ({{lang-de|Ostsee-Division}}) на чале з генералам [[Рудзігер фон дэр Гольц|Рудзігерам фон дэр Гольцам]] пачала асноўнае наступленне ў [[Ханка (горад)|Ханка]], на захад ад Хельсінкі. За ёй 7 красавіка рушыў услед 3-тысячны атрад палкоўніка {{нп5|Ота фон Брандэнштэйн|Ота фон Брандэнштэйна|en|Otto von Brandenstein}} ({{lang-de|Abteilung Brandenstein}}), які ўзяў горад [[Ловійса]] на ўсход ад Хельсінкі. Буйнейшыя нямецкія фарміраванні прасунуліся на ўсход ад Ханка і занялі Хельсінкі 12-13 красавіка, а атрад Брандэнштэйна захапіў горад [[Лахты]] 19 красавіка. Галоўны нямецкі атрад рушыў з Хельсінкі на поўнач і 21-22 красавіка заняў [[Хювінкя]] і [[Рыйхімякі]], а 26 красавіка — [[Хяменліна|Хяменліну]]. Нямецкая інтэрвенцыя нанесла канчатковы ўдар па справе фінскіх чырвоных<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=369–424}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=41–44}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=97}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=180–445}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|p=117}}, {{Harvnb|Lackman|2009|pp=48–57}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=117–196}}</ref>. === Вырашальныя сутыкненні === ==== Бітва за Тамперэ ==== [[Файл:Punaisten ruumiita Kalevankankaan hautausmaalla Tampereen taistelun jälkeen (26365985413).jpg|thumb|Непахаваныя целы чырвоных на могілках Калеванкангас пасля бітвы за Тамперэ.|alt=Непахаваныя і неапранутыя целы чырвоных ляжаць на пярэднім плане на могілках Калеванкангас пасля бітвы за Тамперэ. Справа відаць каля пяці крыжоў, а на фоне неба — чорныя сілуэты людзей.]] У лютым 1918 года генерал Манэргейм разважаў, дзе засяродзіць агульнае наступленне белых. Існавалі два стратэгічна важныя апорныя пункты праціўніка: Тамперэ, буйны прамысловы горад Фінляндыі на паўднёвым захадзе, і Выбарг, галоўны горад Карэліі. Нягледзячы на тое, што захоп Выбарга даваў шмат пераваг, адсутнасць у белай арміі баявых навыкаў і магчымасць буйной контратакі чырвоных у гэтым раёне або на паўднёвым захадзе рабілі яго занадта рызыкоўным<ref>{{Harvnb|Ahto|1993|pp=180–445}}</ref>. Манэргейм намерыўся ўдарыць спачатку па Тамперэ, нягледзячы на тое, што ў горадзе, вядомым сваім [[рабочы клас|рабочым класам]], знаходзілася каля 15 тысяч моцна ўзброеных чырвонагвардзейцаў<ref name="pesonen"/>. Ён пачаў штурм 16 сакавіка 1918 года ў {{нп5|Лянгельмякі|Лянгельмякі|en|Längelmäki}} за 65 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада, праз правы фланг абароны чырвоных. У той жа час белыя наступалі праз паўночна-заходнюю лінію фронту {{нп5|Вільпула|Вільпула|en|Vilppula}}-[[Куру (Фінляндыя)|Куру]]-Кіраскоскі-{{нп5|Суадэнніемі|Суадэнніемі|en|Suodenniemi}}. Хаця белыя былі нязвыклымі да наступальнай вайны, частка чырвонагвардзейскіх атрадаў пацярпела крах і ў паніцы адступіла. Іншыя атрады чырвоных да апошняга абаранялі свае пасты і змаглі запаволіць прасоўванне белых войск. У рэшце, белыя асадзілі Тамперэ. 24 сакавіка яны перапынілі злучэнне чырвоных на поўдні ў {{нп5|Лемпяаля|Лемпяаля|en|Lempäälä}}, а 25 сакавіка — на захадзе ў {{нп5|Сіўра|Сіўра|en|Siuro}}, [[Нокія]] і {{нп5|Юляярві|Юляярві|en|Ylöjärvi}}<ref>{{Harvnb|Ahto|1993|pp=180–445}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993a|pp=103–295, 429–443}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=92–97}}</ref>. [[Файл:LeafletToTampere1918.jpg|thumb|left|Прапагандысцкая ўлётка за подпісам генерала Манэргейма, распаўсюджаная белымі, заклікала чырвоных абаронцаў здацца. Пераклад: «Да жыхароў і вайскоўцаў Тамперэ! Супраціўленне безнадзейна. Уздымайце белы сцяг і здавайцеся. Крыві грамадзяніна праліта дастаткова. Мы не будзем забіваць, як чырвоныя забіваюць сваіх палонных. Адпраўце свайго прадстаўніка з белым сцягам.»]] У бітве за Тамперэ ўдзельнічалі 16 тысяч белых і 14 тысяч чырвоных салдат. Гэта была першая буйнамаштабная гарадская бітва ў Фінляндыі і адна з чатырох самых вырашальных у вайне<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-7397991 YLE: Suomalaiset kuvaavat sotien jälkiä kaupungeissa — katso kuvat ja tarinat tutuilta kulmilta] (in Finnish)</ref>. Баі за Тамперэ пачаліся на {{нп5|Могілкі Калеванкангас|могілках Калеванкангас|en|Kalevankangas Cemetery}} 28 сакавіка напярэдадні Вялікадня ў дзень, пазней названы «Крывавым {{нп5|Чысты чацвер|Чыстым чацвяргом|en|Maundy Thursday}}»<ref name="pesonen">{{Harvnb|Pesonen|2021}}</ref>. Белая армія не дамаглася рашучай перамогі ў жорсткім баі і ў некаторых частках панесла страты большыя за 50 %. Белым прыйшлося рэарганізаваць свае войскі і планы бітвы, каб знянацку напасці на цэнтр горада ў першыя гадзіны 3 красавіка<ref name="Ahto 1993 180–445">{{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=144–148, 156–170}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=180–445}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993a|pp=103–295, 429–443}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=92–97}}, {{Harvnb|Hoppu|2008b|pp=96–161}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref> . Пасля моцнага, сканцэнтраванага {{нп5|Загараджальны агонь|загараджальнага артылерыйскага абстрэлу|en|Barrage (artillery)}} белагвардзейцы наступалі дом за домам і вуліца за вуліцай, а чырвонагвардзейцы адступалі. Позна ўвечары 3 красавіка белыя дасягнулі ўсходняга берага парогаў [[Тамеркоскі]]. Спробы чырвоных прарваць аблогу Тамперэ звонку ўздоўж чыгункі Хельсінкі—Тамперэ праваліліся. Чырвоная гвардыя страціла заходнія раёны горада паміж 4 і 5 красавіка. {{нп5|Ратуша Тамперэ|Ратуша Тамперэ|en|Tampere City Hall}} была адной з апошніх апор чырвоных. Бітва скончылася 6 красавіка 1918 года капітуляцыяй чырвоных войск у раёнах {{нп5|Пюнікі|Пюнікі|en|Pyynikki}} і {{нп5|Піспала|Піспала|en|Pispala}} ў Тамперэ<ref name="Ahto 1993 180–445" />. Чырвоныя, цяпер у абароне, паказалі павышаную матывацыю ў часе бітвы. Генерал Манэргейм быў вымушаны разгарнуць некаторыя з найбольш падрыхтаваных егерскіх атрадаў, якія планавалася захоўваць для наступнага выкарыстання ў раёне Выбарга. Бітва пры Тамперэ стала самым крывавым сутыкненнем грамадзянскай вайны. Белая армія страціла ад 700 да 900 чалавек, у тым ліку 50 егераў, што стала найбольшай колькасцю смерцяў батальёна егераў у адной бітве вайны 1918 года. Чырвоная гвардыя страціла да 1000 да 1500 салдат, яшчэ 11-12 тысяч трапіла ў палон. Загінуў 71 мірны жыхар, у асноўным праз артабстрэлы. Усходнія часткі горада, якія складаліся пераважна з драўляных будынкаў, былі цалкам разбураны<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=317–368}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=180–445}}, {{Harvnb|Ylikangas|1993a|pp=103–295, 429–443}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=92–97}}, {{Harvnb|Hoppu|2008b|pp=96–161}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. ==== Бітва за Хельсінкі ==== [[Файл:Valkoisen armeijan paraati Senaatintorilla Helsingin valtauksen jälkeen 16.5.1918 (hkm.HKMS000005-km002qnb).jpg|thumb|right|Парад белай арміі на Сенацкай плошчы пасля заваявання Хельсінкі 16 мая 1918 года.]] Пасля таго, як 11 красавіка 1918 года былі перапынены мірныя перамовы паміж Германіяй і фінскімі чырвонымі, пачалася бітва за сталіцу Фінляндыі. А пятай раніцы 12 красавіка каля 2-3 тысяч салдат нямецкай дывізіі Балтыйскага мора на чале з палкоўнікам Гансам фон Чырскім і фон Бёгендорфам атакавалі горад з паўночнага захаду пры падтрымцы {{нп5|Рантарата|чыгункі Хельсінкі-Турку|en|Rantarata}}. Немцы прарваліся праз раён паміж {{нп5|Мункініемі|Мункініемі|en|Munkkiniemi}} і {{нп5|Пасіла|Пасіла|en|Pasila}} і наступалі на цэнтральна-заходнія часткі горада. Нямецкая ваенна-марская эскадра на чале з віцэ-адміралам {{нп5|Хуга Мойрэр|Хуга Мойрэрам|en|Hugo Meurer}} заблакіравала гарадскую гавань, абстраляла паўднёвы раён горада і высадзіла марскую пяхоту ў {{нп5|Катаянока|Катаянока|en|Katajanokka}}<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=174–184}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=44–61}}, {{Harvnb|Pietiäinen|1992|pp=252–403}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=384–399}}, {{Harvnb|Meinander|2012|pp=7–47}}, {{Harvnb|Hoppu|2013|pp=124–392}}</ref>. Каля 7 тысяч фінскіх чырвоных абаранялі Хельсінкі, але іх найлепшыя войскі ваявалі на іншых франтах. Галоўнымі апорамі чырвонай абароны былі {{нп5|Дом рабочых (Хельсінкі)|Дом рабочых|en|Paasitorni}}, {{нп5|Хельсінкі-Цэнтральны|чыгуначны вакзал Хельсінкі|en|Helsinki Central Station}}, штаб чырвоных у {{нп5|Смольна (Хельсінкі)|Смольне|en|Smolna, Helsinki}}, раён {{нп5|Палац урада Фінляндыі|Сенацкага палаца|en|Government Palace (Finland)}} — [[Хельсінкскі ўніверсітэт|Хельсінкскага ўніверсітэта]] і былыя расійскія гарнізоны. Да позняга вечара 12 красавіка большая частка паўднёвых раёнаў і ўвесь заходні раён горада былі заняты немцамі. Да бітвы далучыліся мясцовыя хельсінкскія белагвардзейцы, якія на працягу вайны хаваліся ў горадзе<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=174–184}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=44–61}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=384–399}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=100–102}}, {{Harvnb|Hoppu|2013|pp=124–392}}</ref>. 13 красавіка нямецкія войскі захапілі [[Рыначная плошча Хельсінкі|Рыначную плошчу]], Смольну, Прэзідэнцкі палац, раён Сената і {{нп5|Дваранскі сход (Хельсінкі)|Дваранскага сходу|en|House of Nobility (Finland)}}. Пад канец у бой уступіла нямецкая брыгада колькасцю 2-3 тысячы салдат на чале з палкоўнікам Кондрадам Вольфам. Падраздзяленне кінулася з поўначы ва ўсходнія раёны Хельсінкі, урываючыся ў рабочыя кварталы {{нп5|Хермані|Хермані|en|Hermanni (Helsinki)}}, {{нп5|Каліа|Каліа|en|Kallio}} і {{нп5|Сёрняйнэн|Сёрняйнэн|en|Sörnäinen}}. Нямецкая артылерыя абстраляла і разбурыла Дом рабочых і патушыла чырвоны ліхтар фінскай рэвалюцыі. Усходнія часткі горада здаліся каля 14:00 13 красавіка, калі на вежы {{нп5|Царква Каліа|царквы Каліа|en|Kallio Church}} быў узняты белы сцяг. Спарадычныя баі працягваліся да вечара. Усяго ў баі загінула 60 немцаў, 300—400 чырвоных і 23 белагвардзейцы. Каля 7 тысяч чырвоных было ўзята ў палон. Нямецкая армія адзначыла перамогу ваенным парадам у цэнтры Хельсінкі 14 красавіка 1918 года<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=174–184}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=44–61}},{{Harvnb|Ahto|1993|pp=384–399}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=100–102}}, {{Harvnb|Kolbe|Nyström|2008|pp=76–94}}, {{Harvnb|Hoppu|2013|pp=124–392}}</ref>. ==== Бітва за Хювінкя ==== [[Файл:Koivula & Ylen.jpg|thumb|{{нп5|Оскары Койвула|Оскары Койвула|fi|Oskari Koivula}} (спераду), камандзір чырвонай гвардыі ў Хювінкя, і Эміль Ілін (злева)]] Пасля страты Хельсінкі камандаванне абароны чырвоных пераехала ў [[Рыйхімякі]]<ref name="kronlund">{{Harvnb|Kronlund|1986|p=}}</ref>, дзе яго ўзначаліў мастак і палітык {{нп5|Эфраім Кронквіст|Эфраім Кронквіст|en|Efraim Kronqvist}}. Нямецкія войскі на чале з генерал-маёрам Конрадам Вольфам працягнулі наступ на поўначы Хельсінкі 15 красавіка і захапілі [[Клаўкала|Клаўкалу]] праз чатыры дні, а адтуль выйшлі да [[Хяменліна|Хяменліны]]<ref>{{Harvnb|Korjus|2014|p=}}</ref>. У сувязі з гэтым у горадзе [[Хювінкя]] адбылася бітва, у выніку якой загінуў 21 немец і каля 50 чырвонагвардзейцаў. Пасля бітвы не менш за 150 чырвоных былі пакараныя смерцю<ref name="kronlund" />. ==== Бітва за Лахты ==== 19 красавіка 1918 года атрад Брандэнштэйна захапіў горад [[Лахты]]. Нямецкія войскі наступалі з паўднёвага ўсходу праз {{нп5|Настола|Настолу|en|Nastola}}, могілкі Мустанкаліа ў [[Салпаўселькя]] і расійскія гарнізоны ў {{нп5|Хенала|Хенале|en|Hennala}}. Бітва была невялікай, але стратэгічна важнай, бо яна перарвала сувязь паміж заходняй і ўсходняй часткамі чырвонай гвардыі. З 22 красавіка па 1 мая 1918 года ў горадзе і ваколіцах узнікалі лакальныя сутыкненні, бо некалькі тысяч чырвонагвардзейцаў і цывільных бежанцаў спрабавалі прарвацца з захаду на шляху ў Расію. Нямецкія войскі змаглі ўтрымаць значную частку горада і спыніць наступ чырвоных. Усяго загінула 600 чырвоных і 80 нямецкіх салдат, а 30 тысяч чырвоных трапілі ў палон у Лахты і ваколіцах<ref>{{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=194–201}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=61–70}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=399–410}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|pp=104–105}}, {{Harvnb|Roselius|2004|pp=165–176}}, {{Harvnb|Roselius|2006|pp=89–91}}</ref>. ==== Бітва за Выбарг ==== Пасля паражэння ў Тамперэ чырвоная гвардыя пачала павольнае адступленне на ўсход. Калі нямецкая армія захапіла Хельсінкі, белая армія перанесла ваенны цэнтр у раён [[Выбарг]]а, дзе 18,5 тысяч белых выступілі супраць 15 тысяч чырвоных. Ваенны план генерала Манэргейма быў перагледжаны ў выніку бітвы за прамысловы горад Тамперэ. Ён імкнуўся ўнікнуць новага складанага гарадскога бою ў Выбаргу, старой ваеннай крэпасці. Егерскія атрады спрабавалі скаваць і знішчыць сілы чырвоных за горадам. 20-26 красавіка белыя здолелі абарваць сувязь чырвоных з Петраградам і аслабіць войскі на Карэльскім перашыйку, але вырашальны ўдар усё адно мусіў быць нанесены ў Выбаргу. Канчатковае наступленне пачалося ўвечары 27 красавіка з моцнага артылерыйскага абстрэлу егерамі. Абарона чырвоных паступова разбуралася, і ў рэшце белыя заваявалі {{нп5|Патэрынмякі|Патэрынмякі|fi|Patterinmäki (Viipuri)}} ў першыя гадзіны 29 красавіка 1918 года, што было сімвалічным апошнім боем вайны. Усяго загінула 400 белых і 500—600 чырвоных. У палон узята ад 12 да 15 тысяч<ref>{{Harvnb|Upton|1980b|pp=486–512}}, {{Harvnb|Lappalainen|1981b|pp=201–226}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=391–400, 424–442}}, {{Harvnb|Ahto|1993|pp=411–437}}, {{Harvnb|Aunesluoma|Häikiö|1995|p=112}}, {{Harvnb|Roselius|2006|pp=139–147}}, {{Harvnb|Hoppu|2009c|pp=199–223}}, {{Harvnb|Keskisarja|2013|pp=232–309}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. === Чырвоны і белы тэрор === [[Файл:Rättvisa skipas.jpg|left|225px|thumb|Расстрэл двух чырвоных белымі ў [[Варкаус]]е ў 1918 годзе.<ref>{{cite news |last1=Vironen |first1=Petri |title=Varkaudessa sisällissota johti 21.2.1918 järkyttäviin teloituksiin – Yli 200 miestä ammuttiin taisteluiden tauottua |url=https://yle.fi/a/3-10085663 |access-date=5 March 2023 |work=Yle Uutiset |agency=Yle |date=21 February 2018 |language=fi}}</ref>]] І белыя, і чырвоныя здзяйснялі {{нп5|Палітычны гвалт|палітычны гвалт|en|Political violence}} праз пакаранне смерцю, што атрымала назву адпаведна белага ({{lang-fi|valkoinen terrori}}, {{lang-fi|vit terror}}) і чырвонага [[тэрор]]у ({{lang-fi|punainen terrori}}, {{lang-sv|röd terror}}). Маштабны тэрор зарадзіўся і разрастаўся ў Еўропе на працягу Першай сусветнай вайны. Лютаўская і Кастрычніцкая рэвалюцыі паклалі пачатак падобнаму гвалту ў Фінляндыі: спачатку ў расійскіх войсках, што расстрэльвалі сваіх афіцэраў, а потым паміж белымі і чырвонымі фінамі<ref>{{Harvnb|Upton|1980|pp=219–243}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=52}}, {{Harvnb|Uola|1998|pp=11–30}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Тэрор складаўся з разлічаных ваенных аперацый і, з другога боку, лакальных, асабістых забойстваў і адпаведных актаў помсты. У першым выпадку камандзірскі склад планаваў і арганізоўваў дзеянні і аддаваў загады ніжэйшым чынам. Прынамсі траціна чырвонага тэрору і большая частка белага тэрору кіраваліся цэнтралізавана. У лютым 1918 года вышэйшым штабам белых быў створаны Дэпартамент замацавання на акупаваных тэрыторыях, а белым войскам былі дадзены інструкцыі судаводства ваеннага часу, пазней названыя Дэкларацыяй аб стральбе на месцы. Гэты загад дазваляў палявым камандзірам караць смерцю практычна ўсіх, каго яны палічаць патрэбным. Ніякага загаду ад менш арганізаванага вышэйшага кіраўніцтва чырвонай гвардыі, які санкцыянаваў бы чырвоны тэрор, не было знойдзена. Галоўнымі мэтамі тэрору былі знішчэнне каманднага складу праціўніка, зачыстка і ахова акупаваных тэрыторый, і застрашванне мірнага насельніцтва і варожых салдат. Акрамя таго, ваенізаваны характар звычайных войск і адсутнасць у іх баявых навыкаў падштурхнулі іх да выкарыстання палітычнага гвалту ў якасці ваеннай зброі. Большая частка пакаранняў выконвалася [[кавалерыя|кавалерыйскімі]] падраздзяленнямі, званымі лятучымі патрулямі, што складаліся з 10-80 салдат ва ўзросце ад 15 да 20 гадоў і ўзначальваліся дасведчаным, дарослым лідарам з абсалютным аўтарытэтам. Тэрор дасягнуў некаторых сваіх мэт, але таксама даў дадатковую матывацыю змагацца супраць ворага, які лічыўся нялюдскім і жорсткім. Як чырвоная, так і белая прапаганда эфектыўна выкарыстоўвалі дзеянні апанентаў, узмацняючы спіраль помсты<ref>{{Harvnb|Tikka|2006|pp=19–38, 69–138, 141–158}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. [[Файл:Viipurin lääninvankila 1918.jpg|thumb|Чырвоны тэрор у красавіку 1918 года: масавыя забойствы ў выбаргскай турме, дзе загінулі 30 белых зняволеных<ref>{{Harvnb|Keskisarja|2013|pp=290–301}}</ref>.|alt=Каля васьмі цел валяюцца ў калідоры пасля масавых забойстваў у турме Выбарга, прыклад чырвонага тэрору. Усяго чырвонымі было забіта трыццаць белых палонных.]] Чырвоная гвардыя карала смерцю ўплывовых белых, у тым ліку палітыкаў, буйных землеўладальнікаў, прамыслоўцаў, паліцэйскіх, дзяржаўных служачых і настаўнікаў, а таксама белагвардзейцаў. Былі забіты дзесяць святароў [[Евангелічна-лютэранская царква Фінляндыі|Евангелічна-лютэранскай царквы]] і 90 памяркоўных сацыялістаў. Колькасць пакаранняў смерцю вар’іравалася на працягу вайны, дасягнуўшы піка ў лютым, калі чырвоныя замацавалі сілы. У сакавіку колькасць пакаранняў была нізкай, бо чырвоныя не змаглі захапіць новых тэрыторый па-за першапачатковымі лініямі фронту. Лічбы зноў выраслі ў красавіку, калі чырвоныя імкнуліся пакінуць Фінляндыю. Двума буйнымі цэнтрамі чырвонага тэрору былі {{нп5|Тойяла|Тойяла|en|Toijala}} і [[Коўвала]], дзе 300—350 белых былі пакараныя ў перыяд з лютага па красавік 1918 года<ref>{{Harvnb|Paavolainen|1966|pp=183–208}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=105}}, {{Harvnb|Eerola|Eerola|1998|pp=59, 91}}, {{Harvnb|Westerlund|2004a|p=15}}, {{Harvnb|Tikka|2006|pp=25–32, 69–100, 141–146, 157–158}}, {{Harvnb|Huhta|2009|pp=7–14}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Белагвардзейцы каралі чырвонагвардзейцаў і партыйных кіраўнікоў, чырвоных салдат, сацыялістычных дэпутатаў [[Парламент Фінляндыі|фінскага парламента]] і мясцовых чырвоных адміністратараў, рабочых. Лічбы змяняліся па меры таго, як белыя заваёўвалі паўднёвую Фінляндыю. Шырокі белы тэрор пачаўся з асноўнага наступу ў сакавіку 1918 года і пастаянна нарастаў. Ён дасягнуў свайго піку ў канцы вайны і пайшоў на спад і спыніўся пасля таго, як варожыя войскі былі пераведзены ў лагеры для палонных. У самы разгар расстрэлаў, з канца красавіка да пачатку мая, расстрэльвалі па 200 чырвоных у дзень. Белы тэрор быў рашучым у дачыненні да расійскіх салдат, якія дапамагалі фінскім чырвоным, і некалькі мірных расійскіх асоб былі забітыя ў {{нп5|Выбаргская разня|выбаргскай разні|en|Viipuri massacre}}, што адбылася пасля бітвы за Выбарг<ref>{{Harvnb|Paavolainen|1967|pp=}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=121, 138}}, {{Harvnb|Eerola|Eerola|1998|pp=59, 91}}, {{Harvnb|Westerlund|2004a|p=15}}, {{Harvnb|Tikka|2006|pp=25–32, 69–81, 103–138, 141–146, 157–158}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Keskisarja|2013|pp=312–386}}, {{Harvnb|Lintunen|2014|pp=201–229}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}, {{Harvnb|Hoppu|2017|pp=269–274}}</ref>. Агулам у выніку чырвонага тэрору загінулі 1650 белых, у той час як каля 10 тысяч чырвоных загінулі ад белага тэрору, які ператварыўся ў палітычную чыстку. Ахвяры белых зафіксаваны дакладна, а колькасць чырвоных, расстраляных адразу пасля баёў, застаецца незразумелай. Разам з жорсткім турэмна-лагерным абыходжаннем у 1918 годзе, расстрэлы нанеслі фінам глыбокія душэўныя раны, незалежна ад іх палітычнай прыхільнасці. Як было задакументавана пазней, некаторыя з тых, хто здзяйсняў забойствы, таксама атрымалі {{нп5|Псіхалагічная траўма|псіхалагічныя траўмы|en|Psychological trauma}}<ref>{{Harvnb|Paavolainen|1966|pp=183–208}}, {{Harvnb|Paavolainen|1967|pp=}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=121, 138}}, {{Harvnb|Eerola|Eerola|1998|pp=59, 91}}, {{Harvnb|Westerlund|2004a|p=15}}, {{Harvnb|Tikka|2006|pp=19–30}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=150–188}}, {{Harvnb|Pekkalainen|2014|pp=49–68}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}, {{Harvnb|Kekkonen|2016|pp=106–166, 287–356}}</ref>. === Канец вайны === 8 красавіка 1918 года, пасля паражэння ў Тамперэ і інтэрвенцыі нямецкай арміі, Народная дэлегацыя адступіла з Хельсінкі ў Выбарг. Страта Хельсінкі падштурхнула іх у бок Петраграда 25 красавіка. Уцёкі кіраўніцтва выклікалі азлобленасць многіх чырвоных, і тысячы з іх спрабавалі бегчы ў Расію, але большасць бежанцаў трапіла ў акружэнне белых і нямецкіх войск. У раёне Лахты яны капітулявалі 1-2 мая<ref name="Keränen et al. 1992 123–137">{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=123–137}}</ref>. Доўгія караваны чырвоных, у тым ліку жанчын і дзяцей, перажывалі адчайныя хаатычныя ўцёкі з вялікімі стратамі праз напады белых. Гэтую сцэну апісвалі як «дарогу слёз» для чырвоных, але для белых доўгія варожыя караваны, якія ішлі на ўсход, былі сімвалам перамогі. Апошнія ўмацаванні чырвонай гвардыі паміж Коўвала і Котка ўпалі да 5 мая пасля {{нп5|Бітва пад Авенкоскі|бітвы пад Авенкоскі|en|Battle of Ahvenkoski}}. Вайна скончылася 15 мая 1918 года, калі белыя войскі захапілі расійскі форт Іна, {{нп5|Берагавая артылерыя|берагавую артылерыйскую|en|Coastal artillery}} базу на Карэльскім перашыйку. Белая Фінляндыя і генерал Манэргейм адсвяткавалі перамогу вялікім ваенным парадам у Хельсінкі 16 мая 1918 года<ref name="Keränen et al. 1992 123–137" />. Чырвоная гвардыя была разгромлена. Фінскі рабочы рух прайграў грамадзянскую вайну, некалькі военачальнікаў скончылі жыццё самагубствам, а большасць чырвоных адправілі ў лагеры. Сенат Васы вярнуўся ў Хельсінкі 4 мая 1918 года, але сталіца была пад кантролем нямецкай арміі. Белая Фінляндыя стала пратэктаратам Германскай імперыі, і генерала Рудзігера фон дэр Гольца пачалі называць «сапраўдным рэгентам Фінляндыі». Ніякіх мірных перамоў паміж белымі і чырвонымі не вялося, а афіцыйная мірная дамова аб спыненні грамадзянскай вайны ў Фінляндыі так і не была падпісана<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=123–137}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=190–191}}, {{Harvnb|Kolbe|Nyström|2008|pp=144–155}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=11–14, 197–203}}</ref>. == Наступствы == === Страты === Страты грамадзянскай вайны ў адпаведнасці з праектам урада Фінляндыі (2004)<ref>{{Citation|title=Vuoden 1918 sodan sotasurmat kuolintavan ja osapuolen mukaan. Valtioneuvoston kanslia, Suomi Finland (Finnish Government war casualties project)|url=http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2|url-status=dead|archive-date=10 March 2015|access-date=22 March 2021|website=Suomen sotasurmat 1914-1922|archive-url=https://web.archive.org/web/20150310022523/http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2}}</ref>: * Загінулі ў баях: белая гвардыя 3414, чырвоная гвардыя 5199; * Праплі без вестак: белых 46, чырвоных 1767; * Пакарана: белых 1424, чырвоных 7370; * Загінулі ў лагерах: белых 4, чырвоных 11652. Усяго загінулі 36 640 чалавек. === Лагеры для палонных === [[Файл:Civil War Prison Camp in Helsinki.png|thumb|Лагер для чырвоных вязняў у [[Крэпасць Суаменліна|Суаменліне]], Хельсінкі. Каля 12,5 тысяч чырвоных вязняў памерлі ў такіх лагерах ад недаядання і хвароб.|alt=Фатаграфія лагера для палонных у крэпасці Суаменліне ў Хельсінкі. Ва ўнутраным дворыку, акружаным халупай і гарнізонным будынкам, знаходзіцца каля 25 чырвонапалонных.|left]] Белая армія і нямецкія войскі ўзялі ў палон каля 80 тысяч чырвоных, у тым ліку 5 тысяч жанчын, 1,5 тысячы дзяцей і 8 тысяч расіян. Найбуйнейшымі лагерамі для зняволеных былі Суаменліна (востраў каля Хельсінкі), Хяменліна, Лахты, Рыйхімякі, [[Тамісаары]], Тамперэ і Выбарг. Сенат вырашыў трымаць зняволеных пад вартай, пакуль не будзе расследавана роля кожнага ў грамадзянскай вайне. Закон аб стварэнні суда па здрадзе ({{lang-fi|valtiorikosoikeus}}, {{lang-sv|domstolen för statsförbrytelser}}) быў прыняты 29 мая 1918 года. Судовая сістэма з 145 судоў ніжэйшай інстанцыі, узначаленая Вярхоўным судом па здрадзе ({{lang-fi|valtiorikosylioikeus}}, {{lang-sv|överdomstolen för statsförbrytelser}}) не адпавядала стандартам {{нп5|Бесстароннасць|бесстароннасці|en|Impartiality}} праз асуджальныя настроі ў Белай Фінляндыі. Усяго было разгледжана 76 тысяч спраў і асуджана 68 тысяч чырвоных, галоўным чынам за [[Дзяржаўная здрада|здраду]]. {{нп5|Умоўнае вызваленне|Умоўна вызваленыя|en|Parole}} 39 тысяч, для астатніх сярэдні тэрмін пазбаўлення волі склаў ад двух да чатырох гадоў. 555 чалавек былі прыгавораны да [[смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]], з іх 113 пакараны. Суды выявілі, што некаторыя зняволеныя былі невінаватымі<ref>{{Harvnb|Paavolainen|1971}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=140, 142}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|pp=112}}, {{Harvnb|Tikka|2006|pp=161–178}}, {{Harvnb|Suodenjoki|2009b|pp=335–355}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=177–188}}, {{Harvnb|Pekkalainen|2014|pp=84–244}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. У спалучэнні з сур’ёзным дэфіцытам харчавання, выкліканым грамадзянскай вайной, масавае зняволенне прывяло да высокай смяротнасці ў лагерах для палонных, а катастрофа ўскладнілася гнеўным, карным і няўважлівым стаўленнем пераможцаў. Многія зняволеныя адчувалі, што іх пакінулі ўласныя кіраўнікі, якія збеглі ў Расію. Фізічны і псіхічны стан зняволеных пагоршыўся ў маі 1918 года. Многія былі адпраўлены ў лагеры ў Тамперэ і Хельсінкі ў першай палове красавіка, калі пастаўкі ежы былі парушаны ў часе адступлення чырвоных на ўсход. Такім чынам, у чэрвені 2900 зняволеных памерлі ад голаду або памерлі ў выніку хвароб, выкліканых недаяданнем або [[Іспанскі грып|іспанкай]], 5000 памерлі ў ліпені, 2200 у жніўні і 1000 у верасні. Узровень смяротнасці быў самым высокім у лагеры Тамісаары — 34 працэнты, а ў астатніх — ад 5 да 20 працэнтаў. Усяго ў часе зняволення загінула каля 12,5 тысяч фінаў (3-4 тысячы ад іспанкі). Памерлых хавалі ў [[Брацкая магіла|брацкіх магілах]] побач з лагерамі, з іх больш за 2,5 тысячы пахаваны ў вялікай брацкай магіле на могілках Калеванкангас.<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-12191163 YLE: 2 500 tuntematonta suomalaista vainajaa on levännyt joukkohaudassa yli sata vuotta — tämä heistä tiedetään nyt] (па-фінску)</ref>. Акрамя таго, 700 моцна аслабленых вязняў памерлі неўзабаве пасля вызвалення з лагераў<ref>{{Harvnb|Paavolainen|1971}}, {{Harvnb|Eerola|Eerola|1998|pp=114, 121, 123}}, {{Harvnb|Westerlund|2004a|pp=115–150}}, {{Harvnb|Suodenjoki|2009b|pp=335–355}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. Большасць зняволеных былі ўмоўна вызваленыя або памілаваныя да канца 1918 года пасля змены палітычнай сітуацыі. У канцы 1918 года засталося 6100 чырвоных вязняў, а ў канцы 1919 года — 4000. У студзені 1920 года 3000 вязняў былі памілаваныя, а 40 тысячам былых чырвоных вернуты грамадзянскія правы. У 1927 годзе ўрад [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|Сацыял-дэмакратычнай партыі]] на чале з [[Вяйнё Танер]]ам памілаваў 50 апошніх зняволеных. Фінскі ўрад выплаціў кампенсацыю 11600 зняволеным у 1973 годзе. Траўматычны досвед турэмных лагераў павялічыў падтрымку камунізму ў Фінляндыі<ref>{{Harvnb|Upton|1973|pp=105–142}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=447–481}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|p=112}}, {{Harvnb|Suodenjoki|2009b|pp=335–355}}, {{Harvnb|Saarela|2014|pp=331–363}}</ref>. === Уплыў на краіну === [[Файл:Kuollut poika kadulla Tampereen taistelun jälkeen (26936607506).jpg|thumb|right|upright|Цела маладога хлопца на Сувантакату каля скрыжавання з {{нп5|Алексантэрынкату (Тамперэ)|Алексантэрынкату|en|Aleksanterinkatu (Tampere)}} пасля {{нп5|Бітва за Тамперэ|бітвы за Тамперэ|en|Battle of Tampere}}.]] Грамадзянская вайна была катастрофай для Фінляндыі: загінула каля 36 тысяч чалавек — 1,2 % насельніцтва. Вайна пакінула сіротамі каля 15 тысяч дзяцей. Большасць страт адбыліся па-за полем бітвы: у лагерах і тэрарыстычных кампаніях. Многія чырвоныя ўцяклі ў Расію ў канцы вайны і ў наступны перыяд. Страх, горыч і траўма, выкліканыя вайной, паглыбілі раскол у фінскім грамадстве, і многія ўмераныя фіны называлі сябе «грамадзянамі дзвюх дзяржаў»<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=447–481}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=9–13, 212–217}}, {{Harvnb|Peltonen|2003|pp=9–24, 214–220, 307–325}}, [http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 National Archive of Finland 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150310022523/http://vesta.narc.fi/cgi-bin/db2www/sotasurmaetusivu/stat2 |date=10 March 2015 }},{{Harvnb|Tikka|2006|pp=32–38, 209–223}}, {{Harvnb|Haapala|Tikka|2013|pp=72–84}}, {{Harvnb|Tikka|2014|pp=90–118}}</ref>. На працягу вайны і пасля яе чырвоныя зняважліва называлі белых «мяснікамі» ({{lang-fi|lahtari}}), а тыя ў сваю чаргу звалі сваіх апанентаў «чырвонымі рускімі» ({{lang-fi|punikki або punaryssä}}) або проста «камунякамі»<ref>[https://www.researchgate.net/publication/339511181_Public_memory_National_Heritage_and_memorialization_of_the_1918_Finnish_Civil_War Oula Seitsonen, Paul R. Mullins & Timo Ylimaunu: ''Public memory, National Heritage, and memorialization of the 1918 Finnish Civil War'']. ''World Archaeology'', Routledge Taylor & Francis Group.</ref>. Сярод чырвоных паражэнне ў вайне выклікала такую горыч, што некаторыя з тых, хто ўцёк за ўсходнюю мяжу, спрабавалі здзейсніць забойства генерала Манэргейма ў ходзе белагвардзейскага параду перамогі ў Тамперэ ў 1920 годзе, але няўдала<ref>[http://www.mikkoporvali.fi/index.php?page=1038&lang=1 Mikko Porvali : Murhayritys joka jäi tekemättä] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231030132313/http://www.mikkoporvali.fi/index.php?page=1038&lang=1 |date=30 кастрычніка 2023 }} (in Finnish)</ref><ref>[https://walkhelsinki.fi/mannerheimin-murhayrityksen-jalkinaytos-kaytiin-vallilassa/ Mannerheimin murhayrityksen jälkinäytös käytiin Vallilassa] (in Finnish)</ref>. Канфлікт выклікаў раскол як унутры сацыялістычных, так і несацыялістычных груповак. Зрух улады ў правы бок прывёў да спрэчкі паміж кансерватарамі і лібераламі аб найлепшай сістэме кіравання для Фінляндыі: першыя патрабавалі [[манархія|манархіі]] і абмежаванага {{нп5|Парламентарызм|парламентарызму|en|Parliamentary system}}, а апошнія — дэмакратычнай рэспублікі. Абодва бакі аргументавалі свае погляды палітычнымі і прававымі матывамі. Манархісты абапіраліся на манархічны [[Закон аб форме кіравання Швецыі 1772 года|шведскі закон аб форме кіравання 1772 года]] (пакінуты Расіяй пасля далучэння Фінляндыі ў 1809 годзе), прыніжалі дэкларацыю незалежнасці 1917 года і прапанавалі мадэрнізаваную манархічную канстытуцыю для Фінляндыі. Рэспубліканцы сцвярджалі, што закон 1772 года страціў сілу ў выніку Лютаўскай рэвалюцыі, што ўладу рускага цара пераняў фінскі парламент 15 лістапада 1917 года, і што Фінляндская Рэспубліка была абвешчана 6 снежня таго ж года. Рэспубліканцы змаглі спыніць манархісцкую прапанову ў парламенце. Раялісты ў адказ выкарысталі закон 1772 года аб выбары новага манарха краіны без звароту да парламента<ref>{{Harvnb|Vares|1998|pp=38–115, 199–261}}, {{Harvnb|Vares|2009|pp=376–394}}</ref>. Рабочы рух Фінляндыі падзяляўся на тры часткі: умераныя сацыял-дэмакраты, радыкальныя сацыялісты і камуністы (апошнія дзейнічалі на тэрыторыі Савецкай Расіі). 25 снежня 1918 года [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|сацыял-дэмакратычная партыя]] правяла свой першы афіцыйны партыйны сход пасля грамадзянскай вайны, на якім абвясціла аб прыхільнасці да парламенцкіх сродкаў і адмовілася ад бальшавізму і камунізму. Лідары чырвоных, якія ўцяклі ў Расію, стварылі ў Маскве 29 жніўня 1918 года {{нп5|Камуністычная партыя Фінляндыі|Камуністычную партыю Фінляндыі|en|Communist Party of Finland}} ({{lang-fi|Suomen kommunistinen puolue, SKP}}). Пасля змагання за ўладу ў 1917 годзе і кровапралітнай грамадзянскай вайны былыя фенаманы і сацыял-дэмакраты, якія падтрымлівалі «ультрадэмакратычныя» сродкі, абвясцілі прыхільнасць да рэвалюцыйнага бальшавізму-камунізму і да дыктатуры пралетарыяту пад кантролем Леніна<ref>{{Harvnb|Upton|1973|pp=105–142}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=447–481}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=136, 149, 152, 159}}, {{Harvnb|Saarela|2014|pp=331–363}}</ref>. Паміж стварэннем партыі ў 1918 годзе і яе афіцыйнай забаронай у 1930 годзе сацыял-дэмакратычная партыя выступала супраць дзейнасці камуністаў, а тыя ў сваю чаргу ўплывалі на сацыялістычныя і аграрныя парламенцкія групы<ref>{{Harvnb|Hodgson|1970|pp=74}}</ref>. У студзені 1922 года былі арыштаваныя члены выканаўчага камітэта [[Сацыялістычная рабочая партыя Фінляндыі|Сацыялістычнай рабочай партыі Фінляндыі]] ({{lang-fi|SSTP}}), што складалася з камуністаў і іншых ультралевых сацыялістаў. У жніўні 1923 года былі арыштаваныя яшчэ некалькі сотняў прадстаўнікоў партыі, у тым ліку членаў парламента. У 1925 годзе арыштаваныя былі асуджаны за падрыхтоўку і садзейнічанне здрадзе дзяржаве<ref>{{Harvnb|Hodgson|1970|pp=72—73}}</ref>. У снежні 1929 года парламент прыняў законапраекты, якія яшчэ больш пазбавілі партыю палітычных правоў, і ў лістападзе 1930 года партыя была прызнана афіцыйна незаконнай[117]. Такі статус захоўваўся да {{нп5|Маскоўская перамір’е|Маскоўскага перамір’я|en|Moscow Armistice}} 1944 года<ref>{{Harvnb|Hodgson|1970|pp=79}}</ref>. [[Файл:Rump Parliament.jpg|thumb|Парламент Фінляндыі, Хельсінкі, 1918 год. У левым куце стаяць нямецкія афіцэры. Справа — сацыял-дэмакрат {{нп5|Маці Паасівуоры|Маці Паасівуоры|en|Matti Paasivuori}}, які адзін прадстаўляе фінскіх сацыялістаў.|alt= Упершыню пасля вайны збіраецца парламент. Дамінуюць белыя і нямецкія салдаты, прысутнічае толькі адзін чалавек з апазіцыйных сацыял-дэмакратаў.]] У маі 1918 года [[Юха Кусці Паасіківі]] сфарміраваў кансерватыўна-манархічны сенат, які прасіў нямецкія войскі застацца ў Фінляндыі. Брэст-Літоўскі дагавор 3 сакавіка 1918 года і нямецка-фінскія пагадненні ад 7 сакавіка далучылі Фінляндыю да сферы ўплыву Германскай імперыі. Генерал Манэргейм падаў у адстаўку 25 мая пасля рознагалосся з сенатам аб гегемоніі Германіі над Фінляндыяй і аб запланаваным ім нападзе на Петраград для адпору бальшавікам і захопу расійскай Карэліі. Немцы супрацьстаялі гэтым планам каб не парушаць мірныя дагаворы з Леніным. Грамадзянская вайна аслабіла фінскі парламент, які меў толькі трох сацыялістычных прадстаўнікоў<ref>{{Harvnb|Rautkallio|1977|pp=377–390}}, {{Harvnb|Upton|1981|pp=460–481}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=8–18, 87–92}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=136}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=122–129}}, {{Harvnb|Jussila|Hentilä|Nevakivi|1999|pp=121}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=190–191}}, {{Harvnb|Kolbe|Nyström|2008|pp=144–147}}, {{Harvnb|Roselius|2014|pp=119–155}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=210–215, 300–310}}</ref> . 9 кастрычніка 1918 года пад ціскам Германіі сенат і парламент абралі каралём Фінляндыі нямецкага прынца {{нп5|Фрыдрых Карл Гесэн-Касельскі|Фрыдрыха Карла|en|Prince Frederick Charles of Hesse}}, мужа сястры імператара [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельма II]]. Такім чынам, нямецкаму кіраўніцтву ўдалося выкарыстаць распад Расіі для ўласнай выгады ў рэгіёне. Грамадзянская вайна і яе наступствы зменшылі незалежнасць Фінляндыі ў параўнанні са статусам, які яна мела на мяжы 1917—1918 гадоў<ref>{{Harvnb|Rautkallio|1977|pp=377–390}}, {{Harvnb|Arimo|1991|pp=8–18, 87–92}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=152}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=199–261}}, {{Harvnb|Jussila|2007|pp=190–191, 276–291}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=197–203, 287–300}}</ref>. Эканамічны стан Фінляндыі рэзка пагоршыўся з 1918 года. Аднаўленне да даваеннага ўзроўню было дасягнута толькі ў 1925 годзе. Найбольш востры крызіс быў у харчовым забеспячэнні, якога не ставала ўжо ў 1917 годзе, хаця тады ўдалося ўнікнуць шырокамаштабнага голаду. Грамадзянская вайна выклікала моцны голад на поўдні Фінляндыі. У канцы 1918 года фінскі палітык {{нп5|Рудольф Холсці|Рудольф Холсці|en|Rudolf Holsti}} звярнуўся па дапамогу да [[Герберт Кларк Гувер|Герберта Гувера]], амерыканскага старшыні {{нп5|Камітэт дапамогі ў Бельгіі|Камітэта дапамогі ў Бельгіі|en|Commission for Relief in Belgium}}. Гувер арганізаваў дастаўку харчовых грузаў і пераканаў саюзнікаў аслабіць блакаду [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], якая перашкаджала пастаўкам ежы ў Фінляндыю<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|p=157}}, {{Harvnb|Pietiäinen|1992|pp=252–403}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=9–13, 212–217}}, {{Harvnb|Saarikoski|2008|pp=115–131}}, {{Harvnb|Siltala|2014|pp=51–89}}</ref>. === Кампраміс === [[Файл:Avtäckning av frihetsstatyn 1938-07-09.jpg|thumb|Адкрыццё {{нп5|Статуя свабоды (Фінляндыя)|cтатуі cвабоды|en|Statue of Liberty (Finland)}} ў [[Васа (горад)|Васе]] 9 ліпеня 1938 года, праз 20 гадоў пасля грамадзянскай вайны.]] 15 сакавіка 1917 года лёс фінаў вырашаўся за межамі Фінляндыі, у Петраградзе. 11 лістапада 1918 года ў Берліне была вызначана будучыня нацыі ў выніку капітуляцыі Германіі з мэтай заканчэння Першай сусветнай вайны. Германская імперыя развалілася ў выніку [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]] 1918—1919 гадоў, выкліканай нястачай ежы, стомленасцю ад вайны і паражэннем у баях на заходнім фронце. Генерал Рудзігер фон дэр Гольц і яго дывізія пакінулі Хельсінкі 16 снежня 1918 года, а прынц Фрыдрых Карл, які яшчэ не быў каранаваны, пакінуў сваю пасаду праз чатыры дні. Статус Фінляндыі змяніўся ад манархічнага пратэктарату Германскай імперыі да незалежнай рэспублікі. Новая сістэма кіравання была зацверджана [[Канстытуцыя Фінляндыі|Канстытуцыйным актам]] ({{lang-fi|Suomen hallitusmuoto}}, {{lang-sv|regeringsform för Finland}}) 17 ліпеня 1919 года<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=447–481}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=67, 73, 154, 171}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}, {{Harvnb|Hentilä|Hentilä|2016|pp=11–14, 323–344}}</ref>. Першыя мясцовыя выбары на аснове ўсеагульнага выбарчага права ў Фінляндыі прайшлі 17-28 снежня 1918 года, а першыя свабодныя парламенцкія выбары адбыліся пасля грамадзянскай вайны 3 сакавіка 1919 года. ЗША і Вялікабрытанія прызналі суверэнітэт Фінляндыі 6-7 мая 1919 года. Заходнія дзяржавы патрабавалі стварэння ў пасляваеннай Еўропе дэмакратычных рэспублік, каб адцягнуць масы ад шырокіх рэвалюцыйных рухаў. [[Тартускі мірны дагавор паміж РСФСР і Фінляндыяй|Фінска-расійскі Тартускі дагавор]] быў падпісаны 14 кастрычніка 1920 года з мэтай стабілізацыі палітычных адносін паміж Фінляндыяй і Расіяй і ўрэгулявання памежнага пытання<ref>{{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=154, 171}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=243–256}}, {{Harvnb|Kalela|2008c|pp=95–109}}, {{Harvnb|Kuisma|2010|pp=231–250}}</ref>. У красавіку 1918 года вядучы фінскі сацыял-ліберал і будучы першы прэзідэнт Фінляндыі [[Каарла Юха Стольберг]] пісаў: «Неабходна тэрмінова вярнуць жыццё і развіццё ў гэтай краіне на той шлях, на які мы ўжо выйшлі ў 1906 годзе і да якога мітусня вайны нас адвярнула». Умераны сацыял-дэмакрат {{нп5|Вяйнё Воянмаа|Вяйнё Воянмаа|en|Väinö Voionmaa}} ў 1919 годзе наракаў: «Тыя, хто ўсё яшчэ верыць у будучыню гэтай нацыі, павінны мець выключна моцную веру. Гэтая маладая незалежная краіна страціла амаль усё праз вайну». Воянмаа быў важным кампаньёнам лідара рэфармаванай Сацыял-дэмакратычнай партыі Вяйнё Танера<ref>{{Harvnb|Haapala|1995|pp=223–225, 243, 249}}</ref>. {{нп5|Сантэры Алкіа|Сантэры Алкіа|en|Santeri Alkio}} падтрымліваў умераную палітыку. Яго калега па партыі [[Кюёсці Каліа]] ў сваім звароце 5 мая 1918 года заклікаў: «Мы павінны аднавіць фінскую нацыю, якая не будзе падзеленай на чырвоных і белых. Мы павінны стварыць дэмакратычную фінскую рэспубліку, дзе ўсе фіны змогуць адчуць, што мы сапраўдныя грамадзяне і прадстаўнікі гэтай супольнасці». У рэшце, многія з памяркоўных фінскіх кансерватараў падзялялі думку сябра [[Нацыянальная кааліцыя (Фінляндыя)|Нацыянальнай кааліцыі Фінляндыі]] [[Лаўры Інгман]]а, які пісаў у пачатку 1918 года: «Палітычны паварот у правы бок нам цяпер не дапаможа, замест гэтага ён умацуе падтрымку сацыялізму ў гэтай краіне.»<ref>{{Harvnb|Hokkanen|1986}}, {{Harvnb|Rinta-Tassi|1986|pp=121–141}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=223–225, 243, 249}}, {{Harvnb|Vares|1998|pp=58, 96–99}}, {{Harvnb|Korppi-Tommola|2016|pp=99–102}}</ref> Быў створаны фінскі кампраміс, які ў канчатковым выніку прывёў да стабільнай і шырокай парламенцкай дэмакратыі. Кампраміс грунтаваўся як на паражэнні чырвоных у грамадзянскай вайне, так і на тым, што большасць палітычных мэт белых не былі дасягнуты. Пасля таго, як замежныя сілы пакінулі Фінляндыю, ваяўнічыя групоўкі чырвоных і белых страцілі падтрымку, у той час як культурная і нацыянальная цэласнасць, што існавала да 1918 года, і спадчына фенаманіі вылучыліся сярод фінаў<ref>{{Harvnb|Upton|1981|pp=480–481}}, {{Harvnb|Piilonen|1992|pp=228–249}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=97–99, 243–256}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}},{{Harvnb|Haapala|2009a|pp=395–404}}, {{Harvnb|Haapala|2009b|pp=17–23}}, {{Harvnb|Vares|2009|pp=376–394}}, {{Harvnb|Meinander|2010|pp=174–182}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. Слабасць як Германіі, так і Расіі пасля Першай сусветнай вайны ўзмацніла Фінляндыю і зрабіла магчымым мірнае ўнутранае фінскае сацыяльнае і палітычнае ўрэгуляванне. Працэс прымірэння прывёў да павольнага і пакутлівага, але ўстойлівага нацыянальнага аб’яднання. У рэшце, вакуум улады і [[міжуладдзе]] 1917—1919 гадоў саступілі месца фінскаму кампрамісу. З 1919 года па сённяшні дзень дэмакратыя і суверэнітэт фінаў супрацьстаялі выклікам правага і левага палітычнага радыкалізму, [[Зімняя вайна|поўнамаштабнага савецкага ўварвання]] ў 1939 годзе, крызісу [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Фінляндызацыя|ціску з боку Савецкага Саюза]] ў часе [[Халодная вайна|Халоднай вайны]]<ref>{{Harvnb|Piilonen|1992|pp=228–249}}, {{Harvnb|Haapala|1995|pp=97–99, 243–256}}, {{Harvnb|Haapala|2008|pp=255–261}}, {{Harvnb|Saarikoski|2008|pp=115–131}}, {{Harvnb|Haapala|2009a|pp=395–404}}, {{Harvnb|Haapala|2009b|pp=17–23}}, {{Harvnb|Vares|2009|pp=376–394}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}</ref>. == У культуры == === Літаратура === Хаця грамадзянская вайна заставалася адной з самых значных і супярэчлівых тэм у Фінляндыі на працягу стагоддзя<ref>[https://www.is.fi/paakirjoitus/art-2000005492424.html Pääkirjoitus: Kansalaissota on arka muistettava] (in Finnish)</ref><ref>[https://yle.fi/uutiset/3-8831374 Punaisten ja valkoisten perintöä vaalitaan yhä — Suomalaiset lähettivät yli 400 muistoa vuoden 1918 sisällissodasta] (in Finnish)</ref>, усё яшчэ паміж 1918 і 1950-мі гадамі папулярная літаратура і паэзія прадстаўлялі вайну 1918 года з пункту гледжання белых пераможцаў, з такімі творамі, як напрыклад «Псалом гармат» ({{lang-fi|Tykkien virsi}}) {{нп5|Арві Ярвентаус|Арві Ярвентауса|fi|Arvi Järventaus}}, напісаны у 1918 годзе. У паэзіі {{нп5|Бертэль Грыпенберг|Бертэль Грыпенберг|en|Bertel Gripenberg}}, які пайшоў добраахвотнікам у белую армію, адзначыў яе справу ў «Вялікай эпосе» ({{lang-sv|Den stora tiden}}) 1928 года, а {{нп5|Вейка Антэра Коскеніемі|Коскеніемі|en|Veikko Antero Koskenniemi}} ў «Маладым Ансі» ({{lang-fi|Nuori Anssi}}) 1918 года. Ваенныя гісторыі чырвоных замоўчваліся<ref>{{Harvnb|Varpio|2009|pp=441–463}}, {{Harvnb|Tepora|2014|pp=390–400}}</ref>. Першыя нейтральна-крытычныя кнігі былі напісаны неўзабаве пасля вайны, у прыватнасці «Праведная галеча» ({{lang-fi|Hurskas kurjuus}}), напісаная [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|лаўрэатам Нобелеўскай прэміі]] [[Франс Эміль Сіланпя|Франсам Эмілем Сіланпя]] ў 1919 годзе, «Мёртвыя яблыні» ({{lang-fi|Kuolleet omenapuut}}) {{нп5|Ёэль Лехтанен|Ёэля Лехтанена|en|Joel Lehtonen}} 1918 года і «Вяртанне дадому» (швед. Hemkomsten) {{нп5|Рунар Шыльдт|Рунара Шыльдта|en|Runar Schildt}} 1919 года. З іх узялі прыклад {{нп5|Ярл Хемер|Ярл Хемер|en|Jarl Hemmer}} у 1931 годзе з кнігай «Чалавек і яго сумленне» ({{lang-sv|En man och hans samvete}}) і {{нп5|Ойва Палахайма|Ойва Палахайма|en|Oiva Paloheimo}} ў 1942 годзе з кнігай «Неспакойнае дзяцінства» ({{lang-fi|Levoton lapsuus}}). У кнізе {{нп5|Лаўры Вііта|Лаўры Вііта|en|Lauri Viita}} «Разбураная зямля» ({{lang-fi|Moreeni}}) 1950 года адлюстраваны жыццё і вопыт рабочай сям’і ў Тамперэ ў 1918 годзе, у тым ліку пункт гледжання старонніх на грамадзянскую вайну<ref>{{Harvnb|von Bagh|2007|pp=15–55}}, {{Harvnb|Varpio|2009|pp=441–463}}, {{Harvnb|Tepora|2014|pp=390–400}}, {{Harvnb|Häggman|2017|pp=157–217}}</ref>. Паміж 1959 і 1962 гадамі [[Вяйнё Ліна]] апісаў у сваёй трылогіі «Пад Паўночнай зоркай» ({{lang-fi|Täällä Pohjantähden alla}}) грамадзянскую і Другую сусветную вайну з пункту гледжання простых людзей. Другая частка працы змяшчала больш шырокі погляд на гэтыя падзеі і ўключала апавяданні пра чырвоных у вайне 1918 года. У той жа час новы погляд на вайну адкрылі кнігі [[Паава Хаавіка]] «Прыватныя справы» ({{lang-fi|Yksityisiä asioita}}), {{нп5|Вейё Мэры|Вейё Мэры|en|Veijo Meri}} «Падзеі 1918 года» ({{lang-fi|Vuoden 1918 tapahtumat}}) і {{нп5|Паава Рынтала|Паава Рынтала|en|Paavo Rintala}} «Мая бабуля і Манэргейм» ({{lang-fi|Mummoni ja Mannerheim}}), усе апублікаваныя ў 1960 годзе. Сярод паэтаў Вільё Каджава, які перажыў бітву пры Тамперэ ва ўзросце дзевяці гадоў, прадставіў пацыфісцкі погляд на грамадзянскую вайну ў сваіх «Вершах з Тамперэ» ({{lang-fi|Tampereen runot}}) у 1966 годзе. Тая ж бітва апісваецца ў рамане {{нп5|Анці Туўры|Анці Туўры|en|Antti Tuuri}} «Трупаносец» ({{lang-fi|Kylmien kyytimies}}) 2007 года. Шматслойны «Мальмі 1917» 2013 года ад {{нп5|Ені Лінтуры|Ені Лінтуры|fi|Jenni Linturi}} апісвае супярэчлівыя эмоцыі і адносіны ў вёсцы, якая рухалася да грамадзянскай вайны<ref>{{Harvnb|von Bagh|2007|pp=15–55}}, {{Harvnb|Varpio|2009|pp=441–463}}, {{Harvnb|Tepora|2014|pp=390–400}}, {{Harvnb|Helsingin Sanomat|2017|p=B6}}, {{Harvnb|Häggman|2017|pp=157–217}}</ref>. Трылогія Вяйнё Ліна пераламіла агульную плынь, і пасля яе было напісана некалькі кніг у асноўным з пункту гледжання чырвоных: трылогія «Тамперэ» {{нп5|Эркі Лепакорпі|Эркі Лепакорпі|fi|Erkki Lepokorpi}} ў 1977 годзе, «Юха 18» ({{lang-fi|Juho 18}}) {{нп5|Юхані Сыр’я|Юхані Сыр’я|fi|Juhani Syrjä}} ў 1998 годзе, «Каманда» ({{lang-fi|Käsky}}) {{нп5|Леена Ландэр|Леены Ландэр|en|Leena Lander}} у 2003 годзе і «Сандра» ({{lang-fi|Sandra}}) {{нп5|Хайдзі Кёнгас|Хайдзі Кёнгас|fi|Heidi Köngäs}} у 2017 годзе. Эпічны раман {{нп5|Чэль Вэсцё|Чэля Вэсцё|en|Kjell Westö}} «Куды мы аднойчы пайшлі» ({{lang-sv|Där vi en gång gått}}), апублікаваны ў 2006 годзе, прысвечаны перыяду 1915—1930 гадоў як з перспектывы белых, так і чырвоных. Кніга Вэсцё «Міраж 38» ({{lang-sv|Hägring 38}}) 2013 года апісвае пасляваенныя траўмы вайны 1918 года і фінскі менталітэт 1930-х гадоў. Многія з гісторый былі выкарыстаны ў кінематографе і тэатры<ref>{{Harvnb|von Bagh|2007|pp=15–55}}, {{Harvnb|Varpio|2009|pp=441–463}}, {{Harvnb|Tepora|2014|pp=390–400}}, {{Harvnb|Helsingin Sanomat|2017|p=B6}}</ref>. === Кінематограф === Грамадзянская вайна і літаратура пра яе натхнілі многіх фінскіх кінематаграфістаў зрабіць тэмай для экранізацыі. Ужо ў 1957, на {{нп5|7-ы Берлінскі міжнародны кінафестываль|7-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі|en|7th Berlin International Film Festival}} быў паказаны фільм рэжысёра [[Тойва Сяркя]] «{{нп5|1918 (фільм 1957)|1918|en|1918 (1957 film)}}» паводле п’есы і рамана Ярла Хемера «Чалавек і яго сумленне»<ref>{{citation|url=https://www.filmaffinity.com/us/film949377.html |title=1918 |work=Film Affinity |access-date=5 May 2020}}</ref>. Апошнія фільмы пра грамадзянскую вайну ўключаюць фільм 2007 года «{{нп5|Мяжа 1918|Мяжа 1918|en|The Border (2007 film)}}» рэжысёра Лаўры Цёрхёнена<ref>{{Harvnb|Aro|2007}}, {{cite web|mode=cs2 |url=http://www.finland.org.ua/public/default.aspx?contentid=194231&nodeid=31712&contentlan=1&culture=fi-FI |title=Raja 1918-elokuva eurooppalaisilla elokuvafestivaaleilla |publisher=Embassy of Finland, Kiev |date=2010-06-08 |language=fi |access-date=3 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315042151/http://www.finland.org.ua/public/default.aspx?contentid=194231&nodeid=31712&contentlan=1&culture=fi-FI |archive-date=2014-03-15}}</ref> і фільм 2008 года «{{нп5|Слёзы красавіка|Слёзы красавіка|en|Tears of April}}» рэжысёра {{нп5|Аку Лоўхіміес|Аку Лоўхіміеса|en|Aku Louhimies}} па матывах рамана Леены Лэндэр «Каманда»<ref>{{citation |url=http://www.mtv3.fi/viihde/uutiset/elokuvat.shtml/686892/lehti-kasky-elokuvassa-miesten-valista-seksia |title=Lehti: Käsky-elokuvassa miesten välistä seksiä |date=13 August 2008 |work=MTV3.fi |language=fi |access-date=23 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110916225732/http://www.mtv3.fi/viihde/uutiset/elokuvat.shtml/686892/lehti-kasky-elokuvassa-miesten-valista-seksia |archive-date=2011-09-16}}</ref>. Аднак, бадай, самым вядомым фільмам пра грамадзянскую вайну ў Фінляндыі стаў фільм 1968 года «{{нп5|Тут, пад Паўночнай зоркай|Тут, пад Паўночнай зоркай|en|Here, Beneath the North Star}}», зняты рэжысёрам {{нп5|Эдвін Лайне|Эдвінам Лайне|en|Edvin Laine}} па матывах першых дзвюх кніг трылогіі Вяйнё Ліны «Пад Паўночнай зоркай»<ref>{{Harvnb|Larsen|2020|p=}}</ref>. У 2012 годзе быў зняты драматызаваны [[Дакументальнае кіно|дакументальны]] фільм «Жывы ці мёртвы 1918» ({{lang-fi|Taistelu Näsilinnasta 1918}}), які расказвае пра бітву за Тамперэ<ref>{{citation|url=http://www.dvdcompare.net/comparisons/film.php?fid=51990|title=Dead or Alive 1918 AKA Taistelu Näsilinnasta 1918 AKA The Battle of Näsilinna 1918 (2012)|work=Rewind DVDCompare|date=2019-10-24|access-date=30 снежня 2023|archive-date=25 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125131558/http://www.dvdcompare.net/comparisons/film.php?fid=51990|url-status=dead}}</ref>. Іншыя вартыя ўвагі дакументальныя фільмы пра грамадзянскую вайну ў Фінляндыі: «{{нп5|Забойствы Мамілы|Забойствы Мамілы|fi|Mommilan veriteot 1917}}» 1973 года, «{{нп5|Давер (фільм, 1976)|Давер|en|Trust (1976 film)}}» 1976 года і «{{нп5|Вяршыня полымя|Вяршыня полымя|en|Flame Top}}» 1980 года<ref>{{Harvnb|Laitamo|1997}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Refbegin|colwidth=30em}} === Па-англійску === * {{Citation|last=Ahlbäck|first=Anders|year=2014|title=Masculinities and the Ideal Warrior: Images of the Jäger Movement |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=254–293|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=Alapuro|first=Risto|year=1988|title=State and Revolution in Finland|place=Berkeley|publisher=University of California Press|isbn=0-520-05813-5}} * {{Citation |last=Gerrard |first=Craig |date=2000 |title=The foreign office and British intervention in the Finnish civil war |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13698240008402448 |journal=Civil Wars |volume=3 |issue=3 |pages=87–100 |doi=10.1080/13698240008402448 |s2cid=143499598 |access-date=March 14, 2022}} * {{Citation|last1=Haapala|first1=Pertti|last2=Tikka|first2=Marko|year=2013|title=Revolution, Civil War and Terror in Finland in 1918 |editor=Gerwarth Robert |editor2=Horne John |work=War in Peace: Paramilitary Violence in Europe after the Great War|pages=72–84|place=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-968605-6}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=2014|title=The Expected and Non-Expected Roots of Chaos: Preconditions of the Finnish Civil War |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=21–50|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last1=Jussila|first1=Osmo|last2=Hentilä|first2=Seppo|last3=Nevakivi|first3=Jukka|year=1999|title=From Grand Duchy to a Modern State: A Political History of Finland since 1809|publisher=C. Hurst & Co|isbn=1-85065-528-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/fromgrandduchyto0000juss}} * {{Citation|last=Hodgson|first=John|year=1970|title=The Finnish Communist Party|journal=Slavic Review |volume=29|issue=1|date=1970|pages=70–85|doi=10.2307/2493091 |jstor=2493091 |s2cid=163842405 |doi-access=free}} * {{Citation|last1=Jutikkala|first1=Eino|last2=Pirinen|first2=Kauko|year=2003|title=A History of Finland|publisher=[[Werner Söderström Osakeyhtiö]] (WSOY) |isbn=951-0-27911-0}} * {{Citation|last=Kirby|first=David|year=2006|title=A Concise History of Finland|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-83225-X|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00davi_0|url-access=registration}} * {{citation|last=Larsen|first=Mads|year=2020|url=https://lfq.salisbury.edu/_issues/48_1/agreeing_on_history_adaptation_as_restorative_truth_in_finnish_reconciliation.html |title=Agreeing on History: Adaptation as Restorative Truth in Finnish Reconciliation|journal=Literature/Film Quarterly|volume=48|number=1|issn=0090-4260}} * {{Citation|last=Lintunen|first=Tiina|year=2014|title=Women at War |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=201–229|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=McMeekin|first=Sean|year=2017|title=The Russian Revolution: A New History|place=London|publisher=Profile Books|isbn=978-1-78125-902-3}} * {{Citation|last=Payne|first=Stanley G.|year=2011|title=Civil War in Europe, 1905–1949|place=New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-64815-9}} * {{Citation|last=Pipes|first=Richard|year=1996|title=A Concise History of the Russian Revolution|place=New York|publisher=Vintage|isbn=0-679-74544-0}} * {{Citation|last=Roselius|first=Aapo|year=2014|title=Holy War: Finnish Irredentist Campaigns in the aftermath of the Civil War |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=119–155|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=Saarela|first=Tauno|year=2014|title=To Commemorate or Not: The Finnish Labor Movement and the Memory of the Civil War in the Interwar Period |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=331–363|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=Siltala|first=Juha|year=2014|title=Being absorded into an Unintended War |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=51–89|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=Tepora|first=Tuomas|year=2014|title=Changing Perceptions of 1918: World War II and the Post-War Rise of the Left |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=364–400|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last1=Tepora|first1=Tuomas|last2=Roselius|first2=Aapo|year=2014a|title=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last1=Tepora|first1=Tuomas|last2=Roselius|first2=Aapo|year=2014b|title=The Finnish Civil War, Revolution and Scholarship |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=1–16|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last=Tikka|first=Marko|year=2014|title=Warfare & Terror in 1918 |editor=Tepora, T. |editor2=Roselius, A. |work=The Finnish Civil War 1918: History, Memory, Legacy|pages=90–118 |place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24366-8}} * {{Citation|last1=Trotsky|first1=Leon|title=History of the Russian Revolution|date=1934|publisher=The Camelot Press ltd|location=London}} * {{Citation|last=Upton|first=Anthony F.|year=1973|title=The Communist Parties of Scandinavia and Finland|url=https://archive.org/details/communistparties0000upto|place=London|publisher=Weidenfeld & Nicolson|isbn=0-297-99542-1}} * {{Citation|last=Upton|first=Anthony F.|year=1980b|title=The Finnish Revolution 1917–1918|place=Minneapolis|publisher=University of Minnesota Press|isbn=0-8166-0905-5}} === Па-фінску === * {{Citation|author=Aamulehti|date=30 March 2008|title=Suomalaisten valinnat vuoden 1918 sodan nimestä|series=Su Asiat|language=fi}} * {{Citation|last=Ahto|first=Sampo|year=1993|title=Sotaretkillä. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta|pages=180–445|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0728-8}} * {{Citation|last=Alapuro|first=Risto|year=1992|title=Valta ja valtio – miksi vallasta tuli ongelma 1900-luvun vaihteessa. In: Haapala, P. (ed.): Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta|pages=251–267|place=Tampere|publisher=Vastapaino|isbn=951-9066-53-5}} * {{Citation|last=Apunen|first=Osmo|year=1987|title=Rajamaasta tasavallaksi. In: Avikainen, P., Hetemäki, I. & Pärssinen, E. (eds.) Suomen historia 6, Sortokaudet ja itsenäistyminen|pages=47–404|place=Espoo|publisher=Weilin & Göös|isbn=951-35-2495-7}} * {{Citation|last=Arimo|first=Reino|year=1991|title=Saksalaisten sotilaallinen toiminta Suomessa 1918|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=978-951-96-1744-2}} * {{Citation |last=Aro |first=Tuuve |date=29 November 2007 |url=http://www.mtv3.fi/viihde/arvostelut/elokuva.shtml/587024/raja-1918 |title=Raja 1918 |work=MTV3.fi |publisher=Bonnier Group |language=fi |access-date=3 September 2012}} * {{Citation|last1=Aunesluoma|first1=Juhana|last2=Häikiö|first2=Martti|year=1995|title=Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas|url=https://archive.org/details/suomenvapaussota0000unse|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-20174-X}} * {{Citation|last=Bremer|first=Aarne|year=1934|title=Ilmavoimien osallistuminen Suomen vapaussotaan vuonna 1918|pages=203–226|publisher=Otava}} * {{Citation|last1=Eerola|first1=Jari|last2=Eerola|first2=Jouni|year=1998|title=Henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918|place=Turenki|publisher=Jaarli|isbn=978-952-91-0001-9}} * {{Citation|last=Eerola|first=Jouni|year=2010|title=Punaisen Suomen panssarijunat. In: Perko, T. (ed.) Sotahistoriallinen Aikakauskirja 29|journal=Sotahistoriallinen Aikakauskirja = Journal of Military History|pages=123–165|place=Helsinki|publisher=Suomen Sotahistoriallinen seura|issn=0357-816X}} * {{Citation|last=Engman|first=Max|year=2009|title=Pitkät jäähyväiset. Suomi Ruotsin ja Venäjän välissä vuoden 1809 jälkeen|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-34880-2}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=1992|title=Työväenluokan synty. In: Haapala, P. (ed.): Talous, valta ja valtio. Tutkimuksia 1800-luvun Suomesta|pages=227–249|place=Tampere|publisher=Vastapaino|isbn=951-9066-53-5}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=1993|title=Luokkasota|journal=Historiallinen Aikakauskirja|number=2|url=http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/luokkasota.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20021106124035/http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/luokkasota.htm|archive-date=2002-11-06}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=1995|title=Kun yhteiskunta hajosi, Suomi 1914–1920|place=Helsinki|publisher=Edita|isbn=951-37-1532-9}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=2008|title=Monta totuutta. In: Hoppu, T., Haapala, P., Antila, K., Honkasalo, M., Lind, M., Liuttunen, A., Saloniemi, M-R. (eds.): Tampere 1918|pages=255–261|place=Tampere|publisher=Tampereen museot|isbn=978-951-609-369-0}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=2009a|title=Yhteiskunnallinen kompromissi. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=395–404|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Haapala|first=Pertti|year=2009b|title=Kun kansankirkko hajosi. In: Huhta, I. (ed.) Sisällissota 1918 ja kirkko|pages=17–23|place=Helsinki|publisher=Suomen Kirkkohistoriallinen seura|isbn=978-952-5031-55-3}} * {{Citation|author=Helsingin Sanomat|date=19 October 2017|title=Kirja-arvostelu: Heidi Köngäs, Sandra|series=Kulttuuri|language=fi}} * {{Citation|last1=Hentilä|first1=Marjaliisa|last2=Hentilä|first2=Seppo|year=2016|title=Saksalainen Suomi 1918|place=Helsinki|publisher=Siltala|isbn=978-952-234-384-0}} * {{Citation|last=Hokkanen|first=Kari|year=1986|title=Kyösti Kallio I (1873–1929)|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-13876-2}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2008a|title=Venäläisten upseerien kohtalo. In: Hoppu, T. et al. (eds.) Tampere 1918|pages=188–199|place=Tampere|publisher=Tampereen museot|isbn=978-951-609-369-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2008b|title=Tampere – sodan katkerin taistelu. In: Hoppu, T. et al. (eds.) Tampere 1918|pages=96–161|place=Tampere|publisher=Tampereen museot|isbn=978-951-609-369-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2009a|title=Sisällissodan puhkeaminen. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=92–111|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2009b|title=Taistelevat osapuolet ja johtajat. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=112–143|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2009c|title=Valkoisten voitto. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=199–223|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2013|title=Vallatkaa Helsinki. Saksan hyökkäys punaiseen pääkaupunkiin 1918|place=Juva|publisher=Gummerus|isbn=978-951-20-9130-0}} * {{Citation|last=Hoppu|first=Tuomas|year=2017|title=Sisällissodan naiskaartit. Suomalaiset naiset aseissa 1918|place=Juva|publisher=Gummerus|isbn=978-951-24-0559-6}} * {{Citation|last=Huhta|first=Ilkka|year=2009|title=Sisällissota 1918 ja kirkko|place=Helsinki|publisher=Suomen Kirkkohistoriallinen seura|isbn=978-952-5031-55-3}} * {{Citation|last=Häggman|first=Kai|year=2017|title=Kynällä ja kiväärillä. In: Häggman, K., Keskisarja, T., Kuisma, M. & Kukkonen, J. 1917. Suomen ihmisten vuosi|pages=157–217|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-42701-9}} * {{Citation|last=Jussila|first=Osmo|year=2007|title=Suomen historian suuret myytit|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-33103-3}} * {{Citation|last=Jutikkala|first=Eino|year=1995|title=Maaliskuun vallankumouksesta toukokuun paraatiin 1918. In: Aunesluoma, J. & Häikiö, M. (eds.) Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas|url=https://archive.org/details/suomenvapaussota0000unse|pages=[https://archive.org/details/suomenvapaussota0000unse/page/11 11]–20|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-20174-X}} * {{Citation|last=Jyränki|first=Antero|year=2014|title=Kansa kahtia, henki halpaa. Oikeus sisällissodan Suomessa?|place=Helsinki|publisher=Art House|isbn=978-951-884-520-4}} * {{Citation|last=Kalela|first=Jorma|year=2008a|title=Miten Suomi syntyi?. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia|pages=15–30|place=Helsinki|publisher=Edita| isbn=978-951-37-5321-4}} * {{Citation|last=Kalela|first=Jorma|year=2008b|title=Yhteiskunnallinen kysymys ja porvarillinen reformismi. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia|pages=31–44|place=Helsinki|publisher=Edita|isbn=978-951-37-5321-4}} * {{Citation|last=Kalela|first=Jorma|year=2008c|title=Suomi ja eurooppalainen vallankumousvaihe. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia|pages=95–109|place=Helsinki|publisher=Edita|isbn=978-951-37-5321-4}} * {{Citation|last=Kallioinen|first=Sami|year=2009|title=Kestämättömät sopimukset. Muuramen, Savonlinnan ja Teuvan rauhallisuuteen vaikuttaneiden tekijöiden vertailua kesästä 1917 sisällissotaan 1918|place=Jyväskylä|publisher=Jyväskylän yliopisto, Historian ja etnologian laitos, Pro gradu-tutkielma.}} * {{Citation|last=Kekkonen|first=Jukka|year=2016|title=Kun aseet puhuvat. Poliittinen väkivalta Espanjan ja Suomen sisällissodissa|place=Helsinki|publisher=Art House|isbn=978-951-884-586-0}} * {{Citation|last1=Keränen|first1=Jorma|last2=Tiainen|first2=Jorma|last3=Ahola|first3=Matti|last4=Ahola|first4=Veikko|last5=Frey|first5=Stina|last6=Lempinen|first6=Jorma|last7=Ojanen|first7=Eero|last8=Paakkonen|first8=Jari|last9=Talja|first9=Virpi|last10=Väänänen|first10=Juha|year=1992|title=Suomen itsenäistymisen kronikka|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=951-20-3800-5}} * {{Citation|last=Keskisarja|first=Teemu|year=2013|title=Viipuri 1918|place=Helsinki|publisher=Siltala|isbn=978-952-234-187-7}} * {{Citation|last=Keskisarja|first=Teemu|year=2017|title=Vapauden ja vihan vuosi. In: Häggman, K., Keskisarja, T., Kuisma, M. & Kukkonen, J. 1917. Suomen ihmisten vuosi|pages=13–74|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-42701-9}} * {{Citation|last=Ketola|first=Eino|year=1987|title=Kansalliseen kansanvaltaan. Suomen itsenäisyys, sosiaalidemokraatit ja Venäjän vallankumous 1917|url=https://archive.org/details/kansalliseenkans0000keto|place=Helsinki|publisher=Tammi|isbn=978-951-30-6728-1}} * {{Citation|last=Kettunen|first=Pauli|year=1986|title=Poliittinen liike ja sosiaalinen kollektiivisuus: tutkimus sosialidemokratiasta ja ammattiyhdistysliikkeestä Suomessa 1918–1930. Historiallisia tutkimuksia 138|url=https://archive.org/details/poliittinenliike0000kett|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=951-9254-86-2}} * {{Citation|last=Klemettilä|first=Aimo|year=1989|title=Lenin ja Suomen kansalaissota. In: Numminen J., Apunen O., von Gerich-Porkkala C., Jungar S., Paloposki T., Kallio V., Kuusi H., Jokela P. & Veilahti V. (eds.) Lenin ja Suomi II|pages=163–203|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-860-402-9}} * {{Citation|last=Klinge|first=Matti|year=1997|title=Keisarin Suomi|place=Helsinki|publisher=[[Schildts]]|isbn=951-50-0682-1}} * {{Citation|last1=Kolbe|first1=Laura|last2=Nyström|first2=Samu|year=2008|title=Helsinki 1918. Pääkaupunki ja sota|place=Helsinki|publisher=Minerva|isbn=978-952-492-138-1}} * {{Citation |last=Korjus |first=Olli |year=2014 |title=Kuusi kuolemaantuomittua |publisher=Atena Kustannus Oy |isbn=978-952-30002-4-7|language=fi}} * {{Citation|last=Korppi-Tommola|first=Aura|year=2016|title=Miina Sillanpää – edelläkävijä|place=Helsinki|publisher=Suomen kirjallisuuden seura|isbn=978-952-222-724-9}} * {{Citation |last=Kronlund |first=Jarl |journal=Tiede Ja Ase | volume =44 |title=Hyvinkää itsenäisyyssodassa |year=1986 |pages=154–205 |place=Helsinki |publisher=Suomen Sotatieteellinen Seura |issn=0358-8882 |url=http://journal.fi/ta/article/view/47684|language=fi}} * {{Citation|last=Kuisma|first=Markku|year=2010|title=Sodasta syntynyt. Itsenäisen Suomen synty Sarajevon laukauksista Tarton rauhaan 1914–1920|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-36340-9}} * {{Citation|last=Kuusela|first=Kari|year=2015|title=Jüri Vilmsin mysteeri. In: Nieminen, J. (ed.) Helsinki ensimmäisessä maailmansodassa|pages=42–43|place=Helsinki|publisher=Gummerus Kustannus Oy|isbn=978-951-24-0086-7}} * {{Citation|last=Lackman|first=Matti|year=2000|title=Suomen vai Saksan puolesta? Jääkäreiden tuntematon historia|place=Helsinki|publisher=Otava|isbn=951-1-16158-X}} * {{Citation|last=Lackman|first=Matti|year=2009|title=Jääkäriliike. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=48–57|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Lackman|first=Matti|year=2014|title=Suur-Ruotsi vai itsenäinen Suomi? Puntarointia ja kevään 1918 lopputulos. In: Blomgren, R., Karjalainen, M., Manninen, O., Saloranta, P. & Tuunainen, P. (eds.) Sotahistoriallinen Aikakauskirja 34|journal=Sotahistoriallinen Aikakauskirja = Journal of Military History|pages=216–250|place=Helsinki|publisher=Suomen Sotahistoriallinen seura|issn=0357-816X}} * {{Citation|last=Laitamo |first=Mikko |year=1997|url=http://www.uta.fi/suomi80/art15.htm |title=Vuosi 1918 suomalaisessa elokuvassa|work=Suomi 80|publisher=Historiatieteen laitos, Tampereen yliopisto |access-date=18 September 2020 |language=fi}} * {{Citation|last=Lappalainen|first=Jussi T.|year=1981a|title=Punakaartin sota I|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-859-071-0}} * {{Citation|last=Lappalainen|first=Jussi T.|year=1981b|title=Punakaartin sota II|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-859-072-9}} * {{Citation|last=Lindqvist|first=Herman|year=2003|title=Ruotsin historia, jääkaudesta tulevaisuuteen|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=951-0-28329-0}} * {{Citation|last=Manninen|first=Ohto|year=1993a|title=Sodanjohto ja strategia. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta|pages=24–93|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0728-8}} * {{Citation|last=Manninen|first=Ohto|year=1993b|title=Taistelevat osapuolet. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta|pages=96–177|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0728-8}} * {{Citation|last=Manninen|first=Ohto|year=1993c|title=Vapaussota|journal=Historiallinen Aikakauskirja|number=2|url=http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vapaussota.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20021106131824/http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/vapaussota.htm|archive-date=2002-11-06}} * {{Citation|last=Manninen|first=Ohto|year=1995|title=Vapaussota – osana suursotaa ja Venäjän imperiumin hajoamista. In: Aunesluoma, J. & Häikiö, M. (eds.) Suomen vapaussota 1918. Kartasto ja tutkimusopas|url=https://archive.org/details/suomenvapaussota0000unse|pages=[https://archive.org/details/suomenvapaussota0000unse/page/21 21]–32|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-20174-X}} * {{Citation|last=Manninen*|first=Turo|year=1993a|title=Työväenkaartien kehitys maaliskuusta marraskuuhun 1917. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä|pages=324–343|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0727-X}} * {{Citation|last=Manninen*|first=Turo|year=1993b|title=Kaartit vastakkain. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä|pages=346–395|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0727-X}} * {{Citation|last=Manninen*|first=Turo|year=1993c|title=Tie sotaan. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, I Irti Venäjästä|pages=398–432|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0727-X}} * {{Citation|last=Meinander|first=Henrik|year=2010|title=Suomen historia. Linjat, rakenteet, käännekohdat|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-37863-2}} * {{Citation|last=Meinander|first=Henrik|year=2012|title=Tasavallan tiellä, Suomi kansalaissodasta 2010-luvulle|place=Helsinki|publisher=[[Schildts & Söderströms]]|isbn=978-951-52-2957-1}} * {{Citation|last=Muilu|first=Heikki|year=2010|title=Venäjän sotilaat valkoisessa Suomessa|place=Jyväskylä|publisher=Atena|isbn=978-951-796-624-5}} * {{Citation|last=Nygård|first=Toivo|year=2003|title=Uhkan väliaikainen väistyminen. In: Zetterberg, S. (ed.) Suomen historian pikkujättiläinen|pages=553–65|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-27365-1}} * {{Citation|last=Olkkonen|first=Tuomo|year=2003|title=Modernisoituva suuriruhtinaskunta. In: Zetterberg, S. (ed.) Suomen historian pikkujättiläinen|pages=465–533|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-27365-1}} * {{Citation|last=Paavolainen|first=Jaakko|year=1966|title=Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, I Punainen terrori|place=Helsinki|publisher=Tammi}} * {{Citation|last=Paavolainen|first=Jaakko|year=1967|title=Poliittiset väkivaltaisuudet Suomessa 1918, II Valkoinen terrori|place=Helsinki|publisher=Tammi}} * {{Citation|last=Paavolainen|first=Jaakko|year=1971|title=Vankileirit Suomessa 1918|place=Helsinki|publisher=Tammi|isbn=951-30-1015-5}} * {{Citation|last=Pekkalainen|first=Tuulikki|year=2014|title=Lapset sodasssa 1918|url=https://archive.org/details/lapsetsodassa1910000unse|place=Helsinki|publisher=Tammi|isbn=978-951-31-6939-8}} * {{Citation|last=Peltonen|first=Ulla-Maija|year=2003|title=Muistin paikat. Vuoden 1918 sisällissodan muistamisesta ja unohtamisesta|place=Helsinki|publisher=Suomen Kirjallisuuden seura|isbn=978-951-74-6468-0}} * {{Citation|last=Pesonen|first=Mikko|date=October 4, 2021|url=https://yle.fi/uutiset/3-12109007|title=Ruotsalaisen sivistyksen puolesta barbariaa vastaan – ruotsalainen prikaati lähti Suomen sisällissotaan sankariteot mielessä, mutta ne hautautuivat Kalevankankaan veriseen lumeen|work=[[YLE]]|access-date=October 6, 2021|language=fi}} * {{Citation|last=Pietiäinen|first=Jukka-Pekka|year=1992|title=Suomen ulkopolitiikan alku. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, III Katse tulevaisuuteen|pages=252–403 |place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0729-6}} * {{Citation|last=Piilonen|first=Juhani|year=1992|title=Kansallisen eheytyksen ensi askeleet. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, III Katse tulevaisuuteen|pages=228–249 |place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0729-6}} * {{Citation|last=Piilonen|first=Juhani|year=1993|title=Rintamien selustassa. In: Manninen, O. (ed.) Itsenäistymisen vuodet 1917–1920, II Taistelu vallasta|pages=486–627|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-37-0728-8}} * {{Citation|last=Rautkallio|first=Hannu|year=1977|title=Kaupantekoa Suomen itsenäisyydellä. Saksan sodan päämäärät Suomessa 1917–1918|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-08492-2}} * {{Citation|last=Rinta-Tassi|first=Osmo|year=1986|title=Kansanvaltuuskunta Punaisen Suomen hallituksena|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-860-079-1}} * {{Citation|last=Rinta-Tassi|first=Osmo|year=1989|title=Lokakuun vallankumous ja Suomen itsenäistyminen. In: Numminen J. et al. (eds.) Lenin ja Suomi II|pages=83–161|place=Helsinki|publisher=Valtion painatuskeskus|isbn=951-860-402-9}} * {{Citation|last=Roselius|first=Aapo|year=2004|title= Saksalaisten henkilötappiot Suomessa vuonna 1918. In: Westerlund, L. (ed.) Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet|pages=165–176|place=Helsinki|publisher=VNKJ 10/2004, Edita|isbn=952-5354-52-0}} * {{Citation|last=Roselius|first=Aapo|year=2006|title= Amatöörien sota. Rintamataisteluiden henkilötappiot Suomen sisällissodassa 1918|place=Helsinki|publisher=VNKJ 1/2006, Edita|isbn=952-5354-92-X}} * {{Citation|last=Saarikoski|first=Vesa|year=2008|title=Yhteiskunnan modernisoituminen. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia|pages=113–131|place=Helsinki|publisher=Edita|isbn=978-951-37-5321-4}} * {{Citation|last=Soikkanen|first=Timo|year=2008|title=Taistelu autonomiasta. In: Pernaa, V. & Niemi, K. Mari (eds.) Suomalaisen yhteiskunnan poliittinen historia|pages=45–94|place=Helsinki|publisher=Edita|isbn=978-951-37-5321-4}} * {{Citation|last=Suodenjoki|first=Sami|year=2009a|title=Siviilihallinto. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=246–269|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Suodenjoki|first=Sami|year=2009b|title=Vankileirit. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=335–355|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Tikka|first=Marko|year=2006|title=Terrorin aika. Suomen levottomat vuodet 1917–1921|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=951-20-7051-0}} * {{Citation|last=Tikka|first=Marko|year=2009|title=Kun kansa leikki kuningasta. Suomen suuri lakko 1905|place=Helsinki|publisher=Suomen kirjallisuuden seura|isbn=978-952-222-141-4}} * {{Citation|last=Uola|first=Mikko|year=1998|title=Seinää vasten vain; poliittisen väkivallan motiivit Suomessa 1917–1918|place=Helsinki|publisher=Otava|isbn= 978-951-11-5440-2}} * {{Citation|last=Upton|first=Anthony F.|year=1980|title=Vallankumous Suomessa 1917–1918, I|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=951-26-1828-1}} * {{Citation|last=Upton|first=Anthony F.|year=1981|title=Vallankumous Suomessa 1917–1918, II|place=Jyväskylä|publisher=Gummerus|isbn=951-26-2022-7}} * {{Citation|last=Vares|first=Vesa|year=1998|title=Kuninkaantekijät. Suomalainen monarkia 1917–1919, myytti ja todellisuus|place=Juva|publisher=WSOY|isbn=951-0-23228-9}} * {{Citation|last=Vares|first=Vesa|year=2009|title=Kuningashankkeesta tasavallan syntyyn. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=376–394|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=Varpio|first=Yrjö|year=2009|title=Vuosi 1918 kaunokirjallisuudessa. In: Haapala, P. & Hoppu, T. (eds.) Sisällissodan pikkujättiläinen|pages=441–463|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-35452-0}} * {{Citation|last=von Bagh|first=Peter|year=2007|title=Sininen laulu. Itsenäisen Suomen taiteen tarina|place=Helsinki|publisher=WSOY|isbn=978-951-0-32895-8}} * {{Citation|last=Voutilainen|first=Miikka|year=2017|title=Nälän vuodet. Nälänhädän historia|place=Jyväskylä|publisher=Atena|isbn=978-952-30035-14}} * {{Citation|last=Westerlund|first=Lars|year=2004a|title=Sotaoloissa vuosina 1914–1922 surmansa saaneet|place=Helsinki|publisher=VNKJ 10/2004, Edita|isbn=952-5354-52-0}} * {{Citation|last=Westerlund|first=Lars|year=2004b|title=Venäläissurmat Suomessa 1914–1922, 2.1. Sotatapahtumat 1918–1922|place=Helsinki|publisher=VNKJ 2/2004, Edita|isbn=952-5354-44-X}} * {{Citation|last1=Westerlund|first1=Lars|last2=Kalleinen|first2=Kristiina|year=2004|title=Loppuarvio surmansa saaneista venäläisistä. In: Westerlund, L. (ed.) Venäläissurmat Suomessa 1914–1922, 2.2. Sotatapahtumat 1918–1922|pages=267–271|place=Helsinki|publisher=VNKJ 3/2004c, Edita|isbn=952-5354-45-8}} * {{Citation|last=Ylikangas|first=Heikki|year=1986|title=Käännekohdat Suomen historiassa|url=https://archive.org/details/kaannekohdatsuom0000ylik|place=Juva|publisher=WSOY|isbn=951-0-13745-6}} * {{Citation|last=Ylikangas|first=Heikki|year=1993a|title=Tie Tampereelle|place=Porvoo|publisher=WSOY|isbn=951-0-18897-2}} * {{Citation|last=Ylikangas|first=Heikki|year=1993b|title=Sisällissota|journal=Historiallinen Aikakauskirja|number=2|url=http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/sisallissota.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030112002422/http://www.uta.fi/koskivoimaa/valta/1918-40/sisallissota.htm|archive-date=2003-01-12}} {{Refend}} {{Першая сусветная вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Фінляндыі| ]] 7byfbnnvmetdrmcxmviakk4inh7wwuf Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5122794 5121409 2026-04-06T15:51:28Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5122794 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Міськевіч|2026-04-05T16:18:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Барбара Скарга|2026-04-04T22:41:25Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Алена Глагоўская|2026-04-03T09:02:29Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Артэміда-2|2026-04-02T18:48:56Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Станіслаў Бабяцінскі|2026-04-02T17:41:20Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Пауль Шац|2026-04-02T16:45:40Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Артэміда (касмічная праграма)|2026-04-02T15:48:21Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Мікалай Барысавіч Несцяровіч|2026-04-02T13:30:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сінхранія|2026-03-29T21:32:20Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Дыяхранія|2026-03-29T21:10:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Русціс Камунтавічус|2026-03-29T12:55:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цімафей Валянцінавіч Акудовіч|2026-03-29T07:24:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Фрыдман|2026-03-29T06:33:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч|2026-03-28T21:59:20Z|James M Irons}} {{Новы артыкул|Фрыдэрык Геткант|2026-03-28T13:09:14Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Ніна Пятроўна Целябук|2026-03-27T12:39:12Z|Culamar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> do1umx2tedg1uronazc53dijm7vaypl Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5122792 5120800 2026-04-06T15:51:08Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5122792 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Грымсей|2026-04-06T12:01:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хунафлоўі|2026-04-06T10:12:33Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хуна-фіёрд|2026-04-06T10:05:51Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Мід-фіёрд|2026-04-06T10:00:41Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хвамстаўнгі|2026-04-06T09:55:56Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ватнснес|2026-04-06T09:50:27Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ярылаўка (Беластоцкі павет)|2026-04-03T07:54:00Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Клайв (Аява)|2026-04-02T15:11:31Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Аракур|2026-04-02T14:01:09Z|DzBar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> rgdmq2c4kgk3p2inky8dh4r1gxcqpyf Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5122789 5121405 2026-04-06T15:50:41Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5122789 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч|2026-04-05T20:45:07Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Віктар Таме|2026-04-05T19:57:48Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Валянціна Ціханаўна Ляпешка|2026-04-05T19:29:50Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Радыё Рокс|2026-04-05T17:03:10Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міськевіч|2026-04-05T16:18:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іна Радаева|2026-04-05T14:34:24Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Пілот FM|2026-04-05T12:16:38Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Лейб Рэйзер|2026-04-05T12:04:24Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Радыё Свет|2026-04-05T09:59:44Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Рускае радыё (Беларусь)|2026-04-05T08:53:30Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя|2026-04-05T08:36:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ў Польшчы|2026-04-05T06:50:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|2026-04-04T16:31:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Аляксандр Антановіч|2026-04-04T15:17:53Z|Voūk12}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> de8ut2583qdz0hvbcq2gh98svxqcgew Анжаліка Мельнікава 0 764756 5122811 5115000 2026-04-06T17:01:39Z 5122811 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] k42tydolsurgzy0wjbpplwzxvjp3676 Размовы з удзельнікам:Mickie-Mickie 3 780918 5122725 5118498 2026-04-06T12:27:36Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-15 */ новы падраздзел 5122725 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> anqy97hyatwl7zsw1w9denwurbx5ty5 Аз 0 787345 5122979 4987297 2026-04-07T07:03:29Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[А (кірыліца)]] 5122979 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[А (кірыліца)]] b2lnsjpn05t5hb37zmp7sjwzebot8ir Ведзі (літара) 0 787347 5122982 4987299 2026-04-07T07:03:59Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[В (кірыліца)]] 5122982 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[В (кірыліца)]] 3e75qmxfz3ga99scpjtnokv59b7rhlx Паліна Дваранская 0 795154 5123012 5082093 2026-04-07T09:42:46Z ~2026-21376-43 166329 5123012 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Паліна Дваранская |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}} |дата нараджэння = 29.08.2006 |месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]] |Гады актыўнасці = З 2022 г. |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = Беларуская |Мова2 = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісанне подпісу = |ВікіКрыніца = |commons = |Палічка = |Камунікат = |Сайт = }} {{Цёзкі2|Дваранская}} '''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна (рус. Дворянская, Полина Андреевна)''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]]. == Біяграфія == Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. == Творчасць == Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет». Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025). Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025). {{зноскі}} == Літаратура == * [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}} * {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}} * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч] * {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}} {{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]] 63pd1hl8d7nhozx0bcvzy1kwn7fsns1 5123015 5123012 2026-04-07T09:50:50Z ~2026-21376-43 166329 5123015 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Паліна Дваранская |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}} |дата нараджэння = 29.08.2006 |месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]] |Гады актыўнасці = З 2022 г. |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = Беларуская |Мова2 = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісанне подпісу = |ВікіКрыніца = |commons = |Палічка = |Камунікат = |Сайт = }} {{Цёзкі2|Дваранская}} '''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна (рус. Дворянская, Полина Андреевна)''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]]. == Біяграфія == Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2023 годзе мела непрацяглы раман з Дамінікам Скрыпнічэнкам, унукам мастака [[Георгій Скрыпнічэнка|Георгія Скрыпнічэнкі]]. == Творчасць == Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет». Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025). Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025). {{зноскі}} == Літаратура == * [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}} * {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}} * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч] * {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}} {{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]] jzmwjkb0nwuguj4bvvzcxvrdsvfbppc 5123018 5123015 2026-04-07T09:59:21Z ~2026-21458-42 166331 Неабгрунтаваныя звесткі з асабістага жыцця 5123018 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Паліна Дваранская |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}} |дата нараджэння = 29.08.2006 |месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]] |Гады актыўнасці = З 2022 г. |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = Беларуская |Мова2 = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісанне подпісу = |ВікіКрыніца = |commons = |Палічка = |Камунікат = |Сайт = }} {{Цёзкі2|Дваранская}} '''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна (рус. Дворянская, Полина Андреевна)''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]]. == Біяграфія == Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. == Творчасць == Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет». Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025). Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025). {{зноскі}} == Літаратура == * [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}} * {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}} * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч] * {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}} {{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]] 63pd1hl8d7nhozx0bcvzy1kwn7fsns1 5123024 5123018 2026-04-07T10:47:01Z ~2026-21490-25 166333 5123024 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Паліна Дваранская |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}} |дата нараджэння = 29.08.2006 |месца нараджэння = [[Ардашы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]] |Гады актыўнасці = З 2022 г. |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = Беларуская |Мова2 = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісанне подпісу = |ВікіКрыніца = |commons = |Палічка = |Камунікат = |Сайт = }} {{Цёзкі2|Дваранская}} '''Двара́нская, Палíна Андрэ́еўна (рус. Дворянская, Полина Андреевна)''' (нар. {{ДН|29|8|2006}}, вёска [[Ардашы]], [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]], [[празаік]]. == Біяграфія == Паліна Андрэеўна Дваранская нарадзілася 29 жніўня 2006 года ў вёсцы Ардашы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Скончыла Крэўскую сярэднюю школу і Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Цяпер студэнтка факультэта славянскай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. == Творчасць == Піша паэзію і прозу. Друкавалася ў калектыўных зборніках, часопісах «Маладосць», «Бярозка», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкай газеце». Пераможца шматлікіх рэспубліканскіх літаратурных конкурсаў, сярод якіх «БрамаМар», «Берега дружбы», «Першацвет». Апавяданне «Чужы шлях да свайго шчасця» увайшло ў калектыўны зборнік «Вазьмі маю свяцільню» (2025). Аўтар кнігі «Ардашынская рэфлексія» (2025). Член ГАК «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» (2025). {{зноскі}} == Літаратура == * [https://maaspb.by/palina-dvaranskaya Паліна Дваранская] // Мінскае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.shliah.by/news/obshhestvo/news47493.html|title=«Ардашынская рэфлексія» — першая кніга маладой аўтаркі Паліны Дваранскай|publisher=Светлы шлях|date=24 верасня 2025}} * {{Cite web|url=https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/|title=З’яўленне дэбютнага зборніка — падзея хвалюючая, а калі табе толькі-толькі споўнілася дзевятнаццаць…|author=Міхал Бараноўскі|website=zviazda.by|date=8 кастрычніка 2025}} * [https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001962245?ysclid=mic9rim6133628521 Вазьмі сваю свяцільню: [апавяданні маладых пісьменнікаў] / укладальнік і аўтар уступных артыкулаў А. М. Карлюкевіч] * {{Cite web|url=https://grodnonews.by/news/zhizn/lidery_posevnoy_i_zhenshchiny_goda_prodolzhaem_delitsya_uspekhami_zhiteley_grodnenshchiny_v_novom_vypuske_proekta_region_lyudi_dostizheniya.html|title=Лидеры посевной и «Женщины года». Продолжаем делиться успехами жителей Гродненщины в новом выпуске проекта «Регион. Люди. Достижения»|publisher=Гродзенская праўда|date=20 сакавіка 2024|lang=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-24}} {{DEFAULTSORT:Дваранская Паліна}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ліцэя БДУ]] pqumkajyqbaqr3i0l17lmg5r3nc9wx7 Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў 14 796268 5122910 5067385 2026-04-06T23:34:58Z DzBar 156353 новы ключ сартавання для [[Катэгорыя:Коміксы]]: "*" з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122910 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Коміксы|*]] c6mmpu3lescdaw8khlefootzp7uvhsx Катэгорыя:Коміксы 1946 года 14 796279 5122912 5067457 2026-04-06T23:36:10Z DzBar 156353 шаблон 5122912 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|1946|года}} 17m1eqve0wiconxybpnuye070uwlphg 5122913 5122912 2026-04-06T23:37:33Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Творы 1946 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122913 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 1946 года|Коміксы]] {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|1946|года}} jdge660b1eylee60oq6hii4xhkzovzi 5122914 5122913 2026-04-06T23:38:12Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:1946 год у коміксах]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122914 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 1946 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:1946 год у коміксах]] {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|1946|года}} bnwyvqtso7rnmoqver1w4rdm35lg8tt Спіс памерлых у 2026 годзе 0 797104 5122733 5119656 2026-04-06T12:43:54Z Lš-k. 16740 5122733 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]кі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] nwot15dgoxq9cze9w3lco4my8g9qhtu Хайлі-Губі 0 798413 5122788 5082895 2026-04-06T15:50:31Z ПетрТренин 161573 5122788 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Хайлі-Губі''' ({{lang-am|ሃይሊ-ጉቢ}})&nbsp;— &nbsp;[[шчытавы вулкан|шчытавы]] [[вулкан]], размешчаны ў выдаленым раёне [[Афар (рэгіён)|Афар]] на паўночным усходзе [[Эфіопія|Эфіопіі]].<ref>{{Cite web|url=https://ebc.et/Home/NewsDetails?NewsId=3220|title=በኤርታሌ እሳተ ገሞራ የተከሰተው ምንድን ነው?|website=Ethiopian Broadcasting Corporation|access-date=2025-11-23|date=2025-11-23|language=am}}</ref> Гэта самы паўднёвы вулкан у вулканічнай ланцугу Эртале Рэнджа. Да лістапада 2025 года не існавала ніводнай пацверджанай згадкі аб вывяржэннях вулкана ў [[Галацэн|галацэнавую эпоху]],<ref>{{cite news|date=2025-11-24|title=Ethiopian volcano erupts for first time in 12,000 years|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/24/ethiopian-volcano-hayli-gubbi-erupts-first-time-12000-years|work=[[The Guardian]]|access-date=2025-11-24|language=en}}</ref><ref>{{cite gvp |vn=221091|title=Hayli Gubbi}}</ref> хоць запісы аб вывяржэннях у гэтым раёне абмежаваны аддаленасцю рэгіёну.<ref>{{cite web |website=Volcano Discovery|url=https://www.volcanodiscovery.com/hayli-gubbi/news/287646/Hayli-Gubbi-volcano-Ethiopia-large-explosive-eruption-first-in-volcano-s-recorded-history.html|title=Hayli Gubbi volcano (Ethiopia): large explosive eruption, first in volcano's recorded history|date=2025-11-23|access-date=2025-11-23|language=en}}</ref> Магчыма, вывяржэнні адбываліся ў галацэне, аднак гістарычных запісаў пра іх не існуе, і вулкан недастаткова вывучаны, каб датаваць мінулыя нявывучаныя вывяржэнні. == Вывяржэнне 2025 года == 23 лістапада 2025 года Цэнтр абвесткі аб вулканічным попеле Тулузы выпусціў бюлетэнь, паведаміўшы, што адбылося выбуховае вулканічнае вывяржэнне, і спадарожнікавыя здымкі зафіксавалі воблака попелу. Першапачатковае вывяржэнне адбылося прыкладна ў 08:30 UTC, воблака попелу дасягнула вышыні каля 14 тысяч метраў.<ref>{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hayli-gubbi/news/287634/vaac-advisory-2025-1.html|title=Hayli Gubbi Volcano Volcanic Ash Advisory: ERUPTION AT 20251123/0830Z EXPLOSIVE ACTIVITY ONGOING to 10000 ft (3000 m)|work=Volcano Discovery|date=2025-11-23|access-date=2025-11-23|language=en}}</ref> Воблака попелу пазней распаўсюдзілася над [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскім паўвостравам]], уключаючы [[Емен]] і [[Аман]], а таксама [[Індыя|Індыю]], выклікаўшы парушэнні авіязносінаў.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn41vl9d5qko|last=Dey|first=Abhishek|title=Ethiopian volcano eruption sends ash to Delhi, hitting flight operations|work=[[BBC]]|date=2025-11-25|access-date=2025-11-25|language=en}}</ref> Верагодна, вывяржэнне адносіцца да [[Плініянскае вывяржэнне|субплініянскага тыпу]], што відаць па плавае воблаку попелу на фатаграфіях падзеі.<ref name="Oman">{{cite web|url=https://www.omanobserver.om/article/1180153/world/africa/ethiopian-volcano-erupts-ea-monitoring-air-quality-in-oman|title=Ethiopian volcano erupts, EA monitoring air quality in Oman|date=2025-11-24|work=Oman Observer|access-date=2025-11-24|language=en}}</ref> Да 20:00 UTC актыўная фаза вывяржэння спынілася.<ref>{{cite web|url=https://vaac.meteo.fr/advisory/2025/221091_20251123200059/221091_20251123200059/|title=HAYLI GUBBI.3 – 2025-11-23 20:00 utc|work=Volcanic Ash Advisory Centre|date=2025-11-25|access-date=2025-11-25|language=en}}</ref> Вулканічная актыўнасць канчаткова сціхла 25 лістапада.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/ethiopia-volcano-afar-hayli-gubbi-flights-india-e9b4731d12787d7956f1ffbd16961f2a|title=Eruption of long-dormant Ethiopian volcano subsides|work=[[Associated Press|AP News]]|access-date=2025-11-27|language=en}}</ref> Пасля вывяржэння ўзніклі апасенні адносна ўздзеяння на якасць паветра ў некаторых месцах і наступстваў для авіяперавозак з-за распаўсюджвання аблокі попелу. Аднак паведамленняў аб значных наступствах па-за месцам самога вывяржэння не паступала.<ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/satellite-photos-capture-volcanic-eruption-11097930|title=Satellite Photos Capture Volcanic Eruption From Space|date=2025-11-24|work=Newsweek|access-date=2025-11-24|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/ethiopia-hayli-gubbi-volcano-erupts-for-first-time-10000-years-sends-massive-ash-plume-across-red-sea-2825249-2025-11-24|last=Kumari|first=Priyanka|title=Ethiopia's Hayli Gubbi volcano erupts after 10,000 years, spews massive ash cloud|work=India Today|date=2025-11-24|access-date=2025-11-24|language=en}}</ref> У даследчым артыкуле, апублікаваным неўзабаве пасля вывяржэння, аўтары з універсітэтаў Адыс-Абебы, Пізы і Саўтгемптана паведамілі, што яны выявілі падземнае пранікненне магмы пад суседнім вулканам [[Ерта-Але]] ў ліпені-жніўні 2025 года.<ref name="La Rosa2">{{cite journal|last1=La Rosa|first1=A|last2=Pagli|first2=C|last3=Keir|first3=D|last4=Ayele|first4=A|last5=Wang|first5=H|last6=Rivalta|first6=E|last7=Lewi|first7=E|year=2025|title=Segmented dike intrusion linked to multi-level magma storage during and before the 2025 eruption at Erta Ale (East Africa)|journal=Frontiers in Earth Science|volume=13|number=1719687|doi=10.3389/feart.2025.1719687|access-date=2025-11-26|url=https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2025.1719687/full|language=en}}</ref> [[Інтрузія]] [[дайка|дайкі]] пачалася 10—16 ліпеня і суправаджалася буйным вывяржэннем вулкана Ерта-Але 15 ліпеня 2025 года, які ўключаў выбухі, разбурэнне кратэра і патокі лавы. Спадарожнікавыя здымкі і мадэляванне паказалі, што дзікая інтрузія распаўсюджвалася на поўдзень на працягу ліпеня і жніўня 2025 года, пад Хайлі-Губі.<ref name="La Rosa2" /><ref>{{cite web|url=https://volcano.si.edu/showreport.cfm?wvar=GVP.WVAR20251119-221091|title=Report on Hayli Gubbi (Ethiopia) — 19 November-25 November 2025|work=[[Смітсанаўскі інстытут|Smithsonian Institution]], Global Volcanism Program|access-date=2025-11-26|language=en}}</ref> == Гл. таксама == * [[Ерта-Але]] * [[Упадзіна Афар]] * [[Вялікая рыфтавая даліна]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-13}} [[Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 метраў]] [[Катэгорыя:Горы Эфіопіі]] [[Катэгорыя:Вулканы Эфіопіі]] [[Катэгорыя:Шчытавыя вулканы]] [[Катэгорыя:Актыўныя вулканы]] isy2w3ek17213owd9i2s4jt9fp3ones Беларускі праваслаўны прыход у Вільні 0 803035 5122820 5102706 2026-04-06T19:29:41Z Dzmitry133 154509 5122820 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып = |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] its8nq0n0hwqoglzp7av0ke3c0dte8z 5122822 5122820 2026-04-06T19:36:03Z Dzmitry133 154509 Дадаў лагатып і фота ўваходнай групы 5122822 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] bl0da2zdljhlxkgpc0if1mvk675b8ta 5122825 5122822 2026-04-06T19:46:45Z Dzmitry133 154509 5122825 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] {{Location map |Літва |lat_deg=54 |lat_min=40 |lat_sec=51.4 |lon_deg=25 |lon_min=17 |lon_sec=25.1 |caption=Вільня, вуліца Бокшта, 4 }} '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] kambma1jyj51jo5g21tigrdrkzdnfly 5122826 5122825 2026-04-06T19:48:09Z Dzmitry133 154509 5122826 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] {{mapframe |latitude=54.68094515722207 |longitude=25.290318453972933 |zoom=16 |width=300 |height=200 |align=right |marker=yes |marker-color=red |caption=Вільня, вуліца Бокшта, 4 }} '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] arooiu3mpbrkf7lgljqkxzx8lwh7fk2 5122827 5122826 2026-04-06T19:48:34Z Dzmitry133 154509 5122827 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] bl0da2zdljhlxkgpc0if1mvk675b8ta 5122828 5122827 2026-04-06T19:49:48Z Dzmitry133 154509 5122828 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="320" height="220" zoom="17" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4" /> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] kj8ns83xupwis3a24xgm5gdqa3vbrwg 5122829 5122828 2026-04-06T19:53:03Z Dzmitry133 154509 5122829 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="300" height="200" zoom="16" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4"> { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#d33", "marker-size": "medium", "title": "Віленская праваслаўная парафія Дабравешчання Дзевы Марыі" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.290318453972933, 54.68094515722207] } } </mapframe> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] aoeomir46djgtwmdk3nss6dx5uyizb2 5122845 5122829 2026-04-06T20:26:06Z Dzmitry133 154509 5122845 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |лагатып =[[File:Logo of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical (Constantinople) Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|]] |подпіс = |тып = [[Рэлігійная арганізацыя]], [[парафія]] |заснавана = [[2023]] |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], вуліца Бокшта, 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = [[Рэлігія]] |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[File:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="300" height="200" zoom="16" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4"> { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#d33", "marker-size": "medium", "title": "Віленская праваслаўная парафія Дабравешчання Дзевы Марыі" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.290318453972933, 54.68094515722207] } } </mapframe> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == [[File:Heorhij Roj.png|thumb|а. Георгій Рой]] Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм|вандалізму]]. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з'явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] lhi9ninskkm99o235248296ve5gvcl5 5122993 5122845 2026-04-07T07:34:49Z M.L.Bot 261 5122993 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |заснавальнікі = [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], [[вуліца Бакшта]], 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[Файл:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="300" height="200" zoom="16" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4"> { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#d33", "marker-size": "medium", "title": "Віленская праваслаўная парафія Дабравешчання Дзевы Марыі" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.290318453972933, 54.68094515722207] } } </mapframe> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == [[Файл:Heorhij Roj.png|thumb|а. Георгій Рой]] Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм]]у. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з’явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] mrmtoqhl4ar2bjfdp2wiph04vlua5lr 5122994 5122993 2026-04-07T07:35:47Z M.L.Bot 261 5122994 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |тып = [[парафія]] [[Георгій Рой]], [[Аляксандр Кухта]] |размяшчэнне = [[Вільня]], [[вуліца Бакшта]], 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[Файл:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="300" height="200" zoom="16" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4"> { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#d33", "marker-size": "medium", "title": "Віленская праваслаўная парафія Дабравешчання Дзевы Марыі" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.290318453972933, 54.68094515722207] } } </mapframe> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == [[Файл:Heorhij Roj.png|thumb|а. Георгій Рой]] Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм]]у. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з’явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] exgbds98lvmss9iawheqke64z18yne8 5122996 5122994 2026-04-07T07:39:32Z M.L.Bot 261 5122996 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстанцінопальскага) патрыярхату ў Вільні ў гонар Дабравешчання Дзевы Марыі |тып = [[парафія]] |размяшчэнне = [[Вільня]], [[вуліца Бакшта]], 4 |ключавыя фігуры = протаіерэй [[Георгій Рой]], іерэй [[Аляксандр Кухта]] |прадстаўніцтва = |галіна = |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = |сайт = |дата ліквідацыі = }} [[Файл:Entrance of the Belarusian Orthodox parish of the Ecumenical Patriarchate in Vilnius.jpg|thumb|Уваход у царкву беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні]] '''Белару́ская правасла́ўная супо́льнасць Сусве́тнага (Канстанціно́пальскага) патрыярха́ту ў Ві́льні ў го́нар Дабраве́шчання Дзе́вы Мары́і'''<ref>[https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about Старонка прыхода ў Фэйсбуку]</ref> — беларускі праваслаўны [[прыход]], які знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага (Сусветнага) патрыярхату]]. Створаны ў 2023 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]) святарамі [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]] (БПЦ), якія былі вымушаныя пакінуць [[Беларусь]] з-за [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. <mapframe latitude="54.68094515722207" longitude="25.290318453972933" width="300" height="200" zoom="16" align="right" text="Вільня, вуліца Бокшта, 4"> { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#d33", "marker-size": "medium", "title": "Віленская праваслаўная парафія Дабравешчання Дзевы Марыі" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [25.290318453972933, 54.68094515722207] } } </mapframe> == Гісторыя == Перадумовамі да стварэння супольнасці сталі падзеі, звязаныя з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычным крызісам у Беларусі]] і пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ваеннай агрэсіі Расіі супраць Украіны]]. Беларускія святары протаіерэй [[Георгій Рой]] і іерэй [[Аляксандр Кухта]], вядомы як аўтар відэаблога «Бацюшка адкажа», публічна асудзілі гвалт у 2020 годзе і вайну ў 2022 годзе. З-за ціску з боку ўлад і пагрозы крымінальнага пераследу яны былі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|вымушаныя эміграваць]] у Літву<ref name="nn_roy">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="belsat_0804">{{cite web|url=https://belsat.eu/81405052/dva-svyatary-bpts-perajshli-u-kanstantsinopalski-patryyarhat-u-vilni-buduts-sluzhyts-pa-belarusku|title=Два святары БПЦ перайшлі ў Канстанцінопальскі патрыярхат. У Вільні будуць служыць па-беларуску|publisher=[[Белсат]]|date=2023-04-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі кіраўніцтва [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (РПЦ) падтрымала вайну, святары з маральных прычын не маглі заставацца ў юрысдыкцыі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]<ref name="svaboda_kalady">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32741281.html|title=Частка беларускіх праваслаўных будзе адзначаць Раство 25 сьнежня, а не 7 студзеня|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2023-12-21|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Паколькі РПЦ раней спыніла [[еўхарыстычныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопалем]], пераход паміж юрысдыкцыямі па стандартнай працэдуры з атрыманнем адпускной граматы быў немагчымы. У красавіку 2023 года святары звярнуліся да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I|Варфаламея]] з просьбай прыняць іх пад свой [[амафор]]. 6 красавіка 2023 года Сусветны патрыярхат, выступаючы як найвышэйшая апеляцыйная інстанцыя, афіцыйна прыняў іх у сваю юрысдыкцыю без адпускных грамат<ref name="belsat_0804"/><ref name="svaboda_kalady"/>. Кіраўніцтва [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] не прызнала гэты пераход. 11 красавіка 2023 года [[мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] і [[архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] [[Антоній (Даронін)|Антоній]] выдалі ўказы аб забароне Георгія Роя і Аляксандра Кухты [[Забарона ў служэнні|ў служэнні]] на тэрыторыі [[Беларуская праваслаўная царква|БПЦ]]<ref name="pozirk_ban">{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/37984/|title=Двум беларускім святарам, якія перайшлі з Маскоўскага ў Сусветны патрыярхат, забаранілі служэнне|publisher=Pozirk|date=2023-04-11|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. == Развіццё і дзейнасць == Першае богаслужэнне беларускай парафіі Сусветнага патрыярхату адбылося 16 красавіка 2023 года ў [[Вялікдзень|велікодную ноч]]. Яно прайшло ў памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільні)|лютэранскай кірхі]] ў Вільні і сабрала каля 150 чалавек, у тым ліку часовую павераную ў справах Літвы ў Беларусі [[Аста Андрыяўскене|Асту Андрыяўскене]]. Падчас службы хор выканаў беларускі духоўны гімн «[[Магутны Божа]]», а таксама гучалі малітвы за найхутчэйшае сканчэнне вайны і рэпрэсій<ref name="nn_first_service">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="katolik_life">{{cite web|url=https://katolik.life/bel/news/tserkov/item/4996-pershaya-sluzhba-belaruskaga-pravasla-naga-prykhoda-susvetnaga-patryyarkhatu-prajshla-vilni-na-vyalikdzen.html|title=Першая служба беларускага праваслаўнага прыхода Сусветнага Патрыярхату прайшла ў Вільні|publisher=Katolik.life|date=2023-04-17|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. У лютым 2024 года [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] афіцыйна зарэгістравала [[Праваслаўная царква Літвы|Праваслаўную царкву Літвы]] Канстанцінопальскага патрыярхату ў якасці традыцыйнай дэнамінацыі, што дало ёй права на атрыманне дзяржаўнага фінансавання і выкладанне рэлігіі ў школах. Экзархат узначаліў эстонскі ераманах Юстын. Агулам у новую структуру ўвайшлі дзесяць святароў і дзесяць мясцовых праваслаўных грамад, у тым ліку і беларуская супольнасць<ref name="svaboda_rehistr">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32810652.html|title=У Літве зарэгістравалі Праваслаўную царкву Канстантынопальскага патрыярхату, сярод яе сьвятароў двое беларусаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2024-02-08|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Царкоўнае жыццё супольнасці вядзецца цалкам на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Для набажэнстваў выкарыстоўваюцца пераклады, зробленыя беларускімі [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталікамі]] і айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Акрамя таго, грамада сумесна з ініцыятывай «[[Хрысціянская візія]]» працуе над стварэннем уласнага праваслаўнага перакладу літургічных тэкстаў на беларускую мову<ref name="novychas_roy">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/svjatar-heorhij-roj-velmi-vazna-czto-ty-mozasz-b|title=Святар Георгій Рой: Вельмі важна, что ты можаш быць праваслаўным і не быць з рускай царквой|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2024-04-30|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. 25 снежня 2023 года парафія ўпершыню адзначыла [[Раство Хрыстова]] паводле [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскага календара]] разам з большасцю памесных праваслаўных цэркваў свету<ref name="svaboda_kalady"/>. Набажэнствы беларускай супольнасці праходзяць у [[Царква прападобнага Лявонція (Вільня)|царкве прападобнага Лявонція]] ў Вільні, размешчанай па [[Вуліца Бокшта|вуліцы Бокшта]] (Bokšto g., 4). Таксама святочныя службы ладзіліся ў [[Рэфарматарская царква (Вільня)|Рэфарматарскай царкве]] і ў [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)|храме Мікалая Цудатворца]] на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]<ref name="fb_group">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/3431985900407940/about|title=Беларуская праваслаўная супольнасць Сусветнага (Канстантынопальскага) патрыярхату у Вільні у гонар Дабравешчання Дзевы Марыі|publisher=Facebook|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="svaboda_kalady"/>. Святары плануюць стварэнне [[нядзельная школа|нядзельнай школы]], развіваючага цэнтра для дзяцей і рэалізацыю сацыяльных праектаў для беларусаў замежжа<ref name="nn_roy"/>. == Святарства == [[Файл:Heorhij Roj.png|thumb|а. Георгій Рой]] Станам на пачатак 2026 года духоўнае акармленне беларускай праваслаўнай супольнасці ў Вільні здзяйснялі два святары: [[протаіерэй]] Георгій Рой і [[іерэй]] Аляксандр Кухта<ref name="belsat_0804" /><ref name="novychas_roy" />. == Інцыдэнты == У пачатку верасня 2024 года памяшканне беларускага праваслаўнага прыходу ў Вільні падверглася акту [[вандалізм]]у. Уначы невядомыя абстралялі вокны царквы з [[Пнеўматычная зброя|пнеўматычнай зброі]], у выніку чаго было пашкоджана шкло. Па факце здарэння літоўская паліцыя пачала расследаванне, а самі вернікі арганізавалі збор сродкаў на аднаўленне акна<ref name="nn_040924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350679|title=У Вільні абстралялі вокны беларускай царквы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref><ref name="cv_tg">{{cite web|url=https://t.me/christianvision/3978|title=Вільня: абстраляныя вокны беларускага храма|publisher=Хрысціянская візія|date=4 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. Гэты напад супаў з серыяй іншых правакацый супраць беларускай палітычнай эміграцыі. На працягу адных сутак аналагічным чынам былі выбітыя шыбы ў [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтры беларускай супольнасці і культуры]], а таксама з’явіліся абразлівыя надпісы каля офіса дабрачыннай арганізацыі «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]»<ref name="nn_050924">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350739|title=МЗС Літвы: Асуджаем акты вандалізму ў адносінах да беларускай грамады, здзейсненыя па метадычцы КДБ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 верасня 2024|lang=be|accessdate=23 лютага 2026}}</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] рашуча асудзіла гэтыя акты вандалізму ў дачыненні да беларускай грамады, афіцыйна заявіўшы, што яны ўчыненыя па «метадычцы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]», і запэўніла, што вінаватыя будуць прыцягнутыя да адказнасці<ref name="nn_050924"/>. Прадстаўнікі [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускіх дэмакратычных сіл]] і [[праваабаронцы]] таксама адзначылі, што інцыдэнт упісваецца ў шэраг інфармацыйных і фізічных правакацый (у тым ліку звязаных са штучным распальваннем [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|канфлікту вакол «літвінізму»]]), якія арганізуюцца спецслужбамі рэжыму Лукашэнкі і Расіі з мэтай дыскрэдытацыі эміграцыі і ўнясення расколу паміж беларусамі і літоўцамі<ref name="nn_040924"/><ref name="nn_050924"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:2023 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальскі Патрыярхат]] 3gr3t0pmuaj1o7d4jee5xu764g15hu5 Георгій Вячаслававіч Рой 0 803124 5122847 5103953 2026-04-06T20:27:45Z Dzmitry133 154509 Дадаў фота 5122847 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рой}}{{Іерарх|выява=[[File:Heorhij Roj.png|thumb|Георгій Рой]]}} '''Гео́ргій Вячасла́вавіч Рой''' ({{ДН|10|12|1978}}, [[Кобрын]], [[Брэсцкая вобласць]])&nbsp;— беларускі [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[святар]], [[тэолаг]] і [[протаіерэй]]<ref name="drevo">{{cite web|url=https://drevo-info.ru/articles/13678278.html|title=Рой Георгій Вячаслававіч|publisher=Дрэва-інфа|lang=ru|accessdate=2026-02-25}}</ref>. З’яўляецца адным з найбольш аўтарытэтных святароў у гісторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="nn_313876">{{cite web|url=https://nashaniva.com/313876|title=Два выбітныя беларускія праваслаўныя святары перайшлі ва Усяленскі патрыярхат|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-06|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Былы настаяцель [[Свята-Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Свята-Пакроўскага кафедральнага сабора]] ў [[Гродна|Гродне]] і дацэнт [[Мінская духоўная акадэмія|Мінскай духоўнай акадэміі]]<ref name="nn_313876" />. У 2023 годзе перайшоў пад юрысдыкцыю [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Усяленскага патрыярхату Канстанцінопаля]] з-за нязгоды з маральнай пазіцыяй [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] адносна [[Палітычны крызіс ў Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] і [[Расійская агрэсія супраць Украіны|расійскай агрэсіі супраць Украіны]]<ref name="nn_313876" />. == Біяграфія == === Адукацыя і пачатак служэння === Нарадзіўся 10 снежня 1978 года ў горадзе [[Кобрын]]е [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]<ref name="drevo" />. У 1996 годзе скончыў [[Мінянка (вёска)|Мінянскую]] сярэднюю школу Кобрынскага раёна і паступіў у [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскую духоўную семінарыю]]<ref name="drevo" />. Скончыў навучальную ўстанову з адзнакай у 2001 годзе і атрымаў ступень бакалаўра багаслоўя<ref name="pokrov">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200927095828/https://pokrovgrodno.org/ru/hram/duh/roy|title=Протаіерэй Георгій Рой|publisher=Свята-Пакроўскі кафедральны сабор горада Гродна|lang=ru|accessdate=2026-02-25}}</ref><ref name="drevo" />. Падчас вучобы ў семінарыі выступіў адным з заснавальнікаў студэнцкага часопіса ''«Ступени»'', дзе з 2000 па 2004 год працаваў на пасадзе галоўнага рэдактара<ref name="drevo" />. У 2001 годзе быў залічаны на першы курс [[Мінская духоўная акадэмія|Мінскай духоўнай акадэміі]]<ref name="drevo" />. У 2002 годзе кіраўніцтва перавяло яго на [[экстэрнат]] і накіравала на навучанне ў [[Інстытут усходніх цэркваў]] у горад [[Рэгенсбург]] ([[Германія]])<ref name="drevo" />. У маі 2002 года пасля здачы дзяржаўнага экзамену па [[Нямецкая мова|нямецкай мове]] быў залічаны ў лік студэнтаў факультэта каталіцкага багаслоўя [[Рэгенсбургскі ўніверсітэт|Рэгенсбургскага ўніверсітэта]]<ref name="drevo" />. У 2004 годзе пакінуў навучанне ў Германіі і аднавіўся на дзённым аддзяленні Мінскай духоўнай акадэміі<ref name="drevo" />. Паспяхова скончыў акадэмію ў тым жа годзе і абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму ''«Ізраіль і народы. Місія ў Старым Запавеце»''<ref name="drevo" />. Пасля гэтага атрымаў прызначэнне на пасаду выкладчыка ў Мінскія духоўныя акадэмію і семінарыю<ref name="drevo" />. === Царкоўнае служэнне ў Беларусі === У студзені 2005 года святар узначаліў выдавецкі аддзел Мінскай духоўнай акадэміі, якім кіраваў да 2011 года<ref name="drevo" />. У верасні 2005 года быў прызначаны рэферэнтам рэктара па міжнародных экуменічных адносінах<ref name="drevo" />. 12 лютага 2006 года мітрапаліт Мінскі і Слуцкі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]] пасвяціў яго ў сан дыякана ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]], а 26 лістапада таго ж года адбылася іерэйская [[хіратонія]]<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. З 29 кастрычніка 2007 года па 1 чэрвеня 2012 года выконваў абавязкі настаяцеля [[Барысаглебская царква (Накрышкі)|Барысаглебскага храма]] ў вёсцы [[Накрышкі]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]]<ref name="drevo" />. 20 мая 2010 года быў узведзены ў сан [[Протаіерэй|протаіерэя]]<ref name="drevo" />. Напрыканцы 2011 года быў абраны [[дацэнт]]ам Мінскай духоўнай акадэміі<ref name="drevo" />. У лютым 2013 года па ўласным жаданні перайшоў у клір [[Гродзенская епархія|Гродзенскай епархіі]]<ref name="drevo" />. Некалькі тыдняў праслужыў у [[Свята-Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Свята-Пакроўскім кафедральным саборы Гродна]], пасля чаго з сакавіка па чэрвень 2013 года выконваў абавязкі настаяцеля [[Каложская царква|Барысаглебскай (Каложскай) царквы]]<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. 25 чэрвеня 2013 года быў прызначаны другім святаром Каложскай царквы<ref name="drevo" />. У верасні 2013 года ўзначаліў інфармацыйны аддзел Гродзенскай епархіі, а пазней стаў кіраўніком місіянерскага аддзела<ref name="drevo" />. З 16 ліпеня 2015 года па чэрвень 2021 года займаў пасаду настаяцеля Свята-Пакроўскага кафедральнага сабора<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. === Пазіцыя ў 2020 годзе і рэпрэсіі === Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу 2020 года ў Беларусі]] Георгій Рой адкрыта выступіў за сумленныя выбары і рашуча асудзіў гвалтоўныя дзеянні сілавых структур<ref name="nn_313876" /><ref name="nn_314082">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Падчас жорсткіх затрыманняў на [[Акрэсціна]] і пасля гібелі [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] па благаславенні настаяцеля ў Пакроўскім саборы штогадзінна білі ў званы ў знак салідарнасці і жалобы<ref name="nn_314082" />. На [[Вялікдзень]] 2021 года брама сабора была ўпрыгожана [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белымі стужкамі]], якія сімвалізавалі [[Уваскрасенне Хрыстова]], аднак невядомыя сарвалі іх уначы<ref name="nn_314082" />. З-за выказванняў святара да яго дамоў прыязджала [[Міліцыя Рэспублікі Беларусь|міліцыя]] і патрабавала зняць нацыянальны сцяг, а ўпаўнаважаныя па справах рэлігій чынілі ціск з патрабаваннем «не лезці ў палітыку»<ref name="nn_314082" />. У дзяржаўных тэлеграм-каналах супраць яго арганізоўваліся правакацыі і публікаваліся паклёпніцкія матэрыялы<ref name="nn_314082" />. У 2021 годзе пасля прымусовага звальнення архіепіскапа Гродзенскага [[Арцемій (Кішчанка)|Арцемія]] і прызначэння епіскапа [[Антоній (Даронін)|Антонія]] атмасфера ў епархіі істотна змянілася і пачалося актыўнае насаджэнне ідэалогіі «[[Рускі свет|рускага свету]]»<ref name="nn_314082" />. Адчуваючы моцны маральны канфлікт і ціск, Георгій Рой папрасіў перавесці яго ў невялікі вясковы прыход<ref name="nn_314082" />. Ён быў накіраваны ў вёску [[Квасоўка]], дзе працягваў служэнне і адначасова займаўся [[пчалярства]]м<ref name="nn_314082" />. Святар таксама адмаўляўся чытаць афіцыйныя малітвы, якія апраўдвалі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскую агрэсію]] і транслявалі погляд на вайну ва Украіне з пазіцыі Расіі<ref name="nn_314082" />. === Эміграцыя і пераход ва Усяленскі патрыярхат === Не жадаючы мірыцца з несвабодай і апраўданнем вайны, протаіерэй разам з сям’ёй прыняў рашэнне [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|эміграваць]]<ref name="nn_314082" />. Першапачаткова ён планаваў пераехаць у [[Германія|Германію]] для служэння ў структурах Маскоўскага патрыярхату, аднак з-за складанасцяў адаптацыі дзяцей сям’я спынілася ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]])<ref name="nn_314082" />. Увесну 2023 года Георгій Рой разам са святаром [[Аляксандр Кухта|Аляксандрам Кухтам]] накіраваў прашэнне да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|Патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I (Патрыярх Канстанцінопальскі)|Варфаламея]] аб прыняцці іх пад свой [[амафор]], паколькі яны больш не маглі знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref name="nn_313876" />. Патрыярх разгледзеў дакументы за некалькі дзён і задаволіў просьбу святароў<ref name="nn_314082" />. У адказ на гэты крок 10 красавіка 2023 года [[Гродзенская епархія]] [[БПЦ]] выдала ўказ аб [[Забарона ў служэнні|забароне Георгія Роя ў свяшчэннаслужэнні]] за самавольны пераход у іншую юрысдыкцыю і непрыбыццё да месца камандзіравання<ref name="drevo" />. На Вялікдзень 2023 года ў Вільні, у памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільня)|лютэранскай царквы]], адбылося першае набажэнства для беларусаў пад юрысдыкцыяй [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхату]]<ref name="nn_314616">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Службу, якая сабрала каля 150 чалавек, правялі айцы Георгій і Аляксандр<ref name="nn_314616" />. Пазней новаўтвораны [[Беларускі праваслаўны прыход у Вільні|беларускі прыход]] пачаў арандаваць памяшканні па [[Вуліца Бокшта|вуліцах Бокшта]] і [[Завальная вуліца (Вільня)|Завальнай]] у Вільні, а таксама перайшоў на [[новаюліянскі каляндар]]<ref name="nn_316499">{{cite web|url=https://nashaniva.com/316499|title=Беларускі праваслаўны прыход Сусветнага патрыярхату ў Вільні просіць дапамогі|publisher=Наша Ніва|date=2023-05-11|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref><ref name="nn_335883">{{cite web|url=https://nashaniva.com/335883|title=У Літве зацвердзілі незалежную ад Масквы праваслаўную царкву. Сярод святароў — двое беларусаў|publisher=Наша Ніва|date=2024-02-09|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. У лютым 2024 года ў Літве быў афіцыйна зарэгістраваны Экзархат Канстанцінопальскага патрыярхата, да якога далучыліся дзесяць святароў, у тым ліку і Георгій Рой<ref name="nn_335883" />. == Сям’я == Святар ажаніўся 10 чэрвеня 2005 года<ref name="drevo" />. Разам з жонкай выхоўвае чацвярых дзяцей<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" /><ref name="nn_314082" />. == Узнагароды == За час свайго царкоўнага служэння быў уганараваны наступнымі ўзнагародамі: * Грамата Патрыяршага экзарха ўсяе Беларусі (16 снежня 2001 года)<ref name="drevo" />. * [[Медаль свяціцеля Інакенція Маскоўскага|Медаль свяціцеля Інакенція, мітрапаліта Маскоўскага]] (17 лістапада 2005 года)<ref name="drevo" />. * [[Медаль Свяціцеля Кірылы Тураўскага|Медаль свяціцеля Кірыла, епіскапа Тураўскага]] (26 лістапада 2010 года)<ref name="drevo" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://nashaniva.com/314082 Інтэрв’ю Георгія Роя пра пераход ва Усяленскі патрыярхат] // Наша Ніва, 10 красавіка 2023 года. {{DEFAULTSORT:Рой Георгій Вячаслававіч}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 10 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрыне]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Літву з Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута ўсходніх цэркваў у Рэгенсбургу]] dmqnl08ejbada9nrh5csj9od8c5zjud 5122852 5122847 2026-04-06T20:32:32Z Dzmitry133 154509 5122852 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рой}}{{Іерарх|выява=[[File:Heorhij Roj.png|thumb| а. Георгій Рой]]}} '''Гео́ргій Вячасла́вавіч Рой''' ({{ДН|10|12|1978}}, [[Кобрын]], [[Брэсцкая вобласць]])&nbsp;— беларускі [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[святар]], [[тэолаг]] і [[протаіерэй]]<ref name="drevo">{{cite web|url=https://drevo-info.ru/articles/13678278.html|title=Рой Георгій Вячаслававіч|publisher=Дрэва-інфа|lang=ru|accessdate=2026-02-25}}</ref>. З’яўляецца адным з найбольш аўтарытэтных святароў у гісторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="nn_313876">{{cite web|url=https://nashaniva.com/313876|title=Два выбітныя беларускія праваслаўныя святары перайшлі ва Усяленскі патрыярхат|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-06|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Былы настаяцель [[Свята-Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Свята-Пакроўскага кафедральнага сабора]] ў [[Гродна|Гродне]] і дацэнт [[Мінская духоўная акадэмія|Мінскай духоўнай акадэміі]]<ref name="nn_313876" />. У 2023 годзе перайшоў пад юрысдыкцыю [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Усяленскага патрыярхату Канстанцінопаля]] з-за нязгоды з маральнай пазіцыяй [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] адносна [[Палітычны крызіс ў Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] і [[Расійская агрэсія супраць Украіны|расійскай агрэсіі супраць Украіны]]<ref name="nn_313876" />. == Біяграфія == === Адукацыя і пачатак служэння === Нарадзіўся 10 снежня 1978 года ў горадзе [[Кобрын]]е [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]<ref name="drevo" />. У 1996 годзе скончыў [[Мінянка (вёска)|Мінянскую]] сярэднюю школу Кобрынскага раёна і паступіў у [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскую духоўную семінарыю]]<ref name="drevo" />. Скончыў навучальную ўстанову з адзнакай у 2001 годзе і атрымаў ступень бакалаўра багаслоўя<ref name="pokrov">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200927095828/https://pokrovgrodno.org/ru/hram/duh/roy|title=Протаіерэй Георгій Рой|publisher=Свята-Пакроўскі кафедральны сабор горада Гродна|lang=ru|accessdate=2026-02-25}}</ref><ref name="drevo" />. Падчас вучобы ў семінарыі выступіў адным з заснавальнікаў студэнцкага часопіса ''«Ступени»'', дзе з 2000 па 2004 год працаваў на пасадзе галоўнага рэдактара<ref name="drevo" />. У 2001 годзе быў залічаны на першы курс [[Мінская духоўная акадэмія|Мінскай духоўнай акадэміі]]<ref name="drevo" />. У 2002 годзе кіраўніцтва перавяло яго на [[экстэрнат]] і накіравала на навучанне ў [[Інстытут усходніх цэркваў]] у горад [[Рэгенсбург]] ([[Германія]])<ref name="drevo" />. У маі 2002 года пасля здачы дзяржаўнага экзамену па [[Нямецкая мова|нямецкай мове]] быў залічаны ў лік студэнтаў факультэта каталіцкага багаслоўя [[Рэгенсбургскі ўніверсітэт|Рэгенсбургскага ўніверсітэта]]<ref name="drevo" />. У 2004 годзе пакінуў навучанне ў Германіі і аднавіўся на дзённым аддзяленні Мінскай духоўнай акадэміі<ref name="drevo" />. Паспяхова скончыў акадэмію ў тым жа годзе і абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму ''«Ізраіль і народы. Місія ў Старым Запавеце»''<ref name="drevo" />. Пасля гэтага атрымаў прызначэнне на пасаду выкладчыка ў Мінскія духоўныя акадэмію і семінарыю<ref name="drevo" />. === Царкоўнае служэнне ў Беларусі === У студзені 2005 года святар узначаліў выдавецкі аддзел Мінскай духоўнай акадэміі, якім кіраваў да 2011 года<ref name="drevo" />. У верасні 2005 года быў прызначаны рэферэнтам рэктара па міжнародных экуменічных адносінах<ref name="drevo" />. 12 лютага 2006 года мітрапаліт Мінскі і Слуцкі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]] пасвяціў яго ў сан дыякана ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]], а 26 лістапада таго ж года адбылася іерэйская [[хіратонія]]<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. З 29 кастрычніка 2007 года па 1 чэрвеня 2012 года выконваў абавязкі настаяцеля [[Барысаглебская царква (Накрышкі)|Барысаглебскага храма]] ў вёсцы [[Накрышкі]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]]<ref name="drevo" />. 20 мая 2010 года быў узведзены ў сан [[Протаіерэй|протаіерэя]]<ref name="drevo" />. Напрыканцы 2011 года быў абраны [[дацэнт]]ам Мінскай духоўнай акадэміі<ref name="drevo" />. У лютым 2013 года па ўласным жаданні перайшоў у клір [[Гродзенская епархія|Гродзенскай епархіі]]<ref name="drevo" />. Некалькі тыдняў праслужыў у [[Свята-Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Свята-Пакроўскім кафедральным саборы Гродна]], пасля чаго з сакавіка па чэрвень 2013 года выконваў абавязкі настаяцеля [[Каложская царква|Барысаглебскай (Каложскай) царквы]]<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. 25 чэрвеня 2013 года быў прызначаны другім святаром Каложскай царквы<ref name="drevo" />. У верасні 2013 года ўзначаліў інфармацыйны аддзел Гродзенскай епархіі, а пазней стаў кіраўніком місіянерскага аддзела<ref name="drevo" />. З 16 ліпеня 2015 года па чэрвень 2021 года займаў пасаду настаяцеля Свята-Пакроўскага кафедральнага сабора<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" />. === Пазіцыя ў 2020 годзе і рэпрэсіі === Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу 2020 года ў Беларусі]] Георгій Рой адкрыта выступіў за сумленныя выбары і рашуча асудзіў гвалтоўныя дзеянні сілавых структур<ref name="nn_313876" /><ref name="nn_314082">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314082|title=Святар Георгій Рой — пра даносы на яго, малітвы за Расію, якія дасылалі зверху, надзеі на Сусветны патрыярхат і страх прывыкнуць да несвабоды|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-10|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Падчас жорсткіх затрыманняў на [[Акрэсціна]] і пасля гібелі [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] па благаславенні настаяцеля ў Пакроўскім саборы штогадзінна білі ў званы ў знак салідарнасці і жалобы<ref name="nn_314082" />. На [[Вялікдзень]] 2021 года брама сабора была ўпрыгожана [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белымі стужкамі]], якія сімвалізавалі [[Уваскрасенне Хрыстова]], аднак невядомыя сарвалі іх уначы<ref name="nn_314082" />. З-за выказванняў святара да яго дамоў прыязджала [[Міліцыя Рэспублікі Беларусь|міліцыя]] і патрабавала зняць нацыянальны сцяг, а ўпаўнаважаныя па справах рэлігій чынілі ціск з патрабаваннем «не лезці ў палітыку»<ref name="nn_314082" />. У дзяржаўных тэлеграм-каналах супраць яго арганізоўваліся правакацыі і публікаваліся паклёпніцкія матэрыялы<ref name="nn_314082" />. У 2021 годзе пасля прымусовага звальнення архіепіскапа Гродзенскага [[Арцемій (Кішчанка)|Арцемія]] і прызначэння епіскапа [[Антоній (Даронін)|Антонія]] атмасфера ў епархіі істотна змянілася і пачалося актыўнае насаджэнне ідэалогіі «[[Рускі свет|рускага свету]]»<ref name="nn_314082" />. Адчуваючы моцны маральны канфлікт і ціск, Георгій Рой папрасіў перавесці яго ў невялікі вясковы прыход<ref name="nn_314082" />. Ён быў накіраваны ў вёску [[Квасоўка]], дзе працягваў служэнне і адначасова займаўся [[пчалярства]]м<ref name="nn_314082" />. Святар таксама адмаўляўся чытаць афіцыйныя малітвы, якія апраўдвалі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскую агрэсію]] і транслявалі погляд на вайну ва Украіне з пазіцыі Расіі<ref name="nn_314082" />. === Эміграцыя і пераход ва Усяленскі патрыярхат === Не жадаючы мірыцца з несвабодай і апраўданнем вайны, протаіерэй разам з сям’ёй прыняў рашэнне [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|эміграваць]]<ref name="nn_314082" />. Першапачаткова ён планаваў пераехаць у [[Германія|Германію]] для служэння ў структурах Маскоўскага патрыярхату, аднак з-за складанасцяў адаптацыі дзяцей сям’я спынілася ў [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]])<ref name="nn_314082" />. Увесну 2023 года Георгій Рой разам са святаром [[Аляксандр Кухта|Аляксандрам Кухтам]] накіраваў прашэнне да [[Патрыярх Канстанцінопальскі|Патрыярха Канстанцінопальскага]] [[Варфаламей I (Патрыярх Канстанцінопальскі)|Варфаламея]] аб прыняцці іх пад свой [[амафор]], паколькі яны больш не маглі знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref name="nn_313876" />. Патрыярх разгледзеў дакументы за некалькі дзён і задаволіў просьбу святароў<ref name="nn_314082" />. У адказ на гэты крок 10 красавіка 2023 года [[Гродзенская епархія]] [[БПЦ]] выдала ўказ аб [[Забарона ў служэнні|забароне Георгія Роя ў свяшчэннаслужэнні]] за самавольны пераход у іншую юрысдыкцыю і непрыбыццё да месца камандзіравання<ref name="drevo" />. На Вялікдзень 2023 года ў Вільні, у памяшканні [[Лютэранская кірха (Вільня)|лютэранскай царквы]], адбылося першае набажэнства для беларусаў пад юрысдыкцыяй [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхату]]<ref name="nn_314616">{{cite web|url=https://nashaniva.com/314616|title=Упершыню прайшло беларускае набажэнства ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-16|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. Службу, якая сабрала каля 150 чалавек, правялі айцы Георгій і Аляксандр<ref name="nn_314616" />. Пазней новаўтвораны [[Беларускі праваслаўны прыход у Вільні|беларускі прыход]] пачаў арандаваць памяшканні па [[Вуліца Бокшта|вуліцах Бокшта]] і [[Завальная вуліца (Вільня)|Завальнай]] у Вільні, а таксама перайшоў на [[новаюліянскі каляндар]]<ref name="nn_316499">{{cite web|url=https://nashaniva.com/316499|title=Беларускі праваслаўны прыход Сусветнага патрыярхату ў Вільні просіць дапамогі|publisher=Наша Ніва|date=2023-05-11|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref><ref name="nn_335883">{{cite web|url=https://nashaniva.com/335883|title=У Літве зацвердзілі незалежную ад Масквы праваслаўную царкву. Сярод святароў — двое беларусаў|publisher=Наша Ніва|date=2024-02-09|lang=be|accessdate=2026-02-25}}</ref>. У лютым 2024 года ў Літве быў афіцыйна зарэгістраваны Экзархат Канстанцінопальскага патрыярхата, да якога далучыліся дзесяць святароў, у тым ліку і Георгій Рой<ref name="nn_335883" />. == Сям’я == Святар ажаніўся 10 чэрвеня 2005 года<ref name="drevo" />. Разам з жонкай выхоўвае чацвярых дзяцей<ref name="drevo" /><ref name="pokrov" /><ref name="nn_314082" />. == Узнагароды == За час свайго царкоўнага служэння быў уганараваны наступнымі ўзнагародамі: * Грамата Патрыяршага экзарха ўсяе Беларусі (16 снежня 2001 года)<ref name="drevo" />. * [[Медаль свяціцеля Інакенція Маскоўскага|Медаль свяціцеля Інакенція, мітрапаліта Маскоўскага]] (17 лістапада 2005 года)<ref name="drevo" />. * [[Медаль Свяціцеля Кірылы Тураўскага|Медаль свяціцеля Кірыла, епіскапа Тураўскага]] (26 лістапада 2010 года)<ref name="drevo" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://nashaniva.com/314082 Інтэрв’ю Георгія Роя пра пераход ва Усяленскі патрыярхат] // Наша Ніва, 10 красавіка 2023 года. {{DEFAULTSORT:Рой Георгій Вячаслававіч}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 10 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрыне]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Канстанцінопальская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Літву з Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута ўсходніх цэркваў у Рэгенсбургу]] 3h25v4x8p578allvu02e76zl6psjgf6 Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus 4 803524 5122756 5122099 2026-04-06T14:09:19Z Culamar 102133 /* Спіс створаных артыкулаў */ 5122756 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] sf3bl14cq4paxgwzlu58t2byko8rlzp 5122883 5122756 2026-04-06T21:44:40Z Аляксандр Белы 46814 /* Спіс створаных артыкулаў */ Сафія Гурэвіч 5122883 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03) #: '''7 красавіка''' # [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] mp8xvst4hn8i8biu2dfka904xmybm28 5122923 5122883 2026-04-06T23:46:59Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ Ніна Мікалаеўна Чураба 5122923 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03) #: '''7 красавіка''' # [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] ng0ps2npqj9c1ermsvmn6iqyew5zkwv 5122924 5122923 2026-04-06T23:47:59Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне 5122924 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03) #: '''7 красавіка''' # [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] d69j7sr4p10gqpz7n6qh1uw60qaw2uf Шаблон:Радыёстанцыі Беларусі 10 803557 5122818 5118853 2026-04-06T18:14:13Z Андрэй 2403 Б 152769 5122818 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Радыёстанцыі Беларусі |state = {{{state|autocollapse}}} |клас_цела = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Радыёстанцыі Беларусі]] |выява = |стыль_загалоўкаў = |загаловак1 = Агульнанацыянальныя |спіс1 = * [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]] * [[Альфа Радыё]] * [[Аўтарадыё]] * [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]] * [[Душэўнае радыё]] * [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]] * [[Легенды FM]] * [[Новае радыё]] * [[Пілот FM]] * [[Радыё Свет]] * [[Радыё Рокс]] * [[Радыё UNISTAR]] * [[Радыус-FM]] * [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]] * [[Energy FM]] |загаловак2 =Мясцовыя |спіс2 = * [[Баранавічы FM]] * [[Мінская хваля]] * [[Радыё Брэст]] * [[Радыё Віцебск]] * [[Радыё Гомель Fm]] * [[Радыё Гродна]] * [[Радыё Магілёў]] * [[Радыё-Мінск]] * [[Сталіца (радыё)|Сталіца]] |загаловак3 = Нішавыя |спіс3 = * [[Гумар FM]] * [[Жаночае радыё]] * [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]] * [[Радыё Перамога]] * [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]] |загаловак4= Зніклыя |спіс4 = * [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]] * [[Польскае Радыё Баранавічы]] * [[Радыё АНТ]] * [[Радыё Бі-Эй]] * [[Радыё 101,2]] |загаловак5= Заблакаваныя ў РБ |спіс5 = * [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]] * [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]] }}<includeonly>[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] </noinclude> lnis58gg27wbeozjv2cm5wf4y33ji9l Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ 0 804258 5122858 5121176 2026-04-06T20:39:53Z Aliaksei Lastouski 75892 5122858 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільня, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільні. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] lyggp7etig84fjz8m0u7zd8r9rx0x51 Ніна Пятроўна Целябук 0 804889 5122754 5117648 2026-04-06T14:07:26Z Culamar 102133 5122754 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Ніна Пятроўна Целябук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[Урач|ўрач]], эканамістка і [[палітык]], [[дэпутат]] [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь]] 13-га склікання, у 1996–2000 гадах дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь]] 1-га склікання. == Біяграфія == Нарадзілася ў вёсцы [[Завяршаны]], на тэрыторыі, акупаванай [[Трэці рэйх|Трэцім рэйхам]], у тагачасным Генеральным камісарыяце Валыні і Падоліі, [[Рэйхскамісарыят Украіна|Рэйхскамісарыяце Украіна]]. У 1969 годзе скончыла [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]], а ў 1993 годзе — [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]] са ступенню эканаміста-кіраўніка. Працавала ў [[Жодзіна|Жодзінскай]] гарадской бальніцы, спачатку акушэркай з 1969 па 1976 год, а затым галоўным урачом з 1990 па 1996 год. З 1990 па 1996 год была галоўным урачом Жодзінскага гарадскога комплексу аховы здароўя. З 1995 па 1996 год была членам [[Партыя Усебеларускага адзінства і згоды|партыі Усебеларускага адзінства і згоды]]<ref name="a">{{артыкул|аўтар= Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa”|загаловак= Kto jest kim w Białorusi|выдавецтва= Podlaski Instytut Wydawniczy|месца=Białystok|год= 2000|старонкі= 313|выданне= Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś|isbn = 83-913780-0-4}}</ref>. === Парламенцкая дзейнасць === У другім туры [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|дадатковых выбараў 10 снежня 1995 года]] была абраная дэпутатам [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь]] 13-га склікання ад Жодзінскай-Аўтазаводскай [[Выбарчая акруга|выбарчай акругі]] № 208. 19 снежня 1995 года была зарэгістравана [[Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь|Цэнтральнай выбарчай камісіяй]]<ref name="g">{{артыкул|спасылка=http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-VS13-spis4.pdf|загаловак=Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання, зарэгістраваных 19 снежня 1995 года|выданне=Centralna Komisja Republiki Białorusi ds. Wyborów i Prowadzenia Republikańskich Referendów|мова= be|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183440/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-VS13-spis4.pdf|archive-date= 2018-07-31}}</ref> і прыведзена да прысягі дэпутатам 9 студзеня 1996 года<ref name="c">{{артыкул|спасылка= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0375.htm|загаловак= Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 9 января 1996 г. №4-XIII|аўтар= Шарецкий С.|выданне= pravo.levonevsky.org|мова= ru|archive-url= https://web.archive.org/web/20170913232403/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0375.htm|archive-date= 2017-09-13}}</ref>. З 23 студзеня была членам Пастаяннай камісіі па пытаннях аховы здароўя, фізічнай культуры і спорту ў Вярхоўным Савеце<ref name="d">{{артыкул|спасылка=http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0339.htm|загаловак= Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 23 января 1996 г. №40-XIII|аўтар= Шарецкий С.|выданне= pravo.levonevsky.org|мова= ru|archive-url= https://archive.is/1qVLK|archive-date= 2016-08-18}}</ref>. Належала да фракцыі «Прафсаюз». З 3 чэрвеня была членам рабочай групы Вярхоўнага Савета па супрацоўніцтве з [[Вярхоўная Рада Украіны|парламентам Украіны]]<ref name="f">{{артыкул|спасылка= http://old.bankzakonov.com/obsch/razdel193/time1/lavz0077.htm|загаловак= Постановление Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 3 июня 1996 г. №345-XIII|аўтар= Шарецкий С.|выдавецтва= bankzakonov.com|мова= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211151/http://old.bankzakonov.com/obsch/razdel193/time1/lavz0077.htm|archive-date= 2018-06-29}}</ref>. Падтрымала спрэчную і часткова непрызнаную міжнароднай супольнасцю папраўку да Канстытуцыі прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. 27 лістапада 1996 года спыніла ўдзел у працы Вярхоўнага Савета і ўвайшла ў склад [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] першага склікання, створанай Прэзідэнтам<ref name="b">{{артыкул|спасылка= http://old.house.gov.by/index.php/,6269,,,,0,0,0.html|загаловак= Закон Республики Беларусь от 27 ноября 1996 г. № 819-XIII|аўтар= Лукашенко А.|выданне=Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi|мова= ru|archive-url= https://web.archive.org/web/20170915204124/http://old.house.gov.by/index.php/,6269,,,,0,0,0.html|archive-date=2017-09-15}}</ref>. Яна была членам Камітэта па працы, сацыяльных пытаннях, ахове здароўя, фізічнай культуры і спорту<ref name="a"/>. У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларусі 1994 года яе мандат як дэпутата Вярхоўнага Савета скончыўся 9 студзеня 2001 года; аднак наступныя выбары ў гэты орган так і не адбыліся<ref name="h">{{артыкул|спасылка= https://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda/|загаловак= Канстытуцыя 1994 года|аўтар= Грыб М.|выдавецтва=Narodowy Internetowy Portal Prawy Republiki Białorusi|мова= be|archive-url= https://archive.is/OAg1W|archive-date= 2020-04-28}}</ref>. Яе тэрмін паўнамоцтваў у Палаце прадстаўнікоў скончыўся 21 лістапада 2000 года<ref name="e">{{артыкул|спасылка=http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor55/text55957.htm|загаловак= Постановление Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь от 21 ноября 2000 г. №5-П2/I|аўтар= Попов В.|выданне= pravo.levonevsky.org|мова= ru|archive-url=https://archive.is/bTycs|archive-date=2014-01-18}}</ref>. == Асабістае жыццё == Удава і мае дваіх дзяцей<ref name="a"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa”: Kto jest kim w Białorusi. Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313, seria: Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś. ISBN 83-913780-0-4. {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-27}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] rvvfga9ch18iisa0c4l40i7dqhn02ct Катэгорыя:Масты Малайзіі 14 805006 5122705 5118475 2026-04-06T11:59:50Z DzBar 156353 шаблон 5122705 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Масты паводле краін|Малайзія]] [[Катэгорыя:Транспарт у Малайзіі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Малайзіі]] {{Commonscat|Bridges in Malaysia}} qu5mhr6y0apstvwtju630ngqva30ko1 Артэміда-2 0 805262 5122815 5121850 2026-04-06T17:26:05Z HK-47 9640 /* Пералёт да Месяца */ дапаўненне, абнаўленне звестак 5122815 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|"Арыён" у зборцы са службовым модулем. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакаецца, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці будуць выконвацца карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» зможа выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. === Пралёт каля Месяца === Плануецца што «Арыён» здзейсніць аблёт месяца на мінімальнай адлегласці каля 6513 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні. Чакаецца, што максімальная адлегласць ад Зямлі складзе 406 773 км, што нават больш чым у «[[Апалон-13|Апалона-13]]» (400 171 км), і ў такі выпадку «Артэміда-2» стане самай далёкай пілатуемай місіяй ад Зямлі. Пры аблёце Месяца, у момант калі ён займе пазіцыю паміж Зямлёй і Арыёнам, радыёсувязь з караблюм будзе адсутнічаць (прыкладна 40 хвілін). НАСА мяркуе, што на працягу чатырохдзённага зваротнага палёту будуць выконвацца дадатковыя карэкціруючыя Манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў атмасферу Зямлі. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць "актыграфічныя датчыкі", падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] 0nhi2cm7ay8orum24u70pj2flk7hh2u Ганна Скаржанка 0 805373 5122814 5121049 2026-04-06T17:16:48Z Rabbi Mendl 19651 оформление 5122814 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангелічна-рэфармацкага]] веравызнання. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Бацька рана памёр, таму з эканамічных падставін сям'я перабралася ў [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет.]] Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) Ганна расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангелічна-рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/|title=Hanna Skarżanka – zanim została aktorką, pracowała dla wywiadu. Miała burzliwe życie {{!}} Viva.pl|first=Agnieszka|last=Dajbor|website=viva.pl|access-date=2026-04-05}} * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/|title=Hanny Skarżanki życie niebanalne cz.2 – Kurier Wileński|first=Tomasz|last=Balbus|date=2022-10-23|access-date=2026-04-05}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] mrc1k3cwzdzm4hcy623k29t3ijaa3hw Барбара Скарга 0 805410 5122796 5121346 2026-04-06T15:54:57Z Rabbi Mendl 19651 афармленне 5122796 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Разам з сястрой Ганнай расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чaжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадаксальнасць і рэвізія ў французскім пазітывізме''», у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года). У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г. зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] mlltvky8lmp5uu0av08ck1ibl5oxeud Шаблон:Infobox animanga/Film 10 805463 5122984 5121359 2026-04-07T07:04:19Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5122984 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] qhktuglne0cn6iizsfgu0iyqa0qxtjr Шаблон:Infobox animanga/Footer 10 805464 5122985 5121361 2026-04-07T07:04:29Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Канец]] 5122985 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Канец]] rq7dv1xcx4kd3c6bkfp8imiyo3xttfe Шаблон:Infobox animanga/Header 10 805465 5122986 5121363 2026-04-07T07:04:39Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] 5122986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] gqkitn23t5sqzva3ypgjgudstbc8eus Шаблон:Infobox animanga/Manga 10 805466 5122943 5121365 2026-04-07T00:38:51Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5122943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 74y1160r8ud03rbjpsx311nna8kgzee Шаблон:Infobox animanga/Print 10 805467 5122987 5121367 2026-04-07T07:04:49Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5122987 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 74y1160r8ud03rbjpsx311nna8kgzee Шаблон:Infobox animanga/Video 10 805468 5122988 5121369 2026-04-07T07:04:59Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5122988 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] qhktuglne0cn6iizsfgu0iyqa0qxtjr Іна Радаева 0 805471 5122786 5122406 2026-04-06T15:45:50Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5122786 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх Радаевы ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 5y6t0oe1wgeihw4qleow9uqfp8a0ok4 5122823 5122786 2026-04-06T19:42:55Z Rabbi Mendl 19651 перанос шаблона ў размовы 5122823 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх Радаевы ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 6s0dm6hqddc2kauyb8gyw6q44yy79tq 5122884 5122823 2026-04-06T22:20:14Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ дапаўненне 5122884 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх Радаевы ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]], [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] і [[2016 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2016]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] bdxlohmsbcnocreuj4zdepvkoy777pl Ілюзорныя алтары ў Вялікім Княстве Літоўскім 0 805504 5122972 5121486 2026-04-07T05:20:36Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122972 wikitext text/x-wiki {{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга [[барока]] і [[ракако]], распаўсюджаная ў каталіцкім дойлідстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVIII і першай палове XIX стагоддзя. Гэты феномен уяўляў сабой стварэнне намаляваных алтарных [[Рэтабль|рэтабляў]] (аптычных алтароў), якія з дапамогай прыёмаў [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ад {{lang-it|quadratura}}), [[Трамплёй|трамплёя]] (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку») і [[Лінейная перспектыва|лінейнай перспектывы]] імітавалі аб'ёмныя архітэктурныя формы і скульптурную пластыку на плоскіх паверхнях. Намаляваныя алтары служылі не толькі таннымі заменнікамі сапраўдных драўляных ці каменных канструкцый, але і з'яўляліся паўнавартасным элементам [[Манументальны жывапіс|манументальнага дэкору]], які візуальна рассоўваў межы рэальнай архітэктуры і ствараў ілюзію бясконцай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=11, 21}}. == Гісторыя і вытокі == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum» [[Андрэа Поца]]. Выданне 1693 г.]] З'яўленне і пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім было шчыльна звязана з уплывам заходнееўрапейскага, у першую чаргу [[Італьянскае мастацтва|італьянскага]], мастацтва. Вызначальную ролю адыгралі папулярныя ў Еўропе тэарэтычныя трактаты па архітэктуры і перспектыве. Сярод іх найбольшы ўплыў мелі працы езуіцкага майстра [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectivae pictorum atque architectorum}}, выдадзены ў Рыме ў 1693 і 1700 гадах), а таксама выданні [[Іаган Якаб Шублер|Іагана Якаба Шублера]] і прадстаўнікоў сям'і мастакоў-дэкаратараў [[Галі-Бібіена]]. Трактаты ўтрымлівалі не толькі тэарэтычныя абгрунтаванні лінейнай перспектывы, але і багаты ілюстрацыйны матэрыял, які мясцовыя майстры і замежныя мастакі ў ВКЛ выкарыстоўвалі як непасрэдныя ўзоры для стварэння сваіх кампазіцый{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25}}. Значны ўплыў на фарміраванне эстэтыкі ілюзорных алтароў аказала часовая (аказіянальная) архітэктура і тэатралізаваная літургія эпохі барока. Культурнае жыццё Рэчы Паспалітай суправаджалася маштабнымі ўрачыстасцямі: пахаваннямі магнатаў з узвядзеннем [[Castrum doloris|складаных жалобных катафалкаў]] ({{lang-la|castrum doloris}}), [[Каранацыя абразоў|каранацыямі]] цудадзейных абразоў Маці Божай, [[Кананізацыя|кананізацыямі]] святых, а таксама саракагадзіннымі еўхарыстычнымі набажэнствамі (так званыя ''Quarantore''). Для гэтых падзей ствараліся грандыёзныя часовыя дэкарацыі і алтары з выкарыстаннем ілюзорнага жывапісу. Эфекты, выпрацаваныя пры аздабленні такіх часовых канструкцый, неўзабаве пачалі прымяняцца пры стварэнні стацыянарных аптычных алтароў у інтэр'ерах касцёлаў і капліц, ператвараючы сакральную прастору ў своеасаблівы «свяшчэнны тэатр» ({{lang-la|theatrum sacrum}}){{sfn|Klajumienė|2006|с=26—28, 79}}. == Матэрыялы і тэхналогіі == У адрозненне ад [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе ілюзорны жывапіс пераважна абмяжоўваўся фрэскамі на мураваных сценах, у Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўваўся больш шырокі спектр матэрыялаў і тэхналогій. Усе выяўленыя помнікі можна падзяліць на чатыры асноўныя групы ў залежнасці ад асновы, на якой яны ствараліся{{sfn|Klajumienė|2006|с=38—40, 49}}. Найбольш папулярнымі і шматлікімі былі [[Рэтабль|рэтаблі]], напісаныя на спецыяльна зманціраваных сталярных драўляных шчытах, якія часта ўпрыгожваліся контурнай разьбой. Гэтыя шчыты груннтаваліся мелам або клеем, пасля чаго мастак ствараў на іх ілюзію аб'ёмнай архітэктуры. Да нашага часу дайшлі звесткі пра больш за 350 такіх алтароў, якія былі аднолькава папулярныя як у мураваных, так і ў драўляных храмах{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. [[Файл:Комплекс_былога_кляштара_бэрнардынцаў(Будслаў)_3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] Другую па колькасці групу складалі алтары, напісаныя непасрэдна на атынкаванай паверхні мураваных сцен. Такая тэхналогія патрабавала высокага майстэрства і звычайна выкарыстоўвалася лепшымі мастакамі-манументалістамі ў буйных палітычных і культурных цэнтрах або ў багатых кляштарных комплексах. Даследчыкамі выяўлена каля 260 такіх алтароў, якія дзякуючы трываласці матэрыялу часцей за іншыя даходзілі да нашага часу, напрыклад, фрэскі ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будславе]] ці [[Мсціслаўскі касцёл кармелітаў|Мсціславе]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. Трэці тып уключаў жывапіс, нанесены непасрэдна на драўляныя сцены сакральных будынкаў. Такі спосаб быў характэрны для невялікіх парафіяльных або філіяльных драўляных касцёлаў перыферыі. Зафіксавана больш за 130 падобных помнікаў, пераважна на тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і [[Латгалія|Латгаліі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. У ХІХ стагоддзі набылі папулярнасць алтары, напісаныя на палатне. Яны нагадвалі тэатральныя кулісы або габелены і лёгка маглі быць перанесены або згорнуты. Вядома каля 90 падобных твораў. Яшчэ каля 20 помнікаў былі выкананы ў змяшаных тэхніках, калі, напрыклад, адзін ярус рабіўся з дрэва, а другі маляваўся на палатне або сцяне{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Узроўні прафесіяналізму і майстры == Мастацтвазнаўцы падзяляюць ілюзорныя алтары ВКЛ на тры катэгорыі ў залежнасці ад узроўню прафесіяналізму іх стваральнікаў і адносін да еўрапейскіх мастацкіх эталонаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=89—90}}. Да першай групы належаць прафесійныя творы, якія дакладна пераймалі заходнееўрапейскія ўзоры і ствараліся пераважна ў буйных манастырскіх комплексах і фундацыях магнатаў. Гэтыя роспісы вызначаліся бездакорным веданнем законаў перспектывы і вытанчаным каларытам. Сярод вядомых майстроў гэтага ўзроўню вылучаюцца езуіт [[Ігнацій Дарэці]], [[Казімір Анташэўскі]], [[Мацвей Слушчанскі]], [[Францішак Неміроўскі]], [[Францішак Смуглевіч]] і [[Якуб Брэцэр]]. Яскравым прыкладам такога жывапісу з'яўляецца ўнікальны ансамбль з дзевяці ілюзорных алтароў у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], выкананы Казімірам Анташэўскім у 1782 годзе ў тэхніцы [[грызайль]], а таксама роспісы ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|Мсціслаўскім касцёле кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=46—47, 88}}. Другая група ўключае творы, дзе еўрапейскія ўзоры былі творча адаптаваны да мясцовага культурнага асяроддзя і густаў заказчыкаў. Мастакі гэтай групы часта адыходзілі ад строгіх трактатаў, дадаючы новыя дэкаратыўныя элементы, незвычайныя каляровыя спалучэнні і арыгінальныя дэталі. Гэтыя творы часцей сустракаліся ў езуіцкіх калегіумах невялікіх гарадоў і на драўляных шчытах{{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. Трэцяя група аб'ядноўвае так званыя «прымітыўныя» або рамесныя рэтаблі. Яны ствараліся мясцовымі майстрамі ў перыферыйных парафіяльных касцёлах і капліцах. Для іх характэрны спрошчаны падыход да перспектывы, плоскаснасць выяў і выкарыстанне лакальных колераў. Нягледзячы на наіўнасць выканання, гэтыя творы маюць вялікую каштоўнасць як сведчанне масавага распаўсюджвання моды на ілюзорны жывапіс сярод шырокіх слаёў насельніцтва{{sfn|Klajumienė|2006|с=133—134}}. == Пашырэнне і статыстыка == Пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім мела масавы характар. На сённяшні дзень даследчыкамі выяўлена інфармацыя пра амаль тысячу такіх помнікаў, з якіх да нашага часу дайшла толькі невялікая частка ў выглядзе ацалелых фрэсак або выяўленых рэстаўратарамі фрагментаў пад пазнейшымі тынкоўкамі. Каля 700 помнікаў (75 працэнтаў) былі створаны ў перыяд росквіту гэтай традыцыі ў XVIII стагоддзі, а яшчэ каля 250 твораў з'явіліся ў першай палове XIX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Нягледзячы на тое, што мастацтвазнаўцы доўгі час лічылі ілюзорны жывапіс прыкметай беднасці парафій, статыстыка абвяргае гэтае меркаванне. Больш за 400 ілюзорных алтароў упрыгожвала парафіяльныя касцёлы, у той час як у багатых кляштарных храмах налічвалася каля 300 аптычных рэтабулаў. Сярод манаскіх ордэнаў найбольшую прыхільнасць да гэтага віду дэкору выяўлялі [[езуіты]] (каля 60 вядомых алтароў), [[дамініканцы]] (50 алтароў), [[кармеліты]] (50 алтароў), [[бернардзінцы]] (38 алтароў) і [[францысканцы]] (34 алтары){{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Геаграфічна найбольшая канцэнтрацыя помнікаў назіралася ў цэнтральных і паўночна-заходніх рэгіёнах ВКЛ, на тэрыторыі тагачасных [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], [[Менскае ваяводства|Менскага]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага]] ваяводстваў{{sfn|Klajumienė|2006|с=35}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пад уплывам змены эстэтычных густаў (пераход да гістарызму і неастыляў), а таксама з-за фізічнага зносу матэрыялаў, ілюзорныя алтары пачалі масава замалёўвацца, знішчацца і замяняцца на традыцыйныя аб'ёмныя драўляныя канструкцыі{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2004~1367157816611/B.03~2004~1367157816611.pdf|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мастацтва барока]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] c9jgj64u960964p3dexkhyhw5yywsef Архітэктура барока ў Беларусі 0 805509 5122971 5122095 2026-04-07T05:20:34Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122971 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны [[Абарончы храм|абарончы характар]]: таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы{{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. [[Файл:Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1939).jpg|міні|Смаргонскі збор]] Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор у Смаргоні]], які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская, Богаяўленскі (1909).jpg|Богаяўленскі сабор у Магілёве Магілёў._Мікольскі_сабор.JPG|Мікольская царква ў Магілёве Mahiloŭ,_Pračyścienskaja._Магілёў,_Прачысьценская_(1901-18).jpg|Прачысценская царква ў Магілёве Траецкая_царква._Орша.jpg|Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра пад Оршай </gallery> Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. [[Выява:Novodev 007.jpg|thumb|злева|Іканастас Смаленскага сабора [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра]] ў [[Масква|Маскве]], зроблены беларускімі майстрамі ў 1683—1685 гадах пад кіраўніцтвам [[Клім Міхайлаў|Кліма Міхайлава]]]] Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] d6qm0d9rrpi2smisth47krvir88ljlz Канстанцін Друцкі-Любецкі 0 805521 5122970 5121760 2026-04-07T05:20:32Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122970 wikitext text/x-wiki [[Файл:Konstanty_Drucki-Lubecki.jpg|міні|280x280пкс|Канстанцін Друцкі-Любецкі — палкоўнік Войска Польскага]] '''Канстанцін Марыя Юзаф Друцкі-Любецкі''' (нар. [[13 сакавіка]] [[1893|1893 г.]] у маёнтку Парахоньск, [[Пінск|Пінскі]] павет, загінуў [[1940|у 1940 г.]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[Прынц|князь]] герба [[Друцк (герб)|Друцк]], дыпламаваны [[палкоўнік]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага злачынства]] . == Біяграфіі == Паходзіў з княжацкага роду [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]]. Сын Гераніма і Марыі, народжанай Гёцэндорф-Грабоўскай, дачкі Адама Грабоўскага . Скончыў Аляксандраўскую сярэднюю школу ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1914) і Афіцэрскую кавалерыйскую школу імя Мікалая I. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] служыў у расійскай арміі. Спачатку быў феерверкам у [[Расійская гвардыя|гвардзейскай]] коннай артылерыі, затым карнетам у [[17 Niżnonowogrodzki Pułk Dragonów|17-м драгунскім палку]], а пасля заканчэння службы [[Падпаручнік|— падпаручнікам]] у 12-м гусарскім палку. Быў паранены. З снежня 1917 года — жаўнер польскага эскадрону пад камандаваннем капітана Канстанціна Плісоўскага ў [[Адэса|Адэсе]] . У перыяд з 4 студзеня па 5 сакавіка ўдзельнічаў у пераправе 4-га эскадрону ўланаў пад камандаваннем капітана Казіміра Плісоўскага з Адэсы ў [[Бабруйск]], дзе мабілізаваліся падраздзяленні [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] . За адвагу ён быў узнагароджаны Амарантавай стужкай генералам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфам Доўбар-Мусніцкім]]. З сакавіка па май 1918 года служыў у 3-м уланскім палку [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса на Усходзе]]<ref name="kawaleria" /> . Ён таксама служыў у [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-м уланскім]] і [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-м уланскіх палках]]. У барвах апошняга вучыўся ў Высшай Ваеннай школе<ref name="kawaleria" />. У 1918–1921 гадах служыў у конным падраздзяленні Віленскай самаабароны (даслужыўся да пасады камандзіра [[Полк|палка]] ). У званні [[Ротмістр|ротмістра]] ў кастрычніку 1920 года ён камандаваў швадронам, дзеянні якога пасля баёў дазволілі пяхоце захапіць дэмаркацыйную лінію каля [[Мінск|Мінска]]. За гэты ўчынак ён быў узнагароджаны ордэнам [[Virtuti Militari]] V класа. У міжваенны перыяд (1925–1928) ён быў, сярод іншага, дырэктарам навукі <ref name="kawaleria" /> у Цэнтры падрыхтоўкі кавалерыі ў Грудзёндзе, намеснікам камандзіра 13-га палка ўланаў, з красавіка 1929 года па красавік 1932 года камандзірам 2-га лёгкага (швалежэраў) кавалерыйскага палка, з 1932 па 1938 год начальнікам кафедры тактыкі ў Вышэйшай ваеннай школе <ref name="kawaleria" />, з верасня 1938 года <ref name="kawaleria" /> намеснікам камандзіра Віленскай кавалерыйскай брыгады і, нарэшце, камандзірам гэтай брыгады (жнівень 1939 года <ref name="kawaleria" />). Ен ёй і камандаваў у [[Польская абарончая вайна (1939)|вайне 1939 г.]] 26 верасня 1939 года быў паранены ў вёсцы [[Лешчанка (рака)|Лешчасна]], трапіў у савецкі палон і зняволены ў турме [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у [[Самбар|Самборы]] . У маі 1940 года разам з групай афіцэраў, сярод якіх былі і іншыя, з 26-га палка Вялікапольскіх уланаў, быў перавезены ў турму ў [[Кіеў|Кіеве]] . Забіты ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], верагодна, у Кіеве, пахаваны ў лесе каля Быкаўні . Яго імя было ўключана ў так званы Украінскі Катынскі спіс, апублікаваны ў 1994 годзе <ref>{{Cite web|url=http://web.archive.org/web/20190331224951/http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|title=Ukraińska Lista Katyńska|website=[[Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa]]|date=1994|pages=20}}</ref> . Тэрыторыя, дзе быў пахаваны Друцкі-Любецкі, была пераўтворана ў Польскія ваенныя могілкі ў [[Кіеў|Кіеве]] - Быкоўні ў 2012 годзе. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Старыя Павонзкі]] ў [[Варшава|Варшаве]] (участак пад катакомбамі-1-129,130) . == Акцыі == * [[паручнік]] – 1917 * [[Маёр]] — са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. * [[Падпалкоўнік]] – 1 студзеня 1927 г. * [[Палкоўнік]] – 1 студзеня 1932 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3535 (1921) * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (двойчы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) * Медаль Незалежнасці (9 лістапада 1933 г.) * Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай арміі № 847 * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Сярэбраны медаль за шматгадовую службу * Бронзавы медаль за шматгадовую службу * Афіцэр [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] (Францыя) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * [[Друцкія-Любецкія]] * ахвяры Катынскага расправы — забітыя з украінскага Катынскага спісу * [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўская кампанія]] == Бібліяграфія == * Тадэвуш Крыска-Карскі і Станіслаў Журакоўскі, ''Генералы незалежнай Польшчы'', Editions Spotkania, Варшава 1991, 2-е выданне, дапоўненае і перапрацаванае, с. 89. * ''Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары 1792–1945'', том II, частка 2, Кашалін 1993. * Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: Пра польскую кавалерыю 20 стагоддзя . Вроцлаў : Нацыянальны інстытут імя Асалінскага , 1991 год, с. 37. ISBN 83-04-03364-X . * Tadeusz Юрга: Абарона Польшчы 1939 года . Варшава : Выдавецкі інстытут PAX , 1990 год, с. 763. ISBN 83-211-1096-7 . * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_120.pdf|title=Konstanty Drucki-Lubecki|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Друцкія-Любецкія]] 05jzeyqayv00e2hujyfvtughufl0pph Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч 0 805536 5122969 5121957 2026-04-07T05:20:25Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122969 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно, [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў «[[Масфільм]]а», заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п’есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М. П. Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п’есе «Сродак Макропуласа» паводле п’есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям’я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! !Название !Роль |- | rowspan="" |1974 |<abbr>ф</abbr> |Чудо с косичками |''Таня Малышева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сказ про то, как царь Пётр арапа женил |''Наташа Ртищева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сын председателя |''Томка'' |- | rowspan="" |1977 |<abbr>ф</abbr> |Открытая книга |''Маша Спешнева'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Трое в лодке, не считая собаки |''Патриция'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Белый танец или «Людвиг Варыньский» (Польша) |''Варвара Шулепникова'' |- | rowspan="" |1980 |<abbr>ф</abbr> |О бедном гусаре замолвите слово |''Настенька Бубенцова'' |- |1983 |<abbr>мф</abbr> |Ико — отважный жеребёнок |''Ико, <small>жеребёнок</small>'' |- | rowspan="" |1983 |<abbr>ф</abbr> |Тайна «Чёрных дроздов» |''Гледис'' |- |1983 |<abbr>тсп</abbr> |Расследует бригада Бычкова |''Хельга'' |- |1984 |<abbr>тф</abbr> |Последний визит |''Барбара'' |- | rowspan="" |1985 |<abbr>ф</abbr> |Встретимся в метро |''Шура'' |- |1986 |<abbr>тсп</abbr> |Маленькая Баба-Яга |''Маленькая Баба-Яга'' |- |1986—1988 |<abbr>с</abbr> |Жизнь Клима Самгина |''Нехаева'' |- | rowspan="" |1987 |<abbr>ф</abbr> |Залив счастья |''Невельская'' |- | rowspan="" |1988 |<abbr>ф</abbr> |Предлагаю руку и сердце |<small>Имя персонажа не указано</small> |- |1989 |<abbr>мтф</abbr> |Васька |''Тата'' |- | rowspan="" |1989 |<abbr>ф</abbr> |Оно |''<small>блаженная</small> Аксиньюшка'' |- | rowspan="" |1993 |<abbr>ф</abbr> |Ты у меня одна |''попрошайка'' |- | rowspan="" |1995 |<abbr>ф</abbr> |Всё будет хорошо! |''жена Тузова'' |- |1999 |<abbr>с</abbr> |Улицы разбитых фонарей, серия «Честное пионерское» |''Коновалова'' |- | rowspan="" |2001 |<abbr>ф</abbr> |Коллекционер |''Вера'' |- |2001 |<abbr>с</abbr> |Агентство |''Наталья Павловна Лыняева, <small>менеджер</small>'' |- | rowspan="" |2005 |<abbr>ф</abbr> |Подлинная история поручика Ржевского |''Марина Панина'' |- | rowspan="" |2009 |<abbr>ф</abbr> |Третье дыхание |<small>Имя персонажа не указано</small> |- | rowspan="" |2017 |<abbr>ф</abbr> |Три сестры |''Ирина'' |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} {{DEFAULTSORT:Мазуркевіч Ірына Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] 4a836jx3yum7z9pg3f1usqn03yntf3d Размовы:Іна Радаева 1 805537 5122824 5121859 2026-04-06T19:43:26Z Rabbi Mendl 19651 перанос шаблона ў размовы 5122824 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == шаблон марафона трэба сюды ляпіць == шаблон марафона трэба сюды ляпіць, у размовы, а не ў тэкст артыкула. наколькі я зразумеў [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:58, 5 красавіка 2026 (+03) 0bzvj25eutaz48us56vsepi7ilbnonw Рахіль Баумволь 0 805547 5122968 5122581 2026-04-07T05:20:18Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122968 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як Рохл Боймвал <ref name=":0">{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; [[Руская мова|рус.]] Рахиль Львовна Баумволь, 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах. ''Было мне сталай перашкодай'' ''Маё старажытнае імя Рахіль.'' ''І з сур'ёзнасцю цвярозай мае сябры раілі мне стаць Раісай ці Розай.'' ''Але на кнігах, маіх творах, вокладках, змяняючы стыль, красавалася, тым не менш,'' ''Маё поўнае імя Рахіль...'' == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў [[Казаціне]] ў выніку пагрому ён быў забіты польскімі вайскоўцамі на вачах у сям'і, пасля чаго 6-гадовая Рахіль з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]]. Яна таксама была паранена падчас нападу (яе выкінулі з цягніка на хаду) і заставалася прыкаванай да ложка на працягу 3 гады пасля гэтага <ref name=":0" />. Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла разам з паэтам [[Зеновій Телесін|Зяновіям Цялесінам]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з мужам у [[Мінск]], дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Мойшэ Кульбак]] і [[Эля Каган]]. У БССР Рахіль хутка стала вядомай як аўтарка дзіцячых кніг на ідыш. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь з сынам прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]]. Зіновій Цялесін пайшоў на фронт з Мінска, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]]. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у [[Ізраіль]], што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСП» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]]. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нячутна і не заўсёды выразна. Вельмі слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>. Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Калі дзяўчынцы было дзевяць гадоў, цыкл яе вершаў з'явіўся ў габрэйскім часопісе ў Парыжы. З таго часу вершы Рахілі Баўмволь друкаваліся ў розных дзіцячых і маладзёжных часопісах, а калі ёй споўнілася шаснаццаць, выйшла яе першая кніжка<ref name=":1">[https://www.livelib.ru/author/325061-rahil-baumvol Рахиль Баумволь]. ''www.livelib.ru''. </ref>. Да 1947 года яна публікавала свае творы на [[Ідыш|ідышы]]. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у СССР у 1948 годзе, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць. ''…Літаратура на ідышы перастала выходзіць, дый па-руску друкавацца для яўрэйскіх пісьменнікаў стала амаль немагчыма. Я пачала пісаць для дзяцей, а таксама перакладаць. Мы з мужам не кінулі літаратуру, і, здаецца, гэта нас маральна выратавала. Мы галадалі, але калі пісалі, забываліся пра ўсё на свеце. Былі добрыя людзі, якія давалі нам «негрыцянскую» працу… Кожны дзень кагосьці з яўрэйскіх пісьменнікаў, ды і не толькі яўрэйскіх, забіраў «чорны крумкач». Кожны дзень мы чакалі арышту''…<ref name=":1" /> У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref>. Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У гэты няпросты час сярод тых, хто перакладаў вершы Рахіль, былі Ганна Ахматава і Марыя Пятровых, Аляксандр Качаткоў і Вера Інбер. У 1958 годзе была выдадзеная кніга яе лірыкі — вершы ў перакладзе на рускую ў выдавецтве "Савецкі пісьменнік". У 1960 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую рамана Мойшэ Кульбака «Зельманцы». Жывучы ў Ізраілі, Рахіль Баўмволь і Зеновій Цялесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 21jtzhfr5zmkl9x3gd6iy2g6qcyhuz7 41-ы Сувальскі пяхотны полк 0 805559 5122717 5122304 2026-04-06T12:20:59Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[41-ы Сувальскі полк пяхоты]] у [[41-ы Сувальскі пяхотны полк]] 5122304 wikitext text/x-wiki [[Файл:41 Suwalski Pulk Piechoty.jpg|міні|знак 41 Сувалкаўскага пяхотнага палка]] '''41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк маршала Юзэфа Пілсудскага''' (41-ы пяхотны полк) пол. '''41 Suwalski Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego''' (41 pp)— вялікае пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . Ён адзначыў сваё свята 16 красавіка — у гадавіну першай [[Баі за Ліду (1919)|бітвы пад Лідай]]. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ўваходзіла ў склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дыслакавалася ў [[Сувалкі|Сувалках]]. == Фарміраванне і змены арганізацыі == 1 Сувальскі полк стралкоў, сфарміраванаўся ў снежні 1918 года ў [[Замбраў|Замброве]] ў складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Датай афіцыйнага стварэння палка лічыцца 19 снежня 1918 года, калі быў выдадзены першы арганізацыйны загад. У той дзень у складзе палка былі маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (камандзір), падлейтэнант [[Klemens Lutostański|Клеменс Лютастанскі]] (ад'ютант), некалькі афіцэраў і 16 радавых. Адным з першых радавых быў [[Jerzy Tyszka|Ежы Тышка]], які выконваў абавязкі начальніка канцылярыі, пісара і пасыльнага. Маёр Мацкевіч выдаў пракламацыю да жыхароў Сувальскага рэгіёна, заклікаючы іх далучыцца да палка. Першай у Замброву прыбыла рота пад камандаваннем лейтэнанта Славаміра Ужупіса, якая складалася з членаў [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]]. Першапачаткова складаючыся з двух [[Батальён|батальёнаў]], толькі ў жніўні 1919 года ён быў папаўнены 3-м батальёнам, сфарміраваным з назіральных рот Сувальскага камандавання абароны памежжа. У ліпені 1919 года полк быў перайменаваны ў 41-ы Сувальскі пяхотны полк. У снежні 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Аўгустове . == Змагаючыся за межы == {{Асноўны артыкул|Баі за Ліду (1919)}}У сярэдзіне лютага 1919 года полк адправіўся на фронт у раёне Мастоў [[Скідзель|і Скідзеля]] супраць расейскіх бальшавікоў, займаючы тэрыторыі, якія паступова пакідалі немцы. У пачатку сакавіка ён удзельнічаў у выцісканні рускіх на поўнач і ўзначаліў паспяховы [[наступ]] на Шпількі. 30 сакавіка ён дайшоў да рубяжа на рацы [[Дзвіна]] і адтуль вяруўнуўся да [[Ліда|Ліды]]. З 16 красавіка ён вёў жорсткія баі за горад, якія скончыліся перамогай. У канцы красавіка полк быў перакінуты поўначней дзеля абароны Вільні. Там, у крывавых баях пад Немежамі і Агроднікамі, полк зноў прымусіў ворага адступіць на ўсход. Полк увайшоў у [[Вільня|Вільню]] . У сярэдзіне чэрвеня полк атрымаў загад заняць раён Сувалкі . Менавіта тут далучыўся 3-ці батальён, які да таго часу ахоўваў дэмаркацыйную лінію ўздоўж [[Аўгустоўскі канал|Аўгустоўскага канала]] да мяжы Усходняй Прусіі. [[Файл:41pp 1.png|міні|баявы шлях Сувальскага палка 1919-1920 г.]] З сярэдзіны ліпеня 1919 года полк удзельнічаў у наступе на [[Мінск|Менск]]. З канца жніўня 1919 года па сакавік 1920 года ён знаходзіўся на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. Пасля ратацыі і адпачынку быў перавезены ў [[Каленкавічы|Каленковічы]], а адтуль адправіўся ў «Кіеўскую экспедыцыю». 25 красавіка ён захапіў [[Оўруч]], а 28 красавіка рушыў у бок [[Малын (Жытомірская вобласць)|Маліна]] і атакаваў чыгуначную станцыю. 11 мая полк заняў пазіцыі на ўскраіне Кіева, у раёне Бровары-Княжыцы. На працягу многіх дзён ён адбіваў атакі рускіх, якія спрабавалі адкінуць часткі палка за [[Дняпро|Днепр]]. Рэйд на Трэбухава таксама аказаўся паспяховым. У выніку прарыву кавалерыйскай арміі Будзёнага ў тыл 3-й арміі польскія часткі пачалі адступаць з Кіева. Полк праводзіў аперацыі, якія затрымлівалі варожае наступленне, жаорсткія баі адбываліся каля ракі Уша і за [[Оўруч]]. Нягледзячы на перамогі, полк быў вымушаны [[Адступленне|адступаць]] далей. [[Файл:Bitwa skorodno 1920.png|міні|бой у Скародна]] Падчас адступлення польскіх войскаў з Украіны 41-му пяхотнаму палку, які ўваходзіў у склад групы палкоўніка Яна Рыбака, было загадана заняць і ўтрымліваць Скародна на працягу двух дзён. 21 чэрвеня полк заняў пазіцыі на заходнім беразе [[Славечна (рака)|ракі Славечна]], трымаючы адзін узвод на ўсходнім беразе для прыкрыцця двух мастоў. Камандзір палка накіраваў афіцэрскі разведвальны патруль на ўскраіну горада ў напрамку Трошак, каб сабраць інфармацыю пра сілы і намеры праціўніка. Палонныя, захопленыя патрулём, сведчылі, што брыгада колькасцю прыблізна 2000 салдат, узброеных дваццаццю цяжкімі кулямётамі, планавала атакаваць Скародна. У той час 41-ы пяхотны полк налічваў каля 2500 салдат і быў узброены прыблізна 50 кулямётамі. Як колькасная, так і тактычная перавага дазволілі маёру [[Ігнацы Азевіч|Ігнацыю Азевічу]] навязаць ворагу свой уласны стыль бою. Ён вырашыў дазволіць савецкім войскам пераправіцца праз раку, каб потым адрэзаць ім масты і знішчыць іх канцэнтрычнай атакай. [[Файл:Bitwa swieciany 1920.png|міні|бітва за Свянцяны ліпень 1920]] Раніцай 22 чэрвеня да Скародна падышлі варожыя перадавыя патрулі. Узвод малодшага лейтэнанта Сакоўскага, які прыкрываў падыход да мастоў, пакінуў свае пазіцыі і паспешліва адступіў на заходні бераг. Падбадзёраныя гэтым, салдаты Чырвонай Арміі неадкладна пачалі наступ. Калі асноўныя савецкія сілы перайшлі масты, польскі абходны атрад (10-я рота) рушыў у тыл савецкіх войскаў і зноў заняў абодва масты. Затым па сігнале камандзіра палка 2-і і 3-ці батальёны пачалі канцэнтрычную атаку. Праціснутыя да ракі, савецкія стралкі трапілі пад агонь 10-й роты, узмоцненай кулямётамі. Расійская пяхотная брыгада была разграмілена і захапілены 12 кулямётаў. У 1919–1920 гадах у баях загінулі 262 афіцэры і радавыя. Найбольшая колькасць магіл салдат палка знаходзілася ў [[Ліда|Лідзе]], Боркаве і мястэчку Рудня Мікалаеўская пад Кіевам. За гераізм у баі 42 салдаты былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari]], а 243 — [[Крыж Храбрых|Крыжам Доблесці]] . Сцяг падраздзялення таксама быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам Ордэна Virtuti Militari № 2983<ref>{{Кніга|загаловак=Dekret Wodza Naczelnego L. 3394 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1606)}}</ref>. === Карты баёў палка === <gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Ofensywa_lit_biał.png|link=Plik:Ofensywa_lit_biał.png Файл:Zaczepne_ukraina.png|link=Plik:Zaczepne_ukraina.png Файл:Grupa_rydza.png|link=Plik:Grupa_rydza.png Файл:Bitwa_korosteń_04_1920.png|link=Plik:Bitwa_korosteń_04_1920.png Файл:Bitwa_skorodno_1920.png|link=Plik:Bitwa_skorodno_1920.png Файл:Bitwa_swieciany_1920.png|link=Plik:Bitwa_swieciany_1920.png Файл:Bitwa_I_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_I_suwałki.png Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png Файл:Bitwa_o_granice_1920.png|link=Plik:Bitwa_o_granice_1920.png </gallery> === Кавалеры ордэна Virtuti Militari === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|39x39пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari па выніках вайны 1918–1920 гг. <ref>{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}</ref> |- | Палкавы сцяг | сяржант Францішак Бекелеўскі | с.п. капітан Віктар Бірэта № 2267 |- | падпаручнік Юзэф Бізіо | паручнік Чэслаў Чэрпіцкі № 4863 | падхар. Станіслава Хмялеўскага № 575 |- | падхаружы Людвік Гаштоўт<ref>{{Кніга|загаловак=Smoleń 1929, s. 45 як Gosztowt.}}</ref> | пар. Адольф Галіноўскі | пар. Вальдэмар Херлоф |- | паручнік Міхал Гурчын | пар. Вацлаў Івашкевіч No4862 | Маёр Станіслаў Юшчацкі |- | Капрал Пётр Комар | Сяржант Міхал Кавальскі | Сяржант Францішак Кубат No623 |- | Сяржант Міхал Купстас | Сяржант Стэфан Кулігоўскі | Падпаручнік Баляслаў Лянчоўскі |- | пар. Клеменс Лютастаньскі | Сяржант Міхал Лазарскі № 4865 | Паручнік Вацлаў Макатрэвіч |- | пар. Юзэф Мацеёўскі | Старшы шэраговы Міхал Макарчык | Сяржант Францішак Нячкоўскі |- | Сяржант Антоні Мараўскі | Капрал Пётр Матукін | Капрал Адольф Матукін |- | Маёр [[Ігнацы Азевіч|Ігнацы Озевіч]] | Капітан [[Канстанцін Перасвет-Солтан|Канстанты Перасьвет-Солтан]] | Сяржант Вінцэнці Пшыбыльскі |- | ст. шэраговы Аляксандр Рамалоўскі № 4864 | Сяржант Марцін Рола | Капрал Юзаф Размыслоўскі |- | паручнік Казімір Руткоўскі | пар. Людвік Смолень | падхаружы Вітольд Свіда<ref>{{Кніга|загаловак=Rocznik Oficerski 1932, s. 68, 604}}</ref> |- | Паручнік Вацлаў Вільнеўчыц | пар. Уладзіслаў Вяцяжынскі | падпаручнік Эдвард Вітлінскі |- | падхаружы Францішак Тшанкоўскі | сяржант Ян Залескі | сяржант штабу Мікалай Загорскі |- | Лейтэнант Эдвард Жораўскі | | |} == Полк у мірны час == [[Файл:29_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]] У міжваенны перыяд 41-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў гарнізоне Сувалкі ў складзе корпуснай акругі № 3 і ўваходзіў у склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Штаб рэзервовага батальёна 41-га пяхотнага палка дыслакаваўся ў Саколцы{{Refn|Komendantami kadry byli: mjr Michał Gaca (1923){{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=245}}, mjr Józef I Kozioł (1928){{odn|Rocznik Oficerski|1928|s=57}} i kpt. Włodzimierz Papiz (od III 1931){{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 26 marca 1931, s. 94}}{{odn|Skłodowski|2021|s=189}}.}} === Размяшчэнне === {{Асноўны артыкул|Koszary Tadeusza Kościuszki w Suwałkach}}Згодна з распараджэннем Міністэрства ваенных спраў Дэпартаменту пяхоты аб увядзенні арганізацыі пяхоты мірнага часу (PS 10-50) у 1930 годзе ў Польскім войску былі ўведзены тры тыпы пяхотных палкоў. 41-ы пяхотны полк быў класіфікаваны як пяхотны полк II тыпу (т.зв. узмоцнены). Штогод ён прымаў каля 845 рэкрутаў. Колькасць палка складала 68 афіцэраў і 1900 унтэр-афіцэраў і радавых. Ён быў запланаваны на першую хвалю мабілізацыі ў ваенны час. Узімку ў ім было два старшыя батальёны і вучэбны батальён, а летам — тры стралковыя батальёны. Яго колькасць перавышала колькасць «звычайнага» палка (I тыпу) прыкладна на 400-700 салдат. == Абарончая вайна 1939 года == Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]] ваяваў у складзе мацярынскай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў рэзервовай арміі «Прусы» .<gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Warszawa_obrona_1939_1.PNG|link=Plik:Warszawa_obrona_1939_1.PNG Файл:Warszawa_obrona_1939.png|link=Plik:Warszawa_obrona_1939.png </gallery> [[Файл:Odznaka_41pp.jpg|міні|240x240пкс|Палкавы значок]] === Памятны значок === Першапачаткова значок меў форму авальнага шчыта з дзяржаўным арлом і выгравіраванымі нумарам і ініцыяламі «41 SPP». Ён выраблены з аксідаванага пасярэбранага тампаку без эмалі. Памеры: 42x26 мм. Выраб: Я. Ронтэнштэйн з Сувалкі. 7 верасня 1927 года міністр ваенных спраў маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] зацвердзіў дызайн і палажэнні аб новым памятным знаку . Знак памерам 45x30 мм мае форму шчыта, пакрытага цёмна-сіняй эмаллю з жоўтай аблямоўкай. На шчыце намаляваны сярэбраны арол, які трымае разгорнуты сцяг з выявай крыжа Virtuti Militari. Унізе — лічба «41» і дубовыя галінкі. Знак двухчасткавы, выраблены з срэбра, пакрыты эмаллю і злучаны пяццю заклёпкамі. На рэверсе — сярэбраны клеймо, нумар і цёзка гравёра «IM» — Юзэфа Міхроўскага з Варшавы. Аўтарам праекту знака быў маёр [[Bronisław Kencbok|Браніслаў Сільвін Кенцбок]] (1898-1940), забіты ў Харкаве. ;: Камандзіры палка * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (19.12.1918 – 5.10.1919) * Маёр [[Ігнацы Азевіч]] (пасля 6.10.1919 – 12.4.1920) * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (13 красавіка – 6 жніўня 1920 г.) * Маёр Станіслаў Юшчацкі (7 жніўня — 20 верасня 1920) * Маёр пяхоты Казімір Хозер (20 верасня 1920 г. — 30 лістапада 1924 г. → І Дэпартамент Міністэрства ваенных спраў). * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (пасля снежня 1924 г. — студзеня 1925 г.) * Палкоўнік пяхоты Канстанты Ашвянінскі (18 студзеня 1925 — 31 сакавіка 1927 → член OTO ) * Палкоўнік памежнай аховы Здзіслаў Вінцэнты Пшыялкоўскі (31 сакавіка 1927 – лістапад 1928) * Падпалкоўнік пяхоты Вітольд Адрыян Роджэр Комероўскі (студзень 1929 г. — чэрвень 1930 г.) * Падпалкоўнік пяхоты Яраслаў Шафран (VI 1930 – 1937 → камандзір дывізійнай пяхоты 1-й пяхотнай дывізіі) * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (1937 – верасень 1939) == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Ilustrowana jednodniówka 41 Suwalskiego pułku piechoty. Wydana w dniu wręczenia sztandaru 3 czerwca 1923. Henryk Gorgoń (red.). Suwałki: 1923. * Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2018, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-794-5621-5. * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8. * Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. * Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-21111041. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Krzysztof Skłodowski: Garnizon Suwałki w latach 1921–1939. Warszawa: IPN, Muzeum Okręgowe w Suwałkach, 2021. ISBN 978-83-8229-322-7. * Ludwik Smoleń: Zarys historji wojennej 41-go suwalskiego pułku piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 6b9sn74bmcururngpov02tmr87lp12g 19-я пяхотная брыгада (Другая Польская Рэспубліка) 0 805564 5122967 5122400 2026-04-07T05:20:12Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5122967 wikitext text/x-wiki [[Файл:Armia_rezerwowa_1920.png|справа|356x356пкс]] [[Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|справа|342x342пкс]] [[Файл:Bitwa_borowe_1920.png|справа|509x509пкс]] [[Файл:Bitwa_dołhe_1_1920.png|справа|486x486пкс]] [[Файл:Bitwa_komarow_1920.png|справа|295x295пкс]] '''XIX пяхотная брыгада''' (XIX бп) — пяхотная [[Брыгада (войска)|брыгада]] Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі . == Гісторыя брыгады == XIX пяхотная брыгада была сфарміравана на памежжы чэрвеня і ліпеня 1919 года ў аперацыйнай зоне Галіцка-Валынскага фронту ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі ў выніку аб'яднання пяхотных палкоў, сфарміраваных у генеральнай акрузе «Лодзь», з палкамі 4-й польскай стралковай дывізіі . У кастрычніку 1921 года камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі было рэарганізавана ў дывізійнае пяхотнае камандаванне 25-й пяхотнай дывізіі . 28-ы Канеўскі стралецкі полк застаўся ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі, а 29-ы Канеўскі стралецкі полк быў падпарадкаваны камандзіру 25-й пяхотнай дывізіі. == Камандзіры брыгад == * Палкоўнік [[Lucjan Kopczyński|Люцыян Капчынскі]] (з 28 мая 1919 ) * Палкоўнік Альбін Марыян Ясінскі (з чэрвеня 1919 г.) * Падпалкоўнік Францішак Сікорскі (ліпень 1919 – люты 1920) * Палкоўнік Станіслаў Актавіуш Малахоўскі (сакавік – верасень 1920 г.) * Другі генерал-лейтэнант Стэфан дэ Латур (верасень — кастрычнік 1920 г.) * Падпалкоўнік [[Віктар Таме|Віктар Тамэ]] (кастрычнік 1920) * Падпалкоўнік Францішак Сікорскі (кастрычнік 1920 – кастрычнік 1921) == Арганізацыя брыгады == * камандаванне 19-й пяхотнай брыгады * 28-ы Каніўскі стралецкі полк * 29-ы Каніўскі стралецкі полк == Бібліяграфія == * Вітольд Ярно, ''Акруга Корпуса Войска Польскага № IV Лодзь 1918-1939'', Інстытут гісторыі Лодзінскага ўніверсітэта, Кафедра найноўшай гісторыі Польшчы, Выдавецтва "Ibidem", Лодзь 2001,{{ISBN|83-88679-10-4}} {{няма катэгорый|date=2026-04-07}} 5u5wrsvzbh4827ldt9xm64xvpzhwqmz Стэфан дэ Латур 0 805566 5123014 5122450 2026-04-07T09:50:13Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5123014 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stefan_de_Latour_grób_generała._Cmentarz_garnizonowy_w_Toruniu.jpg|міні|Магіла генерала Стэфана дэ Латура. Гарнізонныя могілкі ў Торуні.]] '''Стэфан дэ Латур''' (нар. [[2 жніўня]] [[1862|1862 г.]] Небароў, памёр [[9 лістапада]] [[1923|1923 г.]] у [[Торунь|Торуні]] ) — прафесійны вайсковец, расейскай і [[брыгадны генерал]] Польскай арміі, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Ён нарадзіўся 2 жніўня 1862 года ў Небараве ў сям'і настаўніка пачатковай школы Юльяна (нар. 1833 г.) і Гелены Хмелескай (нар. 1835 г.) <ref>{{Cite web|url=http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=3&zs=1597d&sy=1862&kt=1&plik=051-054.jpg|title=akt chrztu nr 53/1862, Nieborów|website=}}.</ref> <ref name="p1">{{Cite web|lang=ru|url=http://www.grwar.ru/persons/person/1330|title=Лятур Стефан Юлианович|first=Alexey|last=Likhotvorik|website=Русская армия в Первой мировой войне|date=2012-07-21}}</ref> . Спачатку ён вучыўся ў рэальным вучылішчы ў Ловічы і рэальным вучылішчы Войцеха Гурскага ў Варшаве, а затым скончыў сем класаў у шасцікласнай прыватнай мужчынскай школе з шасцікласным перадгімназічным курсам, якую ў Варшаве трымаў Аўгустын Шмурло. 24 ліпеня 1880 года ён пачаў службу ў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Праз чатыры гады, пасля заканчэння Варшаўскай пяхотнай юнкерскай школы, яго накіравалі ў 59-ы Люблінскі пяхотны полк . У гэтым падраздзяленні ён камандаваў ротай і батальёнам і быў павышаны да палкоўніка. Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]] і [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайнах.]] Падчас апошняга ўзброенага канфлікту ён паслядоўна камандаваў 246-м Бахчысарайскім пяхотным палком 62-й пяхотнай дывізіі, брыгадай 65-й пяхотнай дывізіі (з 13 лістапада 1915 года), брыгадай 73-й пяхотнай дывізіі (з лета 1916 года) і 60-й пяхотнай дывізіяй (з 22 мая 1917 года). З снежня 1917 года ён служыў у III Польскім корпусе ў Расіі . 24–25 ліпеня 1920 года камандаваў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіяй]] падчас бітвы пад [[Рось|Россю]]. 15 верасня 1920 г. быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-лейтэнанта і пераведзены ў распараджэнне галоўнакамандуючага. Пасля чаго пастаўлены камандзірам 2-й брыгады [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Потым [[19-я пяхотная брыгада (Другая Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай брыгадай,]] умацаваным лагерам «[[Роўна]]» і навучальным цэнтрам 2-й арміі. 25 верасня 1921 г. быў прызначаны намеснікам камандзіра акругі корпуса I у [[Варшава|Варшаве]]. У студзені 1923 г. ён прыняў камандаванне акругай корпуса № VIII у [[Торунь|Торуні]]. Ён памёр 9 лістапада 1923 года ў Торуні, а праз тры дні быў пахаваны на мясцовых гарнізонных могілках . Стэфан дэ Латур быў жанаты на Іпаліце Застыжэц, з якой у яго было чацвёра дзяцей: [[Napoleon de Latour|Напалеон]] (1893–1920), капітан артылерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Стэфан (1896–1920), капітан Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Марыя (нар. 1904) і Казімір (нар. 8 сакавіка 1905), капітан артылерыі Войска Польскага. == Кар'ера == * Прапоршчык (харужы) са старшынством з 5 ліпеня 1884 г. {{R|p1}} * [[Падпаручнік]] са старшынствам з 30 жніўня 1884 г. * [[Паручнік|Паручнік (лейтэнант]]) па службе з 30 жніўня 1888 года * [[Штабс-капітан]] са старшынствам з 15 сакавіка 1898 г. * [[Капітан]] са старшынствам з 6 мая 1900 года * [[Падпалкоўнік]] са старшынствам з 24 лютага 1905 г. * [[Палкоўнік]] з 6 снежня 1910 года * [[Брыгадны генерал]] (генерал-маёр) са старшынствам з 1 сакавіка 1915 года * [[Брыгадны генерал]] — пацверджаны ў Польшчы 3 мая 1922 г. са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. і 4-м месцам у корпусе генералаў. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5267 – 21 сакавіка 1922 г. * Двойчы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (упершыню ў 1921 г. ) * Афіцэрскі крыж французскага [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] — 1923 г. ; Рускія * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені — 25 сакавіка 1915 г. * Ордэн Святога Станіслава 1-й ступені з мячамі * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені з мячамі — 29 сакавіка 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з бантам – 1908 г. {{R|mb}} {{R|p1}}, мячы да ордэна – 20 сакавіка 1916 г. * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені – 1912 * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені – 1908 * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам — 1906 г. * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За адвагу» — 1905 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_328.pdf|title=Latour Stefan|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Andrzej Wojtaszak: Generalicja Wojska Polskiego 1918-1926. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2012. ISBN 978-83-7399-519-2. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1923 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1862 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Торуні]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] e3uo5wr3xpvfvtgvrwm4jfrpd63jt5g Марлі Шэлтан 0 805571 5122712 5122616 2026-04-06T12:07:19Z Feeleman 163471 афармленне 5122712 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}} |Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе |Імя=Марлі Шэлтан |Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан |Гады актыўнасці=1990 — наш час |Фота=Marley Shelton.jpg|Шырыня=200px }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[красавік]]а [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |{{Не перакладзена 5|Grand Canyon (фільм, 1991)|Grand Canyon|4=Grand Canyon (1991 film)}} |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |{{Не перакладзена 5|The Sandlot}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Hercules in the Underworld}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Nixon (фільм, 1995)|Nixon|4=Nixon (film)}} |- | rowspan="2" |1997 |{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}} |- |{{Не перакладзена 5|Trojan War (фільм, 1997)|Trojan War|4=Trojan War (film)}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}} |- | rowspan="3" |1999 |{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}} |- | data-sort-value="Bachelor, The" |{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}} |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}} |- |{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}} |- |''On the Borderline'' |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Just a Kiss (фільм, 2002)|Just a Kiss|4=Just a Kiss (film)}} |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |{{Не перакладзена 5|Dallas 362}} |- |{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}} |- |{{Не перакладзена 5|Grand Theft Parsons}} |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Knocking}} |- |{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}} |- | rowspan="3" |2006 |{{Не перакладзена 5|American Dreamz}} |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |{{Не перакладзена 5|The Last Kiss (фільм, 2006)|The Last Kiss|4=The Last Kiss (2006 film)}} |- | rowspan="3" |2007 |{{Не перакладзена 5|Death Proof}} |- |{{Не перакладзена 5|Planet Terror}} |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |{{Не перакладзена 5|The Fifth Patient}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|W. (фільм, 2008)|W.|4=W. (film)}} |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |{{Не перакладзена 5|A Perfect Getaway}} |- |{{Не перакладзена 5|Women in Trouble}} |- | data-sort-value="Untitled" |{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}} |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |{{Не перакладзена 5|The Mighty Macs}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Elektra Luxx}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Крык 4|Крык 4|4=Scream 4}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Decoding Annie Parker}} |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Solace (фільм, 2015)|Solace|4=Solace (2015 film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}} |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |{{Не перакладзена 5|Крык (фільм, 2022)|Крык|4=Scream (2022 film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |''Family Matters'' |- |''Bodies of Evidence'' |- |''Camp Wilder'' |- |''Crossroads'' |- |''Great Scott!'' |- | rowspan="2" |1993 |''In the Line of Duty: Ambush in Waco'' |- |''Angel Falls'' |- | rowspan="4" |1994 |''Dead at 21'' |- |''McKenna'' |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |''A Friend to Die For'' |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |''Cybill'' |- |1996 |''When Friendship Kills'' |- |1998 |''Fantasy Island'' |- | rowspan="2" |2004 |''Dark Shadows'' |- |''Karen Sisco'' |- |2005 |''American Dad!'' |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}} |- |2011 |''Harry’s Law'' |- |2013 |''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Mad Men]]'' |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}} |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}} |- |2019 |''Dirty John'' |- |2020 |''Manhunt'' |- |2022-2023 |{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}} |- |2024 |''Tracker'' |- |2025 |''Matlock'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} ghd61tq0vqpwp8lanpab511phlt2rvy 5122776 5122712 2026-04-06T14:42:16Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ афармленне 5122776 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}} |Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе |Імя=Марлі Шэлтан |Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан |Гады актыўнасці=1990 — наш час |Фота=Marley Shelton.jpg|Шырыня=200px }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[красавік]]а [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |{{Не перакладзена 5|Grand Canyon (фільм, 1991)|Grand Canyon|4=Grand Canyon (1991 film)}} |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |{{Не перакладзена 5|The Sandlot}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Hercules in the Underworld}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Nixon (фільм, 1995)|Nixon|4=Nixon (film)}} |- | rowspan="2" |1997 |{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}} |- |{{Не перакладзена 5|Trojan War (фільм, 1997)|Trojan War|4=Trojan War (film)}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}} |- | rowspan="3" |1999 |{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}} |- | data-sort-value="Bachelor, The" |{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}} |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}} |- |{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}} |- |''On the Borderline'' |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Just a Kiss (фільм, 2002)|Just a Kiss|4=Just a Kiss (film)}} |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |{{Не перакладзена 5|Dallas 362}} |- |{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}} |- |{{Не перакладзена 5|Grand Theft Parsons}} |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Knocking}} |- |{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}} |- | rowspan="3" |2006 |{{Не перакладзена 5|American Dreamz}} |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |{{Не перакладзена 5|The Last Kiss (фільм, 2006)|The Last Kiss|4=The Last Kiss (2006 film)}} |- | rowspan="3" |2007 |{{Не перакладзена 5|Death Proof}} |- |{{Не перакладзена 5|Planet Terror}} |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |{{Не перакладзена 5|The Fifth Patient}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|W. (фільм, 2008)|W.|4=W. (film)}} |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |{{Не перакладзена 5|A Perfect Getaway}} |- |{{Не перакладзена 5|Women in Trouble}} |- | data-sort-value="Untitled" |{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}} |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |{{Не перакладзена 5|The Mighty Macs}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Elektra Luxx}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Крык 4|Крык 4|4=Scream 4}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Decoding Annie Parker}} |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Solace (фільм, 2015)|Solace|4=Solace (2015 film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}} |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |{{Не перакладзена 5|Крык (фільм, 2022)|Крык|4=Scream (2022 film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |{{Не перакладзена 5|Family Matters}} |- |''Bodies of Evidence'' |- |{{Не перакладзена 5|Camp Wilder}} |- |{{Не перакладзена 5|Crossroads (тэлесерыял)|Crossroads|4=Crossroads (1992 TV series)}} |- |{{Не перакладзена 5|Great Scott! (тэлесерыял)|Great Scott!|4=Great Scott! (TV series)}} |- | rowspan="2" |1993 |{{Не перакладзена 5|In the Line of Duty: Ambush in Waco}} |- |{{Не перакладзена 5|Angel Falls (тэлесерыял)|Angel Falls|4=Angel Falls (TV series)}} |- | rowspan="4" |1994 |{{Не перакладзена 5|Dead at 21}} |- |{{Не перакладзена 5|McKenna (тэлесерыял)|McKenna|4=McKenna (TV series)}} |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |{{Не перакладзена 5|A Friend to Die For}} |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Cybill}} |- |1996 |{{Не перакладзена 5|When Friendship Kills}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- | rowspan="2" |2004 |{{Не перакладзена 5|Dark Shadows (тэлесерыял)|Dark Shadows|4=Dark Shadows (2004 TV pilot)}} |- |{{Не перакладзена 5|Karen Sisco}} |- |2005 |{{Не перакладзена 5|American Dad!}} |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Harry's Law}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Mad Men}} |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}} |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Dirty John (тэлесерыял)|Dirty John|4=Dirty John (TV series)}} |- |2020 |{{Не перакладзена 5|Manhunt (тэлесерыял)|Manhunt|4=Manhunt (2017 TV series)}} |- |2022-2023 |{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}} |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Tracker (тэлесерыял)|Tracker|4=Tracker (American TV series)}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Matlock (тэлесерыял)|Matlock|4=Matlock (2024 TV series)}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} iw69dozh0mqvb8obxunm3knkzp61bxa 5122799 5122776 2026-04-06T15:58:51Z Feeleman 163471 5122799 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}} |Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе |Імя=Марлі Шэлтан |Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан |Гады актыўнасці=1990 — наш час |Фота=Marley Shelton.jpg |Шырыня=200px }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[красавік]]а [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |{{Не перакладзена 5|Grand Canyon (фільм, 1991)|Grand Canyon|4=Grand Canyon (1991 film)}} |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |{{Не перакладзена 5|The Sandlot}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Hercules in the Underworld}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Nixon (фільм, 1995)|Nixon|4=Nixon (film)}} |- | rowspan="2" |1997 |{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}} |- |{{Не перакладзена 5|Trojan War (фільм, 1997)|Trojan War|4=Trojan War (film)}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}} |- | rowspan="3" |1999 |{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}} |- | data-sort-value="Bachelor, The" |{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}} |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}} |- |{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}} |- |''On the Borderline'' |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Just a Kiss (фільм, 2002)|Just a Kiss|4=Just a Kiss (film)}} |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |{{Не перакладзена 5|Dallas 362}} |- |{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}} |- |{{Не перакладзена 5|Grand Theft Parsons}} |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Knocking}} |- |{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}} |- | rowspan="3" |2006 |{{Не перакладзена 5|American Dreamz}} |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |{{Не перакладзена 5|The Last Kiss (фільм, 2006)|The Last Kiss|4=The Last Kiss (2006 film)}} |- | rowspan="3" |2007 |{{Не перакладзена 5|Death Proof}} |- |{{Не перакладзена 5|Planet Terror}} |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |{{Не перакладзена 5|The Fifth Patient}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|W. (фільм, 2008)|W.|4=W. (film)}} |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |{{Не перакладзена 5|A Perfect Getaway}} |- |{{Не перакладзена 5|Women in Trouble}} |- | data-sort-value="Untitled" |{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}} |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |{{Не перакладзена 5|The Mighty Macs}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Elektra Luxx}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Крык 4|Крык 4|4=Scream 4}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Decoding Annie Parker}} |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Solace (фільм, 2015)|Solace|4=Solace (2015 film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}} |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |{{Не перакладзена 5|Крык (фільм, 2022)|Крык|4=Scream (2022 film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |{{Не перакладзена 5|Family Matters}} |- |''Bodies of Evidence'' |- |{{Не перакладзена 5|Camp Wilder}} |- |{{Не перакладзена 5|Crossroads (тэлесерыял)|Crossroads|4=Crossroads (1992 TV series)}} |- |{{Не перакладзена 5|Great Scott! (тэлесерыял)|Great Scott!|4=Great Scott! (TV series)}} |- | rowspan="2" |1993 |{{Не перакладзена 5|In the Line of Duty: Ambush in Waco}} |- |{{Не перакладзена 5|Angel Falls (тэлесерыял)|Angel Falls|4=Angel Falls (TV series)}} |- | rowspan="4" |1994 |{{Не перакладзена 5|Dead at 21}} |- |{{Не перакладзена 5|McKenna (тэлесерыял)|McKenna|4=McKenna (TV series)}} |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |{{Не перакладзена 5|A Friend to Die For}} |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Cybill}} |- |1996 |{{Не перакладзена 5|When Friendship Kills}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- | rowspan="2" |2004 |{{Не перакладзена 5|Dark Shadows (тэлесерыял)|Dark Shadows|4=Dark Shadows (2004 TV pilot)}} |- |{{Не перакладзена 5|Karen Sisco}} |- |2005 |{{Не перакладзена 5|American Dad!}} |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Harry's Law}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Mad Men}} |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}} |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Dirty John (тэлесерыял)|Dirty John|4=Dirty John (TV series)}} |- |2020 |{{Не перакладзена 5|Manhunt (тэлесерыял)|Manhunt|4=Manhunt (2017 TV series)}} |- |2022-2023 |{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}} |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Tracker (тэлесерыял)|Tracker|4=Tracker (American TV series)}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Matlock (тэлесерыял)|Matlock|4=Matlock (2024 TV series)}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} 5e5tvyo7wqwvonn0am95nloif2njafw Грымсей 0 805581 5122707 2026-04-06T12:01:55Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Востраў}} '''Грымсей''' ({{lang-is|Grímsey}}) — [[востраў]] у [[Грэнландскае мора|Грэнландскім моры]], належыць [[Ісландыя|Ісландыі]] і адміністрацыйна падпарадкаваны ісландскаму рэгіёну Нордзюрланд-Эйстра. Плошча - 5,3 км². Колькасць насельніцтва паводле звестак на...» 5122707 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Грымсей''' ({{lang-is|Grímsey}}) — [[востраў]] у [[Грэнландскае мора|Грэнландскім моры]], належыць [[Ісландыя|Ісландыі]] і адміністрацыйна падпарадкаваны ісландскаму рэгіёну Нордзюрланд-Эйстра. Плошча - 5,3 км². Колькасць насельніцтва паводле звестак на студзень 2020 года — 61 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва - 11,51 чал./км². Грымсей - самая паўночная населеная частка Ісландыі. Адзіны населены пункт на востраве - вёска Сандвік. Востраў Грымсей размешчаны за 40 км на поўнач ад узбярэжжа Ісландыі на лініі Паўночнага палярнага круга; гэта адзінае месца ў Ісландыі, дзе бывае палярны дзень. Найбольшае ўзвышша на востраве Грымсей дасягае 105 метраў над узроўнем мора. [[Катэгорыя:Астравы Грэнландскага мора]] [[Катэгорыя:Астравы Ісландыі]] iyyzxktw29o5ze9tymklq4wryerxxhl 5122708 5122707 2026-04-06T12:02:41Z Rymchonak 22863 5122708 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Грымсей''' ({{lang-is|Grímsey}}) — [[востраў]] у [[Грэнландскае мора|Грэнландскім моры]], належыць [[Ісландыя|Ісландыі]] і адміністрацыйна падпарадкаваны ісландскаму рэгіёну Нордзюрланд-Эйстра. Плошча — 5,3 км². Колькасць насельніцтва паводле звестак на студзень 2020 года — 61 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 11,51 чал./км². Грымсей — самая паўночная населеная частка Ісландыі. Адзіны населены пункт на востраве — вёска Сандвік. Востраў Грымсей размешчаны за 40 км на поўнач ад узбярэжжа Ісландыі на лініі Паўночнага палярнага круга; гэта адзінае месца ў Ісландыі, дзе бывае палярны дзень. Найбольшае ўзвышша на востраве Грымсей дасягае 105 метраў над узроўнем мора. [[Катэгорыя:Астравы Грэнландскага мора]] [[Катэгорыя:Астравы Ісландыі]] a6hnkfyfj4gp57x9pqq06r23onq0qyp 5122709 5122708 2026-04-06T12:03:05Z Rymchonak 22863 5122709 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Грымсей''' ({{lang-is|Grímsey}}) — [[востраў]] у [[Грэнландскае мора|Грэнландскім моры]], належыць [[Ісландыя|Ісландыі]] і адміністрацыйна падпарадкаваны ісландскаму рэгіёну Нордзюрланд-Эйстра. Плошча — 5,3 км². Колькасць насельніцтва паводле звестак на студзень 2020 года — 61 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 11,51 чал./км². Грымсей — самая паўночная населеная частка Ісландыі. Адзіны населены пункт на востраве — вёска Сандвік. Востраў Грымсей размешчаны за 40 км на поўнач ад узбярэжжа Ісландыі на лініі Паўночнага палярнага круга; гэта адзінае месца ў Ісландыі, дзе бывае палярны дзень. Найбольшае ўзвышша на востраве Грымсей дасягае 105 метраў над узроўнем мора. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Астравы Грэнландскага мора]] [[Катэгорыя:Астравы Ісландыі]] kfto2m3sd6j3b9kqgdjz3sfqi4z2ljt 5122710 5122709 2026-04-06T12:03:41Z Rymchonak 22863 5122710 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Грымсей''' ({{lang-is|Grímsey}}) — [[востраў]] у [[Грэнландскае мора|Грэнландскім моры]], належыць [[Ісландыя|Ісландыі]], адміністрацыйна падпарадкоўваецца рэгіёну [[Нордзюрланд-Эйстра]]. Плошча — 5,3 км². Колькасць насельніцтва паводле звестак на студзень 2020 года — 61 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 11,51 чал./км². Грымсей — самая паўночная населеная частка Ісландыі. Адзіны населены пункт на востраве — вёска Сандвік. Востраў Грымсей размешчаны за 40 км на поўнач ад узбярэжжа Ісландыі на лініі Паўночнага палярнага круга; гэта адзінае месца ў Ісландыі, дзе бывае палярны дзень. Найбольшае ўзвышша на востраве Грымсей дасягае 105 метраў над узроўнем мора. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Астравы Грэнландскага мора]] [[Катэгорыя:Астравы Ісландыі]] ks27sq0u403baoy4bjujkui4x727l42 41-ы Сувальскі полк пяхоты 0 805582 5122718 2026-04-06T12:20:59Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[41-ы Сувальскі полк пяхоты]] у [[41-ы Сувальскі пяхотны полк]] 5122718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[41-ы Сувальскі пяхотны полк]] rwscs5u9o9zm639sjvkhij35tftuamd 41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк 0 805583 5122719 2026-04-06T12:21:36Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[41-ы Сувальскі пяхотны полк]] 5122719 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[41-ы Сувальскі пяхотны полк]] rwscs5u9o9zm639sjvkhij35tftuamd 1 Літоўска-беларуская дывізія 0 805584 5122720 2026-04-06T12:22:46Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[1-я Літоўска-Беларуская дывізія]] 5122720 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[1-я Літоўска-Беларуская дывізія]] dtepvmqsaqmn9qtgeyg2p0powai89w3 5122721 5122720 2026-04-06T12:23:47Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[1-я Літоўска-Беларуская дывізія]] на [[Літоўска-беларускія дывізіі]] 5122721 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Літоўска-беларускія дывізіі]] ekthsj502vn1fy1ng1gvddzeyxzru6n Катэгорыя:Песні 2006 года 14 805585 5122734 2026-04-06T12:44:15Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2006]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2006]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2006 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2006|года}}» 5122734 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2006]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2006]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2006 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2006|года}} a0dodenvd7i83keozhk2641vwpebtof Катэгорыя:Песні 2002 года 14 805586 5122735 2026-04-06T12:46:38Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2002]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2002]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2002 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2002|года}}» 5122735 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2002]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2002]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2002 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2002|года}} 4kuxfvrnvkm827njan35gqz07ebiycy Катэгорыя:Песні 2000 года 14 805587 5122736 2026-04-06T12:53:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2000]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|2000]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2000 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2000|года}}» 5122736 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2000]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|2000]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2000 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2000|года}} 9zq1v1cdyfcl13gzzqgn64cla8fbjsj Катэгорыя:Лётчыкі Францыі 14 805588 5122739 2026-04-06T13:14:32Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{commonscat|Aviators from France}} [[Катэгорыя:Лётчыкі паводле краін|Францыя]] [[Катэгорыя:Авіяцыя Францыі]] [[Катэгорыя:Постаці Францыі]]» 5122739 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Aviators from France}} [[Катэгорыя:Лётчыкі паводле краін|Францыя]] [[Катэгорыя:Авіяцыя Францыі]] [[Катэгорыя:Постаці Францыі]] 8lmkhwhx38knziep3w3fm0s9aazjyrt Катэгорыя:Карціны Эдварда Мунка 14 805589 5122744 2026-04-06T13:24:13Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Эдвард Мунк]] [[Катэгорыя:Карціны паводле мастакоў|Эдвард Мунк]]» 5122744 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Эдвард Мунк]] [[Катэгорыя:Карціны паводле мастакоў|Эдвард Мунк]] ih2xhkgiv5qxm83ljgct3r01sun92f1 5122745 5122744 2026-04-06T13:24:35Z DzBar 156353 шаблон 5122745 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Эдвард Мунк]] [[Катэгорыя:Карціны паводле мастакоў|Эдвард Мунк]] {{Commonscat|Paintings by Edvard Munch}} r3i8dbe9rxdxt8anyspbbwjhmthzmip Катэгорыя:Эдвард Мунк 14 805590 5122746 2026-04-06T13:27:36Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Edvard Munch}} [[Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі]]» 5122746 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Edvard Munch}} [[Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі]] ev8zszdw23y13safsklj1wv4ta7i9on 5122747 5122746 2026-04-06T13:28:59Z DzBar 156353 шаблон 5122747 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Эдвард Мунк}}{{Commonscat|Edvard Munch}} [[Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі]] gjh4d3xyhwd9qbk46p2fi0nn3nal2ju Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1874 годзе 14 805591 5122750 2026-04-06T13:40:38Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Катэгорыя для кампаній}} {{Commonscat}} {{compestcat|187|4|1868|1878}}» 5122750 wikitext text/x-wiki {{Катэгорыя для кампаній}} {{Commonscat}} {{compestcat|187|4|1868|1878}} n1lxbrmqls3uyxixv02ugnur6dkwrkd Размовы:Ніна Пятроўна Целябук 1 805592 5122755 2026-04-06T14:07:56Z Culamar 102133 Новая старонка: «{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}» 5122755 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr Модуль:Картка аніманга/Вікіданыя 828 805593 5122761 2026-04-06T14:23:26Z Plaga med 116903 Новая старонка: «local p = {} local function trim(s) return s and mw.text.trim(s) or nil end local function getEntityId() return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local function getStatements(pid) local id = getEntityId() if not id then return {} end return mw.wikibase.getBestStatements(id, pid) or {} end local function getMonolingual(pid, lang) for _, st in ipairs(getStatements(pid)) do local snak = st.mainsnak local dv = snak and snak.snaktype ==...» 5122761 Scribunto text/plain local p = {} local function trim(s) return s and mw.text.trim(s) or nil end local function getEntityId() return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local function getStatements(pid) local id = getEntityId() if not id then return {} end return mw.wikibase.getBestStatements(id, pid) or {} end local function getMonolingual(pid, lang) for _, st in ipairs(getStatements(pid)) do local snak = st.mainsnak local dv = snak and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue local v = dv and dv.value if type(v) == 'table' and v.language == lang and trim(v.text) then return v.text end end return nil end local function getString(pid) for _, st in ipairs(getStatements(pid)) do local snak = st.mainsnak local dv = snak and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue local v = dv and dv.value if type(v) == 'string' and trim(v) then return v end end return nil end local function qidFromStatement(st) local snak = st.mainsnak local dv = snak and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue local v = dv and dv.value if type(v) == 'table' and v['entity-type'] == 'item' and v['numeric-id'] then return 'Q' .. v['numeric-id'] end return nil end local function formatEntity(qid) if not qid then return nil end local label = mw.wikibase.getLabel(qid) if not label or label == '' then return nil end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) if sitelink and sitelink ~= '' then if sitelink == label then return string.format('[[%s]]', sitelink) end return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, label) end return label end local function addUnique(out, seen, value) if value and value ~= '' and not seen[value] then table.insert(out, value) seen[value] = true end end local function getEntityList(pid) local out, seen = {}, {} for _, st in ipairs(getStatements(pid)) do local qid = qidFromStatement(st) addUnique(out, seen, formatEntity(qid)) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function getStringList(pid) local out, seen = {}, {} for _, st in ipairs(getStatements(pid)) do local snak = st.mainsnak local dv = snak and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue local v = dv and dv.value if type(v) == 'string' and trim(v) then addUnique(out, seen, v) end end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end function p.get(frame) local field = trim(frame.args[1]) if not field then return '' end if field == 'image' then return getString('P18') or '' end if field == 'ja_title' then return getMonolingual('P1476', 'ja') or getMonolingual('P1705', 'ja') or getMonolingual('P1814', 'ja') or '' end if field == 'romaji' then return getString('P2125') or '' end if field == 'genre' then return getEntityList('P136') or '' end if field == 'creator' then return getEntityList('P50') or getStringList('P2093') or getEntityList('P57') or getEntityList('P170') or '' end return '' end return p h087lh6g2qwxacu986a63i9sk54x29a 5122777 5122761 2026-04-06T14:48:22Z Plaga med 116903 5122777 Scribunto text/plain local p = {} local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function getEntityId(frame) local qid = frame and frame.args and trim(frame.args.qid) if qid then return qid end return mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end local function getEntity(frame) local qid = getEntityId(frame) if not qid then return nil end return mw.wikibase.getEntity(qid), qid end local function getClaims(entity, pid) if not entity or not entity.claims or not entity.claims[pid] then return {} end local preferred = {} local normal = {} for _, claim in ipairs(entity.claims[pid]) do if claim.rank == 'preferred' then table.insert(preferred, claim) elseif claim.rank ~= 'deprecated' then table.insert(normal, claim) end end if #preferred > 0 then return preferred end return normal end local function getSnakValue(claim) if not claim or not claim.mainsnak then return nil end local snak = claim.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function getMonolingualText(entity, pid, lang) for _, claim in ipairs(getClaims(entity, pid)) do local v = getSnakValue(claim) if type(v) == 'table' and v.text and v.language == lang then return trim(v.text) end end return nil end local function getMonolingualTextLike(entity, pid, prefix) for _, claim in ipairs(getClaims(entity, pid)) do local v = getSnakValue(claim) if type(v) == 'table' and v.text and type(v.language) == 'string' then if v.language == prefix or v.language:match('^' .. mw.ustring.gsub(prefix, '([^%w])', '%%%1')) then return trim(v.text) end end end return nil end local function getString(entity, pid) for _, claim in ipairs(getClaims(entity, pid)) do local v = getSnakValue(claim) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' then if type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end if type(v.id) == 'string' then return trim(v.id) end end end return nil end local function getEntityIdFromClaim(claim) local v = getSnakValue(claim) if type(v) ~= 'table' then return nil end if type(v.id) == 'string' then return v.id end if v['entity-type'] == 'item' and v['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(v['numeric-id']) end return nil end local function formatEntityId(qid) if not qid then return nil end local label = mw.wikibase.getLabel(qid) if not label or label == '' then label = qid end local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid) if sitelink and sitelink ~= '' then if sitelink == label then return string.format('[[%s]]', sitelink) else return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, label) end end return label end local function addUnique(out, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(out, value) seen[value] = true end end local function getEntityList(entity, pid) local out = {} local seen = {} for _, claim in ipairs(getClaims(entity, pid)) do local qid = getEntityIdFromClaim(claim) addUnique(out, seen, formatEntityId(qid)) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function getStringList(entity, pid) local out = {} local seen = {} for _, claim in ipairs(getClaims(entity, pid)) do local v = getSnakValue(claim) if type(v) == 'string' then addUnique(out, seen, v) elseif type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then addUnique(out, seen, v.text) end end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end function p.get(frame) local field = trim(frame.args[1]) if not field then return '' end local entity = getEntity(frame) if not entity then return '' end if field == 'image' then return getString(entity, 'P18') or '' end if field == 'ja_title' then return getMonolingualText(entity, 'P1476', 'ja') or getMonolingualTextLike(entity, 'P1476', 'ja') or getMonolingualText(entity, 'P1705', 'ja') or getMonolingualTextLike(entity, 'P1705', 'ja') or getMonolingualText(entity, 'P1814', 'ja') or getMonolingualTextLike(entity, 'P1814', 'ja') or '' end if field == 'romaji' then return getString(entity, 'P2125') or getMonolingualText(entity, 'P1476', 'ja-Latn') or getMonolingualTextLike(entity, 'P1476', 'ja-Latn') or '' end if field == 'genre' then return getEntityList(entity, 'P136') or '' end if field == 'creator' then return getEntityList(entity, 'P50') or getStringList(entity, 'P2093') or getEntityList(entity, 'P57') or getEntityList(entity, 'P170') or '' end if field == 'qid' then local _, qid = getEntity(frame) return qid or '' end return '' end return p qofa0m1lj7ft9jlb9bm3zaqkl62vm8m 5122844 5122777 2026-04-06T20:23:00Z Plaga med 116903 5122844 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function getJapaneseTitle(qid) return monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' }) or monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' }) or monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' }) or firstString(qid, PROPS.KANA) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'fictional universe', 'universe', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end return 'header', field end local function getPrimaryHeaderQid(state) return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p opgm9b2hf40zwnnw4dknoblvnaq6ce6 5122889 5122844 2026-04-06T22:44:39Z Plaga med 116903 5122889 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'fictional universe', 'universe', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid) if not qid then return nil end local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then return franchiseQid end local pSeries = firstQid(qid, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then return pSeries end local pOf = firstQid(qid, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then return pOf end return nil end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromQid(state.header) if resolved then return resolved end resolved = resolveHeaderFromQid(state.root) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = resolveHeaderFromQid(printQid) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = resolveHeaderFromQid(videoQid) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p 2tamtjyjoic7otlev9vkewkbr6fizel 5122893 5122889 2026-04-06T22:54:17Z Plaga med 116903 5122893 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'fictional universe', 'universe', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid) if not qid then return nil end local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then return franchiseQid end local pSeries = firstQid(qid, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then return pSeries end local pOf = firstQid(qid, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then return pOf end return nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestQid = nil local bestDepth = nil for qid in pairs(state.nodes) do if classifyItem(qid).kind == 'franchise' then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 if not bestQid or depth < bestDepth then bestQid = qid bestDepth = depth end end end return bestQid end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = resolveHeaderFromQid(state.header) if resolved then return resolved end resolved = resolveHeaderFromQid(state.root) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = resolveHeaderFromQid(printQid) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = resolveHeaderFromQid(videoQid) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p by1v7d8raaw1osgbj0yolu4338xruop 5122898 5122893 2026-04-06T23:13:07Z Plaga med 116903 5122898 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid) if not qid then return nil end local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then return franchiseQid end local pSeries = firstQid(qid, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then return pSeries end local pOf = firstQid(qid, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then return pOf end return nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestQid = nil local bestDepth = nil for qid in pairs(state.nodes) do if classifyItem(qid).kind == 'franchise' then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 if not bestQid or depth < bestDepth then bestQid = qid bestDepth = depth end end end return bestQid end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = resolveHeaderFromQid(state.header) if resolved then return resolved end resolved = resolveHeaderFromQid(state.root) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = resolveHeaderFromQid(printQid) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = resolveHeaderFromQid(videoQid) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p kft80lfty9bl2vp9z4bv8vwv9mpgewt 5122900 5122898 2026-04-06T23:18:50Z Plaga med 116903 5122900 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p fjk4srkky35ukm8t5qdiuzt4agq5mxh 5122904 5122900 2026-04-06T23:26:04Z Plaga med 116903 5122904 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end -- ВАЖНА: спачатку кананічныя палі, інакш header_qid -> qid if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p rfb67a6as3ow12wf4420zefrqxhpmx6 5122905 5122904 2026-04-06T23:27:56Z Plaga med 116903 5122905 Scribunto text/plain local p = {} local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = lower(trim(args.debug) or '') if raw == '' or raw == '0' or raw == 'no' or raw == 'false' or raw == 'off' then return 'off' end if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end return 'full' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end -- ВАЖНА: -- header_qid / print_qid / video_qid ужо з'яўляюцца кананічнымі палямі. -- Іх трэба распазнаваць да regex-разбору прэфіксаў, інакш header_qid -> qid, -- што ламае header resolver і вяртае root замест header item. local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end -- ВАЖНА: спачатку кананічныя палі, інакш header_qid -> qid if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'volumes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '' elseif field == 'volume_list' then return pickListTitle(qid, 'volume') elseif field == 'chapter_list' then return pickListTitle(qid, 'chapter') end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityLocal(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) return t or '' elseif field == 'first' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return t end t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) return t or '' elseif field == 'last' then local t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) return t or '' elseif field == 'runtime' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.DURATION) or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then return (vtype == 'movie series') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '') or '' elseif field == 'film_list' then return pickListTitle(qid, 'film') elseif field == 'episodes' then return firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) or ((vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova') and (firstFormattedQuantity(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) or '')) or '' elseif field == 'episode_list' then return pickListTitle(qid, 'episode') end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p h62v464q7307qsuuvjpufvbcyukuh62 5122925 5122905 2026-04-06T23:55:05Z Plaga med 116903 5122925 Scribunto text/plain local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function collectParsedTimes(qid, pids) local out = {} for _, pid in ipairs(pids or {}) do for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then table.insert(out, t) end end end return out end local function minParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp < bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function maxParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp > bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function boundaryFormattedTime(qids, pids, mode) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local times = collectParsedTimes(candQid, pids) local t if mode == 'max' then t = maxParsedTime(times) else t = minParsedTime(times) end if t then return formatParsedTime(t), t, candQid end end return nil, nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'television season', 'anime television season', 'story arc', 'storyline', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function hasSameKindParent(qid, target) for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, pid)) do if classifyItem(parentQid).kind == target then return true end end end return false end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = trim(args.debug) if not raw then return 'off' end raw = lower(raw) if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end if raw == 'full' or raw == 'debug' then return 'full' end local yn = yesno(raw, nil) if yn == false then return 'off' elseif yn == true then return 'full' end return 'off' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if hasSameKindParent(qid, target) then score = score - 18 end if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end -- ВАЖНА: -- header_qid / print_qid / video_qid ужо з'яўляюцца кананічнымі палямі. -- Іх трэба распазнаваць да regex-разбору прэфіксаў, інакш header_qid -> qid, -- што ламае header resolver і вяртае root замест header item. local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end -- ВАЖНА: спачатку кананічныя палі, інакш header_qid -> qid if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local function relatedFallbackQids(qid, target) local out = {} local seen = {} local function push(x) if x and not seen[x] then table.insert(out, x) seen[x] = true end end push(qid) local frontier = { qid } local depth = { [qid] = 0 } local i = 1 while i <= #frontier do local current = frontier[i] i = i + 1 local curDepth = depth[current] or 0 if curDepth < 2 then for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(current, pid)) do if not seen[parentQid] and classifyItem(parentQid).kind == target then push(parentQid) depth[parentQid] = curDepth + 1 table.insert(frontier, parentQid) end end end end end return out end local function firstEntityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local entityQid = firstEntityLocal(candQid, pid) if entityQid then return entityQid, candQid end end return nil, nil end local function firstQuantityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = firstFormattedQuantity(candQid, pid) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return nil, nil end local function pickListTitleFromFallback(qids, kind) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = pickListTitle(candQid, kind) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return '', nil end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end local function firstEntityLocal(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'print') local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'volumes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' elseif field == 'volume_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'volume') return v or '' elseif field == 'chapter_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'chapter') return v or '' end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'video') local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then local studioQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) return studioQid and linkEntity(studioQid) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'runtime' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.DURATION) return v or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then if vtype == 'movie series' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'film_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'film') return v or '' elseif field == 'episodes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) if v then return v end if vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova' then v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'episode_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'episode') return v or '' end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p m6iljenzj4ju4t1s93blyqahq2q6xi6 5122927 5122925 2026-04-07T00:02:21Z Plaga med 116903 5122927 Scribunto text/plain local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function collectParsedTimes(qid, pids) local out = {} for _, pid in ipairs(pids or {}) do for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then table.insert(out, t) end end end return out end local function minParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp < bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function maxParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp > bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function boundaryFormattedTime(qids, pids, mode) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local times = collectParsedTimes(candQid, pids) local t if mode == 'max' then t = maxParsedTime(times) else t = minParsedTime(times) end if t then return formatParsedTime(t), t, candQid end end return nil, nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'television season', 'anime television season', 'story arc', 'storyline', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function hasSameKindParent(qid, target) for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, pid)) do if classifyItem(parentQid).kind == target then return true end end end return false end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = trim(args.debug) if not raw then return 'off' end raw = lower(raw) if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end if raw == 'full' or raw == 'debug' then return 'full' end local yn = yesno(raw, nil) if yn == false then return 'off' elseif yn == true then return 'full' end return 'off' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if hasSameKindParent(qid, target) then score = score - 18 end if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end -- ВАЖНА: -- header_qid / print_qid / video_qid ужо з'яўляюцца кананічнымі палямі. -- Іх трэба распазнаваць да regex-разбору прэфіксаў, інакш header_qid -> qid, -- што ламае header resolver і вяртае root замест header item. local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end -- ВАЖНА: спачатку кананічныя палі, інакш header_qid -> qid if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local firstEntityLocal local function relatedFallbackQids(qid, target) local out = {} local seen = {} local function push(x) if x and not seen[x] then table.insert(out, x) seen[x] = true end end push(qid) local frontier = { qid } local depth = { [qid] = 0 } local i = 1 while i <= #frontier do local current = frontier[i] i = i + 1 local curDepth = depth[current] or 0 if curDepth < 2 then for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(current, pid)) do if not seen[parentQid] and classifyItem(parentQid).kind == target then push(parentQid) depth[parentQid] = curDepth + 1 table.insert(frontier, parentQid) end end end end end return out end local function firstEntityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local entityQid = firstEntityLocal(candQid, pid) if entityQid then return entityQid, candQid end end return nil, nil end local function firstQuantityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = firstFormattedQuantity(candQid, pid) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return nil, nil end local function pickListTitleFromFallback(qids, kind) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = pickListTitle(candQid, kind) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return '', nil end local function extendedFallbackQids(state, target, qid) local out = {} local seen = {} local function push(x) if x and not seen[x] then table.insert(out, x) seen[x] = true end end for _, candQid in ipairs(relatedFallbackQids(qid, target)) do push(candQid) end for _, row in ipairs(sortCandidates(state, target)) do push(row.qid) end return out end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end firstEntityLocal = function(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'print') local dateQids = extendedFallbackQids(state, 'print', qid) local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' elseif field == 'published' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'volumes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' elseif field == 'volume_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'volume') return v or '' elseif field == 'chapter_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'chapter') return v or '' end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'video') local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then local studioQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) return studioQid and linkEntity(studioQid) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'runtime' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.DURATION) return v or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then if vtype == 'movie series' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'film_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'film') return v or '' elseif field == 'episodes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) if v then return v end if vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova' then v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'episode_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'episode') return v or '' end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p jwqe2ko9cknw5xpf60rm8a2pec88k0g 5122932 5122927 2026-04-07T00:09:10Z Plaga med 116903 5122932 Scribunto text/plain local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local PROPS = { INSTANCE_OF = 'P31', IMAGE = 'P18', TITLE = 'P1476', NATIVE_LABEL = 'P1705', KANA = 'P1814', ROMAJI = 'P2125', GENRE = 'P136', AUTHOR = 'P50', AUTHOR_STRING = 'P2093', ILLUSTRATOR = 'P110', PUBLISHER = 'P123', PUBLISHED_IN = 'P1433', PUBLICATION_DATE = 'P577', START_TIME = 'P580', END_TIME = 'P582', NUMBER_OF_PARTS = 'P2635', HAS_LIST = 'P2354', LIST_OF_EPISODES = 'P1811', DIRECTOR = 'P57', PRODUCER = 'P162', SCREENWRITER = 'P58', COMPOSER = 'P86', PRODUCTION_COMPANY = 'P272', ORIGINAL_BROADCASTER = 'P449', DURATION = 'P2047', NUMBER_OF_EPISODES = 'P1113', HAS_PARTS = 'P527', PART_OF = 'P361', PART_OF_SERIES = 'P179', BASED_ON = 'P144', FRANCHISE = 'P8345', CREATOR = 'P170', } local CACHE = { entity = {}, best = {}, label = {}, labelByLang = {}, sitelink = {}, classify = {}, } local WARNED = {} local contentLang = mw.language.getContentLanguage() local PRINT_FIELDS = { type = true, title = true, author = true, illustrator = true, publisher = true, publisher_en = true, imprint = true, magazine = true, magazine_en = true, published = true, first = true, last = true, volumes = true, volume_list = true, chapter_list = true, } local VIDEO_FIELDS = { type = true, title = true, title_small = true, director = true, producer = true, writer = true, music = true, studio = true, licensee = true, network = true, network_en = true, released = true, first = true, last = true, runtime = true, budget = true, gross = true, films = true, film_list = true, episodes = true, episode_list = true, } local HEADER_FIELDS = { image = true, title = true, ja_title = true, ja_name = true, ja_kanji = true, romaji = true, ja_romaji = true, ja_name_trans = true, alternate_titles = true, genre = true, creator = true, qid = true, header_qid = true, print_qid = true, video_qid = true, debugbox = true, trace = true, } local function trim(s) if type(s) ~= 'string' then return nil end s = mw.text.trim(s) if s == '' then return nil end return s end local function lower(s) return s and mw.ustring.lower(s) or '' end local function normspace(s) s = trim(s) or '' s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') return s end local function stripPlus(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = mw.ustring.gsub(s, '^%+', '') return s end local function addUnique(list, seen, value) value = trim(value) if value and not seen[value] then table.insert(list, value) seen[value] = true end end local function getEntity(qid) if not qid then return nil end if CACHE.entity[qid] == nil then CACHE.entity[qid] = mw.wikibase.getEntity(qid) end return CACHE.entity[qid] end local function getBestStatements(qid, pid) if not qid or not pid then return {} end local key = qid .. '|' .. pid if CACHE.best[key] == nil then CACHE.best[key] = mw.wikibase.getBestStatements(qid, pid) or {} end return CACHE.best[key] end local function getLabel(qid) if not qid then return nil end if CACHE.label[qid] == nil then CACHE.label[qid] = mw.wikibase.getLabel(qid) end return CACHE.label[qid] end local function getLabelByLang(qid, lang) if not qid or not lang then return nil end local key = qid .. '|' .. lang if CACHE.labelByLang[key] == nil then CACHE.labelByLang[key] = mw.wikibase.getLabelByLang(qid, lang) end return CACHE.labelByLang[key] end local function getSitelink(qid, site) if not qid then return nil end local key = qid .. '|' .. (site or '') if CACHE.sitelink[key] == nil then if site and site ~= '' then CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid, site) else CACHE.sitelink[key] = mw.wikibase.getSitelink(qid) end end return CACHE.sitelink[key] end local function getSnakValue(statement) if not statement or not statement.mainsnak then return nil end local snak = statement.mainsnak if snak.snaktype ~= 'value' or not snak.datavalue then return nil end return snak.datavalue.value end local function qidFromValue(value) if type(value) ~= 'table' then return nil end if type(value.id) == 'string' then return value.id end if value['entity-type'] == 'item' and value['numeric-id'] then return 'Q' .. tostring(value['numeric-id']) end return nil end local function qidFromStatement(statement) return qidFromValue(getSnakValue(statement)) end local function stringFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'string' then return trim(v) end if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' then return trim(v.text) end return nil end local function monolingualFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.text) == 'string' and type(v.language) == 'string' then return trim(v.text), v.language end return nil, nil end local function timeFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return v end return nil end local function quantityFromStatement(statement) local v = getSnakValue(statement) if type(v) == 'table' and v.amount then return v end return nil end local function allQids(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = qidFromStatement(st) if v and not seen[v] then table.insert(out, v) seen[v] = true end end return out end local function firstQid(qid, pid) local vals = allQids(qid, pid) return vals[1] end local function allStrings(qid, pid) local out = {} local seen = {} for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local v = stringFromStatement(st) addUnique(out, seen, v) end return out end local function firstString(qid, pid) local vals = allStrings(qid, pid) return vals[1] end local function monolingualByLang(qid, pid, langs) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, wanted in ipairs(langs or {}) do if lang == wanted then return text end end end end return nil end local function monolingualByLangPrefix(qid, pid, prefixes) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local text, lang = monolingualFromStatement(st) if text and lang then for _, prefix in ipairs(prefixes or {}) do if lang == prefix or mw.ustring.match(lang, '^' .. prefix .. '%-') then return text end end end end return nil end local function parseWbTime(v) if not v or type(v.time) ~= 'string' then return nil end local sign, y, m, d = mw.ustring.match(v.time, '^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T') if not y then return nil end return { sign = sign or '+', year = tonumber(y), month = tonumber(m), day = tonumber(d), precision = tonumber(v.precision) or 11, raw = v.time, } end local function formatParsedTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = tostring(t.year) if t.sign == '-' then y = '-' .. y end if t.precision >= 11 and t.month and t.day then local iso = string.format('%s-%02d-%02d', y, t.month, t.day) return contentLang:formatDate('j F Y', iso) elseif t.precision == 10 and t.month then local iso = string.format('%s-%02d-01', y, t.month) return contentLang:formatDate('F Y', iso) else return y end end local function comparableTime(t) if not t or not t.year then return nil end local y = t.sign == '-' and -t.year or t.year local m = t.month or 0 local d = t.day or 0 return y * 10000 + m * 100 + d end local function firstFormattedTime(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then return formatParsedTime(t), t end end return nil, nil end local function collectParsedTimes(qid, pids) local out = {} for _, pid in ipairs(pids or {}) do for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local t = parseWbTime(timeFromStatement(st)) if t then table.insert(out, t) end end end return out end local function minParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp < bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function maxParsedTime(times) local best = nil local bestCmp = nil for _, t in ipairs(times or {}) do local cmp = comparableTime(t) if cmp and (not bestCmp or cmp > bestCmp) then best = t bestCmp = cmp end end return best end local function boundaryFormattedTime(qids, pids, mode) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local times = collectParsedTimes(candQid, pids) local t if mode == 'max' then t = maxParsedTime(times) else t = minParsedTime(times) end if t then return formatParsedTime(t), t, candQid end end return nil, nil, nil end local function firstFormattedQuantity(qid, pid) for _, st in ipairs(getBestStatements(qid, pid)) do local q = quantityFromStatement(st) if q and q.amount then local amount = stripPlus(q.amount) if amount then amount = mw.ustring.gsub(amount, '%.0+$', '') return amount end end end return nil end local function displayTitle(qid) return getSitelink(qid) or getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end local function linkEntity(qid, opts) opts = opts or {} if not qid then return nil end local label if opts.lang == 'en' then label = getLabelByLang(qid, 'en') or getLabel(qid) or qid else label = getLabel(qid) or getLabelByLang(qid, 'en') or qid end if opts.link == false then return label end local localTitle = getSitelink(qid) if localTitle then if localTitle == label then return string.format('[[%s]]', localTitle) else return string.format('[[%s|%s]]', localTitle, label) end end return label end local function joinEntityList(qids, opts) local out = {} local seen = {} for _, qid in ipairs(qids or {}) do local s = linkEntity(qid, opts) addUnique(out, seen, s) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function joinStringList(values) local out, seen = {}, {} for _, v in ipairs(values or {}) do addUnique(out, seen, v) end if #out > 0 then return table.concat(out, ', ') end return nil end local function normalizeTitleForCompare(s) s = lower(normspace(s or '')) s = mw.ustring.gsub(s, '%b()', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '[%p%c]', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s end local function titleSimilarity(a, b) a = normalizeTitleForCompare(a) b = normalizeTitleForCompare(b) if a == '' or b == '' then return 0 end if a == b then return 15 end if mw.ustring.find(a, b, 1, true) or mw.ustring.find(b, a, 1, true) then return 10 end return 0 end local function hasJapaneseScript(s) s = trim(s) if not s then return false end return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function japaneseIfScript(s) s = trim(s) if s and hasJapaneseScript(s) then return s end return nil end local function getJapaneseTitle(qid) return japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.NATIVE_LABEL, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLang(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.KANA, { 'ja' })) or japaneseIfScript(firstString(qid, PROPS.KANA)) or japaneseIfScript(getLabelByLang(qid, 'ja')) or japaneseIfScript(getSitelink(qid, 'jawiki')) end local function getRomaji(qid) return firstString(qid, PROPS.ROMAJI) or monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) or monolingualByLangPrefix(qid, PROPS.TITLE, { 'ja-Latn' }) end local function getTitleText(qid) local t = monolingualByLang(qid, PROPS.TITLE, { contentLang:getCode() }) if t then return t end return displayTitle(qid) end local function getInstanceTexts(qid) local labels = {} for _, itemQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.INSTANCE_OF)) do local lbl = getLabelByLang(itemQid, 'en') or getLabel(itemQid) if lbl then table.insert(labels, lower(lbl)) end end return labels end local function hasAny(text, patterns) for _, ptn in ipairs(patterns or {}) do if mw.ustring.find(text, ptn, 1, true) then return true end end return false end local function classifyItem(qid) if not qid then return { kind = 'other', subtype = 'other', labels = {} } end if CACHE.classify[qid] then return CACHE.classify[qid] end local labels = getInstanceTexts(qid) local joined = table.concat(labels, ' | ') local out = { kind = 'other', subtype = 'other', labels = labels } local extraKeywords = { 'video game', 'computer game', 'soundtrack', 'discography', 'character', 'fictional character', 'episode', 'chapter', 'television season', 'anime television season', 'story arc', 'storyline', 'wikimedia category', } local listKeywords = { 'list', 'wikimedia list article', 'wikipedia list article', } local franchiseKeywords = { 'media franchise', 'anime and manga franchise', 'manga and anime franchise', 'multimedia franchise', 'fiction franchise', } local printKeywords = { 'film comic', 'light novel', 'novel series', 'serial novel', 'one-shot manga', 'manga series', 'manga', 'novel', 'graphic novel', 'comic', 'written work', 'book', } local videoKeywords = { 'anime television series', 'television series', 'tv series', 'television special', 'tv special', 'anime film', 'animated film', 'film series', 'movie series', 'film', 'movie', 'ova', 'oav', 'ona', 'original video animation', 'original net animation', 'special', 'web series', 'video', } local hasParts = #allQids(qid, PROPS.HAS_PARTS) > 0 local universeLike = mw.ustring.find(joined, 'fictional universe', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'universe', 1, true) if hasAny(joined, listKeywords) then out.kind = 'list' out.subtype = 'list' elseif hasAny(joined, franchiseKeywords) or mw.ustring.find(joined, 'franchise', 1, true) or (universeLike and hasParts) then out.kind = 'franchise' out.subtype = 'franchise' elseif hasAny(joined, extraKeywords) then out.kind = 'extra' out.subtype = 'extra' elseif hasAny(joined, printKeywords) then out.kind = 'print' if mw.ustring.find(joined, 'film comic', 1, true) then out.subtype = 'film comic' elseif mw.ustring.find(joined, 'light novel', 1, true) then out.subtype = 'light novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel series', 1, true) then out.subtype = 'novel series' elseif mw.ustring.find(joined, 'serial novel', 1, true) then out.subtype = 'serial novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'novel', 1, true) then out.subtype = 'novel' elseif mw.ustring.find(joined, 'manga', 1, true) then out.subtype = 'manga' else out.subtype = 'other' end elseif hasAny(joined, videoKeywords) then out.kind = 'video' if mw.ustring.find(joined, 'ova', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'oav', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original video animation', 1, true) then out.subtype = 'ova' elseif mw.ustring.find(joined, 'ona', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'original net animation', 1, true) then out.subtype = 'ona' elseif mw.ustring.find(joined, 'television special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv special', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'special', 1, true) then out.subtype = 'special' elseif mw.ustring.find(joined, 'film series', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie series', 1, true) then out.subtype = 'movie series' elseif mw.ustring.find(joined, 'anime film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'animated film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'movie', 1, true) then out.subtype = 'movie' elseif mw.ustring.find(joined, 'television', 1, true) or mw.ustring.find(joined, 'tv series', 1, true) then out.subtype = 'tv series' else out.subtype = 'other' end end CACHE.classify[qid] = out return out end local function countKeyFields(qid, block) local n = 0 if block == 'print' then if #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLISHED_IN) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) > 0 then n = n + 1 end elseif block == 'video' then if #getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.START_TIME) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) > 0 then n = n + 1 end if #getBestStatements(qid, PROPS.DURATION) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) > 0 then n = n + 1 end end return n end local function hasSameKindParent(qid, target) for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, pid)) do if classifyItem(parentQid).kind == target then return true end end end return false end local function getComparableDate(qid) local _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.START_TIME) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.PUBLICATION_DATE) if t then return comparableTime(t) end _, t = firstFormattedTime(qid, PROPS.END_TIME) if t then return comparableTime(t) end return nil end local function buildState(args) local root = trim(args.qid) or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local state = { root = root, header = nil, nodes = {}, meta = {}, candidates = { print = nil, video = nil }, } if not root then return state end local function ensureMeta(qid) if not state.meta[qid] then state.meta[qid] = { depth = 99, sources = {}, parents = {} } end return state.meta[qid] end local function addNode(qid, depth, source, parent, queue) if not qid then return end state.nodes[qid] = true local meta = ensureMeta(qid) if depth < meta.depth then meta.depth = depth end if source then meta.sources[source] = true end if parent then meta.parents[parent] = true end if queue and depth <= 2 and not meta.enqueued then meta.enqueued = true table.insert(queue, { qid = qid, depth = depth }) end end local queue = {} addNode(root, 0, 'root', nil, queue) local exploreProps = { [PROPS.HAS_PARTS] = 'part', [PROPS.BASED_ON] = 'based_on', [PROPS.FRANCHISE] = 'franchise', [PROPS.PART_OF_SERIES] = 'series', [PROPS.PART_OF] = 'part_of', } local i = 1 local hardLimit = 60 while i <= #queue and hardLimit > 0 do local node = queue[i] i = i + 1 hardLimit = hardLimit - 1 if node.depth < 2 then for pid, source in pairs(exploreProps) do for _, targetQid in ipairs(allQids(node.qid, pid)) do addNode(targetQid, node.depth + 1, source, node.qid, queue) end end end end local rootClass = classifyItem(root) if rootClass.kind == 'franchise' then state.header = root else local franchiseQid = firstQid(root, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then state.header = franchiseQid addNode(franchiseQid, 1, 'franchise', root, nil) else local pSeries = firstQid(root, PROPS.PART_OF_SERIES) if pSeries and classifyItem(pSeries).kind == 'franchise' then state.header = pSeries else local pOf = firstQid(root, PROPS.PART_OF) if pOf and classifyItem(pOf).kind == 'franchise' then state.header = pOf else state.header = root end end end end return state end local function qtext(qid) return qid or '—' end local function titletext(qid) if not qid then return '—' end return displayTitle(qid) or qid end local function isPreview(frame) if not frame then return false end local ok, rev = pcall(function() return frame:preprocess('{{REVISIONID}}') end) if not ok then return false end return not trim(rev) end local function getDebugMode(args, frame) local raw = trim(args.debug) if not raw then return 'off' end raw = lower(raw) if raw == 'preview' or raw == 'auto' then return isPreview(frame) and 'summary' or 'off' end if raw == 'fields' or raw == 'field' then return 'fields' end if raw == 'summary' or raw == 'warn' or raw == 'warning' then return 'summary' end if raw == 'full' or raw == 'debug' then return 'full' end local yn = yesno(raw, nil) if yn == false then return 'off' elseif yn == true then return 'full' end return 'off' end local function scoreCandidate(state, qid, target) local cls = classifyItem(qid) local score = 0 if cls.kind == target then score = score + 50 else score = score - 100 end if qid == state.root then score = score + 25 end local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 score = score + math.max(0, 12 - depth * 4) if meta.sources then if meta.sources.part then score = score + 8 end if meta.sources.based_on then score = score + 6 end if meta.sources.franchise then score = score + 4 end if meta.sources.series then score = score + 3 end end local rootTitle = displayTitle(state.root) local candidateTitle = displayTitle(qid) score = score + titleSimilarity(rootTitle, candidateTitle) score = score + countKeyFields(qid, target) * 4 if hasSameKindParent(qid, target) then score = score - 18 end if target == 'print' and (#getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.AUTHOR_STRING) > 0) then score = score + 6 elseif target == 'video' and (#getBestStatements(qid, PROPS.DIRECTOR) > 0 or #getBestStatements(qid, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) > 0) then score = score + 6 end return score end local function sortCandidates(state, target) if state.candidates[target] ~= nil then return state.candidates[target] end local out = {} for qid in pairs(state.nodes) do local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == target then table.insert(out, { qid = qid, class = cls, score = scoreCandidate(state, qid, target), date = getComparableDate(qid) or 99999999, title = displayTitle(qid), }) end end table.sort(out, function(a, b) if a.score ~= b.score then return a.score > b.score end if a.date ~= b.date then return a.date < b.date end return normalizeTitleForCompare(a.title) < normalizeTitleForCompare(b.title) end) state.candidates[target] = out return out end local function pickCandidate(state, target, args) local list = sortCandidates(state, target) if #list == 0 then return nil end local selectArg = trim(args.select or args[target .. '_select']) local indexArg = trim(args.index or args[target .. '_index']) if indexArg and tonumber(indexArg) then local idx = tonumber(indexArg) if list[idx] then return list[idx].qid end end if selectArg then if tonumber(selectArg) and list[tonumber(selectArg)] then return list[tonumber(selectArg)].qid end local wanted = mw.ustring.match(selectArg, '^title:(.+)$') if wanted then wanted = normalizeTitleForCompare(wanted) for _, row in ipairs(list) do if normalizeTitleForCompare(displayTitle(row.qid)) == wanted or normalizeTitleForCompare(getTitleText(row.qid)) == wanted then return row.qid end end end end local workArg = trim(args.work) if workArg and workArg ~= '' and workArg ~= 'auto' then workArg = lower(workArg) for _, row in ipairs(list) do if lower(row.class.subtype) == workArg then return row.qid end end for _, row in ipairs(list) do if mw.ustring.find(lower(row.class.subtype), workArg, 1, true) then return row.qid end end end return list[1].qid end -- ВАЖНА: -- header_qid / print_qid / video_qid ужо з'яўляюцца кананічнымі палямі. -- Іх трэба распазнаваць да regex-разбору прэфіксаў, інакш header_qid -> qid, -- што ламае header resolver і вяртае root замест header item. local function inferBlock(field, args) local block = trim(args.block) if block then return lower(block), field end -- ВАЖНА: спачатку кананічныя палі, інакш header_qid -> qid if HEADER_FIELDS[field] then return 'header', field end if PRINT_FIELDS[field] then return 'print', field end if VIDEO_FIELDS[field] then return 'video', field end local m, rest = mw.ustring.match(field, '^(header)_(.+)$') if m then return 'header', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(print)_(.+)$') if m then return 'print', rest end m, rest = mw.ustring.match(field, '^(video)_(.+)$') if m then return 'video', rest end return 'header', field end local function resolveHeaderFromQid(qid, seen, hops) if not qid then return nil, nil end seen = seen or {} hops = hops or 0 if seen[qid] then return nil, nil end seen[qid] = true local cls = classifyItem(qid) if cls.kind == 'franchise' then return qid, hops end local franchiseQid = firstQid(qid, PROPS.FRANCHISE) if franchiseQid then local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(franchiseQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF_SERIES)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end for _, parentQid in ipairs(allQids(qid, PROPS.PART_OF)) do local resolved, resolvedHops = resolveHeaderFromQid(parentQid, seen, hops + 1) if resolved then return resolved, resolvedHops end end return nil, nil end local function resolveHeaderFromState(state) if not state or not state.nodes then return nil end local bestHeader = nil local bestDepth = nil local bestHops = nil for qid in pairs(state.nodes) do local resolved, hops = resolveHeaderFromQid(qid, {}, 0) if resolved then local meta = state.meta[qid] or {} local depth = meta.depth or 99 hops = hops or 99 if not bestHeader or depth < bestDepth or (depth == bestDepth and hops < bestHops) then bestHeader = resolved bestDepth = depth bestHops = hops end end end return bestHeader end local function getPrimaryHeaderQid(state, args) if not state then return nil end local resolved = resolveHeaderFromState(state) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.header, {}, 0)) if resolved then return resolved end resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(state.root, {}, 0)) if resolved then return resolved end local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(printQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) resolved = select(1, resolveHeaderFromQid(videoQid, {}, 0)) if resolved then return resolved end return state.header or state.root end local function sameText(a, b) return normalizeTitleForCompare(a) == normalizeTitleForCompare(b) end local firstEntityLocal local function relatedFallbackQids(qid, target) local out = {} local seen = {} local function push(x) if x and not seen[x] then table.insert(out, x) seen[x] = true end end push(qid) local frontier = { qid } local depth = { [qid] = 0 } local i = 1 while i <= #frontier do local current = frontier[i] i = i + 1 local curDepth = depth[current] or 0 if curDepth < 2 then for _, pid in ipairs({ PROPS.PART_OF_SERIES, PROPS.PART_OF }) do for _, parentQid in ipairs(allQids(current, pid)) do if not seen[parentQid] and classifyItem(parentQid).kind == target then push(parentQid) depth[parentQid] = curDepth + 1 table.insert(frontier, parentQid) end end end end end return out end local function firstEntityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local entityQid = firstEntityLocal(candQid, pid) if entityQid then return entityQid, candQid end end return nil, nil end local function firstQuantityFromFallback(qids, pid) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = firstFormattedQuantity(candQid, pid) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return nil, nil end local function pickListTitleFromFallback(qids, kind) for _, candQid in ipairs(qids or {}) do local v = pickListTitle(candQid, kind) if v and v ~= '' then return v, candQid end end return '', nil end local function extendedFallbackQids(state, target, qid) local out = {} local seen = {} local function push(x) if x and not seen[x] then table.insert(out, x) seen[x] = true end end for _, candQid in ipairs(relatedFallbackQids(qid, target)) do push(candQid) end for _, row in ipairs(sortCandidates(state, target)) do push(row.qid) end return out end local function entityValue(qid, pid, opts) return joinEntityList(allQids(qid, pid), opts) end firstEntityLocal = function(qid, pid) local list = allQids(qid, pid) return list[1] end local function headerValue(state, field, args) local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = pickCandidate(state, 'print', args) local videoQid = pickCandidate(state, 'video', args) if field == 'qid' then return state.root or '' elseif field == 'header_qid' then return headerQid or '' elseif field == 'print_qid' then return printQid or '' elseif field == 'video_qid' then return videoQid or '' elseif field == 'image' then return firstString(headerQid, PROPS.IMAGE) or (printQid and firstString(printQid, PROPS.IMAGE)) or (videoQid and firstString(videoQid, PROPS.IMAGE)) or '' elseif field == 'title' then return getTitleText(headerQid) or '' elseif field == 'ja_title' or field == 'ja_name' or field == 'ja_kanji' then return getJapaneseTitle(headerQid) or (printQid and getJapaneseTitle(printQid)) or (videoQid and getJapaneseTitle(videoQid)) or '' elseif field == 'romaji' or field == 'ja_romaji' or field == 'ja_name_trans' then return getRomaji(headerQid) or (printQid and getRomaji(printQid)) or (videoQid and getRomaji(videoQid)) or '' elseif field == 'genre' then return (printQid and entityValue(printQid, PROPS.GENRE)) or (videoQid and entityValue(videoQid, PROPS.GENRE)) or '' elseif field == 'creator' then if printQid then local author = entityValue(printQid, PROPS.AUTHOR) if author and author ~= '' then return author end local astr = joinStringList(allStrings(printQid, PROPS.AUTHOR_STRING)) if astr and astr ~= '' then return astr end end if videoQid then local director = entityValue(videoQid, PROPS.DIRECTOR) if director and director ~= '' then return director end end return entityValue(headerQid, PROPS.CREATOR) or '' elseif field == 'alternate_titles' then return '' end return '' end local function printTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'print' then return 'other' end if cls.subtype == 'manga' then return 'manga' end if cls.subtype == 'light novel' then return 'light novel' end if cls.subtype == 'novel series' then return 'novel series' end if cls.subtype == 'serial novel' then return 'serial novel' end if cls.subtype == 'novel' then return 'novel' end if cls.subtype == 'film comic' then return 'film comic' end return 'other' end local function englishVariant(qid) if not qid then return nil end local en = getLabelByLang(qid, 'en') local localLbl = getLabel(qid) if en and localLbl and sameText(en, localLbl) then return nil end return en or nil end local function pickListTitle(qid, kind) if not qid then return '' end local listQids = {} if kind == 'episode' then listQids = allQids(qid, PROPS.LIST_OF_EPISODES) if #listQids == 0 then listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end else listQids = allQids(qid, PROPS.HAS_LIST) end local function scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if not localTitle then return -999 end local text = lower((getLabelByLang(listQid, 'en') or '') .. ' ' .. (getLabel(listQid) or '') .. ' ' .. localTitle) local score = 0 if kind == 'volume' then if mw.ustring.find(text, 'volume', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'том', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'chapter' then if mw.ustring.find(text, 'chapter', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'раздзел', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'film' then if mw.ustring.find(text, 'film', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'movie', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'фільм', 1, true) then score = score + 20 end elseif kind == 'episode' then if mw.ustring.find(text, 'episode', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'series', 1, true) or mw.ustring.find(text, 'серы', 1, true) then score = score + 20 end end return score end local bestTitle, bestScore = '', -999 for _, listQid in ipairs(listQids) do local score = scoreListCandidate(listQid) local localTitle = getSitelink(listQid) if localTitle and score > bestScore then bestTitle = localTitle bestScore = score end end if bestTitle ~= '' then return bestTitle end if #listQids == 1 then return getSitelink(listQids[1]) or '' end return '' end local function printValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'print', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'print') local dateQids = extendedFallbackQids(state, 'print', qid) local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return printTypeForQid(qid) elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'author' then return entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' elseif field == 'illustrator' then local author = entityValue(qid, PROPS.AUTHOR) or joinStringList(allStrings(qid, PROPS.AUTHOR_STRING)) or '' local ill = entityValue(qid, PROPS.ILLUSTRATOR) or '' if ill ~= '' and sameText(ill, author) then return '' end return ill elseif field == 'publisher' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and linkEntity(pubQid) or '' elseif field == 'publisher_en' then local pubQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHER) return pubQid and (englishVariant(pubQid) or '') or '' elseif field == 'imprint' then return '' elseif field == 'magazine' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and linkEntity(magQid) or '' elseif field == 'magazine_en' then local magQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PUBLISHED_IN) return magQid and (englishVariant(magQid) or '') or '' -- Для print dates не робім fallback на video/header dates. -- Калі ў ВД няма прамых дат друкаванага твора або яго print-related fallback item, -- вяртаем пустое значэнне, а не даты анімэ/франшызы. elseif field == 'published' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(dateQids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'volumes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' elseif field == 'volume_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'volume') return v or '' elseif field == 'chapter_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'chapter') return v or '' end return '' end local function videoTypeForQid(qid) local cls = classifyItem(qid) if cls.kind ~= 'video' then return 'other' end if cls.subtype == 'tv series' then return 'tv series' end if cls.subtype == 'movie' then return 'movie' end if cls.subtype == 'movie series' then return 'movie series' end if cls.subtype == 'ova' then return 'ova' end if cls.subtype == 'ona' then return 'ona' end if cls.subtype == 'special' then return 'special' end return 'other' end local function videoTitleSmall(vtype) local map = { ['tv series'] = 'тэлевізійны анімэ-серыял', ['movie'] = 'анімэ-фільм', ['movie series'] = 'серыя анімэ-фільмаў', ['ova'] = 'OVA', ['ona'] = 'ONA', ['special'] = 'спецвыпуск', } return map[vtype] or '' end local function videoValue(state, field, args) local qid = pickCandidate(state, 'video', args) if not qid then return '' end local fqids = relatedFallbackQids(qid, 'video') local headerTitle = headerValue(state, 'title', args) local vtype = videoTypeForQid(qid) if field == 'qid' then return qid elseif field == 'type' then return vtype elseif field == 'title' then local t = getTitleText(qid) if sameText(t, headerTitle) then return '' end return t or '' elseif field == 'title_small' then return videoTitleSmall(vtype) elseif field == 'director' then return entityValue(qid, PROPS.DIRECTOR) or '' elseif field == 'producer' then return entityValue(qid, PROPS.PRODUCER) or '' elseif field == 'writer' then return entityValue(qid, PROPS.SCREENWRITER) or '' elseif field == 'music' then return entityValue(qid, PROPS.COMPOSER) or '' elseif field == 'studio' then local studioQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.PRODUCTION_COMPANY) return studioQid and linkEntity(studioQid) or '' elseif field == 'licensee' then return '' elseif field == 'network' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and linkEntity(netQid) or '' elseif field == 'network_en' then local netQid = firstEntityFromFallback(fqids, PROPS.ORIGINAL_BROADCASTER) return netQid and (englishVariant(netQid) or '') or '' elseif field == 'released' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'min') return t or '' elseif field == 'first' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.START_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE }, 'min') return t or '' elseif field == 'last' then local t = boundaryFormattedTime(fqids, { PROPS.END_TIME, PROPS.PUBLICATION_DATE, PROPS.START_TIME }, 'max') return t or '' elseif field == 'runtime' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.DURATION) return v or '' elseif field == 'budget' then return '' elseif field == 'gross' then return '' elseif field == 'films' then if vtype == 'movie series' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'film_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'film') return v or '' elseif field == 'episodes' then local v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_EPISODES) if v then return v end if vtype == 'tv series' or vtype == 'ona' or vtype == 'ova' then v = firstQuantityFromFallback(fqids, PROPS.NUMBER_OF_PARTS) return v or '' end return '' elseif field == 'episode_list' then local v = pickListTitleFromFallback(fqids, 'episode') return v or '' end return '' end local function collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local problems = {} if not state.root then table.insert(problems, 'Старонка не прывязаная да элемента Вікіданых.') return problems end local rootClass = classifyItem(state.root) local printList = sortCandidates(state, 'print') local videoList = sortCandidates(state, 'video') if not state.header then table.insert(problems, 'Не вызначыўся header item.') end if rootClass.kind == 'franchise' then if #printList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены друкаваныя творы.') end if #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Для франшызы не знойдзены відэа-творы.') end end if requestedBlock == 'print' and #printList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Друк.') end if requestedBlock == 'video' and #videoList == 0 then table.insert(problems, 'Не знойдзены кандыдаты для блока Відэа.') end if requestedField and requestedField ~= '' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Поле ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. ' засталося пустым.') end if requestedBlock == 'header' and requestedField == 'genre' and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'У Загалоўку жанр не вызначыўся ні з асноўнага друку, ні з асноўнага відэа.') end if requestedBlock == 'header' and (requestedField == 'ja_title' or requestedField == 'ja_name' or requestedField == 'ja_kanji') and (value == nil or value == '') then table.insert(problems, 'Японская назва не знойдзена ў title/native label/name in kana.') end return problems end local function candidateLines(state, target, limit) local list = sortCandidates(state, target) local out = {} limit = limit or 3 for i, row in ipairs(list) do if i > limit then break end table.insert(out, string.format('%d) %s — %s [score=%s]', i, qtext(row.qid), row.title or '—', tostring(row.score or 0))) end if #out == 0 then table.insert(out, 'няма') end return out end local function buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local lines = {} table.insert(lines, "'''WD-адладка карткі анімангі'''") table.insert(lines, '* root: ' .. qtext(state.root) .. ' — ' .. titletext(state.root)) table.insert(lines, '* root kind: ' .. (rootClass.kind or '—') .. ' / ' .. (rootClass.subtype or '—')) table.insert(lines, '* header: ' .. qtext(headerQid) .. ' — ' .. titletext(headerQid)) table.insert(lines, '* selected print: ' .. qtext(printQid) .. ' — ' .. titletext(printQid)) table.insert(lines, '* selected video: ' .. qtext(videoQid) .. ' — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then table.insert(lines, '* requested: ' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField) table.insert(lines, '* value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or "'''ПУСТА'''")) end table.insert(lines, '* print candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 3), '; ')) table.insert(lines, '* video candidates: ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 3), '; ')) if #problems > 0 then table.insert(lines, '* problems:') for _, pmsg in ipairs(problems) do table.insert(lines, '** ' .. pmsg) end end return table.concat(lines, '\n') end local function renderDebugBox(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local rootClass = state.root and classifyItem(state.root) or { kind = 'nil', subtype = 'nil' } local headerQid = getPrimaryHeaderQid(state, args) local printQid = state.root and pickCandidate(state, 'print', args) or nil local videoQid = state.root and pickCandidate(state, 'video', args) or nil local problems = collectProblems(state, requestedBlock, requestedField, value, args) local box = mw.html.create('div') box :css('border', '1px solid #a2a9b1') :css('background', '#f8f9fa') :css('padding', '0.75em') :css('margin', '0.75em 0') :css('font-size', '90%') box:tag('div') :css('font-weight', '700') :wikitext('WD-адладка карткі анімангі') local ul = box:tag('ul') ul:tag('li'):wikitext('root: <code>' .. qtext(state.root) .. '</code> — ' .. titletext(state.root)) ul:tag('li'):wikitext('root kind: <code>' .. (rootClass.kind or '—') .. '</code> / <code>' .. (rootClass.subtype or '—') .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('header: <code>' .. qtext(headerQid) .. '</code> — ' .. titletext(headerQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected print: <code>' .. qtext(printQid) .. '</code> — ' .. titletext(printQid)) ul:tag('li'):wikitext('selected video: <code>' .. qtext(videoQid) .. '</code> — ' .. titletext(videoQid)) if requestedBlock and requestedField then ul:tag('li'):wikitext('requested: <code>' .. requestedBlock .. '.' .. requestedField .. '</code>') ul:tag('li'):wikitext('value: ' .. ((value ~= nil and value ~= '') and ('<code>' .. tostring(value) .. '</code>') or '<b>ПУСТА</b>')) end local p1 = box:tag('div') p1:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>print candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'print', 5), '; ')) local p2 = box:tag('div') p2:css('margin-top', '0.25em'):wikitext('<b>video candidates:</b> ' .. table.concat(candidateLines(state, 'video', 5), '; ')) if #problems > 0 then local p3 = box:tag('div') p3:css('margin-top', '0.5em'):wikitext('<b>problems:</b>') local ul2 = box:tag('ul') for _, pmsg in ipairs(problems) do ul2:tag('li'):wikitext(pmsg) end end return tostring(box) end local function maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, requestedBlock, requestedField, value) local mode = getDebugMode(args, frame) if mode == 'off' then return end if not isPreview(frame) then return end local baseKey = table.concat({ state.root or 'nil', requestedBlock or '', requestedField or '', mode }, '|') if mode == 'summary' or mode == 'full' then local key = (state.root or 'nil') .. '|summary' if not WARNED[key] then WARNED[key] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end elseif mode == 'fields' then if value == nil or value == '' then if not WARNED[baseKey] then WARNED[baseKey] = true mw.addWarning(buildWarningText(state, requestedBlock, requestedField, value, args)) end end end end function p.get(frame) local args = frame.args or {} local rawField = trim(args[1]) if not rawField then return '' end local state = buildState(args) if rawField == 'debugbox' or rawField == 'trace' then return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end if not state.root then maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, 'header', rawField, '') return '' end local block, field = inferBlock(rawField, args) local value = '' if block == 'header' then value = headerValue(state, field, args) elseif block == 'print' then value = printValue(state, field, args) elseif block == 'video' then value = videoValue(state, field, args) end maybeEmitDebugWarning(frame, args, state, block, field, value) return value or '' end function p.debug(frame) local args = frame.args or {} local state = buildState(args) return renderDebugBox(state, nil, nil, nil, args) end return p fcg69z35bo8vhjkig00zg0up6yvbz89 DAPNET 0 805594 5122763 2026-04-06T14:26:11Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «[[Файл:DAPNET-logo.png|міні|справа|Лагатып DAPNET]] [[Файл:Ham-pager.jpg|міні|справа|DAPNET станам на ліпень 2023 года]] '''DAPNET''' (ад {{lang-en|Decentralized Amateur Paging Network}}) — бясплатная глабальная пэйджынгавая сетка, створаная і падтрымліваемая энтузіястамі-радыёаматарамі. Прыём паведамл...» 5122763 wikitext text/x-wiki [[Файл:DAPNET-logo.png|міні|справа|Лагатып DAPNET]] [[Файл:Ham-pager.jpg|міні|справа|DAPNET станам на ліпень 2023 года]] '''DAPNET''' (ад {{lang-en|Decentralized Amateur Paging Network}}) — бясплатная глабальная пэйджынгавая сетка, створаная і падтрымліваемая энтузіястамі-радыёаматарамі. Прыём паведамленняў магчымы на серыйныя [[пэйджар]]ы, якія падтрымліваюць пратакол {{iw|POCSAG||ru}} і настроены на адпаведную частату. == Гісторыя == Праект першапачаткова называўся FunkrufMaster<ref>{{Cite web |url=https://ham-pager.sourceforge.net/ |title=sourceforge.net: ham-pager |access-date=2023-07-24 |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625151547/https://ham-pager.sourceforge.net/ |url-status=live }}</ref> і быў створаны ў [[Германія|Германіі]] па ініцыятыве супрацоўнікаў [[Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена|Аахенскага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |title=Ralf Wilke - About |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |url-status=live }}</ref>. У 2016 годзе назва была зменена на Funkrufmaster 2.0, а потым на DAPNET. Станам на сакавік 2018 года ў пастаяннай эксплуатацыі знаходзіліся ўжо звыш 90 перадатчыкаў, а зона пакрыцця ўключала ў сябе частку Германіі, Нідэрландаў, Бельгіі і Швейцарыі.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |title=DAPNET Overview |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225845/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |url-status=live }}</ref> == Тэхнічныя характарыстыкі == Рэкамендаваная частата для DAPNET — 439,9875 МГц<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |title=Рэкамендаваныя частоты па краінах |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225848/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |url-status=live }}</ref>, гэта значыць на 12,5 кГц ніжэй за верхнюю мяжу 70-см радыёаматарскага дыяпазону. Перадатчыкі аб'яднаны ў сетку, частка праз {{iw|HAMNET||de}}, частка праз Internet. Для перадачы паведамленняў выкарыстоўваецца стандартны пэйджынгавы пратакол POCSAG. Для маламагутнага перадатчыка можна выкарыстоўваць [[Raspberry Pi]] з усталяванай праграмай unipager<ref>{{Cite web |url=https://github.com/rwth-afu/UniPager |title=Github: UniPager |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://github.com/rwth-afu/UniPager |url-status=live }}</ref> і MMDVM-мадэмам<ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |title=Development of a Decentralized Paging Transmitter Network |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |url-status=live }}</ref>, а каб зона пакрыцця склала некалькі кіламетраў, на яго выхад трэба дадаць узмацняльнік радыёчастаты.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |title=RasPager — Simple low-power Transmitter |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |url-status=live }}</ref> Зона пакрыцця перадатчыка можа даходзіць да 20 км, у залежнасці ад рэльефу мясцовасці і вышыні антэны. Для прыёму паведамленняў асаблівай папулярнасцю карыстаюцца пэйджэры марак Skyper і Alphapoc. Яны лёгка наладжваюцца на патрэбную частату прыёму, а таксама прадастаўляюць мноства іншых магчымасцей, напрыклад, прыём бюлетэняў — паведамленняў, якія адпраўляюцца для ўсіх адрасатаў. Разам з тым, магчымая адпаведная налада некаторых пэйджэраў іншых марак. Таксама прыём паведамленняў магчымы на {{iw|Flipper Zero||ru}}. Паведамленні можна адправіць праз шматмоўны вэб-сайт, а таксама праграмы для [[Android]] і [[iOS]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://hampager.de/ hampager.de - сайт праекта] [[Катэгорыя:Радыёаматарства]] [[Катэгорыя:Пэйджынг]] 8xyk5apdo0uaya9l9ax2hu1oe27zydu 5122764 5122763 2026-04-06T14:26:45Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Спасылкі */ 5122764 wikitext text/x-wiki [[Файл:DAPNET-logo.png|міні|справа|Лагатып DAPNET]] [[Файл:Ham-pager.jpg|міні|справа|DAPNET станам на ліпень 2023 года]] '''DAPNET''' (ад {{lang-en|Decentralized Amateur Paging Network}}) — бясплатная глабальная пэйджынгавая сетка, створаная і падтрымліваемая энтузіястамі-радыёаматарамі. Прыём паведамленняў магчымы на серыйныя [[пэйджар]]ы, якія падтрымліваюць пратакол {{iw|POCSAG||ru}} і настроены на адпаведную частату. == Гісторыя == Праект першапачаткова называўся FunkrufMaster<ref>{{Cite web |url=https://ham-pager.sourceforge.net/ |title=sourceforge.net: ham-pager |access-date=2023-07-24 |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625151547/https://ham-pager.sourceforge.net/ |url-status=live }}</ref> і быў створаны ў [[Германія|Германіі]] па ініцыятыве супрацоўнікаў [[Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена|Аахенскага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |title=Ralf Wilke - About |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |url-status=live }}</ref>. У 2016 годзе назва была зменена на Funkrufmaster 2.0, а потым на DAPNET. Станам на сакавік 2018 года ў пастаяннай эксплуатацыі знаходзіліся ўжо звыш 90 перадатчыкаў, а зона пакрыцця ўключала ў сябе частку Германіі, Нідэрландаў, Бельгіі і Швейцарыі.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |title=DAPNET Overview |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225845/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |url-status=live }}</ref> == Тэхнічныя характарыстыкі == Рэкамендаваная частата для DAPNET — 439,9875 МГц<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |title=Рэкамендаваныя частоты па краінах |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225848/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |url-status=live }}</ref>, гэта значыць на 12,5 кГц ніжэй за верхнюю мяжу 70-см радыёаматарскага дыяпазону. Перадатчыкі аб'яднаны ў сетку, частка праз {{iw|HAMNET||de}}, частка праз Internet. Для перадачы паведамленняў выкарыстоўваецца стандартны пэйджынгавы пратакол POCSAG. Для маламагутнага перадатчыка можна выкарыстоўваць [[Raspberry Pi]] з усталяванай праграмай unipager<ref>{{Cite web |url=https://github.com/rwth-afu/UniPager |title=Github: UniPager |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://github.com/rwth-afu/UniPager |url-status=live }}</ref> і MMDVM-мадэмам<ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |title=Development of a Decentralized Paging Transmitter Network |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |url-status=live }}</ref>, а каб зона пакрыцця склала некалькі кіламетраў, на яго выхад трэба дадаць узмацняльнік радыёчастаты.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |title=RasPager — Simple low-power Transmitter |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |url-status=live }}</ref> Зона пакрыцця перадатчыка можа даходзіць да 20 км, у залежнасці ад рэльефу мясцовасці і вышыні антэны. Для прыёму паведамленняў асаблівай папулярнасцю карыстаюцца пэйджэры марак Skyper і Alphapoc. Яны лёгка наладжваюцца на патрэбную частату прыёму, а таксама прадастаўляюць мноства іншых магчымасцей, напрыклад, прыём бюлетэняў — паведамленняў, якія адпраўляюцца для ўсіх адрасатаў. Разам з тым, магчымая адпаведная налада некаторых пэйджэраў іншых марак. Таксама прыём паведамленняў магчымы на {{iw|Flipper Zero||ru}}. Паведамленні можна адправіць праз шматмоўны вэб-сайт, а таксама праграмы для [[Android]] і [[iOS]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://hampager.de/ hampager.de - сайт праекта] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Радыёаматарства]] [[Катэгорыя:Пэйджынг]] gk2ikmrq50rzl9zt2jbmlxe8cxoh215 5122772 5122764 2026-04-06T14:34:52Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Заўвагі */ 5122772 wikitext text/x-wiki [[Файл:DAPNET-logo.png|міні|справа|Лагатып DAPNET]] [[Файл:Ham-pager.jpg|міні|справа|DAPNET станам на ліпень 2023 года]] '''DAPNET''' (ад {{lang-en|Decentralized Amateur Paging Network}}) — бясплатная глабальная пэйджынгавая сетка, створаная і падтрымліваемая энтузіястамі-радыёаматарамі. Прыём паведамленняў магчымы на серыйныя [[пэйджар]]ы, якія падтрымліваюць пратакол {{iw|POCSAG||ru}} і настроены на адпаведную частату. == Гісторыя == Праект першапачаткова называўся FunkrufMaster<ref>{{Cite web |url=https://ham-pager.sourceforge.net/ |title=sourceforge.net: ham-pager |access-date=2023-07-24 |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625151547/https://ham-pager.sourceforge.net/ |url-status=live }}</ref> і быў створаны ў [[Германія|Германіі]] па ініцыятыве супрацоўнікаў [[Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена|Аахенскага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |title=Ralf Wilke - About |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://www.ralfwilke.com/index.php/en/about-me |url-status=live }}</ref>. У 2016 годзе назва была зменена на Funkrufmaster 2.0, а потым на DAPNET. Станам на сакавік 2018 года ў пастаяннай эксплуатацыі знаходзіліся ўжо звыш 90 перадатчыкаў, а зона пакрыцця ўключала ў сябе частку Германіі, Нідэрландаў, Бельгіі і Швейцарыі.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |title=DAPNET Overview |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225845/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetoverview |url-status=live }}</ref> == Тэхнічныя характарыстыкі == Рэкамендаваная частата для DAPNET — 439,9875 МГц<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |title=Рэкамендаваныя частоты па краінах |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225848/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=dapnetfrq |url-status=live }}</ref>, гэта значыць на 12,5 кГц ніжэй за верхнюю мяжу 70-см радыёаматарскага дыяпазону. Перадатчыкі аб'яднаны ў сетку, частка праз {{iw|HAMNET||de}}, частка праз Internet. Для перадачы паведамленняў выкарыстоўваецца стандартны пэйджынгавы пратакол POCSAG. Для маламагутнага перадатчыка можна выкарыстоўваць [[Raspberry Pi]] з усталяванай праграмай unipager<ref>{{Cite web |url=https://github.com/rwth-afu/UniPager |title=Github: UniPager |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://github.com/rwth-afu/UniPager |url-status=live }}</ref> і MMDVM-мадэмам<ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |title=Development of a Decentralized Paging Transmitter Network |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225842/https://www.researchgate.net/publication/312934460_Development_of_a_Decentralized_Paging_Transmitter_Network |url-status=live }}</ref>, а каб зона пакрыцця склала некалькі кіламетраў, на яго выхад трэба дадаць узмацняльнік радыёчастаты.<ref>{{Cite web |url=https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |title=RasPager — Simple low-power Transmitter |access-date=2023-07-21 |archive-date=2023-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721225846/https://hampager.de/dokuwiki/doku.php?id=raspager |url-status=live }}</ref> Зона пакрыцця перадатчыка можа даходзіць да 20 км, у залежнасці ад рэльефу мясцовасці і вышыні антэны. Для прыёму паведамленняў асаблівай папулярнасцю карыстаюцца пэйджэры марак Skyper і Alphapoc. Яны лёгка наладжваюцца на патрэбную частату прыёму, а таксама прадастаўляюць мноства іншых магчымасцей, напрыклад, прыём бюлетэняў — паведамленняў, якія адпраўляюцца для ўсіх адрасатаў. Разам з тым, магчымая адпаведная налада некаторых пэйджэраў іншых марак. Таксама прыём паведамленняў магчымы на {{iw|Flipper Zero||ru}}. Паведамленні можна адправіць праз шматмоўны вэб-сайт, а таксама праграмы для [[Android]] і [[iOS]]. == Спасылкі == * [https://hampager.de/ hampager.de - сайт праекта] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Радыёаматарства]] [[Катэгорыя:Пэйджынг]] nnsdebkqi7qnaxthsmw3ukyuy647f1j Катэгорыя:Пэйджынг 14 805595 5122766 2026-04-06T14:28:01Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Радыёсувязь]]» 5122766 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Радыёсувязь]] hy6f5skb6vlrt3mfm4nf6bwr4ydhs0y Пэйджынг 0 805596 5122771 2026-04-06T14:33:25Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Пэйджар]] 5122771 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[пэйджар]] fxkckk2fstraaymer134ki439gzs1k2 Размовы:Барбара Скарга 1 805597 5122797 2026-04-06T15:55:32Z Rabbi Mendl 19651 /* Марафон */ новы падраздзел 5122797 wikitext text/x-wiki == Марафон == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 18:55, 6 красавіка 2026 (+03) 8wx4v7jy5v11sfmi75rozss258iot6r 5122798 5122797 2026-04-06T15:56:02Z Rabbi Mendl 19651 /* Марафон */ афармленне 5122798 wikitext text/x-wiki == Марафон == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 18:55, 6 красавіка 2026 (+03) azysckhg5xxqwfj2hsgyytqmipukyyp Білі Бойд 0 805598 5122803 2026-04-06T16:25:40Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1344528215|Billy Boyd]]» 5122803 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар пярсцёнкаў|4=The Lord of the Rings (film series)}}» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |''Urban Ghost Story'' |- |1999 |''Julie and the Cadillacs'' |- |2001 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |- |2002 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|The Lord of the Rings: The Two Towers]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |- |2004 |''Seed of Chucky'' |- | rowspan="3" |2005 |''On a Clear Day'' |- |''Stories of Lost Souls'' |- |''Midsummer Dream'' |- |2006 |''The Flying Scotsman'' |- |2008 |''Stone of Destiny'' |- |2009 |''Jusqu'à toi'' |- | rowspan="2" |2010 |''Pimp'' |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |''Irvine Welsh's Ecstasy'' |- | rowspan="3" |2012 |''The Forger'' |- |''Dorothy and the Witches of Oz'' |- |''Space Milkshake'' |- |2014 |''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]'' |- |2015 |''Mara and the Firebringer'' |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |''Tell It to the Bees'' |- | rowspan="4" |2021 |''The Loud House Movie'' |- |''An Intrusion'' |- |''Walking with Herb'' |- |''[https://www.unitedagents.co.uk/billy-boyd Invisible Manners]'' |- |2024 |''The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim'' |- |2025 |''Dog Man'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] e0s477rv1lceesqa631bf207df3szmv 5122804 5122803 2026-04-06T16:26:26Z Feeleman 163471 афармленне 5122804 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар пярсцёнкаў|4=The Lord of the Rings (film series)}}» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |''Urban Ghost Story'' |- |1999 |''Julie and the Cadillacs'' |- |2001 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |- |2002 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|The Lord of the Rings: The Two Towers]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |- |2004 |''Seed of Chucky'' |- | rowspan="3" |2005 |''On a Clear Day'' |- |''Stories of Lost Souls'' |- |''Midsummer Dream'' |- |2006 |''The Flying Scotsman'' |- |2008 |''Stone of Destiny'' |- |2009 |''Jusqu'à toi'' |- | rowspan="2" |2010 |''Pimp'' |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |''Irvine Welsh's Ecstasy'' |- | rowspan="3" |2012 |''The Forger'' |- |''Dorothy and the Witches of Oz'' |- |''Space Milkshake'' |- |2014 |''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]'' |- |2015 |''Mara and the Firebringer'' |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |''Tell It to the Bees'' |- | rowspan="4" |2021 |''The Loud House Movie'' |- |''An Intrusion'' |- |''Walking with Herb'' |- |''[https://www.unitedagents.co.uk/billy-boyd Invisible Manners]'' |- |2024 |''The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim'' |- |2025 |''Dog Man'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] jmz7jbs3pil18pifzfw6zeqm8egns08 5122805 5122804 2026-04-06T16:28:01Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ 5122805 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар пярсцёнкаў|4=The Lord of the Rings (film series)}}» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |''Urban Ghost Story'' |- |1999 |''Julie and the Cadillacs'' |- |2001 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |- |2002 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|The Lord of the Rings: The Two Towers]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |- |2004 |''Seed of Chucky'' |- | rowspan="3" |2005 |''On a Clear Day'' |- |''Stories of Lost Souls'' |- |''Midsummer Dream'' |- |2006 |''The Flying Scotsman'' |- |2008 |''Stone of Destiny'' |- |2009 |''Jusqu'à toi'' |- | rowspan="2" |2010 |''Pimp'' |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |''Irvine Welsh's Ecstasy'' |- | rowspan="3" |2012 |''The Forger'' |- |''Dorothy and the Witches of Oz'' |- |''Space Milkshake'' |- |2014 |''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]'' |- |2015 |''Mara and the Firebringer'' |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |''Tell It to the Bees'' |- | rowspan="4" |2021 |''The Loud House Movie'' |- |''An Intrusion'' |- |''Walking with Herb'' |- |''[https://www.unitedagents.co.uk/billy-boyd Invisible Manners]'' |- |2024 |''The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim'' |- |2025 |''Dog Man'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} 9oeuw1eqhoqadup66ohthbo2kt92270 5122809 5122805 2026-04-06T16:29:46Z Feeleman 163471 5122809 wikitext text/x-wiki {{Пішу|[[Адмысловае:Contributions/Імя ўдзельніка|Feeleman]]|31 сакавіка 2026|17:48}} {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар пярсцёнкаў|4=The Lord of the Rings (film series)}}» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |''Urban Ghost Story'' |- |1999 |''Julie and the Cadillacs'' |- |2001 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |- |2002 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|The Lord of the Rings: The Two Towers]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |- |2004 |''Seed of Chucky'' |- | rowspan="3" |2005 |''On a Clear Day'' |- |''Stories of Lost Souls'' |- |''Midsummer Dream'' |- |2006 |''The Flying Scotsman'' |- |2008 |''Stone of Destiny'' |- |2009 |''Jusqu'à toi'' |- | rowspan="2" |2010 |''Pimp'' |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |''Irvine Welsh's Ecstasy'' |- | rowspan="3" |2012 |''The Forger'' |- |''Dorothy and the Witches of Oz'' |- |''Space Milkshake'' |- |2014 |''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]'' |- |2015 |''Mara and the Firebringer'' |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |''Tell It to the Bees'' |- | rowspan="4" |2021 |''The Loud House Movie'' |- |''An Intrusion'' |- |''Walking with Herb'' |- |''[https://www.unitedagents.co.uk/billy-boyd Invisible Manners]'' |- |2024 |''The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim'' |- |2025 |''Dog Man'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} hnzma0ed2a1duuk61ma2qzdnplgad97 5122999 5122809 2026-04-07T08:13:46Z Feeleman 163471 афармленне 5122999 wikitext text/x-wiki {{Пішу|[[Адмысловае:Contributions/Імя ўдзельніка|Feeleman]]|31 сакавіка 2026|17:48}} {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар Пярсцёнкаў]]» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |''Urban Ghost Story'' |- |1999 |''Julie and the Cadillacs'' |- |2001 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |- |2002 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|The Lord of the Rings: The Two Towers]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' |- |''Master and Commander: The Far Side of the World'' |- |2004 |''Seed of Chucky'' |- | rowspan="3" |2005 |''On a Clear Day'' |- |''Stories of Lost Souls'' |- |''Midsummer Dream'' |- |2006 |''The Flying Scotsman'' |- |2008 |''Stone of Destiny'' |- |2009 |''Jusqu'à toi'' |- | rowspan="2" |2010 |''Pimp'' |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |''Irvine Welsh's Ecstasy'' |- | rowspan="3" |2012 |''The Forger'' |- |''Dorothy and the Witches of Oz'' |- |''Space Milkshake'' |- |2014 |''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]'' |- |2015 |''Mara and the Firebringer'' |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |''Tell It to the Bees'' |- | rowspan="4" |2021 |''The Loud House Movie'' |- |''An Intrusion'' |- |''Walking with Herb'' |- |''[https://www.unitedagents.co.uk/billy-boyd Invisible Manners]'' |- |2024 |''The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim'' |- |2025 |''Dog Man'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} k6qe9xenist24ir483xvaxxrcjhuwca 5123004 5122999 2026-04-07T09:00:34Z Feeleman 163471 афармленне 5123004 wikitext text/x-wiki {{Пішу|[[Адмысловае:Contributions/Імя ўдзельніка|Feeleman]]|31 сакавіка 2026|17:48}} {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}}|Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе|Імя=Білі Бойд|Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg|Шырыня=200px}} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар Пярсцёнкаў]]» (2001—2003) [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Urban Ghost Story}} |- |1999 |Julie and the Cadillacs |- |2001 |[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|Валадар пярсцёнкаў: Брацтва Пярсцёнка]] |- |2002 |[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|Валадар пярсцёнкаў: Дзве Вежы]] |- | rowspan="2" |2003 |[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] |- |{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Seed of Chucky}} |- | rowspan="3" |2005 |{{Не перакладзена 5|On a Clear Day (фільм, 2005)|On a Clear Day|4=On a Clear Day (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Stories of Lost Souls}} |- |{{Не перакладзена 5|Midsummer Dream}} |- |2006 |{{Не перакладзена 5|The Flying Scotsman (фільм, 2006)|The Flying Scotsman|4=The Flying Scotsman (2006 film)}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|Stone of Destiny (фільм, 2008)|Stone of Destiny|4=Stone of Destiny (2008 film)}} |- |2009 |{{Не перакладзена 5|Shoe at Your Foot}} |- | rowspan="2" |2010 |{{Не перакладзена 5|Pimp (фільм, 2010)|Pimp|4=Pimp (2010 film)}} |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Irvine Welsh's Ecstasy}} |- | rowspan="3" |2012 |{{Не перакладзена 5|The Forger (фільм, 2011)|The Forger|4=The Forger (2011 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Dorothy and the Witches of Oz}} |- |{{Не перакладзена 5|Space Milkshake}} |- |2014 |[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]] |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Mara and the Firebringer}} |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Tell It to the Bees}} |- | rowspan="4" |2021 |{{Не перакладзена 5|The Loud House Movie}} |- |{{Не перакладзена 5|An Intrusion}} |- |{{Не перакладзена 5|Walking with Herb}} |- |Invisible Manners |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|4=The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Dog Man (фільм, 2025)|Dog Man|4=Dog Man (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем'е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы|30em}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} 07rhjsyluz4033yhsqotb484i0vhbv3 5123006 5123004 2026-04-07T09:01:58Z Feeleman 163471 вікіфікацыя 5123006 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}} |Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе |Імя=Білі Бойд |Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар Пярсцёнкаў]]» (2001—2003) [[рэжысёр]]а [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Urban Ghost Story}} |- |1999 |Julie and the Cadillacs |- |2001 |[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|Валадар пярсцёнкаў: Брацтва Пярсцёнка]] |- |2002 |[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|Валадар пярсцёнкаў: Дзве Вежы]] |- | rowspan="2" |2003 |[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] |- |{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Seed of Chucky}} |- | rowspan="3" |2005 |{{Не перакладзена 5|On a Clear Day (фільм, 2005)|On a Clear Day|4=On a Clear Day (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Stories of Lost Souls}} |- |{{Не перакладзена 5|Midsummer Dream}} |- |2006 |{{Не перакладзена 5|The Flying Scotsman (фільм, 2006)|The Flying Scotsman|4=The Flying Scotsman (2006 film)}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|Stone of Destiny (фільм, 2008)|Stone of Destiny|4=Stone of Destiny (2008 film)}} |- |2009 |{{Не перакладзена 5|Shoe at Your Foot}} |- | rowspan="2" |2010 |{{Не перакладзена 5|Pimp (фільм, 2010)|Pimp|4=Pimp (2010 film)}} |- |''Glenn, the Flying Robot'' |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Irvine Welsh's Ecstasy}} |- | rowspan="3" |2012 |{{Не перакладзена 5|The Forger (фільм, 2011)|The Forger|4=The Forger (2011 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Dorothy and the Witches of Oz}} |- |{{Не перакладзена 5|Space Milkshake}} |- |2014 |[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]] |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Mara and the Firebringer}} |- | rowspan="2" |2016 |''Stoner Express'' |- |''White Island'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Tell It to the Bees}} |- | rowspan="4" |2021 |{{Не перакладзена 5|The Loud House Movie}} |- |{{Не перакладзена 5|An Intrusion}} |- |{{Не перакладзена 5|Walking with Herb}} |- |Invisible Manners |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|4=The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Dog Man (фільм, 2025)|Dog Man|4=Dog Man (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 год | ''Тагарт'' |- | 1999 год | ''Хутка'' |- | 2002 год | ''Тым не менш гульня'' |- | 2004 год | ''Імгненны крэдыт'' |- | 2007 год | ''Захаваць Анёл Хоўп'' |- | 2008 год | ''Пуста'' |- | 2011 год | ''Мобі Дзік'' |- | 2012 год | ''Пацярпелыя'' |- | 2014 год | ''Дзікія рэчы з Дамінікам Монаганам'' |- | 2015 год | ''Матыў'' |- | rowspan="3" | 2017 год | ''Сафія Першая'' |- | ''Снегапад'' |- | ''[[Сімпсаны]]'' |- | 2018, 2020 | ''Чужаземка'' |- | 2019 год | ''[[Анатомія жарсці|Анатомія Грэй]]'' |- | 2020 год | ''Галівуд'' |- | 2021 год | ''Патруль лёсу'' |- | rowspan="2" | 2022 год | ''NCIS: Гаваі'' |- | ''Чакі'' |- | rowspan="2" | 2023 год | ''[[The Legend of Vox Machina|Легенда пра Vox Machina]]'' |- | ''Гэта мой джэм'' |- | 2024 год | ''Сага пра Крылапёра'' |- | 2025 год | [[Billy and Dom Eat the World|Білі і Дом ядуць свет]] |- | 2025 год | ''Вашынгтон Блэк'' |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва ! Роля |- | 2013 год | Макбет | Банка |- | rowspan="2" | 2024 год | rowspan="2" | ''Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя'' | rowspan="2" | Гільдэнстэрн |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | ''Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля'' |- | 2004 год | ''[[The Battle for Middle-Earth|Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем’е]]'' |- | 2006 г. | ''Уладар Пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем’е II: Узвышэнне Караля-Чарадзея'' |- | 2013 год | ''Лега Уладар Пярсцёнкаў'' |- | 2019 год | ''Арэна Magic: The Gathering'' |- | 2020, 2022 | ''The Elder Scrolls Online'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} ioeuxt4whwojvt1lnqdcwqjwvge3pdb 5123030 5123006 2026-04-07T11:54:11Z Feeleman 163471 5123030 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Billy Boyd}} |Апісанне выявы=Білі Бойд у 2025 годзе |Імя=Білі Бойд |Імя пры нараджэнні=Уільям Натан Бойд |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Фота=Billy Boyd by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Уільям Натан Бойд''' ([[Англійская мова|англ]].: ''William Nathan Boyd''; нар. [[28 жніўня|28]] [[Жнівень|жніўня]] [[1968]], [[Глазга]], [[Шатландыя]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар Пярсцёнкаў]]» (2001—2003) [[рэжысёр]]а [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Urban Ghost Story}} |- |1999 |Julie and the Cadillacs |- |2001 |[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|Валадар пярсцёнкаў: Брацтва Пярсцёнка]] |- |2002 |[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|Валадар пярсцёнкаў: Дзве Вежы]] |- | rowspan="2" |2003 |[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] |- |{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Seed of Chucky}} |- | rowspan="3" |2005 |{{Не перакладзена 5|On a Clear Day (фільм, 2005)|On a Clear Day|4=On a Clear Day (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Stories of Lost Souls}} |- |{{Не перакладзена 5|Midsummer Dream}} |- |2006 |{{Не перакладзена 5|The Flying Scotsman (фільм, 2006)|The Flying Scotsman|4=The Flying Scotsman (2006 film)}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|Stone of Destiny (фільм, 2008)|Stone of Destiny|4=Stone of Destiny (2008 film)}} |- |2009 |{{Не перакладзена 5|Shoe at Your Foot}} |- | rowspan="2" |2010 |{{Не перакладзена 5|Pimp (фільм, 2010)|Pimp|4=Pimp (2010 film)}} |- |Glenn, the Flying Robot |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Irvine Welsh's Ecstasy}} |- | rowspan="3" |2012 |{{Не перакладзена 5|The Forger (фільм, 2011)|The Forger|4=The Forger (2011 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Dorothy and the Witches of Oz}} |- |{{Не перакладзена 5|Space Milkshake}} |- |2014 |[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]] |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Mara and the Firebringer}} |- | rowspan="2" |2016 |Stoner Express |- |White Island |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Tell It to the Bees}} |- | rowspan="4" |2021 |{{Не перакладзена 5|The Loud House Movie}} |- |{{Не перакладзена 5|An Intrusion}} |- |{{Не перакладзена 5|Walking with Herb}} |- |Invisible Manners |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|4=The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Dog Man (фільм, 2025)|Dog Man|4=Dog Man (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|Taggart}} | |- | 1999 | Coming Soon | |- | 2002 | {{Не перакладзена 5|Still Game}} | |- | 2004 | ''Instant Credit'' | |- | 2007 | ''Save Angel Hope'' | |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Empty (тэлесерыял)|Empty|4=Empty (TV series)}} | |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Moby Dick (серыял)|Moby Dick|4=Moby Dick (2011 miniseries)}} | |- | 2012 | {{Не перакладзена 5|Casualty (тэлесерыял)|Casualty|4=Casualty (TV series)}} | |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|Wild Things with Dominic Monaghan}} | |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Motive (тэлесерыял)|Motive|4=Motive (TV series)}} | |- | rowspan="3" | 2017 | {{Не перакладзена 5|Sofia the First}} | |- | {{Не перакладзена 5|Snowfall (тэлесерыял)|Snowfall|4=Snowfall (TV series)}} | |- | [[Сімпсаны]] | |- | 2018, 2020 | {{Не перакладзена 5|Outlander (тэлесерыял)|Outlander|4=Outlander (TV series)}} | |- | 2019 | [[Анатомія жарсці]] | |- | 2020 | {{Не перакладзена 5|Hollywood (серыял)|Hollywood|4=Hollywood (miniseries)}} | |- | 2021 | {{Не перакладзена 5|Doom Patrol (тэлесерыял)|Doom Patrol|4=Doom Patrol (TV series)}} | |- | rowspan="2" | 2022 | {{Не перакладзена 5|NCIS: Hawaiʻi}} | |- | {{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} | |- | rowspan="2" | 2023 | [[The Legend of Vox Machina]] | |- | {{Не перакладзена 5|That's My Jam (тэлесерыял)|That's My Jam|4=That's My Jam (British TV series)}} | |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|The Wingfeather Saga}} | |- | 2025 | Billy and Dom Eat the World | |- | 2025 | {{Не перакладзена 5|Washington Black (тэлесерыял)|Washington Black|4=Washington Black (TV series)}} | |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Макбет (п’еса)|Макбет|4=Macbeth}} |- | rowspan="2" | 2024 | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Rosencrantz and Guildenstern Are Dead}} |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | {{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля (відэагульня)|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|4=The Lord of the Rings: The Return of the King (video game)}} |- | 2004 год | [[The Battle for Middle-Earth|Валадар пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем’е]] |- | 2006 г. | {{Не перакладзена 5|The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth II: The Rise of the Witch-king}} |- | 2013 год | {{Не перакладзена 5|Lego The Lord of the Rings (відэагульня)|Lego The Lord of the Rings|4=Lego The Lord of the Rings (video game)}} |- | 2019 год | {{Не перакладзена 5|Magic: The Gathering Arena||4=}} |- | 2020, 2022 | {{Не перакладзена 5|The Elder Scrolls Online}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} q38rci8j18k9utvrjvclttp47wx4aq9 Ачамчыра (пункт базавання) 0 805599 5122821 2026-04-06T19:32:53Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне}} '''Ачамчыра''' — ваенна-марская база<ref>{{Cite web |last=Billingsley |first=Dodge |date=2024-01-03 |title=Russia Signs Agreement To Open Naval Base In Abkhazia - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/russia-signs-agreement-to-open-naval-base-in-abkhazia/ |access-date=2025-06-10 |language=en-US}}</ref>. Размешчана прыкладна за 5 кіламетраў на...» 5122821 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ачамчыра''' — ваенна-марская база<ref>{{Cite web |last=Billingsley |first=Dodge |date=2024-01-03 |title=Russia Signs Agreement To Open Naval Base In Abkhazia - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/russia-signs-agreement-to-open-naval-base-in-abkhazia/ |access-date=2025-06-10 |language=en-US}}</ref>. Размешчана прыкладна за 5 кіламетраў на паўночны захад ад [[Ачамчыра]] і прыкладна за 40 кіламетраў ад раздзяляльнай лініі паміж часткова прызнанай [[Рэспубліка Абхазія|Рэспублікай Абхазія]] і [[Грузія]]й. Пункт першапачаткова ўзнік як грамадзянскі порт (пабудаваны ў [[1933]]—[[1935]] гадах). У [[1940]] годзе перапрафіляваны для флоту [[Пагранічныя войскі КДБ СССР|памежнай аховы НКУС]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] служыў базай для патрульных катэраў і для хованкі падводных лодак у штучных каналах. У ходзе [[Вайна ў Абхазіі (1992—1993)|абхазска-грузінскай вайны 1992—1993 гадоў]] трапіў пад кантроль абхазскіх войск. Да 2000-х гадоў выкарыстоўваўся і як ваенны, і як грамадзянскі порт. У [[2009]] годзе перададзены для патрульных кватэраў расійскіх пагранічнікаў.<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref> У кастрычніку [[2023]] года прэзідэнт Абхазіі [[Аслан Бжанія]] абвясціў аб стварэнні новай расійскай ваенна-марской базы ў порце Ачамчыры.<ref>{{Cite web |title=Georgian worries over planned Russian naval base in Abkhazia {{!}} Eurasianet |url=https://eurasianet.org/georgian-worries-over-planned-russian-naval-base-in-abkhazia |access-date=2025-06-10 |website=[[Eurasianet]] |language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}}{{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы Расіі]][[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] jhnjm3vzrj5hjrxt00e2kk4610451aq Удзельнік:Observr1/Пясочніца 2 805600 5122842 2026-04-06T20:17:41Z Observr1 165706 Новая старонка: «== Уніфікацыя сысуноў і млекакормячых == === Катэгорыі === [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], :Катэгорыя:Сысуны Аўстра...» 5122842 wikitext text/x-wiki == Уніфікацыя сысуноў і млекакормячых == === Катэгорыі === [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], === Шаблоны === [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. === Артыкулы === [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] jzmluom8eakcunn1uqsdew6hv9juzib Модуль:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты 828 805601 5122860 2026-04-06T20:45:27Z Plaga med 116903 Новая старонка: «local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local ScribuntoUnit = require('Module:ScribuntoUnit') local suite = ScribuntoUnit:new() local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function bool(v) return not (v == nil or v == '') end function suite:test_bleach_root_qid() self:assertEquals('Q904', call('qid', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach...» 5122860 Scribunto text/plain local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local ScribuntoUnit = require('Module:ScribuntoUnit') local suite = ScribuntoUnit:new() local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function bool(v) return not (v == nil or v == '') end function suite:test_bleach_root_qid() self:assertEquals('Q904', call('qid', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_header_qid() self:assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_print_qid() self:assertEquals('Q12685666', call('print_qid', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_video_qid() self:assertEquals('Q5362638', call('video_qid', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_print_type() self:assertEquals('manga', call('print_type', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_video_type() self:assertEquals('tv series', call('video_type', { qid = 'Q904' })) end function suite:test_bleach_header_title_not_empty() self:assertTrue(bool(call('title', { qid = 'Q904' })), 'header.title пусты') end function suite:test_bleach_japanese_title_not_empty() self:assertTrue(bool(call('ja_title', { qid = 'Q904' })), 'header.ja_title пусты') end function suite:test_bleach_print_author_not_empty() self:assertTrue(bool(call('print_author', { qid = 'Q904' })), 'print.author пусты') end function suite:test_bleach_print_first_not_empty() self:assertTrue(bool(call('print_first', { qid = 'Q904' })), 'print.first пусты') end function suite:test_bleach_print_volumes_not_empty() self:assertTrue(bool(call('print_volumes', { qid = 'Q904' })), 'print.volumes пусты') end function suite:test_bleach_video_director_not_empty() self:assertTrue(bool(call('video_director', { qid = 'Q904' })), 'video.director пусты') end function suite:test_bleach_video_network_not_empty() self:assertTrue(bool(call('video_network', { qid = 'Q904' })), 'video.network пусты') end function suite:test_bleach_video_first_not_empty() self:assertTrue(bool(call('video_first', { qid = 'Q904' })), 'video.first пусты') end function suite:test_debug_contains_root_qid() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) self:assertStringContains('Q904', html, true, 'У debug-блоку няма Q904') end function suite:test_debug_mentions_selected_print() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) self:assertStringContains('selected print', html, true, 'У debug-блоку няма selected print') end function suite:test_evangelion_video_root_not_empty() self:assertTrue(bool(call('video_qid', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video_qid') end function suite:test_evangelion_video_type_not_empty() self:assertTrue(bool(call('video_type', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video.type') end local function esc(s) s = tostring(s or '') return mw.text.nowiki(s) end local function row(label, value) return '|-\n! ' .. label .. '\n| ' .. (value ~= '' and value or "''пусто''") .. '\n' end local function code(v) if v == nil or v == '' then return "''пусто''" end return '<code>' .. esc(v) .. '</code>' end local function renderCase(title, qid) local out = {} table.insert(out, '=== ' .. title .. ' ===\n') table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Поле !! Значэнне\n') table.insert(out, row('root qid', code(qid))) table.insert(out, row('header_qid', code(call('header_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_qid', code(call('print_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_qid', code(call('video_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('title', code(call('title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('ja_title', code(call('ja_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('genre', call('genre', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_type', code(call('print_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_title', code(call('print_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_author', call('print_author', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_first', code(call('print_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_last', code(call('print_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_volumes', code(call('print_volumes', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_type', code(call('video_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_title', code(call('video_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_director', call('video_director', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_music', call('video_music', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_studio', call('video_studio', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_network', call('video_network', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_first', code(call('video_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_last', code(call('video_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_runtime', code(call('video_runtime', { qid = qid })))) table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Debug box'''\n") table.insert(out, WD.debug({ args = { qid = qid } })) table.insert(out, '\n') return table.concat(out) end function suite:render(frame) local args = frame and frame.args or {} local qid = args.qid local out = {} table.insert(out, '== Unit tests ==\n') table.insert(out, self:run({ args = { displayMode = args.displayMode or 'short' } })) table.insert(out, '\n== Visual checks ==\n') if qid and qid ~= '' then table.insert(out, renderCase('Тэставы выпадак ' .. qid, qid)) else table.insert(out, renderCase('Bleach franchise', 'Q904')) table.insert(out, renderCase('Bleach manga', 'Q12685666')) table.insert(out, renderCase('Bleach anime', 'Q5362638')) table.insert(out, renderCase('Neon Genesis Evangelion', 'Q662')) end return table.concat(out) end return suite 5gszuma3749qibj1t74728fwzjvwygv 5122876 5122860 2026-04-06T21:33:39Z Plaga med 116903 5122876 Scribunto text/plain local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local p = {} local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function nonempty(v) return not (v == nil or v == '') end local function esc(s) s = tostring(s or '') return mw.text.nowiki(s) end local function code(v) if v == nil or v == '' then return "''пусто''" end return '<code>' .. esc(v) .. '</code>' end local function yesno(v) return v and '✅' or '❌' end local function addCase(rows, name, ok, details) table.insert(rows, { name = name, ok = ok, details = details or '' }) end local function row(label, value) return '|-\n! ' .. label .. '\n| ' .. (value ~= '' and value or "''пусто''") .. '\n' end local function runChecks(qid) local rows = {} local root = call('qid', { qid = qid }) local header = call('header_qid', { qid = qid }) local printQid = call('print_qid', { qid = qid }) local videoQid = call('video_qid', { qid = qid }) addCase(rows, 'root qid equals input', root == qid, 'чакалася ' .. code(qid) .. ', атрымана ' .. code(root)) addCase(rows, 'header_qid non-empty', nonempty(header), 'header_qid=' .. code(header)) addCase(rows, 'print_qid non-empty', nonempty(printQid), 'print_qid=' .. code(printQid)) addCase(rows, 'video_qid non-empty', nonempty(videoQid), 'video_qid=' .. code(videoQid)) addCase(rows, 'header title non-empty', nonempty(call('title', { qid = qid })), 'title=' .. code(call('title', { qid = qid }))) addCase(rows, 'ja_title non-empty', nonempty(call('ja_title', { qid = qid })), 'ja_title=' .. code(call('ja_title', { qid = qid }))) addCase(rows, 'genre non-empty', nonempty(call('genre', { qid = qid })), 'genre=' .. code(call('genre', { qid = qid }))) addCase(rows, 'print type non-empty', nonempty(call('print_type', { qid = qid })), 'print_type=' .. code(call('print_type', { qid = qid }))) addCase(rows, 'print author non-empty', nonempty(call('print_author', { qid = qid })), 'print_author=' .. code(call('print_author', { qid = qid }))) addCase(rows, 'print first non-empty', nonempty(call('print_first', { qid = qid })), 'print_first=' .. code(call('print_first', { qid = qid }))) addCase(rows, 'print volumes non-empty', nonempty(call('print_volumes', { qid = qid })), 'print_volumes=' .. code(call('print_volumes', { qid = qid }))) addCase(rows, 'video type non-empty', nonempty(call('video_type', { qid = qid })), 'video_type=' .. code(call('video_type', { qid = qid }))) addCase(rows, 'video director non-empty', nonempty(call('video_director', { qid = qid })), 'video_director=' .. code(call('video_director', { qid = qid }))) addCase(rows, 'video network non-empty', nonempty(call('video_network', { qid = qid })), 'video_network=' .. code(call('video_network', { qid = qid }))) addCase(rows, 'video first non-empty', nonempty(call('video_first', { qid = qid })), 'video_first=' .. code(call('video_first', { qid = qid }))) local dbg = WD.debug({ args = { qid = qid } }) addCase(rows, 'debug contains qid', type(dbg) == 'string' and dbg:find(qid, 1, true) ~= nil, 'debug has qid=' .. code(qid)) return rows end local function renderChecksTable(title, qid) local rows = runChecks(qid) local out = {} table.insert(out, '=== ' .. title .. ' ===\n') table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Тэст !! Статус !! Падрабязнасці\n') for _, r in ipairs(rows) do table.insert(out, '|-\n') table.insert(out, '| ' .. r.name .. '\n') table.insert(out, '| ' .. yesno(r.ok) .. '\n') table.insert(out, '| ' .. r.details .. '\n') end table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Visual fields'''\n") table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Поле !! Значэнне\n') table.insert(out, row('root qid', code(qid))) table.insert(out, row('header_qid', code(call('header_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_qid', code(call('print_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_qid', code(call('video_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('title', code(call('title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('ja_title', code(call('ja_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('genre', call('genre', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_type', code(call('print_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_title', code(call('print_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_author', call('print_author', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_first', code(call('print_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_last', code(call('print_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_volumes', code(call('print_volumes', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_type', code(call('video_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_title', code(call('video_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_director', call('video_director', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_music', call('video_music', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_studio', call('video_studio', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_network', call('video_network', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_first', code(call('video_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_last', code(call('video_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_runtime', code(call('video_runtime', { qid = qid })))) table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Debug box'''\n") table.insert(out, WD.debug({ args = { qid = qid } })) table.insert(out, '\n') return table.concat(out) end function p.run(frame) local args = frame and frame.args or {} local qid = args.qid local out = {} table.insert(out, '== Тэсты модуля Картка аніманга/Вікіданыя ==\n') if qid and qid ~= '' then table.insert(out, renderChecksTable('Тэставы выпадак ' .. qid, qid)) else table.insert(out, renderChecksTable('Bleach franchise', 'Q904')) table.insert(out, renderChecksTable('Bleach manga', 'Q12685666')) table.insert(out, renderChecksTable('Bleach anime', 'Q5362638')) table.insert(out, renderChecksTable('Neon Genesis Evangelion', 'Q662')) end return table.concat(out) end function p.render(frame) return p.run(frame) end return p k3jfigxceehc1wq4692r2zcazohgzvm 5122890 5122876 2026-04-06T22:45:12Z Plaga med 116903 5122890 Scribunto text/plain local p = {} local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local tests = {} local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function bool(v) return not (v == nil or v == '') end local function hasJapaneseText(s) s = tostring(s or '') return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function assertEquals(expected, actual, msg) if expected ~= actual then error((msg or 'assertEquals failed') .. ' | чакалася=' .. tostring(expected) .. ', атрымана=' .. tostring(actual), 2) end end local function assertTrue(cond, msg) if not cond then error(msg or 'assertTrue failed', 2) end end local function assertContains(needle, haystack, msg) needle = tostring(needle or '') haystack = tostring(haystack or '') if not mw.ustring.find(haystack, needle, 1, true) then error(msg or ('Не знойдзена: ' .. needle), 2) end end tests.bleach_root_qid = function() assertEquals('Q904', call('qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_qid = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_manga_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q12685666' })) end tests.bleach_anime_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q5362638' })) end tests.bleach_print_qid = function() assertEquals('Q12685666', call('print_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_qid = function() assertEquals('Q5362638', call('video_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_print_type = function() assertEquals('manga', call('print_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_type = function() assertEquals('tv series', call('video_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_title_not_empty = function() assertTrue(bool(call('title', { qid = 'Q904' })), 'header.title пусты') end tests.bleach_ja_title_has_japanese_script = function() local v = call('ja_title', { qid = 'Q904' }) assertTrue(bool(v), 'header.ja_title пусты') assertTrue(hasJapaneseText(v), 'header.ja_title не выглядае як японскі тэкст: ' .. tostring(v)) end tests.bleach_print_author_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_author', { qid = 'Q904' })), 'print.author пусты') end tests.bleach_print_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_first', { qid = 'Q904' })), 'print.first пусты') end tests.bleach_print_volumes_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_volumes', { qid = 'Q904' })), 'print.volumes пусты') end tests.bleach_video_director_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_director', { qid = 'Q904' })), 'video.director пусты') end tests.bleach_video_network_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_network', { qid = 'Q904' })), 'video.network пусты') end tests.bleach_video_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_first', { qid = 'Q904' })), 'video.first пусты') end tests.debug_contains_root_qid = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('Q904', html, 'У debug-блоку няма Q904') end tests.debug_mentions_selected_print = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('selected print', html, 'У debug-блоку няма selected print') end tests.evangelion_video_root_header_qid = function() assertEquals('Q66834583', call('header_qid', { qid = 'Q662' })) end tests.evangelion_video_root_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_qid', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video_qid') end tests.evangelion_video_type_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_type', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video.type') end local function esc(s) s = tostring(s or '') return mw.text.nowiki(s) end local function row(label, value) return '|-\n! ' .. label .. '\n| ' .. (value ~= '' and value or "''пусто''") .. '\n' end local function code(v) if v == nil or v == '' then return "''пусто''" end return '<code>' .. esc(v) .. '</code>' end local function renderCase(title, qid) local out = {} table.insert(out, '=== ' .. title .. ' ===\n') table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Поле !! Значэнне\n') table.insert(out, row('root qid', code(qid))) table.insert(out, row('header_qid', code(call('header_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_qid', code(call('print_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_qid', code(call('video_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('title', code(call('title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('ja_title', code(call('ja_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('genre', call('genre', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_type', code(call('print_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_title', code(call('print_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_author', call('print_author', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_first', code(call('print_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_last', code(call('print_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_volumes', code(call('print_volumes', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_type', code(call('video_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_title', code(call('video_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_director', call('video_director', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_music', call('video_music', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_studio', call('video_studio', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_network', call('video_network', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_first', code(call('video_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_last', code(call('video_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_runtime', code(call('video_runtime', { qid = qid })))) table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Debug box'''\n") table.insert(out, WD.debug({ args = { qid = qid } })) table.insert(out, '\n') return table.concat(out) end function p.run(frame) local args = frame and frame.args or {} local displayMode = args.displayMode or 'short' local names = {} for name in pairs(tests) do table.insert(names, name) end table.sort(names) local rows = {} local passed = 0 local failed = 0 for _, name in ipairs(names) do local ok, err = pcall(tests[name]) if ok then passed = passed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '✅', details = 'ok', }) else failed = failed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '❌', details = tostring(err), }) end end local out = {} table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Тэст !! Статус !! Падрабязнасці\n') for _, rowData in ipairs(rows) do if displayMode ~= 'short' or rowData.status ~= '✅' then table.insert(out, '|-\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.name) .. '\n') table.insert(out, '| ' .. rowData.status .. '\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.details) .. '\n') end end if displayMode == 'short' and failed == 0 then table.insert(out, '|-\n| colspan="3" | Усе тэсты прайшлі: ' .. passed .. '/' .. #names .. '\n') end table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "\n'''Вынік:''' " .. passed .. '/' .. #names .. ' прайшло; ' .. failed .. ' упала.\n') return table.concat(out) end function p.render(frame) local args = frame and frame.args or {} local qid = args.qid local out = {} table.insert(out, '== Unit tests ==\n') table.insert(out, p.run({ args = { displayMode = args.displayMode or 'short' } })) table.insert(out, '\n== Visual checks ==\n') if qid and qid ~= '' then table.insert(out, renderCase('Тэставы выпадак ' .. qid, qid)) else table.insert(out, renderCase('Bleach franchise', 'Q904')) table.insert(out, renderCase('Bleach manga', 'Q12685666')) table.insert(out, renderCase('Bleach anime', 'Q5362638')) table.insert(out, renderCase('Neon Genesis Evangelion', 'Q662')) end return table.concat(out) end function p.main(frame) return p.render(frame) end return p pg2c1elrjtpqvo4wtthrv468mpy2jx4 5122926 5122890 2026-04-06T23:56:48Z Plaga med 116903 5122926 Scribunto text/plain local p = {} local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local tests = {} local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function bool(v) return not (v == nil or v == '') end local function hasJapaneseText(s) s = tostring(s or '') return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function assertEquals(expected, actual, msg) if expected ~= actual then error((msg or 'assertEquals failed') .. ' | чакалася=' .. tostring(expected) .. ', атрымана=' .. tostring(actual), 2) end end local function assertTrue(cond, msg) if not cond then error(msg or 'assertTrue failed', 2) end end local function assertContains(needle, haystack, msg) needle = tostring(needle or '') haystack = tostring(haystack or '') if not mw.ustring.find(haystack, needle, 1, true) then error(msg or ('Не знойдзена: ' .. needle), 2) end end tests.bleach_root_qid = function() assertEquals('Q904', call('qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_qid = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_manga_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q12685666' })) end tests.bleach_anime_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q5362638' })) end tests.bleach_print_qid = function() assertEquals('Q12685666', call('print_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_qid = function() assertEquals('Q5362638', call('video_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_print_type = function() assertEquals('manga', call('print_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_type = function() assertEquals('tv series', call('video_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_title_not_empty = function() assertTrue(bool(call('title', { qid = 'Q904' })), 'header.title пусты') end tests.bleach_ja_title_has_japanese_script = function() local v = call('ja_title', { qid = 'Q904' }) assertTrue(bool(v), 'header.ja_title пусты') assertTrue(hasJapaneseText(v), 'header.ja_title не выглядае як японскі тэкст: ' .. tostring(v)) end tests.bleach_print_author_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_author', { qid = 'Q904' })), 'print.author пусты') end tests.bleach_print_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_first', { qid = 'Q904' })), 'print.first пусты') end tests.bleach_print_volumes_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_volumes', { qid = 'Q904' })), 'print.volumes пусты') end tests.bleach_video_director_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_director', { qid = 'Q904' })), 'video.director пусты') end tests.bleach_video_network_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_network', { qid = 'Q904' })), 'video.network пусты') end tests.bleach_video_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_first', { qid = 'Q904' })), 'video.first пусты') end tests.debug_contains_root_qid = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('Q904', html, 'У debug-блоку няма Q904') end tests.debug_mentions_selected_print = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('selected print', html, 'У debug-блоку няма selected print') end tests.evangelion_video_root_header_qid = function() assertEquals('Q66834583', call('header_qid', { qid = 'Q662' })) end tests.evangelion_video_root_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_qid', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video_qid') end tests.evangelion_video_type_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_type', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video.type') end tests.bleach_print_publisher_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_publisher', { qid = 'Q904' })), 'print.publisher пусты') end tests.bleach_print_magazine_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_magazine', { qid = 'Q904' })), 'print.magazine пусты') end tests.bleach_video_studio_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_studio', { qid = 'Q904' })), 'video.studio пусты') end tests.evangelion_print_dates_not_both_empty = function() local first = call('print_first', { qid = 'Q662' }) local last = call('print_last', { qid = 'Q662' }) assertTrue(bool(first) or bool(last), 'Для Evangelion print.first і print.last абодва пустыя') end local function esc(s) s = tostring(s or '') return mw.text.nowiki(s) end local function row(label, value) return '|-\n! ' .. label .. '\n| ' .. (value ~= '' and value or "''пусто''") .. '\n' end local function code(v) if v == nil or v == '' then return "''пусто''" end return '<code>' .. esc(v) .. '</code>' end local function renderCase(title, qid) local out = {} table.insert(out, '=== ' .. title .. ' ===\n') table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Поле !! Значэнне\n') table.insert(out, row('root qid', code(qid))) table.insert(out, row('header_qid', code(call('header_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_qid', code(call('print_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_qid', code(call('video_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('title', code(call('title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('ja_title', code(call('ja_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('genre', call('genre', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_type', code(call('print_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_title', code(call('print_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_author', call('print_author', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_first', code(call('print_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_last', code(call('print_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_volumes', code(call('print_volumes', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_type', code(call('video_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_title', code(call('video_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_director', call('video_director', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_music', call('video_music', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_studio', call('video_studio', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_network', call('video_network', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_first', code(call('video_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_last', code(call('video_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_runtime', code(call('video_runtime', { qid = qid })))) table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Debug box'''\n") table.insert(out, WD.debug({ args = { qid = qid } })) table.insert(out, '\n') return table.concat(out) end function p.run(frame) local args = frame and frame.args or {} local displayMode = args.displayMode or 'short' local names = {} for name in pairs(tests) do table.insert(names, name) end table.sort(names) local rows = {} local passed = 0 local failed = 0 for _, name in ipairs(names) do local ok, err = pcall(tests[name]) if ok then passed = passed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '✅', details = 'ok', }) else failed = failed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '❌', details = tostring(err), }) end end local out = {} table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Тэст !! Статус !! Падрабязнасці\n') for _, rowData in ipairs(rows) do if displayMode ~= 'short' or rowData.status ~= '✅' then table.insert(out, '|-\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.name) .. '\n') table.insert(out, '| ' .. rowData.status .. '\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.details) .. '\n') end end if displayMode == 'short' and failed == 0 then table.insert(out, '|-\n| colspan="3" | Усе тэсты прайшлі: ' .. passed .. '/' .. #names .. '\n') end table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "\n'''Вынік:''' " .. passed .. '/' .. #names .. ' прайшло; ' .. failed .. ' упала.\n') return table.concat(out) end function p.render(frame) local args = frame and frame.args or {} local qid = args.qid local out = {} table.insert(out, '== Unit tests ==\n') table.insert(out, p.run({ args = { displayMode = args.displayMode or 'short' } })) table.insert(out, '\n== Visual checks ==\n') if qid and qid ~= '' then table.insert(out, renderCase('Тэставы выпадак ' .. qid, qid)) else table.insert(out, renderCase('Bleach franchise', 'Q904')) table.insert(out, renderCase('Bleach manga', 'Q12685666')) table.insert(out, renderCase('Bleach anime', 'Q5362638')) table.insert(out, renderCase('Neon Genesis Evangelion', 'Q662')) end return table.concat(out) end function p.main(frame) return p.render(frame) end return p f7f52k9vm2a45xg319gf3l6a67actaf 5122931 5122926 2026-04-07T00:08:17Z Plaga med 116903 5122931 Scribunto text/plain local p = {} local WD = require('Module:Картка аніманга/Вікіданыя') local tests = {} local function call(field, args) args = args or {} args[1] = field return WD.get({ args = args }) end local function bool(v) return not (v == nil or v == '') end local function hasJapaneseText(s) s = tostring(s or '') return mw.ustring.find(s, '[ぁ-ゖァ-ヺ一-龯々〆〤ヶ]') ~= nil end local function assertEquals(expected, actual, msg) if expected ~= actual then error((msg or 'assertEquals failed') .. ' | чакалася=' .. tostring(expected) .. ', атрымана=' .. tostring(actual), 2) end end local function assertTrue(cond, msg) if not cond then error(msg or 'assertTrue failed', 2) end end local function assertContains(needle, haystack, msg) needle = tostring(needle or '') haystack = tostring(haystack or '') if not mw.ustring.find(haystack, needle, 1, true) then error(msg or ('Не знойдзена: ' .. needle), 2) end end tests.bleach_root_qid = function() assertEquals('Q904', call('qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_qid = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_manga_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q12685666' })) end tests.bleach_anime_header_qid_resolves_to_franchise = function() assertEquals('Q904', call('header_qid', { qid = 'Q5362638' })) end tests.bleach_print_qid = function() assertEquals('Q12685666', call('print_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_qid = function() assertEquals('Q5362638', call('video_qid', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_print_type = function() assertEquals('manga', call('print_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_video_type = function() assertEquals('tv series', call('video_type', { qid = 'Q904' })) end tests.bleach_header_title_not_empty = function() assertTrue(bool(call('title', { qid = 'Q904' })), 'header.title пусты') end tests.bleach_ja_title_has_japanese_script = function() local v = call('ja_title', { qid = 'Q904' }) assertTrue(bool(v), 'header.ja_title пусты') assertTrue(hasJapaneseText(v), 'header.ja_title не выглядае як японскі тэкст: ' .. tostring(v)) end tests.bleach_print_author_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_author', { qid = 'Q904' })), 'print.author пусты') end tests.bleach_print_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_first', { qid = 'Q904' })), 'print.first пусты') end tests.bleach_print_volumes_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_volumes', { qid = 'Q904' })), 'print.volumes пусты') end tests.bleach_video_director_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_director', { qid = 'Q904' })), 'video.director пусты') end tests.bleach_video_network_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_network', { qid = 'Q904' })), 'video.network пусты') end tests.bleach_video_first_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_first', { qid = 'Q904' })), 'video.first пусты') end tests.debug_contains_root_qid = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('Q904', html, 'У debug-блоку няма Q904') end tests.debug_mentions_selected_print = function() local html = WD.debug({ args = { qid = 'Q904' } }) assertContains('selected print', html, 'У debug-блоку няма selected print') end tests.evangelion_video_root_header_qid = function() assertEquals('Q66834583', call('header_qid', { qid = 'Q662' })) end tests.evangelion_video_root_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_qid', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video_qid') end tests.evangelion_video_type_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_type', { qid = 'Q662' })), 'Для Evangelion не вызначыўся video.type') end tests.bleach_print_publisher_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_publisher', { qid = 'Q904' })), 'print.publisher пусты') end tests.bleach_print_magazine_not_empty = function() assertTrue(bool(call('print_magazine', { qid = 'Q904' })), 'print.magazine пусты') end tests.bleach_video_studio_not_empty = function() assertTrue(bool(call('video_studio', { qid = 'Q904' })), 'video.studio пусты') end tests.evangelion_print_core_fields_not_empty = function() local printQid = call('print_qid', { qid = 'Q662' }) assertTrue(bool(printQid), 'Для Evangelion не вызначыўся print_qid') local author = call('print_author', { qid = 'Q662' }) local magazine = call('print_magazine', { qid = 'Q662' }) local volumes = call('print_volumes', { qid = 'Q662' }) assertTrue( bool(author) or bool(magazine) or bool(volumes), 'Для Evangelion print-блок не дае ні аўтара, ні часопіс, ні колькасць тамоў' ) end local function esc(s) s = tostring(s or '') return mw.text.nowiki(s) end local function row(label, value) return '|-\n! ' .. label .. '\n| ' .. (value ~= '' and value or "''пусто''") .. '\n' end local function code(v) if v == nil or v == '' then return "''пусто''" end return '<code>' .. esc(v) .. '</code>' end local function renderCase(title, qid) local out = {} table.insert(out, '=== ' .. title .. ' ===\n') table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Поле !! Значэнне\n') table.insert(out, row('root qid', code(qid))) table.insert(out, row('header_qid', code(call('header_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_qid', code(call('print_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_qid', code(call('video_qid', { qid = qid })))) table.insert(out, row('title', code(call('title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('ja_title', code(call('ja_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('genre', call('genre', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_type', code(call('print_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_title', code(call('print_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_author', call('print_author', { qid = qid }))) table.insert(out, row('print_first', code(call('print_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_last', code(call('print_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('print_volumes', code(call('print_volumes', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_type', code(call('video_type', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_title', code(call('video_title', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_director', call('video_director', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_music', call('video_music', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_studio', call('video_studio', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_network', call('video_network', { qid = qid }))) table.insert(out, row('video_first', code(call('video_first', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_last', code(call('video_last', { qid = qid })))) table.insert(out, row('video_runtime', code(call('video_runtime', { qid = qid })))) table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "'''Debug box'''\n") table.insert(out, WD.debug({ args = { qid = qid } })) table.insert(out, '\n') return table.concat(out) end function p.run(frame) local args = frame and frame.args or {} local displayMode = args.displayMode or 'short' local names = {} for name in pairs(tests) do table.insert(names, name) end table.sort(names) local rows = {} local passed = 0 local failed = 0 for _, name in ipairs(names) do local ok, err = pcall(tests[name]) if ok then passed = passed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '✅', details = 'ok', }) else failed = failed + 1 table.insert(rows, { name = name, status = '❌', details = tostring(err), }) end end local out = {} table.insert(out, '{| class="wikitable"\n') table.insert(out, '! Тэст !! Статус !! Падрабязнасці\n') for _, rowData in ipairs(rows) do if displayMode ~= 'short' or rowData.status ~= '✅' then table.insert(out, '|-\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.name) .. '\n') table.insert(out, '| ' .. rowData.status .. '\n') table.insert(out, '| ' .. esc(rowData.details) .. '\n') end end if displayMode == 'short' and failed == 0 then table.insert(out, '|-\n| colspan="3" | Усе тэсты прайшлі: ' .. passed .. '/' .. #names .. '\n') end table.insert(out, '|}\n') table.insert(out, "\n'''Вынік:''' " .. passed .. '/' .. #names .. ' прайшло; ' .. failed .. ' упала.\n') return table.concat(out) end function p.render(frame) local args = frame and frame.args or {} local qid = args.qid local out = {} table.insert(out, '== Unit tests ==\n') table.insert(out, p.run({ args = { displayMode = args.displayMode or 'short' } })) table.insert(out, '\n== Visual checks ==\n') if qid and qid ~= '' then table.insert(out, renderCase('Тэставы выпадак ' .. qid, qid)) else table.insert(out, renderCase('Bleach franchise', 'Q904')) table.insert(out, renderCase('Bleach manga', 'Q12685666')) table.insert(out, renderCase('Bleach anime', 'Q5362638')) table.insert(out, renderCase('Neon Genesis Evangelion', 'Q662')) end return table.concat(out) end function p.main(frame) return p.render(frame) end return p 6j5k3eqn7gdu69kz3e5oakm6jrgnnl4 Шаблон:Картка аніманга/тэсты 10 805602 5122862 2026-04-06T20:55:25Z Plaga med 116903 Новая старонка: «<includeonly>{{#ifeq:{{{mode|visual}}}|run | {{#invoke:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты|run|displayMode={{{displayMode|short}}}}} | {{#invoke:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты|render|qid={{{qid|}}}|displayMode={{{displayMode|short}}}}} }}</includeonly><noinclude> Дапаможны шаблон для тэставання модуля [[Модуль:Картка аніманга/Вікіданыя]]. П...» 5122862 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{mode|visual}}}|run | {{#invoke:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты|run|displayMode={{{displayMode|short}}}}} | {{#invoke:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты|render|qid={{{qid|}}}|displayMode={{{displayMode|short}}}}} }}</includeonly><noinclude> Дапаможны шаблон для тэставання модуля [[Модуль:Картка аніманга/Вікіданыя]]. Прыклады: * <code><nowiki>{{Картка аніманга/тэсты}}</nowiki></code> — unit tests + visual checks * <code><nowiki>{{Картка аніманга/тэсты|mode=run}}</nowiki></code> — толькі unit tests * <code><nowiki>{{Картка аніманга/тэсты|qid=Q904}}</nowiki></code> — visual checks для аднаго элемента </noinclude> o2vlole9x2w2cej70uq7zzgn3tybab6 5122878 5122862 2026-04-06T21:34:12Z Plaga med 116903 5122878 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Картка аніманга/Вікіданыя/тэсты|run|qid={{{qid|}}}}}</includeonly><noinclude> Дапаможны шаблон для тэставання модуля [[Модуль:Картка аніманга/Вікіданыя]]. Прыклады: * <code><nowiki>{{Картка аніманга/тэсты}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{Картка аніманга/тэсты|qid=Q904}}</nowiki></code> </noinclude> djlrt6z0amdtez2qwuw07kad8eoi76i Арфаэпія беларускай мовы 0 805603 5122864 2026-04-06T21:04:46Z Jaŭhien 59102 Новая старонка: «'''Арфаэ{{subst:націск}}пія белару{{subst:націск}}скай мо{{subst:націск}}вы''' — сукупнасць нормаў [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы, якія ахопліваюць правілы вымаўлення [[гук мовы|гукаў]] і іх спалучэнняў. == Гісторыя == Арфаэпія|А...» 5122864 wikitext text/x-wiki '''Арфаэ́пія белару́скай мо́вы''' — сукупнасць нормаў [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы, якія ахопліваюць правілы вымаўлення [[гук мовы|гукаў]] і іх спалучэнняў. == Гісторыя == [[Арфаэпія|Арфаэпічныя]] нормы беларускай літаратурнай мовы сфарміраваліся ў XIX — пачатку XX стагоддзя на аснове сістэмы вымаўлення [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] і першапачаткова вызначаліся высокай ступенню варыянтнасці. Іх станаўленню спрыяла актывізацыя тэатральнай справы (дзейнасць [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|І. Буйніцкага]], адкрыццё дзяржаўных тэатраў у [[Мінск]]у і [[Віцебск]]у ў 1920-я гады), арганізацыя рэгулярнага радыёэфіру ў 1925 годзе, публічныя лекцыі [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. В. Багдановіча]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. А. Бузука]], [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Я. В. Воўка-Левановіча]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Ю. Лёсіка]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. М. Некрашэвіча]] і іншых<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаэпія|том=1|старонкі=218}}</ref>. == Вымаўленне галосных гукаў і іх спалучэнняў == Правілы вымаўлення і напісання [[Галосныя|галосных]] у пераважнай большасці выпадкаў супадаюць. Пад [[націск]]ам усе галосныя вымаўляюцца выразна: ''р[э́]кі, [з’э́]млі, в[о́]льны, [л’о́]гкі, пр[а́]вільны, з[в’а́]зка, [в’і́]льгаць, в[ы́]бары, д[у́]мка, [z’у́]ба''<ref name="Энцыклапедыя">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаэпія|старонкі=51—52}}</ref>. У вымаўленні галосных не пад націскам адзначаюцца пэўныя асаблівасці. Ненаціскныя гукі [э], [о], [а] пасля цвёрдых [[Зычныя|зычных]] ва ўсіх складах — пераднаціскных і паслянаціскных — вымаўляюцца як выразны гук [а], толькі карацейшы за націскны ([[аканне]], на пісьме абазначаецца літарай '''а'''): ''р[а]чны́, ц[а]на́, дв[а]ры́, г[а]рады́, тр[а]ва́, с[а]давіна́, палі́ц[а]''. Галосны [э] у ненаціскным становішчы захоўвае сваё гучанне толькі ў [[Іншамоўныя словы|словах іншамоўнага паходжання]]: ''[э]по́ха, [э]кскава́тар, р[э]канстру́кцыя''. На пісьме гэтаму гуку адпавядае літара '''э'''. У некаторых словах, запазычаных праз [[Руская мова|рускую мову]], пасля [р], [ц] вымаўляецца як [ы] (на пісьме перадаецца літарай '''ы'''): ''бр[ы]зе́нт, др[ы]зі́на, інж[ы]не́р, канц[ы]ля́рыя, р[ы]со́ра''. Словы з націскнымі складамі ''ро, ло, рэ'' не падпарадкоўваюцца аканню. Не пад націскам [о], [э] у розных формах слова або ў аднакарэнных словах замяняюцца гукам [ы]: ''кр[о]ў — кр[ы]ві́, гл[о́]тка — гл[ы]то́к, бл[о́]хі — бл[ы]ха́, хр[э́]сьбіны — хр[ы]шчэ́нне''<ref name="Энцыклапедыя" />. Пасля мяккіх зычных гукі [э], [о], [а] вымаўляюцца як [а] толькі ў першым [[Склад (мова)|складзе]] перад націскам ([[яканне]], на пісьме — літара '''я'''): ''[в’а]се́лле, [л’а]со́к, [м’а]до́к, [с’а]ло́, г[л’а]дзе́ць''. У [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]у ''без'' вымаўляецца [а], калі націск падае на першы склад наступнага за імі слова: ''[н’а] ве́даў, [н’а] пры́йдзе, [б’аз] ры́бы, [б’аз] ба́цькі''. У першым пераднаціскным складзе [э] захоўваецца ў большасці запазычаных слоў: ''а[б’э]лі́ск, [б’э]нзі́н, [г’э]ро́й, [м’э]да́ль, [п’э]ро́н, [с’э]зо́н'', але ''[с’а]ржа́нт''. Ва ўсіх іншых ненаціскных складах пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах вымаўляецца [э], набліжаны да [а]: ''[з’э<sup>а</sup>л’э<sup>а</sup>]нава́ты, во́[з’э<sup>а</sup>]ра, [с’э<sup>а</sup>]ляні́н''. На месцы спрадвечнага (этымалагічнага) [а] у гэтых складах можа вымаўляцца таксама выразны гук [а]: ''[л’а]мантава́́ць, [п’а]цярня́, [ц’а]гнікі́, су́[в’а]зь'', параўнанне ''[л’а́]мант, [п’а́]ць, [ц’а́]гнеш, [в’а́]жаш''<ref name="Энцыклапедыя" />. Націскныя і ненаціскныя галосныя [і], [ы] пасля зычных у сярэдзіне слова вымаўляюцца выразна: ''[л’і́]тара, [в’і]нава́ты, назо́ў[н’і]к, пам[ы́]лка, п[ы]та́нне, дабе́гч[ы]''. Перад націскным [і] у пачатку слова і ў сярэдзіне пасля галоснага ў вымаўленні развіваецца [[Прыстаўны гук|прыстаўны зычны гук]] [й]: ''[й]і́хні, [й]і́ней, [й]і́скры, кра[й]і́на, ма[й]і́мі''. Прыстаўны [й] з’яўляецца таксама пасля галоснага, пасля апострафа і мяккага знака як перад націскным, так і перад ненаціскным [і]: ''кра[й]і́, у сям’[й]і́, у Іль[й]і́, у вы́ра[й]і, се́м’[й]і, Іль[й]іча́''. Пасля цвёрдага зычнага (акрамя [γ], [к], [х]) на стыку слоў, частак [[Складанае слова|складанага слова]] або [[Марфема|марфем]] вымаўляецца гук [ы], які на пісьме можа абазначацца як літарай '''ы''', так і літарай '''і''': ''брат [ы] сястра, пед[ы]нстыту́т, уз[ы]сці́'', але ''іх [і] няма''. Пачатковы ненаціскны [і], а таксама [[злучнік]] ''і'' пасля слова, якое заканчваецца на галосны, пры адсутнасці паўзы паміж словамі замяняецца ў вымаўленні на [й]: ''на [й]гры́шчы, маці [й] дачка, прыйшлі [й] сказалі, не [й]дзі''. Такая ж замена адбываецца і пасля [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] на галосны: ''за[й]гра́ць, па[й]сці́, вы́[й]сці''<ref name="Энцыклапедыя" />. Галосны [у] вымаўляецца выразна і ў націскным, і ў ненаціскным становішчы: ''в[у́]ліца, адв[у]чы́цца, г[у]тарко́вы, сці́сн[у]ць''. Пасля галоснага пачатковы [у] і прыназоўнік ''у'' замяняюцца на зычны [ў]: ''прыехалі [ў]чора, дарога [ў] полі, ва [ў]ніверсітэце, брата [ў]ладзіміра'' (Уладзіміра), на [ў]рале (на Урале), (ва ўласных назвах пачатковы гук [ў] на пісьме абазначаецца адпаведна літарай '''У''': ''ва Ушачах''). У запазычаных словах на ''-ум, -ус'' пасля галоснага гук [у] утварае самастойны склад і вымаўляецца нязменна: ''аквары[у]м, калёкві[у]м''<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях галосных [іо], [іа], [іэ] у сярэдзіне запазычаных слоў узнікае ўстаўны ([[Эпентэза|эпентэтычны]]) гук [й]: ''б[ійо́]лаг, б[ійа]ло́гія, д[ыйа]рэ́за, пац[ыйэ́]нт''<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=37—38|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. == Вымаўленне зычных гукаў і іх спалучэнняў == Зычныя гукі ў становішчы перад галоснымі вымаўляюцца выразна і нязменна: ''[дароγа], [чароды], [γрымоты]''<ref name="Даведнік" />. Перад гукамі [р], [л], [м], [н], [в], [й] зычныя вымаўляюцца выразна: ''д[р]овы, с[л]ых, з[м]ычка, с[в]абода, [бйу]''<ref name="Даведнік" />. Гук [γ] вымаўляецца працяжна. Гэты заднеязычны звонкі і шчылінны гук сустракаецца як у спрадвечна беларускіх, так і ў большасці запазычаных слоў: ''[γ]арох, а[γ]арод, [γ'э]ктар, [γ]арнізон''. [[Звонкі велярны выбухны зычны|Выбухны [г]]] вымаўляецца толькі ў некаторых запазычаных словах, у спалучэнні [зг] і на месцы [к] перад звонкімі зычнымі: ''[г]анак, [г]узік, [г]онта, [г]аза, [г]валт, [г’і]рса, шва[г’э]р, ма[зг’і], ва[г]зал'' (вакзал), ''ру[г]зак'' (рукзак), ''э[г]замен'' (экзамен), ''э[г]зэмпляр'' (экзэмпляр), ''та[г] было'' (так было)<ref name="Энцыклапедыя" />. Губна-зубны гук [в] вымаўляецца перад галоснымі: ''гала[в]а, [в]ышыня''. Пасля галоснага перад зычным і пасля галоснага ў канцы слова ён замяняецца губна-губным гукам [ў]: ''галоўка, траўка, галоў, траваў''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [ж], [ш], [ž], [ч], [р] у беларускай літаратурнай мове заўсёды цвёрдыя: ''[жы]віца, [шэ]сце, даж[žы], [ча]тыры, [ра]біна''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [ž], [z], [z’] — афрыкаты (злітныя); яны вымаўляюцца як адзін гук, які на пісьме абазначаецца дзвюма літарамі, але ад афрыкат трэба адрозніваць спалучэнні літар ''дж, дз'', якія на стыку прыстаўкі і кораня абазначаюць два гукі і вымаўляюцца раздзельна: ''а[д]-[ж]ыць, па[д]-[ж]аць, па[д]-[ж]ылкі, па[д]-[з’]емны''. Афрыката [ž] сустракаецца ў спрадвечна беларускіх словах, пераважна ў дзеясловах і аддзеяслоўных назоўніках, а таксама ў некаторых запазычаных: ''са[ž]у, са[ž]анец, агаро[ž]аны, агаро[ž]а, [ž]эмпер''. Цвёрдая афрыката [z] ужываецца ў некаторых [[Гукаперайманне|гукапераймальных]] беларускіх словах і запазычаннях з [[Польская мова|польскай мовы]]: ''[z]ынкаць, [z]вынкаць, пэн[z]аль, нэн[z]а, ксян[z]а'', а таксама на стыку слоў перад звонкім зычным: ''хлопе[z] бы прыйшоў'' (хлопец бы прыйшоў). Мяккая афрыката [z’] больш пашырана ў беларускай мове: ''[z’э]ці, [z’а]ліць, бара[z’]ба, каман[z’]ір, [z’у]на''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [д], [т] пры змякчэнні вымаўляюцца як [z’], [ц’] ([[дзеканне]] і [[цеканне]]): ''брыга[д]а — у брыга[z’э], пала[т]а — у пала[ц’э]''. У пераважнай большасці запазычаных слоў гукі [д], [т] вымаўляюцца цвёрда: ''[д]экан, [д]ывізія, [д]элегат, [т]эатр, кры[т]ыка'', але: ''[дз’у] шэс, э[ц’у]д, [ці]р, [ц’у]ль''. Перад мяккім [в’] гукі [д], [т] змякчаюцца і змяняюцца на |z’], [ц’]: ''ба[ц’]вінне, [ц’]вёрды, змяр[ц’]велы, ча[ц’]вёрты, [z’]веры, [z’]ве''. На стыку прыстаўкі і [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], у прыназоўніках, у формах [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склону [[назоўнік]]аў на ''-тва, -тво'' перад мяккім [в’] зычныя [д], [т] не памякчаюцца: ''а[д]весці, па[д]вечар, у Лі[т]ве, у харас[т]ве''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [з’], [с’], [z’], [ц’] сваім утварэннем адрозніваюцца ад адпаведных парных цвёрдых гукаў [з], [с], [z], [ц]. Пры іх вымаўленні [[язык]] прыціскаецца да пярэдняй часткі цвёрдага [[Паднябенне|паднябення]], таму яны больш мяккія. Гукі [з], [с] у адпаведнасці з правіламі літаратурнага вымаўлення памякчаюцца перад мяккімі зычнымі і ў словах, і на стыку слоў ([[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўнае]] памякчэнне): ''[з’]мена, бая[з’]лівы, [з’] дзедам, [с’]ветлы, [с’]мех, [с’] сіняга неба''. Перад заднеязычнымі мяккімі [γ’], [г’], [к’], [х’] такога памякчэння не адбываецца: ''[з]гінацца, [с]кінуць, [с]хіліцца''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [н], [л] памякчаюцца перад мяккімі [z’], [ц’], [н’], [й]: ''му[н’]дзір, на фро[н’]це, малі[н’]нік, ка[н’йа]к, насто[л’]нік''<ref name="Энцыклапедыя" />. Падоўжаныя зычныя вымаўляюцца як адзін доўгі гук: ''га[л’:]ё, пыта[н’:]е, збо[ж:]а, узвы[ш:]а''<ref name="Энцыклапедыя" />. Звонкія зычныя на канцы слова і перад глухімі вымаўляюцца як глухія, а глухія перад звонкімі — як звонкія: ''наро[т]'' (народ), ''хле[п]'' (хлеб), ''яга[т]ка'' (ягадка), ''гры[п]кі'' (грыбкі), ''ка[з’]ба'' (касьба), ''фу[д]бол'' (футбол)<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях шыпячых гукаў са свісцячымі або свісцячых з шыпячымі папярэдні гук прыпадабняецца да наступнага: ''купае[с’:]я'' (купаешся), ''у крыні[ц:]ы'' (у крынічцы), ''[ж:]аты'' (зжаты), ''пагру[шч]ык'' (пагрузчык), ''ра[шч]ысціць'' (расчысціць), ''ра[ш:]ыць'' (расшыць)<ref name="Энцыклапедыя" />. Да наступных гукаў прыпадабняюцца [д], [т] у спалучэннях ''дч, тч, дц, тц'', і гэтыя спалучэнні вымаўляюцца адпаведна як [ч:] або [ц:]: ''перакла[ч:]ык'' (перакладчык), ''пераплё[ч:]ык'' (пераплётчык); ''у ло[ц:]ы'' (у лодцы), ''у пала[ц:]ы'' (у палатцы). Спалучэнне ''зск'' вымаўляецца як [ск]: ''каўка[ск’]і'' (каўказскі); спалучэнне ''дск'' — як [цк]: ''грама[цк’]і'' (грамадскі)<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях [кл’], [бл’], [бр], [пр], [рн], [тр], калі імі заканчваецца слова, паміж зычнымі з’яўляецца [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваны]] (скарочаны) гук [ъ], падобны да [а]: ''спекта[къл’]'' (спектакль), ''ансам[бъл’]'' (ансамбль), ''ве[пър]'' (вепр), ''зу[бър]'' (зубр), ''ме[тър]'' (метр), ''го[рън]'' (горн), у некаторых спалучэннях гэта замацавалася і на пісьме (''дзёран'')<ref name="Энцыклапедыя" />. Спалучэнне ''чн'' вымаўляецца так, як пішацца: ''ру[чн]ы, па[чн]у, сма[чн]ы'', але ''яе[чн]я'' і ''яе[шн]я''. У словах, якія заканчваюцца спалучэннем [с’ц’], апошні гук вымаўляецца выразна: ''рада[с’ц’]'' (радасць), ''магчыма[с’ц’]'' (магчымасць), ''свежа[с’ц’]'' (свежасць)<ref name="Энцыклапедыя" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская фанетыка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] pfkx5uo9qo07ua2abqkxulrdrn7yf5i 5122875 5122864 2026-04-06T21:32:36Z Jaŭhien 59102 Шаблон Беларуская мова 5122875 wikitext text/x-wiki '''Арфаэ́пія белару́скай мо́вы''' — сукупнасць нормаў [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы, якія ахопліваюць правілы вымаўлення [[гук мовы|гукаў]] і іх спалучэнняў. == Гісторыя == [[Арфаэпія|Арфаэпічныя]] нормы беларускай літаратурнай мовы сфарміраваліся ў XIX — пачатку XX стагоддзя на аснове сістэмы вымаўлення [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] і першапачаткова вызначаліся высокай ступенню варыянтнасці. Іх станаўленню спрыяла актывізацыя тэатральнай справы (дзейнасць [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|І. Буйніцкага]], адкрыццё дзяржаўных тэатраў у [[Мінск]]у і [[Віцебск]]у ў 1920-я гады), арганізацыя рэгулярнага радыёэфіру ў 1925 годзе, публічныя лекцыі [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. В. Багдановіча]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. А. Бузука]], [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Я. В. Воўка-Левановіча]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Ю. Лёсіка]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. М. Некрашэвіча]] і іншых<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаэпія|том=1|старонкі=218}}</ref>. == Вымаўленне галосных гукаў і іх спалучэнняў == Правілы вымаўлення і напісання [[Галосныя|галосных]] у пераважнай большасці выпадкаў супадаюць. Пад [[націск]]ам усе галосныя вымаўляюцца выразна: ''р[э́]кі, [з’э́]млі, в[о́]льны, [л’о́]гкі, пр[а́]вільны, з[в’а́]зка, [в’і́]льгаць, в[ы́]бары, д[у́]мка, [z’у́]ба''<ref name="Энцыклапедыя">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаэпія|старонкі=51—52}}</ref>. У вымаўленні галосных не пад націскам адзначаюцца пэўныя асаблівасці. Ненаціскныя гукі [э], [о], [а] пасля цвёрдых [[Зычныя|зычных]] ва ўсіх складах — пераднаціскных і паслянаціскных — вымаўляюцца як выразны гук [а], толькі карацейшы за націскны ([[аканне]], на пісьме абазначаецца літарай '''а'''): ''р[а]чны́, ц[а]на́, дв[а]ры́, г[а]рады́, тр[а]ва́, с[а]давіна́, палі́ц[а]''. Галосны [э] у ненаціскным становішчы захоўвае сваё гучанне толькі ў [[Іншамоўныя словы|словах іншамоўнага паходжання]]: ''[э]по́ха, [э]кскава́тар, р[э]канстру́кцыя''. На пісьме гэтаму гуку адпавядае літара '''э'''. У некаторых словах, запазычаных праз [[Руская мова|рускую мову]], пасля [р], [ц] вымаўляецца як [ы] (на пісьме перадаецца літарай '''ы'''): ''бр[ы]зе́нт, др[ы]зі́на, інж[ы]не́р, канц[ы]ля́рыя, р[ы]со́ра''. Словы з націскнымі складамі ''ро, ло, рэ'' не падпарадкоўваюцца аканню. Не пад націскам [о], [э] у розных формах слова або ў аднакарэнных словах замяняюцца гукам [ы]: ''кр[о]ў — кр[ы]ві́, гл[о́]тка — гл[ы]то́к, бл[о́]хі — бл[ы]ха́, хр[э́]сьбіны — хр[ы]шчэ́нне''<ref name="Энцыклапедыя" />. Пасля мяккіх зычных гукі [э], [о], [а] вымаўляюцца як [а] толькі ў першым [[Склад (мова)|складзе]] перад націскам ([[яканне]], на пісьме — літара '''я'''): ''[в’а]се́лле, [л’а]со́к, [м’а]до́к, [с’а]ло́, г[л’а]дзе́ць''. У [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]у ''без'' вымаўляецца [а], калі націск падае на першы склад наступнага за імі слова: ''[н’а] ве́даў, [н’а] пры́йдзе, [б’аз] ры́бы, [б’аз] ба́цькі''. У першым пераднаціскным складзе [э] захоўваецца ў большасці запазычаных слоў: ''а[б’э]лі́ск, [б’э]нзі́н, [г’э]ро́й, [м’э]да́ль, [п’э]ро́н, [с’э]зо́н'', але ''[с’а]ржа́нт''. Ва ўсіх іншых ненаціскных складах пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах вымаўляецца [э], набліжаны да [а]: ''[з’э<sup>а</sup>л’э<sup>а</sup>]нава́ты, во́[з’э<sup>а</sup>]ра, [с’э<sup>а</sup>]ляні́н''. На месцы спрадвечнага (этымалагічнага) [а] у гэтых складах можа вымаўляцца таксама выразны гук [а]: ''[л’а]мантава́́ць, [п’а]цярня́, [ц’а]гнікі́, су́[в’а]зь'', параўнанне ''[л’а́]мант, [п’а́]ць, [ц’а́]гнеш, [в’а́]жаш''<ref name="Энцыклапедыя" />. Націскныя і ненаціскныя галосныя [і], [ы] пасля зычных у сярэдзіне слова вымаўляюцца выразна: ''[л’і́]тара, [в’і]нава́ты, назо́ў[н’і]к, пам[ы́]лка, п[ы]та́нне, дабе́гч[ы]''. Перад націскным [і] у пачатку слова і ў сярэдзіне пасля галоснага ў вымаўленні развіваецца [[Прыстаўны гук|прыстаўны зычны гук]] [й]: ''[й]і́хні, [й]і́ней, [й]і́скры, кра[й]і́на, ма[й]і́мі''. Прыстаўны [й] з’яўляецца таксама пасля галоснага, пасля апострафа і мяккага знака як перад націскным, так і перад ненаціскным [і]: ''кра[й]і́, у сям’[й]і́, у Іль[й]і́, у вы́ра[й]і, се́м’[й]і, Іль[й]іча́''. Пасля цвёрдага зычнага (акрамя [γ], [к], [х]) на стыку слоў, частак [[Складанае слова|складанага слова]] або [[Марфема|марфем]] вымаўляецца гук [ы], які на пісьме можа абазначацца як літарай '''ы''', так і літарай '''і''': ''брат [ы] сястра, пед[ы]нстыту́т, уз[ы]сці́'', але ''іх [і] няма''. Пачатковы ненаціскны [і], а таксама [[злучнік]] ''і'' пасля слова, якое заканчваецца на галосны, пры адсутнасці паўзы паміж словамі замяняецца ў вымаўленні на [й]: ''на [й]гры́шчы, маці [й] дачка, прыйшлі [й] сказалі, не [й]дзі''. Такая ж замена адбываецца і пасля [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] на галосны: ''за[й]гра́ць, па[й]сці́, вы́[й]сці''<ref name="Энцыклапедыя" />. Галосны [у] вымаўляецца выразна і ў націскным, і ў ненаціскным становішчы: ''в[у́]ліца, адв[у]чы́цца, г[у]тарко́вы, сці́сн[у]ць''. Пасля галоснага пачатковы [у] і прыназоўнік ''у'' замяняюцца на зычны [ў]: ''прыехалі [ў]чора, дарога [ў] полі, ва [ў]ніверсітэце, брата [ў]ладзіміра'' (Уладзіміра), на [ў]рале (на Урале), (ва ўласных назвах пачатковы гук [ў] на пісьме абазначаецца адпаведна літарай '''У''': ''ва Ушачах''). У запазычаных словах на ''-ум, -ус'' пасля галоснага гук [у] утварае самастойны склад і вымаўляецца нязменна: ''аквары[у]м, калёкві[у]м''<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях галосных [іо], [іа], [іэ] у сярэдзіне запазычаных слоў узнікае ўстаўны ([[Эпентэза|эпентэтычны]]) гук [й]: ''б[ійо́]лаг, б[ійа]ло́гія, д[ыйа]рэ́за, пац[ыйэ́]нт''<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=37—38|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. == Вымаўленне зычных гукаў і іх спалучэнняў == Зычныя гукі ў становішчы перад галоснымі вымаўляюцца выразна і нязменна: ''[дароγа], [чароды], [γрымоты]''<ref name="Даведнік" />. Перад гукамі [р], [л], [м], [н], [в], [й] зычныя вымаўляюцца выразна: ''д[р]овы, с[л]ых, з[м]ычка, с[в]абода, [бйу]''<ref name="Даведнік" />. Гук [γ] вымаўляецца працяжна. Гэты заднеязычны звонкі і шчылінны гук сустракаецца як у спрадвечна беларускіх, так і ў большасці запазычаных слоў: ''[γ]арох, а[γ]арод, [γ'э]ктар, [γ]арнізон''. [[Звонкі велярны выбухны зычны|Выбухны [г]]] вымаўляецца толькі ў некаторых запазычаных словах, у спалучэнні [зг] і на месцы [к] перад звонкімі зычнымі: ''[г]анак, [г]узік, [г]онта, [г]аза, [г]валт, [г’і]рса, шва[г’э]р, ма[зг’і], ва[г]зал'' (вакзал), ''ру[г]зак'' (рукзак), ''э[г]замен'' (экзамен), ''э[г]зэмпляр'' (экзэмпляр), ''та[г] было'' (так было)<ref name="Энцыклапедыя" />. Губна-зубны гук [в] вымаўляецца перад галоснымі: ''гала[в]а, [в]ышыня''. Пасля галоснага перад зычным і пасля галоснага ў канцы слова ён замяняецца губна-губным гукам [ў]: ''галоўка, траўка, галоў, траваў''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [ж], [ш], [ž], [ч], [р] у беларускай літаратурнай мове заўсёды цвёрдыя: ''[жы]віца, [шэ]сце, даж[žы], [ча]тыры, [ра]біна''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [ž], [z], [z’] — афрыкаты (злітныя); яны вымаўляюцца як адзін гук, які на пісьме абазначаецца дзвюма літарамі, але ад афрыкат трэба адрозніваць спалучэнні літар ''дж, дз'', якія на стыку прыстаўкі і кораня абазначаюць два гукі і вымаўляюцца раздзельна: ''а[д]-[ж]ыць, па[д]-[ж]аць, па[д]-[ж]ылкі, па[д]-[з’]емны''. Афрыката [ž] сустракаецца ў спрадвечна беларускіх словах, пераважна ў дзеясловах і аддзеяслоўных назоўніках, а таксама ў некаторых запазычаных: ''са[ž]у, са[ž]анец, агаро[ž]аны, агаро[ž]а, [ž]эмпер''. Цвёрдая афрыката [z] ужываецца ў некаторых [[Гукаперайманне|гукапераймальных]] беларускіх словах і запазычаннях з [[Польская мова|польскай мовы]]: ''[z]ынкаць, [z]вынкаць, пэн[z]аль, нэн[z]а, ксян[z]а'', а таксама на стыку слоў перад звонкім зычным: ''хлопе[z] бы прыйшоў'' (хлопец бы прыйшоў). Мяккая афрыката [z’] больш пашырана ў беларускай мове: ''[z’э]ці, [z’а]ліць, бара[z’]ба, каман[z’]ір, [z’у]на''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [д], [т] пры змякчэнні вымаўляюцца як [z’], [ц’] ([[дзеканне]] і [[цеканне]]): ''брыга[д]а — у брыга[z’э], пала[т]а — у пала[ц’э]''. У пераважнай большасці запазычаных слоў гукі [д], [т] вымаўляюцца цвёрда: ''[д]экан, [д]ывізія, [д]элегат, [т]эатр, кры[т]ыка'', але: ''[дз’у] шэс, э[ц’у]д, [ці]р, [ц’у]ль''. Перад мяккім [в’] гукі [д], [т] змякчаюцца і змяняюцца на |z’], [ц’]: ''ба[ц’]вінне, [ц’]вёрды, змяр[ц’]велы, ча[ц’]вёрты, [z’]веры, [z’]ве''. На стыку прыстаўкі і [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], у прыназоўніках, у формах [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склону [[назоўнік]]аў на ''-тва, -тво'' перад мяккім [в’] зычныя [д], [т] не памякчаюцца: ''а[д]весці, па[д]вечар, у Лі[т]ве, у харас[т]ве''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [з’], [с’], [z’], [ц’] сваім утварэннем адрозніваюцца ад адпаведных парных цвёрдых гукаў [з], [с], [z], [ц]. Пры іх вымаўленні [[язык]] прыціскаецца да пярэдняй часткі цвёрдага [[Паднябенне|паднябення]], таму яны больш мяккія. Гукі [з], [с] у адпаведнасці з правіламі літаратурнага вымаўлення памякчаюцца перад мяккімі зычнымі і ў словах, і на стыку слоў ([[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўнае]] памякчэнне): ''[з’]мена, бая[з’]лівы, [з’] дзедам, [с’]ветлы, [с’]мех, [с’] сіняга неба''. Перад заднеязычнымі мяккімі [γ’], [г’], [к’], [х’] такога памякчэння не адбываецца: ''[з]гінацца, [с]кінуць, [с]хіліцца''<ref name="Энцыклапедыя" />. Гукі [н], [л] памякчаюцца перад мяккімі [z’], [ц’], [н’], [й]: ''му[н’]дзір, на фро[н’]це, малі[н’]нік, ка[н’йа]к, насто[л’]нік''<ref name="Энцыклапедыя" />. Падоўжаныя зычныя вымаўляюцца як адзін доўгі гук: ''га[л’:]ё, пыта[н’:]е, збо[ж:]а, узвы[ш:]а''<ref name="Энцыклапедыя" />. Звонкія зычныя на канцы слова і перад глухімі вымаўляюцца як глухія, а глухія перад звонкімі — як звонкія: ''наро[т]'' (народ), ''хле[п]'' (хлеб), ''яга[т]ка'' (ягадка), ''гры[п]кі'' (грыбкі), ''ка[з’]ба'' (касьба), ''фу[д]бол'' (футбол)<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях шыпячых гукаў са свісцячымі або свісцячых з шыпячымі папярэдні гук прыпадабняецца да наступнага: ''купае[с’:]я'' (купаешся), ''у крыні[ц:]ы'' (у крынічцы), ''[ж:]аты'' (зжаты), ''пагру[шч]ык'' (пагрузчык), ''ра[шч]ысціць'' (расчысціць), ''ра[ш:]ыць'' (расшыць)<ref name="Энцыклапедыя" />. Да наступных гукаў прыпадабняюцца [д], [т] у спалучэннях ''дч, тч, дц, тц'', і гэтыя спалучэнні вымаўляюцца адпаведна як [ч:] або [ц:]: ''перакла[ч:]ык'' (перакладчык), ''пераплё[ч:]ык'' (пераплётчык); ''у ло[ц:]ы'' (у лодцы), ''у пала[ц:]ы'' (у палатцы). Спалучэнне ''зск'' вымаўляецца як [ск]: ''каўка[ск’]і'' (каўказскі); спалучэнне ''дск'' — як [цк]: ''грама[цк’]і'' (грамадскі)<ref name="Энцыклапедыя" />. У спалучэннях [кл’], [бл’], [бр], [пр], [рн], [тр], калі імі заканчваецца слова, паміж зычнымі з’яўляецца [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваны]] (скарочаны) гук [ъ], падобны да [а]: ''спекта[къл’]'' (спектакль), ''ансам[бъл’]'' (ансамбль), ''ве[пър]'' (вепр), ''зу[бър]'' (зубр), ''ме[тър]'' (метр), ''го[рън]'' (горн), у некаторых спалучэннях гэта замацавалася і на пісьме (''дзёран'')<ref name="Энцыклапедыя" />. Спалучэнне ''чн'' вымаўляецца так, як пішацца: ''ру[чн]ы, па[чн]у, сма[чн]ы'', але ''яе[чн]я'' і ''яе[шн]я''. У словах, якія заканчваюцца спалучэннем [с’ц’], апошні гук вымаўляецца выразна: ''рада[с’ц’]'' (радасць), ''магчыма[с’ц’]'' (магчымасць), ''свежа[с’ц’]'' (свежасць)<ref name="Энцыклапедыя" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская фанетыка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 5cu80pcnvsv2g5vjwobg27m24lv43qo Модуль:ScribuntoUnit 828 805604 5122867 2026-04-06T21:11:47Z Plaga med 116903 Новая старонка: «------------------------------------------------------------------------------- -- Unit tests for Scribunto. ------------------------------------------------------------------------------- require('strict') local DebugHelper = {} local ScribuntoUnit = {} ScribuntoUnit.__meta = {} -- The cfg table contains all localisable strings and configuration, to make it -- easier to port this module to another wiki. local cfg = mw.loadData('Module:ScribuntoUnit/config...» 5122867 Scribunto text/plain ------------------------------------------------------------------------------- -- Unit tests for Scribunto. ------------------------------------------------------------------------------- require('strict') local DebugHelper = {} local ScribuntoUnit = {} ScribuntoUnit.__meta = {} -- The cfg table contains all localisable strings and configuration, to make it -- easier to port this module to another wiki. local cfg = mw.loadData('Module:ScribuntoUnit/config') ------------------------------------------------------------------------------- -- Concatenates keys and values, ideal for displaying a template or parser function argument table. -- @param keySeparator glue between key and value (defaults to " = ") -- @param separator glue between different key-value pairs (defaults to ", ") -- @example concatWithKeys({a = 1, b = 2, c = 3}, ' => ', ', ') => "a => 1, b => 2, c => 3" -- function DebugHelper.concatWithKeys(table, keySeparator, separator) keySeparator = keySeparator or ' = ' separator = separator or ', ' local concatted = '' local i = 1 local first = true local unnamedArguments = true for k, v in pairs(table) do if first then first = false else concatted = concatted .. separator end if k == i and unnamedArguments then i = i + 1 concatted = concatted .. tostring(v) else unnamedArguments = false concatted = concatted .. tostring(k) .. keySeparator .. tostring(v) end end return concatted end ------------------------------------------------------------------------------- -- Compares two tables recursively (non-table values are handled correctly as well). -- @param ignoreMetatable if false, t1.__eq is used for the comparison -- function DebugHelper.deepCompare(t1, t2, ignoreMetatable) local type1 = type(t1) local type2 = type(t2) if type1 ~= type2 then return false end if type1 ~= 'table' then return t1 == t2 end local metatable = getmetatable(t1) if not ignoreMetatable and metatable and metatable.__eq then return t1 == t2 end for k1, v1 in pairs(t1) do local v2 = t2[k1] if v2 == nil or not DebugHelper.deepCompare(v1, v2) then return false end end for k2, v2 in pairs(t2) do if t1[k2] == nil then return false end end return true end ------------------------------------------------------------------------------- -- Raises an error with stack information -- @param details a table with error details -- - should have a 'text' key which is the error message to display -- - a 'trace' key will be added with the stack data -- - and a 'source' key with file/line number -- - a metatable will be added for error handling -- function DebugHelper.raise(details, level) level = (level or 1) + 1 details.trace = debug.traceback('', level) details.source = string.match(details.trace, '^%s*stack traceback:%s*(%S*: )') -- setmetatable(details, { -- __tostring: function() return details.text end -- }) error(details, level) end ------------------------------------------------------------------------------- -- when used in a test, that test gets ignored, and the skipped count increases by one. -- function ScribuntoUnit:markTestSkipped() DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, skipped = true}, 3) end ------------------------------------------------------------------------------- -- Unconditionally fail a test -- @param message optional description of the test -- function ScribuntoUnit:fail(message) DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = "Test failed", message = message}, 2) end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that the input is true -- @param message optional description of the test -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertTrue(actual, message, level) if not actual then DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s is true", tostring(actual)), message = message}, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that the input is false -- @param message optional description of the test -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertFalse(actual, message, level) if actual then DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s is false", tostring(actual)), message = message}, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks an input string contains the expected string -- @param message optional description of the test -- @param plain search is made with a plain string instead of a ustring pattern -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertStringContains(pattern, s, plain, message, level) if type(pattern) ~= 'string' then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format("Pattern type error (expected string, got %s)", type(pattern)), message = message }, 2 + (level or 0)) end if type(s) ~= 'string' then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format("String type error (expected string, got %s)", type(s)), message = message }, 2 + (level or 0)) end if not mw.ustring.find(s, pattern, nil, plain) then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format('Failed to find %s "%s" in string "%s"', plain and "plain string" or "pattern", pattern, s), message = message }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks an input string doesn't contain the expected string -- @param message optional description of the test -- @param plain search is made with a plain string instead of a ustring pattern -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertNotStringContains(pattern, s, plain, message, level) if type(pattern) ~= 'string' then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format("Pattern type error (expected string, got %s)", type(pattern)), message = message }, 2 + (level or 0)) end if type(s) ~= 'string' then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format("String type error (expected string, got %s)", type(s)), message = message }, 2 + (level or 0)) end local i, j = mw.ustring.find(s, pattern, nil, plain) if i then local match = mw.ustring.sub(s, i, j) DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = mw.ustring.format('Found match "%s" for %s "%s"', match, plain and "plain string" or "pattern", pattern), message = message }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that an input has the expected value. -- @param message optional description of the test -- @example assertEquals(4, add(2,2), "2+2 should be 4") -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertEquals(expected, actual, message, level) if type(expected) == 'number' and type(actual) == 'number' then self:assertWithinDelta(expected, actual, 1e-8, message, (level or 0) + 1) elseif expected ~= actual then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s equals expected %s", tostring(actual), tostring(expected)), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that an input does not have the expected value. -- @param message optional description of the test -- @example assertNotEquals(5, add(2,2), "2+2 should not be 5") -- @param level optional number to raise error stack level by -- function ScribuntoUnit:assertNotEquals(expected, actual, message, level) if type(expected) == 'number' and type(actual) == 'number' then self:assertNotWithinDelta(expected, actual, 1e-8, message, (level or 0) + 1) elseif expected == actual then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s does not equal expected %s", tostring(actual), tostring(expected)), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Validates that both the expected and actual values are numbers -- @param message optional description of the test -- @param level number to raise error stack level by -- local function validateNumbers(expected, actual, message, level) if type(expected) ~= "number" then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Expected value %s is not a number", tostring(expected)), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 3 + level) end if type(actual) ~= "number" then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Actual value %s is not a number", tostring(actual)), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 3 + level) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that 'actual' is within 'delta' of 'expected'. -- @param message optional description of the test -- @param level optional number to raise error stack level by -- @example assertWithinDelta(1/3, 3/9, 0.000001, "3/9 should be 1/3") function ScribuntoUnit:assertWithinDelta(expected, actual, delta, message, level) validateNumbers(expected, actual, message, level or 0) local diff = expected - actual if diff < 0 then diff = - diff end -- instead of importing math.abs if diff > delta then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %f is within %f of expected %f", actual, delta, expected), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that 'actual' is not within 'delta' of 'expected'. -- @param message optional description of the test -- @param level optional number to raise error stack level by -- @example assertNotWithinDelta(1/3, 2/3, 0.000001, "1/3 should not be 2/3") function ScribuntoUnit:assertNotWithinDelta(expected, actual, delta, message, level) validateNumbers(expected, actual, message, level or 0) local diff = expected - actual if diff < 0 then diff = - diff end -- instead of importing math.abs if diff <= delta then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %f is not within %f of expected %f", actual, delta, expected), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that a table has the expected value (including sub-tables). -- @param message optional description of the test -- @param level optional number to raise error stack level by -- @example assertDeepEquals({{1,3}, {2,4}}, partition(odd, {1,2,3,4})) function ScribuntoUnit:assertDeepEquals(expected, actual, message, level) if not DebugHelper.deepCompare(expected, actual) then if type(expected) == 'table' then expected = mw.dumpObject(expected) end if type(actual) == 'table' then actual = mw.dumpObject(actual) end DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s equals expected %s", tostring(actual), tostring(expected)), actual = actual, expected = expected, message = message, }, 2 + (level or 0)) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that a wikitext gives the expected result after processing. -- @param message optional description of the test -- @example assertResultEquals("Hello world", "{{concat|Hello|world}}") function ScribuntoUnit:assertResultEquals(expected, text, message) local frame = self.frame local actual = frame:preprocess(text) if expected ~= actual then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s equals expected %s after preprocessing", text, tostring(expected)), actual = actual, actualRaw = text, expected = expected, message = message, }, 2) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that two wikitexts give the same result after processing. -- @param message optional description of the test -- @example assertSameResult("{{concat|Hello|world}}", "{{deleteLastChar|Hello world!}}") function ScribuntoUnit:assertSameResult(text1, text2, message) local frame = self.frame local processed1 = frame:preprocess(text1) local processed2 = frame:preprocess(text2) if processed1 ~= processed2 then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s equals expected %s after preprocessing", processed1, processed2), actual = processed1, actualRaw = text1, expected = processed2, expectedRaw = text2, message = message, }, 2) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that a parser function gives the expected output. -- @param message optional description of the test -- @example assertParserFunctionEquals("Hello world", "msg:concat", {"Hello", " world"}) function ScribuntoUnit:assertParserFunctionEquals(expected, pfname, args, message) local frame = self.frame local actual = frame:callParserFunction{ name = pfname, args = args} if expected ~= actual then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s with args %s equals expected %s after preprocessing", DebugHelper.concatWithKeys(args), pfname, expected), actual = actual, actualRaw = pfname, expected = expected, message = message, }, 2) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks that a template gives the expected output. -- @param message optional description of the test -- @example assertTemplateEquals("Hello world", "concat", {"Hello", " world"}) function ScribuntoUnit:assertTemplateEquals(expected, template, args, message) local frame = self.frame local actual = frame:expandTemplate{ title = template, args = args} if expected ~= actual then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = string.format("Failed to assert that %s with args %s equals expected %s after preprocessing", DebugHelper.concatWithKeys(args), template, expected), actual = actual, actualRaw = template, expected = expected, message = message, }, 2) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks whether a function throws an error -- @param fn the function to test -- @param expectedMessage optional the expected error message -- @param message optional description of the test -- @param varargs optional arguments to be passed to fn function ScribuntoUnit:assertThrows(fn, expectedMessage, message, ...) local succeeded, actualMessage = pcall(fn, ...) if succeeded then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, text = 'Expected exception but none was thrown', message = message, }, 2) end -- For strings, strip the line number added to the error message actualMessage = type(actualMessage) == 'string' and string.match(actualMessage, 'Module:[^:]*:[0-9]*: (.*)') or actualMessage local messagesMatch = DebugHelper.deepCompare(expectedMessage, actualMessage) if expectedMessage and not messagesMatch then DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, expected = expectedMessage, actual = actualMessage, text = string.format('Expected exception with message %s, but got message %s', tostring(expectedMessage), tostring(actualMessage) ), message = message }, 2) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Checks whether a function doesn't throw an error -- @param fn the function to test -- @param message optional description of the test -- @param varargs optional arguments to be passed to fn function ScribuntoUnit:assertDoesNotThrow(fn, message, ...) local succeeded, actualMessage = pcall(fn, ...) if succeeded then return end -- For strings, strip the line number added to the error message actualMessage = type(actualMessage) == 'string' and string.match(actualMessage, 'Module:[^:]*:[0-9]*: (.*)') or actualMessage DebugHelper.raise({ ScribuntoUnit = true, actual = actualMessage, text = string.format('Expected no exception, but got exception with message %s', tostring(actualMessage) ), message = message }, 2) end ------------------------------------------------------------------------------- -- Set up metatable ScribuntoUnit.__meta.__index = ScribuntoUnit function ScribuntoUnit.__meta:__newindex(key, value) if type(key) == "string" and key:find('^test') and type(value) == "function" then -- Store test functions in the order they were defined table.insert(self._tests, {name = key, test = value}) else rawset(self, key, value) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Creates a new test suite. -- function ScribuntoUnit.new() local self = {} self._tests = {} setmetatable(self, ScribuntoUnit.__meta) self.run = function(frame) return ScribuntoUnit.run(self, frame) end return self end ------------------------------------------------------------------------------- -- Resets global counters -- function ScribuntoUnit:init(frame) self.frame = frame or mw.getCurrentFrame() self.successCount = 0 self.failureCount = 0 self.skipCount = 0 self.results = {} end ------------------------------------------------------------------------------- -- Runs a single testcase -- @param name test nume -- @param test function containing assertions -- function ScribuntoUnit:runTest(name, test) local success, details = pcall(test, self) if success then self.successCount = self.successCount + 1 table.insert(self.results, {name = name, success = true}) elseif type(details) ~= 'table' or not details.ScribuntoUnit then -- a real error, not a failed assertion self.failureCount = self.failureCount + 1 table.insert(self.results, {name = name, error = true, message = 'Lua error -- ' .. tostring(details)}) elseif details.skipped then self.skipCount = self.skipCount + 1 table.insert(self.results, {name = name, skipped = true}) else self.failureCount = self.failureCount + 1 local message = details.source or "" if details.message then message = message .. details.message .. "\n" end message = message .. details.text table.insert(self.results, {name = name, error = true, message = message, expected = details.expected, actual = details.actual, testname = details.message}) end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Runs all tests and displays the results. -- function ScribuntoUnit:runSuite(frame) self:init(frame) for i, testDetails in ipairs(self._tests) do self:runTest(testDetails.name, testDetails.test) end return { successCount = self.successCount, failureCount = self.failureCount, skipCount = self.skipCount, results = self.results, } end ------------------------------------------------------------------------------- -- #invoke entry point for running the tests. -- Can be called without a frame, in which case it will use mw.log for output -- @param displayMode see displayResults() -- function ScribuntoUnit:run(frame) local testData = self:runSuite(frame) if frame and frame.args then return self:displayResults(testData, frame.args.displayMode or 'table') else return self:displayResults(testData, 'log') end end ------------------------------------------------------------------------------- -- Displays test results -- @param displayMode: 'table', 'log' or 'short' -- function ScribuntoUnit:displayResults(testData, displayMode) if displayMode == 'table' then return self:displayResultsAsTable(testData) elseif displayMode == 'log' then return self:displayResultsAsLog(testData) elseif displayMode == 'short' then return self:displayResultsAsShort(testData) else error('unknown display mode') end end function ScribuntoUnit:displayResultsAsLog(testData) if testData.failureCount > 0 then mw.log('FAILURES!!!') elseif testData.skipCount > 0 then mw.log('Some tests could not be executed without a frame and have been skipped. Invoke this test suite as a template to run all tests.') end mw.log(string.format('Assertions: success: %d, error: %d, skipped: %d', testData.successCount, testData.failureCount, testData.skipCount)) mw.log('-------------------------------------------------------------------------------') for _, result in ipairs(testData.results) do if result.error then mw.log(string.format('%s: %s', result.name, result.message)) end end end function ScribuntoUnit:displayResultsAsShort(testData) local text = string.format(cfg.shortResultsFormat, testData.successCount, testData.failureCount, testData.skipCount) if testData.failureCount > 0 then text = '<span class="error">' .. text .. '</span>' end return text end function ScribuntoUnit:displayResultsAsTable(testData) local successIcon, failIcon = self.frame:preprocess(cfg.successIndicator), self.frame:preprocess(cfg.failureIndicator) local text = '' if testData.failureCount > 0 then local msg = mw.message.newRawMessage(cfg.failureSummary, testData.failureCount):plain() msg = self.frame:preprocess(msg) if cfg.failureCategory then msg = cfg.failureCategory .. msg end text = text .. failIcon .. ' ' .. msg .. '\n' else text = text .. successIcon .. ' ' .. cfg.successSummary .. '\n' end text = text .. '{| class="wikitable scribunto-test-table"\n' text = text .. '!\n! ' .. cfg.nameString .. '\n! ' .. cfg.expectedString .. '\n! ' .. cfg.actualString .. '\n' for _, result in ipairs(testData.results) do text = text .. '|-\n' if result.error then text = text .. '| ' .. failIcon .. '\n| ' if (result.expected and result.actual) then local name = result.name if result.testname then name = name .. ' / ' .. result.testname end text = text .. mw.text.nowiki(name) .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(tostring(result.expected)) .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(tostring(result.actual)) .. '\n' else text = text .. mw.text.nowiki(result.name) .. '\n| ' .. ' colspan="2" | ' .. mw.text.nowiki(result.message) .. '\n' end else text = text .. '| ' .. successIcon .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(result.name) .. '\n|\n|\n' end end text = text .. '|}\n' return text end return ScribuntoUnit 58htetoyxf7g7y06e67x1vm4yuesfy6 Модуль:ScribuntoUnit/config 828 805605 5122868 2026-04-06T21:16:14Z Plaga med 116903 Новая старонка: «-- The cfg table, created by this module, contains all localisable strings and -- configuration, to make it easier to port this module to another wiki. local cfg = {} -- Do not edit this line. -- The successIndicator and failureIndicator are in the first column of the -- wikitable produced as output and indicate whether the test passed. These two -- strings are preprocessed by frame.preprocess. -- successIndicator: if the test passes -- failureIndicator: i...» 5122868 Scribunto text/plain -- The cfg table, created by this module, contains all localisable strings and -- configuration, to make it easier to port this module to another wiki. local cfg = {} -- Do not edit this line. -- The successIndicator and failureIndicator are in the first column of the -- wikitable produced as output and indicate whether the test passed. These two -- strings are preprocessed by frame.preprocess. -- successIndicator: if the test passes -- failureIndicator: if the test fails cfg.successIndicator = "{{tick}}" cfg.failureIndicator = "{{cross}}" -- The names of the columns Name, Expected and Actual (the other three columns, -- in this order) cfg.nameString = "Name" cfg.expectedString = "Expected" cfg.actualString = "Actual" -- The string at the top used to indicate all tests passed. cfg.successSummary = "All tests passed." -- The string at the top used to indicate one or more tests failed. $1 is -- replaced by the number of tests that failed. This string is preprocessed by -- frame.preprocess. cfg.failureSummary = "'''$1 {{PLURAL:$1|test|tests}} failed'''." -- Format string for a short display of the tests in displayResultsAsShort. -- This format string is passed directly to string.format. cfg.shortResultsFormat = "success: %d, error: %d, skipped: %d" -- Category added to pages that fail one or more tests. Set to nil to disable -- categorisation of pages that fail one or more tests. cfg.failureCategory = "[[Category:Failed Lua testcases using Module:ScribuntoUnit]]" -- Finally, return the configuration table. return cfg -- Do not edit this line. oocd1sl459mwsdylkxl8dxfudn74htq Сафія Гурэвіч 0 805606 5122877 2026-04-06T21:34:05Z Аляксандр Белы 46814 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1341618935|Sofia Gurevitsh]]» 5122877 wikitext text/x-wiki   '''Соф'я Гурэвіч''' (1880–1942) — [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйская]] асветніца. Яна была заснавальніцай гімназіі імя Соф'і Гурэвіч, сярэдняй школы ў [[Вільня|Вільні]], якая прапагандавала выкарыстанне [[Ідыш|ідыша]] як паважанай мовы ва ўсіх мэтах, у тым ліку ў адукацыі. == Біяграфія == Яна нарадзілася ў [[Мінск|Мінску]], яе бацька быў гандляром лесам і быў дастаткова заможным, каб адправіць яе ў школу для арыстакратычных жанчын у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], [[Расія]] , дзе яна вывучала [[Педагогіка|педагогіку]] і [[прыродазнаўчыя навукі]] . Яна выкладала ў рускіх школах каля [[Віцебск|Вітэбска]], перш чым пераехаць у Вільню ў 1905 годзе (паводле Каца; Харшаў кажа, што ў 1902 годзе). У той час Вільня пачала падтрымліваць шэраг школ на ідышы рознага ўзроўню. Разам з Гурэвічам, Двейрэ (Дэбора) Куперштэйн; 1854–1939) таксама заснавала школу для дзяўчынак, у якой спачатку выкладанне вялося на рускай мове, перш чым у 1920 годзе зрабіла смелы пераход на выкладанне цалкам на ідышы. Яе школа спачатку прапаноўвала толькі чатыры класы, але потым пашырылася, каб прапанаваць яшчэ чатыры. Гімназія жа Гурэвіч адразу пачыналася як сярэдняя школа для яўрэйскіх дзяўчат у той час, калі гэта было навінкай. Пасля Першай сусветнай вайны, калі яна была адной з дзвюх сярэдніх школ на ідышы ў Вільні, акадэмія стала сумеснай навучальнай установай. Акадэмія Гурэвіч скончыла шмат выпускнікоў абодвух палоў, якія перажылі [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] і працавалі навукоўцамі, мастакамі, бібліятэкарамі, пісьменнікамі і педагогамі ў [[Ізраіль|Ізраілі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і самой Літве. Адзін з іх, Аарон Гарон, напісаў мемуары пра гімназію пад назвай «Соф'я Гурэвіч і яе Віленская акадэмія» («Sófye Gurévitsh un ir vílner gimnázye»), якія былі апублікаваныя ў 1995 годзе ў ''Оксфардскім выданні на ідышы 3'' ; ён аддаў належнае Гурэвіч за свае дасягненні. Іншы выпускнік, Бенджамін Харшаў, які выкладаў у Ельскім універсітэце, распавядае пра акадэмію ў вуснай гісторыі ў рамках [[Wexler Oral History Project|праекта вуснай гісторыі Векслера]] ; яго маці, якая выкладала ў школе, узяла на сябе кіраўніцтва, калі Гурэвіч была вымушана пакінуць яе. У 1930-я гады Вільня перайшла пад кантроль Польшчы, і навучальныя ўстановы на ідышы былі ў цэлым забароненыя. Гурэвіч, у прыватнасці, была забароненая, бо не размаўляла па-польску. Яна з'ехала з Вільні ў Расію, дзе ў яе было два браты, якія былі высокапастаўленымі чыноўнікамі ў Міністэрстве цяжкай прамысловасці. Яна памерла ў Горках . == Глядзіце таксама == == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Мецэнаты Расіі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Літве]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] n4adptixdipp3wrqp0qhmprppx77yag 5122881 5122877 2026-04-06T21:40:24Z Аляксандр Белы 46814 вычытка першая 5122881 wikitext text/x-wiki   '''Сафія Гурэвіч''' (2 студзеня 1880, [[Мінск]] –1942, [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]]) — [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйская]] асветніца. Яна была заснавальніцай прыватнай гімназіі, сярэдняй школы ў міжваеннай [[Вільня|Вільні]], якая прапагандавала выкарыстанне [[Ідыш|ідыша]] як паважанай мовы ва ўсіх мэтах, у тым ліку ў адукацыі. == Біяграфія == Яна нарадзілася ў [[Мінск|Мінску]], яе бацька быў гандляром лесам і быў дастаткова заможным, каб адправіць яе ў школу для арыстакратычных жанчын у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], [[Расія]] , дзе яна вывучала [[Педагогіка|педагогіку]] і [[прыродазнаўчыя навукі]]. Яна выкладала ў рускіх школах каля [[Віцебск|Вітэбска]], перш чым пераехаць у Вільню ў 1905 годзе (паводле Каца; Харшаў кажа, што ў 1902 годзе). У той час Вільня пачала падтрымліваць шэраг школ на ідышы рознага ўзроўню. Разам з Гурэвічам, Двейрэ (Дэбора) Куперштэйн; 1854–1939) таксама заснавала школу для дзяўчынак, у якой спачатку выкладанне вялося на рускай мове, перш чым у 1920 годзе зрабіла смелы пераход на выкладанне цалкам на ідышы. Яе школа спачатку прапаноўвала толькі чатыры класы, але потым пашырылася, каб прапанаваць яшчэ чатыры. Гімназія жа Гурэвіч адразу пачыналася як сярэдняя школа для яўрэйскіх дзяўчат у той час, калі гэта было навінкай. Пасля Першай сусветнай вайны, калі яна была адной з дзвюх сярэдніх школ на ідышы ў Вільні, акадэмія стала сумеснай навучальнай установай. Акадэмія Гурэвіч скончыла шмат выпускнікоў абодвух палоў, якія перажылі [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] і працавалі навукоўцамі, мастакамі, бібліятэкарамі, пісьменнікамі і педагогамі ў [[Ізраіль|Ізраілі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і самой Літве. Адзін з іх, Аарон Гарон, напісаў мемуары пра гімназію пад назвай «Соф'я Гурэвіч і яе Віленская гімназія» («Sófye Gurévitsh un ir vílner gimnázye»), якія былі апублікаваныя ў 1995 годзе ў ''Оксфардскім выданні на ідышы 3'' ; ён аддаў належнае Гурэвіч за свае дасягненні. Іншы выпускнік, Бенджамін Харшаў, які выкладаў у Ельскім універсітэце, распавядае пра акадэмію ў вуснай гісторыі ў рамках [[Wexler Oral History Project|праекта вуснай гісторыі Векслера]]; яго маці, якая выкладала ў школе, узяла на сябе кіраўніцтва, калі Гурэвіч была вымушана пакінуць яе. У 1930-я гады Вільня перайшла пад кантроль Польшчы, і навучальныя ўстановы на ідышы былі ў цэлым забароненыя. Гурэвіч, у прыватнасці, была забароненая, бо не размаўляла па-польску. Яна з'ехала з Вільні ў Расію, дзе ў яе было два браты, якія былі высокапастаўленымі чыноўнікамі ў Міністэрстве цяжкай прамысловасці. Яна памерла ў Горкім (цяпер Ніжні Ноўгарад). == Глядзіце таксама == == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Мецэнаты Расіі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Літве]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] moumtj3hemqf983rcjnrp4vhmzlfj1e 5122966 5122881 2026-04-07T05:19:50Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122966 wikitext text/x-wiki '''Сафія Гурэвіч''' (2 студзеня 1880, [[Мінск]] –1942, [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]]) — [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйская]] асветніца. Яна была заснавальніцай прыватнай гімназіі, сярэдняй школы ў міжваеннай [[Вільня|Вільні]], якая прапагандавала выкарыстанне [[Ідыш|ідыша]] як паважанай мовы ва ўсіх мэтах, у тым ліку ў адукацыі. == Біяграфія == Яна нарадзілася ў [[Мінск|Мінску]], яе бацька быў гандляром лесам і быў дастаткова заможным, каб адправіць яе ў школу для арыстакратычных жанчын у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], [[Расія]] , дзе яна вывучала [[Педагогіка|педагогіку]] і [[прыродазнаўчыя навукі]]. Яна выкладала ў рускіх школах каля [[Віцебск|Вітэбска]], перш чым пераехаць у Вільню ў 1905 годзе (паводле Каца; Харшаў кажа, што ў 1902 годзе). У той час Вільня пачала падтрымліваць шэраг школ на ідышы рознага ўзроўню. Разам з Гурэвічам, Двейрэ (Дэбора) Куперштэйн; 1854–1939) таксама заснавала школу для дзяўчынак, у якой спачатку выкладанне вялося на рускай мове, перш чым у 1920 годзе зрабіла смелы пераход на выкладанне цалкам на ідышы. Яе школа спачатку прапаноўвала толькі чатыры класы, але потым пашырылася, каб прапанаваць яшчэ чатыры. Гімназія жа Гурэвіч адразу пачыналася як сярэдняя школа для яўрэйскіх дзяўчат у той час, калі гэта было навінкай. Пасля Першай сусветнай вайны, калі яна была адной з дзвюх сярэдніх школ на ідышы ў Вільні, акадэмія стала сумеснай навучальнай установай. Акадэмія Гурэвіч скончыла шмат выпускнікоў абодвух палоў, якія перажылі [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] і працавалі навукоўцамі, мастакамі, бібліятэкарамі, пісьменнікамі і педагогамі ў [[Ізраіль|Ізраілі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і самой Літве. Адзін з іх, Аарон Гарон, напісаў мемуары пра гімназію пад назвай «Соф'я Гурэвіч і яе Віленская гімназія» («Sófye Gurévitsh un ir vílner gimnázye»), якія былі апублікаваныя ў 1995 годзе ў ''Оксфардскім выданні на ідышы 3'' ; ён аддаў належнае Гурэвіч за свае дасягненні. Іншы выпускнік, Бенджамін Харшаў, які выкладаў у Ельскім універсітэце, распавядае пра акадэмію ў вуснай гісторыі ў рамках [[Wexler Oral History Project|праекта вуснай гісторыі Векслера]]; яго маці, якая выкладала ў школе, узяла на сябе кіраўніцтва, калі Гурэвіч была вымушана пакінуць яе. У 1930-я гады Вільня перайшла пад кантроль Польшчы, і навучальныя ўстановы на ідышы былі ў цэлым забароненыя. Гурэвіч, у прыватнасці, была забароненая, бо не размаўляла па-польску. Яна з'ехала з Вільні ў Расію, дзе ў яе было два браты, якія былі высокапастаўленымі чыноўнікамі ў Міністэрстве цяжкай прамысловасці. Яна памерла ў Горкім (цяпер Ніжні Ноўгарад). == Глядзіце таксама == == Спасылкі == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Мецэнаты Расіі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Літве]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] l1bhd5zjlwbezcrn30dybedlhkf9jdt Удзельнік:Plaga med/animanga-test 2 805607 5122879 2026-04-06T21:34:32Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Картка аніманга/тэсты}}» 5122879 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/тэсты}} 2jn20gtes5l09x3794a5s93fr8ejj4d Размовы:Сафія Гурэвіч 1 805608 5122882 2026-04-06T21:42:18Z Аляксандр Белы 46814 /* Гэты артыкул створаны ў рамках марафона «WikiGap 2026 Belarus». */ новы падраздзел 5122882 wikitext text/x-wiki == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == <nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]<nowiki>}}</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 7 красавіка 2026 (+03) pdq7eizqnw9alq6gip1u80mltjvp5mx Катэгорыя:Фальклор ЗША 14 805609 5122885 2026-04-06T22:30:41Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Folklore of the United States}} [[Катэгорыя:Фальклор паводле краін|ЗША]] [[Катэгорыя:Культура ЗША]] [[Катэгорыя:Фальклор Паўночнай Амерыкі]]» 5122885 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Folklore of the United States}} [[Катэгорыя:Фальклор паводле краін|ЗША]] [[Катэгорыя:Культура ЗША]] [[Катэгорыя:Фальклор Паўночнай Амерыкі]] 9zxbebofb70z3484su2fcun5qvsvwce Ніна Мікалаеўна Чураба 0 805610 5122886 2026-04-06T22:36:38Z Rabbi Mendl 19651 Пачатак новага артыкула 5122886 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]], выкладала ў [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер n9xlrbkyrczhag4szupmjbf05x9tkgi 5122887 5122886 2026-04-06T22:42:04Z Rabbi Mendl 19651 крыніца 5122887 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]], выкладала ў [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ Раённыя будні: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»] cjab1cxyjqrzk372z46tle4ynqevmid 5122888 5122887 2026-04-06T22:44:15Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ афармленне 5122888 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]], выкладала ў [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 b7qk7po8z02ryrmztjninb4nf5wc1zx 5122891 5122888 2026-04-06T22:48:34Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ дапаўненне 5122891 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]], выкладала ў [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 9vtxuwd0tum1sd5aypf9x8jv2hnc03j 5122894 5122891 2026-04-06T22:54:28Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5122894 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]], выкладала ў [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 knoyhvyj4ft5do20mtkond5e4jcg8f2 5122895 5122894 2026-04-06T22:58:08Z Rabbi Mendl 19651 дапаўненне 5122895 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва), выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 gvcv8342op56fbuj0u1023fm39g5s12 5122896 5122895 2026-04-06T23:04:59Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5122896 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва), 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 q7w7lch1bw3o9y4ud8dlxsjq76x691n 5122897 5122896 2026-04-06T23:08:31Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5122897 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. Скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва), 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 f9j1u1cz33xne2mabx7x0blunwtxj7j 5122899 5122897 2026-04-06T23:16:47Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5122899 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва), 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 4l4lxxqdflsc148j16w8v71ssqqp1xi 5122902 5122899 2026-04-06T23:24:21Z Rabbi Mendl 19651 /* Выстаўкі і мастацкія праекты */ дапаўненне 5122902 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва), 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Прыцуд» — выстаўка адбывалася з 13.04.2023 года ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 ru7za6kfis1l0y9mdh8fv8p4hmxqxz7 5122906 5122902 2026-04-06T23:29:28Z Rabbi Mendl 19651 дапаўненне 5122906 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн». Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Прыцуд» — выстаўка адбывалася з 13.04.2023 па 14.05.2023 года ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 n7g8k5g92doraa6yu2qlwf9k5n3n3vq 5122907 5122906 2026-04-06T23:30:38Z Rabbi Mendl 19651 /* Выстаўкі і мастацкія праекты */ афармленне 5122907 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн». Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 i6q7wo9h3dzk127keivq7o4o3331q2z 5122909 5122907 2026-04-06T23:32:47Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5122909 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 7x7k93t9gppp1hbsz6dw3r0a8balgt2 5122911 5122909 2026-04-06T23:35:05Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5122911 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. З пачатку 1990-х гадоў прымае ўдзел у абласных, рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах і пленэрах. З [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] года з'яўляецца членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 0sn9rkxa9yczsf7z2p2urowyq5kgbpu 5122928 5122911 2026-04-07T00:02:47Z Rabbi Mendl 19651 /* Выстаўкі і мастацкія праекты */ дапаўненне 5122928 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. З пачатку 1990-х гадоў прымае ўдзел у абласных, рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах і пленэрах. З [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] года з'яўляецца членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * Удзел у міжнародным пленэры памяці мастака [[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслава Жукоўскага]] ў музее-сядзібе «Архангельскае», 2019 год<ref>[https://arhangelskoe.su/news/otkrytie-vystavki-podnoshenie-s-yu-zhukovskomu/?special_version=Y Дзяржаўны музей-сядзіба «Архангельскае». Адкрыццё выставы ў гонар Станіслава Жукоўскага, 26.10.2019]</ref>. * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref> * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref> == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 quora9eqdullztuoyr8zb6oxbaj7ijf 5122934 5122928 2026-04-07T00:12:08Z Rabbi Mendl 19651 /* Выстаўкі і мастацкія праекты */ 5122934 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. З пачатку 1990-х гадоў прымае ўдзел у абласных, рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах і пленэрах. З [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] года з'яўляецца членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * Удзел у міжнародным пленэры памяці мастака [[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслава Жукоўскага]] ў музее-сядзібе «Архангельскае», 2019 год<ref>[https://arhangelskoe.su/news/otkrytie-vystavki-podnoshenie-s-yu-zhukovskomu/?special_version=Y Дзяржаўны музей-сядзіба «Архангельскае». Адкрыццё выставы ў гонар Станіслава Жукоўскага, 26.10.2019]</ref>. * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref>. * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref>. * Персанальная выстаўка ў мастацкай галерэі «Універсітэт культуры» ў Мінску, адкрыццё адбылося 3.03.1926. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 kaboe4d8eqcgnqjyg55alx6kdks4u6r 5122995 5122934 2026-04-07T07:39:10Z Rabbi Mendl 19651 +шаблон 5122995 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} {{цёзкі2|Чураба}} '''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася верасня 1959 года ў Брэсце. Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову. У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг<ref>[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]</ref>. З пачатку 1990-х гадоў прымае ўдзел у абласных, рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах і пленэрах. З [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] года з'яўляецца членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]]. == Выстаўкі і мастацкія праекты == * Удзел у міжнародным пленэры памяці мастака [[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслава Жукоўскага]] ў музее-сядзібе «Архангельскае», 2019 год<ref>[https://arhangelskoe.su/news/otkrytie-vystavki-podnoshenie-s-yu-zhukovskomu/?special_version=Y Дзяржаўны музей-сядзіба «Архангельскае». Адкрыццё выставы ў гонар Станіслава Жукоўскага, 26.10.2019]</ref>. * «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года<ref>[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]</ref>. * «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года <ref>[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]</ref>. * Персанальная выстаўка ў мастацкай галерэі «Універсітэт культуры» ў Мінску, адкрыццё адбылося 3.03.1926. == Сям’я == * Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер * Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф * Дачка — Марыяна (нар. 1987), дызайнер == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022 * [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025 jmbjd9gqat363hh056gsmqc6d716njc Бігфут 0 805611 5122901 2026-04-06T23:22:42Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347464924|Bigfoot]]» 5122901 wikitext text/x-wiki {{Картка персанажа}} '''Бігфут''' (таксама вядомы як '''Сасквоч)''' — вялікая валасатая [[міфічная істота]], якая, як кажуць, жыве ў лясах [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], асабліва на паўночным захадзе Ціхага акіяна.<ref name="Bartholomew20092">{{cite journal|last1=Bartholomew|first1=Robert E.|last2=Regal|first2=Brian|title=From wild man to monster: the historical evolution of bigfoot in New York State|journal=Voices: The Journal of New York Folklore|date=2009|volume=35|issue=3|access-date=6 December 2023|url=https://link.gale.com/apps/doc/A218112087/AONE?u=anon~1d2f6431&sid=googleScholar&xid=aa9170f1|issn=1551-7268|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216154017/https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&u=anon~1d2f6431&id=GALE%7CA218112087&v=2.1&it=r&sid=googleScholar&asid=aa9170f1|url-status=live}}</ref><ref name="Regal20112">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="BIGFOOT-DEFINITIONS">Example definitions include:</ref> Бігфут фігуруе як у амерыканскім, так і ў канадскім фальклоры, а з сярэдзіны 20-га стагоддзя стаў культурным сімвалам, пранікаючы ў папулярную культуру і становячыся прадметам уласнай субкультуры.<ref>{{cite web|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|title=So, Why Do People Believe In Bigfoot Anyway?|website=alumni.berkeley.edu|date=June 28, 2018|publisher=Cal Alumni Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302050546/https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|archive-date=March 2, 2021|access-date=March 16, 2021|last1=Eliot|first1=Krissy}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|title=Bigfoot's pop culture footprint|work=[[Los Angeles Times]]|date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020110109/https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|archive-date=October 20, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live}}</ref> Фанаты Бігфута, напрыклад, прыхільнікі [[Псеўданавука|псеўданавукі]] [[Крыптазаалогія|крыптазаалогіі]], прапанавалі розныя сумнеўныя доказы яго існавання, у тым ліку неафіцыйныя заявы аб назіраннях, а таксама меркаваныя фатаграфіі, відэа- і аўдыёзапісы, экзэмпляры валасоў і злепкі вялікіх слядоў.<ref name="Rossi20152">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Regal">{{cite journal|last1=Regal|first1=Brian|title=Entering Dubious Realms: Grover Krantz, Science, and Sasquatch|journal=Annals of Science|date=13 Feb 2009|volume=66|issue=1|pages=83–102|doi=10.1080/00033790802202421|pmid=19831199|s2cid=23736660|issn=0003-3790}}</ref><ref name="Daegling2004b">{{cite book|last1=Daegling|first1=David J.|title=Bigfoot exposed: an anthropologist examines America's enduring legend|year=2004|publisher=Rowman Altamira|isbn=0-7591-0538-3|url=https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5|access-date=March 16, 2021|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216153959/https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5#v=snippet&q=bigfoot%20evidence&f=false|url-status=live}}</ref><ref name="Williams20142">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref> Аднак доказы ўяўляюць сабой спалучэнне [[Фальклор|фальклору]], няправільнай інфармацыі і [[Містыфікацыя|містыфікацый]], такім чынам істота не з'яўляецца сапраўднай жывой жывёлай.<ref name="Regal2011">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="Rossi2015">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Williams2014">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref><ref name="Frangou et al 2013">{{cite book|last1=Frangou|first1=Anna|last2=Ladle|first2=Richard J.|last3=Malhado|first3=Ana C.M.|last4=Whitaker|first4=Robert J.|editor1-last=Brooks|editor1-first=Anathea|editor2-last=Arico|editor2-first=Salvatore|title=Tracking Key Trends in Biodiversity Science and Policy: based on the proceedings of a UNESCO International Conference on Biodiversity Science and Policy|year=2013|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-001118-5|page=50|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bkvFDkFzcC8C&pg=PA50|chapter=Wildlife in a warming world}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|title=Bigfoot hoax exposed (again) and other infamous hoaxes|website=seattlepi.com|date=April 7, 2014|publisher=[[Seattle Post-Intelligencer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610014409/https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|archive-date=June 10, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live|last1=Pappas|first1=Evan}}</ref><ref name="Crair1">{{cite journal|last1=Crair|first1=Ben|title=Why Do So Many People Still Want to Believe in Bigfoot?|journal=Smithsonian Magazine|date=September 2018|url=https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|access-date=February 28, 2023|archive-date=December 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217082643/https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|url-status=live}}</ref> [[Фалькларыстыка|Фалькларысты]] тлумачаць феномен Бігфута спалучэннем розных фактараў і крыніц, у тым ліку еўрапейскай фігуры дзікага чалавека, народных казак і [[Індзейцы|культур карэннага насельніцтва]].<ref name="Forth20072">{{cite journal|last1=Forth|first1=Gregory|title=Images of the Wildman Inside and Outside Europe|journal=Folklore|date=2007|volume=118|issue=3|pages=261–281|doi=10.1080/00155870701621772|s2cid=161789895}}</ref><ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|title=People Say They've Seen Bigfoot — Can We Really Rule Out That Possibility?|website=yahoo.com|date=August 5, 2021|publisher=[[Yahoo!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806153009/https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|archive-date=August 6, 2021|access-date=August 6, 2021|url-status=live|last1=Blitz|first1=Matt}}</ref> Прыклады падобных міфаў пра дзікіх, пакрытых валасамі гуманоідаў існуюць па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|title=Tracking the Legend of Bigfoot|author=McClelland|first=John|website=statemuseum.arizona.edu|date=October 2011|publisher=[[Arizona State Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103221317/https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|archive-date=January 3, 2022|access-date=January 3, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|title=Using Folklore to Tackle Bigfoot: 'Animal Planet' Comes to USU|author=McNeill|first=Lynne|website=usu.edu|date=March 8, 2012|publisher=[[Utah State University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227174859/https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|archive-date=December 27, 2021|access-date=December 27, 2021|url-status=live}}</ref> == Апісанне == Бігфута часта апісваюць як вялікую, мускулістую і двухногую істоту, падобную да чалавека або [[Чалавекападобныя малпы|малпы]], пакрытую чорнай, цёмна-карычневай або цёмна-чырванаватай поўсцю.<ref name="skepdic">{{cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}</ref><ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|year=2008|title=Sasquatch|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|access-date=April 7, 2013|archive-date=May 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515045710/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых апісанняў, яго рост ацэньваецца прыкладна 1,8—2,7 метра, прычым у некаторых апісаннях істоты дасягалі вышыні 3—4,5 метраў.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|title=Sasquatch|website=merriam-webster.com|publisher=[[Merriam-Webster]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424085438/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|archive-date=April 24, 2019|access-date=May 11, 2021|url-status=live}}</ref> Некаторыя меркаваныя назіранні апісваюць Бігфута як больш чалавека, чым малпу,<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|title=Bigfoot or moose? Possible sighting shocks, excites residents of small B.C. community|author=Boivin|first=John|website=globalnews.ca|date=January 16, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> асабліва што тычыцца твару.<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|title=Bigfoot in Canada: Inside the hunt for proof — or at least a good photo|author=Aziz|first=Saba|website=globalnews.ca|date=August 14, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/canada/article/no-joke-bc-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot/|title='No joke': B.C. minister laughs off lawsuit claiming proof of Bigfoot|website=ctvnews.ca|date=October 31, 2017|publisher=[[CTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://www.ctvnews.ca/canada/no-joke-b-c-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot-1.3656876|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> У 1971 годзе некалькі чалавек у горадзе Далес, штат Арэгон, падалі заяву ў паліцыю, у якой апісвалася «разрослая малпа», і адзін з мужчын сцвярджаў, што ўбачыў істоту ў прыцэле сваёй вінтоўкі, але не змог прымусіць сябе стрэліць, таму што «яна выглядала больш падобнай на чалавека, чым на жывёлу».<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|title=Giant Hairy Apes in the North Woods: A Bigfoot Study|author=Cahill|first=Tim|website=rollingstone.com|date=May 10, 1973|publisher=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225223630/https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|archive-date=February 25, 2022|access-date=February 25, 2022|url-status=live}}</ref> [[Файл:Pie_Grande.jpg|міні|254x254пкс|Мастацкая выява снежнага чалавека]] Сярод распаўсюджаных апісанняў — шырокія плечы, адсутнасць бачнай шыі і доўгія рукі, што многія скептыкі тлумачаць няправільнай ідэнтыфікацыяй мядзведзя, які стаяў вертыкальна.<ref>{{cite news|last1=Brulliard|first1=Karin|title=Is bigfoot just an upright-walking bear? We asked the experts.|url=https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|access-date=March 18, 2021|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 5, 2016|archive-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104145406/https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых меркаваных начных назіраннях сцвярджалася, што вочы істоты «свяціліся» жоўтым або чырвоным колерам.<ref>{{cite news|last1=Hodgin|first1=Carrie|title=Glowing Red-Eyes: Bigfoot Sightings Reported At Night In Mocksville|url=https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|work=[[WFMY-TV]]|access-date=March 18, 2021|agency=|publisher=[[CBS News]]|date=January 11, 2019|archive-date=May 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523104012/https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|url-status=live}}</ref> Аднак бляск вачэй адсутнічае ў людзей або іншых вядомых [[Гамініды|чалавекападобных малпаў]], таму прапанаваныя тлумачэнні павышанага бляску вачэй у лесе ўключаюць соў, янотаў або апосумаў, якія сядзелі на лісці, або мядзведзяў, якія стаялі вертыкальна.<ref>{{cite web|url=https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|title=Bigfoot Eyeshine: A Contradiction|website=centerforinquiry.org|date=September 28, 2017|publisher=[[Center for Inquiry]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616050935/https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|archive-date=June 16, 2022|access-date=March 18, 2021|url-status=live|last1=Nickell|first1=Joe}}</ref> Майкл Раг, уладальнік ''Музея адкрыццяў снежнага чалавека'', сцвярджае, што адчуў пах снежнага чалавека, заявіўшы: «Уявіце сабе скунса, які валяўся ў мёртвых жывёлах і круціўся каля смеццевых ям».<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|title='We know it's a Bigfoot because of the scream and the smell': The man who saw Sasquatch|author=Robertson|first=Michelle|website=sfgate.com|date=December 20, 2021|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221025645/https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> Сцвярджаецца, што велізарныя сляды, у гонар якіх названа гэтая істота, дасягаюць 610 мм у даўжыню і 200 мм у шырыню. Некаторыя адбіткі ступняў таксама ўтрымлівалі сляды кіпцюроў, што робіць верагодным, што яны паходзяць ад вядомых жывёл, такіх як мядзведзі, у якіх пяць пальцаў і кіпцюры.<ref name="SI_Nickell">{{Cite web|url=http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i/|title=Investigative Files: Mysterious Entities of the Pacific Northwest, Part I|author=Nickell|first=Joe|author-link=Joe Nickell|date=January 2007|publisher=[[Skeptical Inquirer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828034302/http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i|archive-date=August 28, 2011|access-date=October 20, 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|title=SDNHM – Black Bear Sign|website=|date=May 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524154832/http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|archive-date=May 24, 2010|access-date=January 25, 2022}}</ref> == Навуковы погляд == Эксперты сыходзяцца ў меркаванні, што сцвярджэнні пра існаванне снежнага чалавека не вартыя даверу.<ref name="Stewart2007">{{cite book|last1=Stewart|first1=Robert B.|title=Intelligent Design: William A. Dembski & Michael Ruse in Dialogue|date=2007|publisher=Fortress Press|isbn=978-0-8006-6218-9|page=83|url=https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|access-date=September 23, 2016|archive-date=December 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212002436/https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|url-status=live}}</ref> Вера ў існаванне такой вялікай, падобнай на малпу істоты часцей за ўсё прыпісваецца містыфікацыям, блытаніне або ілюзіям, чым назіранням сапраўднай істоты.<ref name="skepdic">{{Cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.skepdic.com/bigfoot.html "Bigfoot &#x5B;a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)&#x5D;"]. </cite></ref> У артыкуле для ''USA Today'' 1996 года заолаг штата Вашынгтон Джон Крэйн сказаў: «Няма такога паняцця, як Бігфут. Ніякіх дадзеных, акрамя матэрыялаў, якія відавочна былі сфабрыкаваны, ніколі не прадстаўлялася».<ref name="Goodavage">{{Cite web|url=http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|title=Hunt for Bigfoot Attracts True Believers|author=Goodavage|first=Maria|date=May 24, 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314183111/http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|archive-date=March 14, 2017|access-date=July 19, 2007}}</ref> Аўтар аднаго агляднага артыкула сцвярджае, што, на іх думку, немагчыма нават лічыць крыптазаалогію навукай, калі яна працягвае сур'ёзна разглядаць снежнага чалавека.<ref name="Rossi2015" /> Як і ў выпадку з іншымі падобнымі істотамі, праблемы з кліматам і забеспячэннем ежай зрабілі б выжыванне такой істоты малаверагодным у вядомых месцах пражывання.<ref name="Sjögren, Bengt 1980">{{cite book|author=Sjögren, Bengt|title=''Berömda vidunder''|publisher=Settern|year=1980|isbn=978-91-7586-023-7|language=sv}}</ref> Сцвярджаецца, што снежны чалавек жыве ў рэгіёнах, незвычайных для буйных прыматаў, гэта значыць ва ўмераных шыротах паўночнага паўшар'я; усе прызнаныя нечалавекападобныя малпы сустракаюцца ў тропіках Афрыкі і Азіі. Вялікія малпы не былі знойдзены ў палеанталагічных крыніцах у Амерыцы, і ніякіх парэшткаў снежнага чалавека невядома. Філіпс Стывенс, [[Культурная антрапалогія|культурны антраполаг]] з [[Буфалаўскі ўніверсітэт|Буфалаўскага ўніверсітэта]], абагульніў навуковы кансенсус наступным чынам:  {{Цытата|Існаванне дастатковай папуляцыі гэтых істот супярэчыць логіцы, каб яны існавалі. Для падтрымання любога віду, асабліва доўгажывучага, патрэбна размнажэнне. Гэта патрабуе значнай колькасці, размеркаванай па даволі шырокай тэрыторыі, дзе яны могуць знайсці дастаткова ежы і прытулку, каб схавацца ад усіх даследчыкаў.<ref name="breedingpop">{{cite web |url= http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |title= Bigfoot hunting |author= Earls, Stephanie |access-date= January 2, 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100129061319/http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |archive-date= January 29, 2010 }}</ref>}} У 1970-я гады, калі «эксперты» па Бігфуту часта атрымлівалі гучнае асвятленне ў СМІ, навуковая супольнасць звычайна пазбягала надаваць давер такім маргінальным тэорыям, адмаўляючыся нават абмяркоўваць іх.<ref name="McLeod 2009 4">{{cite book|title=Anatomy of a Beast: Obsession and Myth on the Trail of Bigfoot|last=McLeod|first=Michael|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-25571-5|url=https://books.google.com/books?id=_6FmjJYd13wC&pg=PA4|page=4|year=2009|location=Berkeley}}</ref> У 2002 годзе ў інтэрв'ю ў праграме «Science Friday» на [[National Public Radio|Нацыянальным грамадскім радыё]] прыматолага [[Джэйн Гудал]] спыталі пра яе асабістае меркаванне пра снежнага чалавека. Гудал адказала: «Ну, цяпер вы будзеце здзіўлены, калі я скажу вам, што ўпэўнена, што яны існуюць».<ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|title=Sasquatch: Legend Meets Science|website=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430042848/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|archive-date=April 30, 2020|access-date=August 9, 2020|url-status=live}}</ref> Пазней яна дадала: «Ну, я рамантык, таму я заўсёды хацела, каб яны існавалі», і «Вядома, вялікая, вялікая крытыка ўсяго гэтага заключаецца ў тым, «Дзе цела?» Ведаеце, чаму няма цела? Я не магу адказаць на гэтае пытанне, і, магчыма, іх не існуе, але я хачу, каб яны існавалі».<ref name="NPR" /><ref name="Moye20122">{{cite news|last=Moye|first=David|title=Jane Goodall 'Fascinated' By Bigfoot (VIDEO)|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|access-date=August 7, 2013|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=October 1, 2012|archive-date=April 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421222837/https://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|url-status=live}}</ref> У 2012 годзе, калі <nowiki><i id="mwA88">Huffington Post</i></nowiki> зноў спыталі ў яе, Гудал сказала: «Я зачаравана і насамрэч хацела б, каб яны існавалі», дадаўшы: «Вядома, дзіўна, што ніколі не было ніводнай сапраўднай скуры ці поўсці снежнага чалавека, але я прачытала ўсе апісанні».<ref name="Moye20122" /> [[Палеанталогія|Палеантолаг]] і пісьменнік Дарэн Нэйш у артыкуле 2016 года для часопіса ''Scientific American'' сцвярджае, што калі б «Бігфут» існаваў, то існавала б таксама мноства доказаў, якія сёння нідзе нельга знайсці, што робіць існаванне такой істоты надзвычай малаверагодным.<ref name="Naish">{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|title=If Bigfoot Were Real|date=June 27, 2016|publisher=Scientific American|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414071628/https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|archive-date=April 14, 2021|access-date=March 24, 2021|url-status=live|last1=Naish|first1=Darren}}</ref> Нэйш падсумоўвае доказы існавання «Бігфута», калі б сама істота існавала: * Калі б існаваў «Бігфут», то існавалі б паслядоўныя паведамленні пра аднастайныя гукі голаса па ўсёй Паўночнай Амерыцы, якія можна вызначыць для любой існуючай буйнай жывёлы ў рэгіёне, а не пра разрозненыя і вельмі разнастайныя гукі «Бігфута», якія паведамляюцца выпадкова; * Калі б існаваў «Бігфут», то існавала б і шмат слядоў, якія эксперты лёгка знайшлі б, гэтак жа, як яны лёгка знаходзяць сляды іншай рэдкай мегафаўны ў Паўночнай Амерыцы, а не поўная адсутнасць такіх слядоў побач са «слядамі», якія, на думку экспертаў, з'яўляюцца падробленымі; * Нарэшце, калі б «Бігфут» існаваў, то яго ДНК ужо была б знойдзена ў вялікай колькасці, як гэта было зроблена з падобнымі жывёламі, а не ў цяперашнім стане, калі няма ніякай пацверджанай ДНК такой істоты.<ref name="Naish" /> [[Файл:Murphy_the_Bigfoot.jpg|міні|Мадэль Бігфута, створаная амерыканскай кампаніяй па вытворчасці аніматронікі і рэквізіту Unit 70 Studios. Мадэль, якая атрымала мянушку «Мёрфі» і апісваецца як «рэпліка ў натуральную велічыню», у цяперашні час выстаўлена ў Паўночнаамерыканскім цэнтры Бігфута ў горадзе Борынг, штат Арэгон<ref>{{Cite web|url=https://northamericanbigfootcenter.com/museum/|title=The Museum|website=northamericanbigfootcenter.com|publisher=North American Bigfoot Center|access-date=5 September 2025}}</ref>]] == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена 3|Снежны чалавек|Снежны чалавек|ru|Снежный человек}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline}} {{Apes|state=collapsed}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура Каліфорніі]] [[Катэгорыя:Фальклор ЗША]] [[Катэгорыя:Фальклор Канады]] [[Катэгорыя:Бігфут]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8mwec1illen4806822sowweivyahwq0 5122903 5122901 2026-04-06T23:24:39Z DzBar 156353 афармленне 5122903 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Бігфут''' (таксама вядомы як '''Сасквоч)''' — вялікая валасатая [[міфічная істота]], якая, як кажуць, жыве ў лясах [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], асабліва на паўночным захадзе Ціхага акіяна.<ref name="Bartholomew20092">{{cite journal|last1=Bartholomew|first1=Robert E.|last2=Regal|first2=Brian|title=From wild man to monster: the historical evolution of bigfoot in New York State|journal=Voices: The Journal of New York Folklore|date=2009|volume=35|issue=3|access-date=6 December 2023|url=https://link.gale.com/apps/doc/A218112087/AONE?u=anon~1d2f6431&sid=googleScholar&xid=aa9170f1|issn=1551-7268|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216154017/https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&u=anon~1d2f6431&id=GALE%7CA218112087&v=2.1&it=r&sid=googleScholar&asid=aa9170f1|url-status=live}}</ref><ref name="Regal20112">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="BIGFOOT-DEFINITIONS">Example definitions include:</ref> Бігфут фігуруе як у амерыканскім, так і ў канадскім фальклоры, а з сярэдзіны 20-га стагоддзя стаў культурным сімвалам, пранікаючы ў папулярную культуру і становячыся прадметам уласнай субкультуры.<ref>{{cite web|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|title=So, Why Do People Believe In Bigfoot Anyway?|website=alumni.berkeley.edu|date=June 28, 2018|publisher=Cal Alumni Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302050546/https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|archive-date=March 2, 2021|access-date=March 16, 2021|last1=Eliot|first1=Krissy}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|title=Bigfoot's pop culture footprint|work=[[Los Angeles Times]]|date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020110109/https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|archive-date=October 20, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live}}</ref> Фанаты Бігфута, напрыклад, прыхільнікі [[Псеўданавука|псеўданавукі]] [[Крыптазаалогія|крыптазаалогіі]], прапанавалі розныя сумнеўныя доказы яго існавання, у тым ліку неафіцыйныя заявы аб назіраннях, а таксама меркаваныя фатаграфіі, відэа- і аўдыёзапісы, экзэмпляры валасоў і злепкі вялікіх слядоў.<ref name="Rossi20152">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Regal">{{cite journal|last1=Regal|first1=Brian|title=Entering Dubious Realms: Grover Krantz, Science, and Sasquatch|journal=Annals of Science|date=13 Feb 2009|volume=66|issue=1|pages=83–102|doi=10.1080/00033790802202421|pmid=19831199|s2cid=23736660|issn=0003-3790}}</ref><ref name="Daegling2004b">{{cite book|last1=Daegling|first1=David J.|title=Bigfoot exposed: an anthropologist examines America's enduring legend|year=2004|publisher=Rowman Altamira|isbn=0-7591-0538-3|url=https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5|access-date=March 16, 2021|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216153959/https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5#v=snippet&q=bigfoot%20evidence&f=false|url-status=live}}</ref><ref name="Williams20142">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref> Аднак доказы ўяўляюць сабой спалучэнне [[Фальклор|фальклору]], няправільнай інфармацыі і [[Містыфікацыя|містыфікацый]], такім чынам істота не з'яўляецца сапраўднай жывой жывёлай.<ref name="Regal2011">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="Rossi2015">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Williams2014">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref><ref name="Frangou et al 2013">{{cite book|last1=Frangou|first1=Anna|last2=Ladle|first2=Richard J.|last3=Malhado|first3=Ana C.M.|last4=Whitaker|first4=Robert J.|editor1-last=Brooks|editor1-first=Anathea|editor2-last=Arico|editor2-first=Salvatore|title=Tracking Key Trends in Biodiversity Science and Policy: based on the proceedings of a UNESCO International Conference on Biodiversity Science and Policy|year=2013|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-001118-5|page=50|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bkvFDkFzcC8C&pg=PA50|chapter=Wildlife in a warming world}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|title=Bigfoot hoax exposed (again) and other infamous hoaxes|website=seattlepi.com|date=April 7, 2014|publisher=[[Seattle Post-Intelligencer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610014409/https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|archive-date=June 10, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live|last1=Pappas|first1=Evan}}</ref><ref name="Crair1">{{cite journal|last1=Crair|first1=Ben|title=Why Do So Many People Still Want to Believe in Bigfoot?|journal=Smithsonian Magazine|date=September 2018|url=https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|access-date=February 28, 2023|archive-date=December 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217082643/https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|url-status=live}}</ref> [[Фалькларыстыка|Фалькларысты]] тлумачаць феномен Бігфута спалучэннем розных фактараў і крыніц, у тым ліку еўрапейскай фігуры дзікага чалавека, народных казак і [[Індзейцы|культур карэннага насельніцтва]].<ref name="Forth20072">{{cite journal|last1=Forth|first1=Gregory|title=Images of the Wildman Inside and Outside Europe|journal=Folklore|date=2007|volume=118|issue=3|pages=261–281|doi=10.1080/00155870701621772|s2cid=161789895}}</ref><ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|title=People Say They've Seen Bigfoot — Can We Really Rule Out That Possibility?|website=yahoo.com|date=August 5, 2021|publisher=[[Yahoo!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806153009/https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|archive-date=August 6, 2021|access-date=August 6, 2021|url-status=live|last1=Blitz|first1=Matt}}</ref> Прыклады падобных міфаў пра дзікіх, пакрытых валасамі гуманоідаў існуюць па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|title=Tracking the Legend of Bigfoot|author=McClelland|first=John|website=statemuseum.arizona.edu|date=October 2011|publisher=[[Arizona State Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103221317/https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|archive-date=January 3, 2022|access-date=January 3, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|title=Using Folklore to Tackle Bigfoot: 'Animal Planet' Comes to USU|author=McNeill|first=Lynne|website=usu.edu|date=March 8, 2012|publisher=[[Utah State University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227174859/https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|archive-date=December 27, 2021|access-date=December 27, 2021|url-status=live}}</ref>[[Файл:Pie_Grande.jpg|міні|254x254пкс|Мастацкая выява снежнага чалавека]] == Апісанне == Бігфута часта апісваюць як вялікую, мускулістую і двухногую істоту, падобную да чалавека або [[Чалавекападобныя малпы|малпы]], пакрытую чорнай, цёмна-карычневай або цёмна-чырванаватай поўсцю.<ref name="skepdic">{{cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}</ref><ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|year=2008|title=Sasquatch|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|access-date=April 7, 2013|archive-date=May 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515045710/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых апісанняў, яго рост ацэньваецца прыкладна 1,8—2,7 метра, прычым у некаторых апісаннях істоты дасягалі вышыні 3—4,5 метраў.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|title=Sasquatch|website=merriam-webster.com|publisher=[[Merriam-Webster]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424085438/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|archive-date=April 24, 2019|access-date=May 11, 2021|url-status=live}}</ref> Некаторыя меркаваныя назіранні апісваюць Бігфута як больш чалавека, чым малпу,<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|title=Bigfoot or moose? Possible sighting shocks, excites residents of small B.C. community|author=Boivin|first=John|website=globalnews.ca|date=January 16, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> асабліва што тычыцца твару.<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|title=Bigfoot in Canada: Inside the hunt for proof — or at least a good photo|author=Aziz|first=Saba|website=globalnews.ca|date=August 14, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/canada/article/no-joke-bc-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot/|title='No joke': B.C. minister laughs off lawsuit claiming proof of Bigfoot|website=ctvnews.ca|date=October 31, 2017|publisher=[[CTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://www.ctvnews.ca/canada/no-joke-b-c-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot-1.3656876|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> У 1971 годзе некалькі чалавек у горадзе Далес, штат Арэгон, падалі заяву ў паліцыю, у якой апісвалася «разрослая малпа», і адзін з мужчын сцвярджаў, што ўбачыў істоту ў прыцэле сваёй вінтоўкі, але не змог прымусіць сябе стрэліць, таму што «яна выглядала больш падобнай на чалавека, чым на жывёлу».<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|title=Giant Hairy Apes in the North Woods: A Bigfoot Study|author=Cahill|first=Tim|website=rollingstone.com|date=May 10, 1973|publisher=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225223630/https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|archive-date=February 25, 2022|access-date=February 25, 2022|url-status=live}}</ref>[[Файл:Murphy_the_Bigfoot.jpg|міні|Мадэль Бігфута, створаная амерыканскай кампаніяй па вытворчасці аніматронікі і рэквізіту Unit 70 Studios. Мадэль, якая атрымала мянушку «Мёрфі» і апісваецца як «рэпліка ў натуральную велічыню», у цяперашні час выстаўлена ў Паўночнаамерыканскім цэнтры Бігфута ў горадзе Борынг, штат Арэгон<ref>{{Cite web|url=https://northamericanbigfootcenter.com/museum/|title=The Museum|website=northamericanbigfootcenter.com|publisher=North American Bigfoot Center|access-date=5 September 2025}}</ref>]]Сярод распаўсюджаных апісанняў — шырокія плечы, адсутнасць бачнай шыі і доўгія рукі, што многія скептыкі тлумачаць няправільнай ідэнтыфікацыяй мядзведзя, які стаяў вертыкальна.<ref>{{cite news|last1=Brulliard|first1=Karin|title=Is bigfoot just an upright-walking bear? We asked the experts.|url=https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|access-date=March 18, 2021|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 5, 2016|archive-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104145406/https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых меркаваных начных назіраннях сцвярджалася, што вочы істоты «свяціліся» жоўтым або чырвоным колерам.<ref>{{cite news|last1=Hodgin|first1=Carrie|title=Glowing Red-Eyes: Bigfoot Sightings Reported At Night In Mocksville|url=https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|work=[[WFMY-TV]]|access-date=March 18, 2021|agency=|publisher=[[CBS News]]|date=January 11, 2019|archive-date=May 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523104012/https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|url-status=live}}</ref> Аднак бляск вачэй адсутнічае ў людзей або іншых вядомых [[Гамініды|чалавекападобных малпаў]], таму прапанаваныя тлумачэнні павышанага бляску вачэй у лесе ўключаюць соў, янотаў або апосумаў, якія сядзелі на лісці, або мядзведзяў, якія стаялі вертыкальна.<ref>{{cite web|url=https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|title=Bigfoot Eyeshine: A Contradiction|website=centerforinquiry.org|date=September 28, 2017|publisher=[[Center for Inquiry]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616050935/https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|archive-date=June 16, 2022|access-date=March 18, 2021|url-status=live|last1=Nickell|first1=Joe}}</ref> Майкл Раг, уладальнік ''Музея адкрыццяў снежнага чалавека'', сцвярджае, што адчуў пах снежнага чалавека, заявіўшы: «Уявіце сабе скунса, які валяўся ў мёртвых жывёлах і круціўся каля смеццевых ям».<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|title='We know it's a Bigfoot because of the scream and the smell': The man who saw Sasquatch|author=Robertson|first=Michelle|website=sfgate.com|date=December 20, 2021|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221025645/https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> Сцвярджаецца, што велізарныя сляды, у гонар якіх названа гэтая істота, дасягаюць 610 мм у даўжыню і 200 мм у шырыню. Некаторыя адбіткі ступняў таксама ўтрымлівалі сляды кіпцюроў, што робіць верагодным, што яны паходзяць ад вядомых жывёл, такіх як мядзведзі, у якіх пяць пальцаў і кіпцюры.<ref name="SI_Nickell">{{Cite web|url=http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i/|title=Investigative Files: Mysterious Entities of the Pacific Northwest, Part I|author=Nickell|first=Joe|author-link=Joe Nickell|date=January 2007|publisher=[[Skeptical Inquirer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828034302/http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i|archive-date=August 28, 2011|access-date=October 20, 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|title=SDNHM – Black Bear Sign|website=|date=May 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524154832/http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|archive-date=May 24, 2010|access-date=January 25, 2022}}</ref> == Навуковы погляд == Эксперты сыходзяцца ў меркаванні, што сцвярджэнні пра існаванне снежнага чалавека не вартыя даверу.<ref name="Stewart2007">{{cite book|last1=Stewart|first1=Robert B.|title=Intelligent Design: William A. Dembski & Michael Ruse in Dialogue|date=2007|publisher=Fortress Press|isbn=978-0-8006-6218-9|page=83|url=https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|access-date=September 23, 2016|archive-date=December 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212002436/https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|url-status=live}}</ref> Вера ў існаванне такой вялікай, падобнай на малпу істоты часцей за ўсё прыпісваецца містыфікацыям, блытаніне або ілюзіям, чым назіранням сапраўднай істоты.<ref name="skepdic">{{Cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.skepdic.com/bigfoot.html "Bigfoot &#x5B;a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)&#x5D;"]. </cite></ref> У артыкуле для ''USA Today'' 1996 года заолаг штата Вашынгтон Джон Крэйн сказаў: «Няма такога паняцця, як Бігфут. Ніякіх дадзеных, акрамя матэрыялаў, якія відавочна былі сфабрыкаваны, ніколі не прадстаўлялася».<ref name="Goodavage">{{Cite web|url=http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|title=Hunt for Bigfoot Attracts True Believers|author=Goodavage|first=Maria|date=May 24, 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314183111/http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|archive-date=March 14, 2017|access-date=July 19, 2007}}</ref> Аўтар аднаго агляднага артыкула сцвярджае, што, на іх думку, немагчыма нават лічыць крыптазаалогію навукай, калі яна працягвае сур'ёзна разглядаць снежнага чалавека.<ref name="Rossi2015" /> Як і ў выпадку з іншымі падобнымі істотамі, праблемы з кліматам і забеспячэннем ежай зрабілі б выжыванне такой істоты малаверагодным у вядомых месцах пражывання.<ref name="Sjögren, Bengt 1980">{{cite book|author=Sjögren, Bengt|title=''Berömda vidunder''|publisher=Settern|year=1980|isbn=978-91-7586-023-7|language=sv}}</ref> Сцвярджаецца, што снежны чалавек жыве ў рэгіёнах, незвычайных для буйных прыматаў, гэта значыць ва ўмераных шыротах паўночнага паўшар'я; усе прызнаныя нечалавекападобныя малпы сустракаюцца ў тропіках Афрыкі і Азіі. Вялікія малпы не былі знойдзены ў палеанталагічных крыніцах у Амерыцы, і ніякіх парэшткаў снежнага чалавека невядома. Філіпс Стывенс, [[Культурная антрапалогія|культурны антраполаг]] з [[Буфалаўскі ўніверсітэт|Буфалаўскага ўніверсітэта]], абагульніў навуковы кансенсус наступным чынам:  {{Цытата|Існаванне дастатковай папуляцыі гэтых істот супярэчыць логіцы, каб яны існавалі. Для падтрымання любога віду, асабліва доўгажывучага, патрэбна размнажэнне. Гэта патрабуе значнай колькасці, размеркаванай па даволі шырокай тэрыторыі, дзе яны могуць знайсці дастаткова ежы і прытулку, каб схавацца ад усіх даследчыкаў.<ref name="breedingpop">{{cite web |url= http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |title= Bigfoot hunting |author= Earls, Stephanie |access-date= January 2, 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100129061319/http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |archive-date= January 29, 2010 }}</ref>}} У 1970-я гады, калі «эксперты» па Бігфуту часта атрымлівалі гучнае асвятленне ў СМІ, навуковая супольнасць звычайна пазбягала надаваць давер такім маргінальным тэорыям, адмаўляючыся нават абмяркоўваць іх.<ref name="McLeod 2009 4">{{cite book|title=Anatomy of a Beast: Obsession and Myth on the Trail of Bigfoot|last=McLeod|first=Michael|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-25571-5|url=https://books.google.com/books?id=_6FmjJYd13wC&pg=PA4|page=4|year=2009|location=Berkeley}}</ref> У 2002 годзе ў інтэрв'ю ў праграме «Science Friday» на [[National Public Radio|Нацыянальным грамадскім радыё]] прыматолага [[Джэйн Гудал]] спыталі пра яе асабістае меркаванне пра снежнага чалавека. Гудал адказала: «Ну, цяпер вы будзеце здзіўлены, калі я скажу вам, што ўпэўнена, што яны існуюць».<ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|title=Sasquatch: Legend Meets Science|website=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430042848/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|archive-date=April 30, 2020|access-date=August 9, 2020|url-status=live}}</ref> Пазней яна дадала: «Ну, я рамантык, таму я заўсёды хацела, каб яны існавалі», і «Вядома, вялікая, вялікая крытыка ўсяго гэтага заключаецца ў тым, «Дзе цела?» Ведаеце, чаму няма цела? Я не магу адказаць на гэтае пытанне, і, магчыма, іх не існуе, але я хачу, каб яны існавалі».<ref name="NPR" /><ref name="Moye20122">{{cite news|last=Moye|first=David|title=Jane Goodall 'Fascinated' By Bigfoot (VIDEO)|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|access-date=August 7, 2013|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=October 1, 2012|archive-date=April 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421222837/https://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|url-status=live}}</ref> У 2012 годзе, калі <nowiki><i id="mwA88">Huffington Post</i></nowiki> зноў спыталі ў яе, Гудал сказала: «Я зачаравана і насамрэч хацела б, каб яны існавалі», дадаўшы: «Вядома, дзіўна, што ніколі не было ніводнай сапраўднай скуры ці поўсці снежнага чалавека, але я прачытала ўсе апісанні».<ref name="Moye20122" /> [[Палеанталогія|Палеантолаг]] і пісьменнік Дарэн Нэйш у артыкуле 2016 года для часопіса ''Scientific American'' сцвярджае, што калі б «Бігфут» існаваў, то існавала б таксама мноства доказаў, якія сёння нідзе нельга знайсці, што робіць існаванне такой істоты надзвычай малаверагодным.<ref name="Naish">{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|title=If Bigfoot Were Real|date=June 27, 2016|publisher=Scientific American|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414071628/https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|archive-date=April 14, 2021|access-date=March 24, 2021|url-status=live|last1=Naish|first1=Darren}}</ref> Нэйш падсумоўвае доказы існавання «Бігфута», калі б сама істота існавала: * Калі б існаваў «Бігфут», то існавалі б паслядоўныя паведамленні пра аднастайныя гукі голаса па ўсёй Паўночнай Амерыцы, якія можна вызначыць для любой існуючай буйнай жывёлы ў рэгіёне, а не пра разрозненыя і вельмі разнастайныя гукі «Бігфута», якія паведамляюцца выпадкова; * Калі б існаваў «Бігфут», то існавала б і шмат слядоў, якія эксперты лёгка знайшлі б, гэтак жа, як яны лёгка знаходзяць сляды іншай рэдкай мегафаўны ў Паўночнай Амерыцы, а не поўная адсутнасць такіх слядоў побач са «слядамі», якія, на думку экспертаў, з'яўляюцца падробленымі; * Нарэшце, калі б «Бігфут» існаваў, то яго ДНК ужо была б знойдзена ў вялікай колькасці, як гэта было зроблена з падобнымі жывёламі, а не ў цяперашнім стане, калі няма ніякай пацверджанай ДНК такой істоты.<ref name="Naish" /> == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена 3|Снежны чалавек|Снежны чалавек|ru|Снежный человек}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура Каліфорніі]] [[Катэгорыя:Фальклор ЗША]] [[Катэгорыя:Фальклор Канады]] [[Катэгорыя:Бігфут]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] q6xxsluvr98t1f9ns43ykhpuqqyrb4c 5122965 5122903 2026-04-07T05:19:45Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5122965 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Бігфут''' (таксама вядомы як '''Сасквоч)''' — вялікая валасатая [[міфічная істота]], якая, як кажуць, жыве ў лясах [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], асабліва на паўночным захадзе Ціхага акіяна.<ref name="Bartholomew20092">{{cite journal|last1=Bartholomew|first1=Robert E.|last2=Regal|first2=Brian|title=From wild man to monster: the historical evolution of bigfoot in New York State|journal=Voices: The Journal of New York Folklore|date=2009|volume=35|issue=3|access-date=6 December 2023|url=https://link.gale.com/apps/doc/A218112087/AONE?u=anon~1d2f6431&sid=googleScholar&xid=aa9170f1|issn=1551-7268|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216154017/https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&u=anon~1d2f6431&id=GALE%7CA218112087&v=2.1&it=r&sid=googleScholar&asid=aa9170f1|url-status=live}}</ref><ref name="Regal20112">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="BIGFOOT-DEFINITIONS">Example definitions include:</ref> Бігфут фігуруе як у амерыканскім, так і ў канадскім фальклоры, а з сярэдзіны 20-га стагоддзя стаў культурным сімвалам, пранікаючы ў папулярную культуру і становячыся прадметам уласнай субкультуры.<ref>{{cite web|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|title=So, Why Do People Believe In Bigfoot Anyway?|website=alumni.berkeley.edu|date=June 28, 2018|publisher=Cal Alumni Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302050546/https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/just-in/2018-10-26/so-why-do-people-believe-bigfoot-anyway|archive-date=March 2, 2021|access-date=March 16, 2021|last1=Eliot|first1=Krissy}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|title=Bigfoot's pop culture footprint|work=[[Los Angeles Times]]|date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020110109/https://www.latimes.com/la-et-bigfoot-pop-culture-pg-photogallery.html|archive-date=October 20, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live}}</ref> Фанаты Бігфута, напрыклад, прыхільнікі [[Псеўданавука|псеўданавукі]] [[Крыптазаалогія|крыптазаалогіі]], прапанавалі розныя сумнеўныя доказы яго існавання, у тым ліку неафіцыйныя заявы аб назіраннях, а таксама меркаваныя фатаграфіі, відэа- і аўдыёзапісы, экзэмпляры валасоў і злепкі вялікіх слядоў.<ref name="Rossi20152">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Regal">{{cite journal|last1=Regal|first1=Brian|title=Entering Dubious Realms: Grover Krantz, Science, and Sasquatch|journal=Annals of Science|date=13 Feb 2009|volume=66|issue=1|pages=83–102|doi=10.1080/00033790802202421|pmid=19831199|s2cid=23736660|issn=0003-3790}}</ref><ref name="Daegling2004b">{{cite book|last1=Daegling|first1=David J.|title=Bigfoot exposed: an anthropologist examines America's enduring legend|year=2004|publisher=Rowman Altamira|isbn=0-7591-0538-3|url=https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5|access-date=March 16, 2021|archive-date=February 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216153959/https://books.google.com/books?id=G3z5VVbGfbgC&q=bigfoot+evidence&pg=PR5#v=snippet&q=bigfoot%20evidence&f=false|url-status=live}}</ref><ref name="Williams20142">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref> Аднак доказы ўяўляюць сабой спалучэнне [[Фальклор|фальклору]], няправільнай інфармацыі і [[Містыфікацыя|містыфікацый]], такім чынам істота не з'яўляецца сапраўднай жывой жывёлай.<ref name="Regal2011">{{cite book|last1=Regal|first1=Brian|title=Searching for Sasquatch: Crackpots, Eggheads, and Cryptozoology|year=2011|publisher=Springer|isbn=978-0-230-11829-4|page=91|url=https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|access-date=December 9, 2023|archive-date=December 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209235402/https://books.google.com/books?id=5a7GAAAAQBAJ&pg=PA91|url-status=live}}</ref><ref name="Rossi2015">{{cite book|last1=Rossi|first1=Lorenzo|chapter=A Review of Cryptozoology: Towards a Scientific Approach to the Study of "Hidden Animals"|title=Problematic Wildlife|date=18 December 2015|pages=573–588|doi=10.1007/978-3-319-22246-2_26|isbn=978-3-319-22245-5}}</ref><ref name="Williams2014">{{cite journal|last1=Williams|first1=Sarah C. P.|title='Bigfoot' samples analyzed in lab: First peer-reviewed genetic analysis looks at more than 50 samples believed to belong to elusive creatures|journal=Science|date=July 1, 2014|url=https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|access-date=February 28, 2023|archive-date=February 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228021832/https://www.science.org/content/article/bigfoot-samples-analyzed-lab|url-status=live}}</ref><ref name="Frangou et al 2013">{{cite book|last1=Frangou|first1=Anna|last2=Ladle|first2=Richard J.|last3=Malhado|first3=Ana C.M.|last4=Whitaker|first4=Robert J.|editor1-last=Brooks|editor1-first=Anathea|editor2-last=Arico|editor2-first=Salvatore|title=Tracking Key Trends in Biodiversity Science and Policy: based on the proceedings of a UNESCO International Conference on Biodiversity Science and Policy|year=2013|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-001118-5|page=50|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bkvFDkFzcC8C&pg=PA50|chapter=Wildlife in a warming world}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|title=Bigfoot hoax exposed (again) and other infamous hoaxes|website=seattlepi.com|date=April 7, 2014|publisher=[[Seattle Post-Intelligencer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610014409/https://www.seattlepi.com/national/article/Bigfoot-hoax-exposed-again-and-other-infamous-5383835.php|archive-date=June 10, 2021|access-date=March 16, 2021|url-status=live|last1=Pappas|first1=Evan}}</ref><ref name="Crair1">{{cite journal|last1=Crair|first1=Ben|title=Why Do So Many People Still Want to Believe in Bigfoot?|journal=Smithsonian Magazine|date=September 2018|url=https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|access-date=February 28, 2023|archive-date=December 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217082643/https://www.smithsonianmag.com/history/why-so-many-people-still-believe-in-bigfoot-180970045/|url-status=live}}</ref> [[Фалькларыстыка|Фалькларысты]] тлумачаць феномен Бігфута спалучэннем розных фактараў і крыніц, у тым ліку еўрапейскай фігуры дзікага чалавека, народных казак і [[Індзейцы|культур карэннага насельніцтва]].<ref name="Forth20072">{{cite journal|last1=Forth|first1=Gregory|title=Images of the Wildman Inside and Outside Europe|journal=Folklore|date=2007|volume=118|issue=3|pages=261–281|doi=10.1080/00155870701621772|s2cid=161789895}}</ref><ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|title=People Say They've Seen Bigfoot — Can We Really Rule Out That Possibility?|website=yahoo.com|date=August 5, 2021|publisher=[[Yahoo!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806153009/https://finance.yahoo.com/news/science-meets-legend-story-search-140900869.html|archive-date=August 6, 2021|access-date=August 6, 2021|url-status=live|last1=Blitz|first1=Matt}}</ref> Прыклады падобных міфаў пра дзікіх, пакрытых валасамі гуманоідаў існуюць па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|title=Tracking the Legend of Bigfoot|author=McClelland|first=John|website=statemuseum.arizona.edu|date=October 2011|publisher=[[Arizona State Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103221317/https://statemuseum.arizona.edu/online-exhibit/curators-choice/tracking-legend-bigfoot|archive-date=January 3, 2022|access-date=January 3, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|title=Using Folklore to Tackle Bigfoot: 'Animal Planet' Comes to USU|author=McNeill|first=Lynne|website=usu.edu|date=March 8, 2012|publisher=[[Utah State University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227174859/https://www.usu.edu/today/story/using-folklore-to-tackle-bigfoot-animal-planet-comes-to-usu|archive-date=December 27, 2021|access-date=December 27, 2021|url-status=live}}</ref>[[Файл:Pie_Grande.jpg|міні|254x254пкс|Мастацкая выява снежнага чалавека]] == Апісанне == Бігфута часта апісваюць як вялікую, мускулістую і двухногую істоту, падобную да чалавека або [[Чалавекападобныя малпы|малпы]], пакрытую чорнай, цёмна-карычневай або цёмна-чырванаватай поўсцю.<ref name="skepdic">{{cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}</ref><ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|year=2008|title=Sasquatch|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|access-date=April 7, 2013|archive-date=May 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515045710/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/524755/Sasquatch|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых апісанняў, яго рост ацэньваецца прыкладна 1,8—2,7 метра, прычым у некаторых апісаннях істоты дасягалі вышыні 3—4,5 метраў.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|title=Sasquatch|website=merriam-webster.com|publisher=[[Merriam-Webster]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424085438/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Sasquatch|archive-date=April 24, 2019|access-date=May 11, 2021|url-status=live}}</ref> Некаторыя меркаваныя назіранні апісваюць Бігфута як больш чалавека, чым малпу,<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|title=Bigfoot or moose? Possible sighting shocks, excites residents of small B.C. community|author=Boivin|first=John|website=globalnews.ca|date=January 16, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/7581006/bigfoot-or-moose-possible-sighting-shocks-excites-residents-of-small-b-c-community/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> асабліва што тычыцца твару.<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|title=Bigfoot in Canada: Inside the hunt for proof — or at least a good photo|author=Aziz|first=Saba|website=globalnews.ca|date=August 14, 2021|publisher=[[Global News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://globalnews.ca/news/8070027/bigfoot-canada-photo-video/|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/canada/article/no-joke-bc-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot/|title='No joke': B.C. minister laughs off lawsuit claiming proof of Bigfoot|website=ctvnews.ca|date=October 31, 2017|publisher=[[CTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221171512/https://www.ctvnews.ca/canada/no-joke-b-c-minister-laughs-off-lawsuit-claiming-proof-of-bigfoot-1.3656876|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> У 1971 годзе некалькі чалавек у горадзе Далес, штат Арэгон, падалі заяву ў паліцыю, у якой апісвалася «разрослая малпа», і адзін з мужчын сцвярджаў, што ўбачыў істоту ў прыцэле сваёй вінтоўкі, але не змог прымусіць сябе стрэліць, таму што «яна выглядала больш падобнай на чалавека, чым на жывёлу».<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|title=Giant Hairy Apes in the North Woods: A Bigfoot Study|author=Cahill|first=Tim|website=rollingstone.com|date=May 10, 1973|publisher=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225223630/https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/giant-hairy-apes-in-the-north-woods-a-bigfoot-study-242257/|archive-date=February 25, 2022|access-date=February 25, 2022|url-status=live}}</ref>[[Файл:Murphy_the_Bigfoot.jpg|міні|Мадэль Бігфута, створаная амерыканскай кампаніяй па вытворчасці аніматронікі і рэквізіту Unit 70 Studios. Мадэль, якая атрымала мянушку «Мёрфі» і апісваецца як «рэпліка ў натуральную велічыню», у цяперашні час выстаўлена ў Паўночнаамерыканскім цэнтры Бігфута ў горадзе Борынг, штат Арэгон<ref>{{Cite web|url=https://northamericanbigfootcenter.com/museum/|title=The Museum|website=northamericanbigfootcenter.com|publisher=North American Bigfoot Center|access-date=5 September 2025}}</ref>]]Сярод распаўсюджаных апісанняў — шырокія плечы, адсутнасць бачнай шыі і доўгія рукі, што многія скептыкі тлумачаць няправільнай ідэнтыфікацыяй мядзведзя, які стаяў вертыкальна.<ref>{{cite news|last1=Brulliard|first1=Karin|title=Is bigfoot just an upright-walking bear? We asked the experts.|url=https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|access-date=March 18, 2021|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 5, 2016|archive-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104145406/https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2016/07/05/is-bigfoot-just-an-upright-walking-bear-we-asked-the-experts/|url-status=live}}</ref> Паводле некаторых меркаваных начных назіраннях сцвярджалася, што вочы істоты «свяціліся» жоўтым або чырвоным колерам.<ref>{{cite news|last1=Hodgin|first1=Carrie|title=Glowing Red-Eyes: Bigfoot Sightings Reported At Night In Mocksville|url=https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|work=[[WFMY-TV]]|access-date=March 18, 2021|agency=|publisher=[[CBS News]]|date=January 11, 2019|archive-date=May 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523104012/https://www.wfmynews2.com/article/news/local/glowing-red-eyes-bigfoot-sightings-reported-at-night-in-mocksville/83-2cac1b3e-c842-4f43-949d-764f0dad5c97|url-status=live}}</ref> Аднак бляск вачэй адсутнічае ў людзей або іншых вядомых [[Гамініды|чалавекападобных малпаў]], таму прапанаваныя тлумачэнні павышанага бляску вачэй у лесе ўключаюць соў, янотаў або апосумаў, якія сядзелі на лісці, або мядзведзяў, якія стаялі вертыкальна.<ref>{{cite web|url=https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|title=Bigfoot Eyeshine: A Contradiction|website=centerforinquiry.org|date=September 28, 2017|publisher=[[Center for Inquiry]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616050935/https://centerforinquiry.org/blog/bigfoot_eyeshine_a_contradiction/|archive-date=June 16, 2022|access-date=March 18, 2021|url-status=live|last1=Nickell|first1=Joe}}</ref> Майкл Раг, уладальнік ''Музея адкрыццяў снежнага чалавека'', сцвярджае, што адчуў пах снежнага чалавека, заявіўшы: «Уявіце сабе скунса, які валяўся ў мёртвых жывёлах і круціўся каля смеццевых ям».<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|title='We know it's a Bigfoot because of the scream and the smell': The man who saw Sasquatch|author=Robertson|first=Michelle|website=sfgate.com|date=December 20, 2021|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221025645/https://www.sfgate.com/travel/article/bigfoot-discovery-museum-michael-rugg-16710725.php|archive-date=December 21, 2021|access-date=December 21, 2021|url-status=live}}</ref> Сцвярджаецца, што велізарныя сляды, у гонар якіх названа гэтая істота, дасягаюць 610 мм у даўжыню і 200 мм у шырыню. Некаторыя адбіткі ступняў таксама ўтрымлівалі сляды кіпцюроў, што робіць верагодным, што яны паходзяць ад вядомых жывёл, такіх як мядзведзі, у якіх пяць пальцаў і кіпцюры.<ref name="SI_Nickell">{{Cite web|url=http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i/|title=Investigative Files: Mysterious Entities of the Pacific Northwest, Part I|author=Nickell|first=Joe|author-link=Joe Nickell|date=January 2007|publisher=[[Skeptical Inquirer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828034302/http://www.csicop.org/si/show/mysterious_entities_of_the_pacific_northwest_part_i|archive-date=August 28, 2011|access-date=October 20, 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|title=SDNHM – Black Bear Sign|website=|date=May 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524154832/http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/bearsign.html|archive-date=May 24, 2010|access-date=January 25, 2022}}</ref> == Навуковы погляд == Эксперты сыходзяцца ў меркаванні, што сцвярджэнні пра існаванне снежнага чалавека не вартыя даверу.<ref name="Stewart2007">{{cite book|last1=Stewart|first1=Robert B.|title=Intelligent Design: William A. Dembski & Michael Ruse in Dialogue|date=2007|publisher=Fortress Press|isbn=978-0-8006-6218-9|page=83|url=https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|access-date=September 23, 2016|archive-date=December 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212002436/https://books.google.com/books?id=MjKkFG8qVjcC|url-status=live}}</ref> Вера ў існаванне такой вялікай, падобнай на малпу істоты часцей за ўсё прыпісваецца містыфікацыям, блытаніне або ілюзіям, чым назіранням сапраўднай істоты.<ref name="skepdic">{{Cite web|url=http://www.skepdic.com/bigfoot.html|title=Bigfoot [a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)]|publisher=The Skeptic's Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914040152/http://skepdic.com/bigfoot.html|archive-date=September 14, 2008|access-date=August 17, 2008|url-status=live}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.skepdic.com/bigfoot.html "Bigfoot &#x5B;a.k.a. Abominable Snowman of the Himalayas, Mapinguari (the Amazon), Sasquatch, Yowie (Australia) and Yeti (Asia)&#x5D;"]. </cite></ref> У артыкуле для ''USA Today'' 1996 года заолаг штата Вашынгтон Джон Крэйн сказаў: «Няма такога паняцця, як Бігфут. Ніякіх дадзеных, акрамя матэрыялаў, якія відавочна былі сфабрыкаваны, ніколі не прадстаўлялася».<ref name="Goodavage">{{Cite web|url=http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|title=Hunt for Bigfoot Attracts True Believers|author=Goodavage|first=Maria|date=May 24, 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314183111/http://web.ncf.ca/bz050/HomePage.usatbf.html|archive-date=March 14, 2017|access-date=July 19, 2007}}</ref> Аўтар аднаго агляднага артыкула сцвярджае, што, на іх думку, немагчыма нават лічыць крыптазаалогію навукай, калі яна працягвае сур'ёзна разглядаць снежнага чалавека.<ref name="Rossi2015" /> Як і ў выпадку з іншымі падобнымі істотамі, праблемы з кліматам і забеспячэннем ежай зрабілі б выжыванне такой істоты малаверагодным у вядомых месцах пражывання.<ref name="Sjögren, Bengt 1980">{{cite book|author=Sjögren, Bengt|title=''Berömda vidunder''|publisher=Settern|year=1980|isbn=978-91-7586-023-7|language=sv}}</ref> Сцвярджаецца, што снежны чалавек жыве ў рэгіёнах, незвычайных для буйных прыматаў, гэта значыць ва ўмераных шыротах паўночнага паўшар'я; усе прызнаныя нечалавекападобныя малпы сустракаюцца ў тропіках Афрыкі і Азіі. Вялікія малпы не былі знойдзены ў палеанталагічных крыніцах у Амерыцы, і ніякіх парэшткаў снежнага чалавека невядома. Філіпс Стывенс, [[Культурная антрапалогія|культурны антраполаг]] з [[Буфалаўскі ўніверсітэт|Буфалаўскага ўніверсітэта]], абагульніў навуковы кансенсус наступным чынам:  {{Цытата|Існаванне дастатковай папуляцыі гэтых істот супярэчыць логіцы, каб яны існавалі. Для падтрымання любога віду, асабліва доўгажывучага, патрэбна размнажэнне. Гэта патрабуе значнай колькасці, размеркаванай па даволі шырокай тэрыторыі, дзе яны могуць знайсці дастаткова ежы і прытулку, каб схавацца ад усіх даследчыкаў.<ref name="breedingpop">{{cite web |url= http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |title= Bigfoot hunting |author= Earls, Stephanie |access-date= January 2, 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100129061319/http://home.clara.net/rfthomas/news/bfhunting.html |archive-date= January 29, 2010 }}</ref>}} У 1970-я гады, калі «эксперты» па Бігфуту часта атрымлівалі гучнае асвятленне ў СМІ, навуковая супольнасць звычайна пазбягала надаваць давер такім маргінальным тэорыям, адмаўляючыся нават абмяркоўваць іх.<ref name="McLeod 2009 4">{{cite book|title=Anatomy of a Beast: Obsession and Myth on the Trail of Bigfoot|last=McLeod|first=Michael|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-25571-5|url=https://books.google.com/books?id=_6FmjJYd13wC&pg=PA4|page=4|year=2009|location=Berkeley}}</ref> У 2002 годзе ў інтэрв'ю ў праграме «Science Friday» на [[National Public Radio|Нацыянальным грамадскім радыё]] прыматолага [[Джэйн Гудал]] спыталі пра яе асабістае меркаванне пра снежнага чалавека. Гудал адказала: «Ну, цяпер вы будзеце здзіўлены, калі я скажу вам, што ўпэўнена, што яны існуюць».<ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|title=Sasquatch: Legend Meets Science|website=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430042848/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6469070%3FstoryId%3D6469070|archive-date=April 30, 2020|access-date=August 9, 2020|url-status=live}}</ref> Пазней яна дадала: «Ну, я рамантык, таму я заўсёды хацела, каб яны існавалі», і «Вядома, вялікая, вялікая крытыка ўсяго гэтага заключаецца ў тым, «Дзе цела?» Ведаеце, чаму няма цела? Я не магу адказаць на гэтае пытанне, і, магчыма, іх не існуе, але я хачу, каб яны існавалі».<ref name="NPR" /><ref name="Moye20122">{{cite news|last=Moye|first=David|title=Jane Goodall 'Fascinated' By Bigfoot (VIDEO)|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|access-date=August 7, 2013|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=October 1, 2012|archive-date=April 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421222837/https://www.huffingtonpost.com/2012/10/01/jane-goodall-bigfoot_n_1927876.html|url-status=live}}</ref> У 2012 годзе, калі <nowiki><i id="mwA88">Huffington Post</i></nowiki> зноў спыталі ў яе, Гудал сказала: «Я зачаравана і насамрэч хацела б, каб яны існавалі», дадаўшы: «Вядома, дзіўна, што ніколі не было ніводнай сапраўднай скуры ці поўсці снежнага чалавека, але я прачытала ўсе апісанні».<ref name="Moye20122" /> [[Палеанталогія|Палеантолаг]] і пісьменнік Дарэн Нэйш у артыкуле 2016 года для часопіса ''Scientific American'' сцвярджае, што калі б «Бігфут» існаваў, то існавала б таксама мноства доказаў, якія сёння нідзе нельга знайсці, што робіць існаванне такой істоты надзвычай малаверагодным.<ref name="Naish">{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|title=If Bigfoot Were Real|date=June 27, 2016|publisher=Scientific American|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414071628/https://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/if-bigfoot-were-real/|archive-date=April 14, 2021|access-date=March 24, 2021|url-status=live|last1=Naish|first1=Darren}}</ref> Нэйш падсумоўвае доказы існавання «Бігфута», калі б сама істота існавала: * Калі б існаваў «Бігфут», то існавалі б паслядоўныя паведамленні пра аднастайныя гукі голаса па ўсёй Паўночнай Амерыцы, якія можна вызначыць для любой існуючай буйнай жывёлы ў рэгіёне, а не пра разрозненыя і вельмі разнастайныя гукі «Бігфута», якія паведамляюцца выпадкова; * Калі б існаваў «Бігфут», то існавала б і шмат слядоў, якія эксперты лёгка знайшлі б, гэтак жа, як яны лёгка знаходзяць сляды іншай рэдкай мегафаўны ў Паўночнай Амерыцы, а не поўная адсутнасць такіх слядоў побач са «слядамі», якія, на думку экспертаў, з'яўляюцца падробленымі; * Нарэшце, калі б «Бігфут» існаваў, то яго ДНК ужо была б знойдзена ў вялікай колькасці, як гэта было зроблена з падобнымі жывёламі, а не ў цяперашнім стане, калі няма ніякай пацверджанай ДНК такой істоты.<ref name="Naish" /> == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена 3|Снежны чалавек|Снежны чалавек|ru|Снежный человек}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-07}} [[Катэгорыя:Культура Каліфорніі]] [[Катэгорыя:Фальклор ЗША]] [[Катэгорыя:Фальклор Канады]] [[Катэгорыя:Бігфут]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] c23eubcgpmbk38xmbb16pmm5tbiqia1 Катэгорыя:Коміксы 2003 года 14 805612 5122915 2026-04-06T23:39:44Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2003|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2003 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2003 год у коміксах]]» 5122915 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2003|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2003 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2003 год у коміксах]] jqq8e18fiy653fntgybb9mjqbp8o8h0 Катэгорыя:Коміксы 2001 года 14 805613 5122918 2026-04-06T23:41:58Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2001|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2001 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2001 год у коміксах]]» 5122918 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2001|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2001 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2001 год у коміксах]] 98hd1dqpf5daxfdtnamqfzpx172w8ar Размовы:Ніна Мікалаеўна Чураба 1 805614 5122919 2026-04-06T23:43:27Z Rabbi Mendl 19651 /* Марафон */ новы падраздзел 5122919 wikitext text/x-wiki == Марафон == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:43, 7 красавіка 2026 (+03) 3q05epbvvtm1s4297i6q4cdns95kdcj 5122920 5122919 2026-04-06T23:44:04Z Rabbi Mendl 19651 оформление 5122920 wikitext text/x-wiki == Марафон == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:43, 7 красавіка 2026 (+03) ly6h9mzy5vzfhnoby19wnpz44giw0jy 5122992 5122920 2026-04-07T07:25:40Z M.L.Bot 261 5122992 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:43, 7 красавіка 2026 (+03) alq1jjsl6zy09n0sllkriyd56k2vy2z Катэгорыя:Коміксы 2009 года 14 805615 5122922 2026-04-06T23:46:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2009|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2009 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2009 год у коміксах]]» 5122922 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Коміксы|2009|года}} [[Катэгорыя:Коміксы паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы 2009 года|Коміксы]] [[Катэгорыя:2009 год у коміксах]] 1curwreg7mbr9zy2yq292c695geo98m Шаблон:Комікс 10 805616 5122929 2026-04-07T00:03:17Z DzBar 156353 Шаблон-картка для коміксаў, скапіраваны з ру-вікі, хутчэй за ўсё нешта працаваць не будзе, пазней патрэбна будзе дапрацаваць 5122929 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{{выдавец|}}}{{{выдаўцы|}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{праверка значэння||{{{выдаўцы|}}}|{{{выдавец|}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{{фармат|}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{{перыядычнасць|}}} |вікіданыя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P577|{{{даты|}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{{даты|}}} |вікіданыя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{{выпускі|}}} |вікіданыя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{{персанаж|}}}{{{персанажы|}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{праверка значэння||{{{персанажы|}}}|{{{персанаж|}}}}} |вікіданыя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{{аўтар|}}}{{{аўтары|}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{праверка значэння||{{{аўтары|}}}|{{{аўтар|}}}}} |вікіданыя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{{сцэнарыст|}}}{{{сцэнарысты|}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{праверка значэння||{{{сцэнарысты|}}}|{{{сцэнарыст|}}}}} |вікіданыя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{{мастак|}}}{{{мастакі|}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{праверка значэння||{{{мастакі|}}}|{{{мастак|}}}}} |вікіданыя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{{аловак|}}} |вікіданыя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{{туш|}}} |вікіданыя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{{шрыфт|}}} |вікіданыя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{{колер|}}} |вікіданыя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{{сайт|{{{url|}}}}}} |вікіданыя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> srwatcgpp856e8tbui8i233v3ddik56 5122933 5122929 2026-04-07T00:09:14Z DzBar 156353 5122933 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{{выдавец|}}}{{{выдаўцы|}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{праверка значэння||{{{выдаўцы|}}}|{{{выдавец|}}}}} |вікідадзеныя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{{фармат|}}} |вікідадзеныя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{{перыядычнасць|}}} |вікідадзеныя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P577|{{{даты|}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{{даты|}}} |вікідадзеныя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{{выпускі|}}} |вікідадзеныя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{{персанаж|}}}{{{персанажы|}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{праверка значэння||{{{персанажы|}}}|{{{персанаж|}}}}} |вікідадзеныя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{{аўтар|}}}{{{аўтары|}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{праверка значэння||{{{аўтары|}}}|{{{аўтар|}}}}} |вікідадзеныя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{{сцэнарыст|}}}{{{сцэнарысты|}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{праверка значэння||{{{сцэнарысты|}}}|{{{сцэнарыст|}}}}} |вікідадзеныя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{{мастак|}}}{{{мастакі|}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{праверка значэння||{{{мастакі|}}}|{{{мастак|}}}}} |вікідадзеныя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{{аловак|}}} |вікідадзеныя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{{туш|}}} |вікідадзеныя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{{шрыфт|}}} |вікідадзеныя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{{колер|}}} |вікідадзеныя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{{сайт|{{{url|}}}}}} |вікідадзеныя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> l9lm02vy5fkxo8cxc2wcu5xgl8hyq9b 5122936 5122933 2026-04-07T00:16:37Z DzBar 156353 5122936 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P577|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> ozwc12enckyr1gescjugzsw4ewr9sgh 5122938 5122936 2026-04-07T00:27:09Z DzBar 156353 5122938 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P123|from={{{from|}}}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P577|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P577|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatement|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> askvfl1qy67j45nqv2c8ok9zhes7hkc 5122939 5122938 2026-04-07T00:27:42Z DzBar 156353 Адкат праўкі [[Special:Diff/5122938|5122938]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]]) 5122939 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P577|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> ozwc12enckyr1gescjugzsw4ewr9sgh 5122947 5122939 2026-04-07T00:51:51Z DzBar 156353 5122947 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Перыядычнасць |тэкст4 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P2896 |метка5 = {{wikidata plural switch|P580|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=PP580|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст5 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P577 |метка6 = Колькасць выпускаў |тэкст6 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P2635 |метка7 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст7 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P674 |загаловак8 = Аўтары |метка9 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст9 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя9 = P50 |метка10 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P58 |метка11 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P110 |метка12 = Аловак |тэкст12 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P10837 |метка13 = Туш |тэкст13 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10836 |метка14 = Шрыфт |тэкст14 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P9191 |метка15 = Колер |тэкст15 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P6338 |загаловак16 = - |метка17 = Сайт |тэкст17 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя17 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 6akq33xi3ou1j6yqkr8zussw44owmsw 5122948 5122947 2026-04-07T00:58:20Z DzBar 156353 5122948 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = {{wikidata plural switch|P123|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}|Выдавец|Выдаўцы|from={{{from|}}}}} |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = {{wikidata plural switch|P136|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P136|from={{{from|}}}}}|Жанр|Жанры|from={{{from|}}}}} |тэкст4 = {{#if:{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P136|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P136 |метка5 = Перыядычнасць |тэкст5 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P2896 |метка6 = {{wikidata plural switch|P580|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=PP580|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст6 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P577 |метка7 = Колькасць выпускаў |тэкст7 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P2635 |метка8 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст8 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя8 = P674 |загаловак9 = Аўтары |метка10 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P50 |метка11 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P58 |метка12 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст12 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P110 |метка13 = Аловак |тэкст13 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10837 |метка14 = Туш |тэкст14 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P10836 |метка15 = Шрыфт |тэкст15 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P9191 |метка16 = Колер |тэкст16 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя16 = P6338 |загаловак17 = - |метка18 = Сайт |тэкст18 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя18 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> d62rf0t6aw2y24kvofhyaqtu6aizkch 5122949 5122948 2026-04-07T01:01:55Z DzBar 156353 5122949 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = Выдавец |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Жанр |тэкст4 = {{#if:{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P136|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P136 |метка5 = Перыядычнасць |тэкст5 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P2896 |метка6 = {{wikidata plural switch|P580|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=PP580|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст6 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P577 |метка7 = Колькасць выпускаў |тэкст7 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P2635 |метка8 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст8 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя8 = P674 |загаловак9 = Аўтары |метка10 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P50 |метка11 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P58 |метка12 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст12 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P110 |метка13 = Аловак |тэкст13 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10837 |метка14 = Туш |тэкст14 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P10836 |метка15 = Шрыфт |тэкст15 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P9191 |метка16 = Колер |тэкст16 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя16 = P6338 |загаловак17 = - |метка18 = Сайт |тэкст18 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя18 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- -->{{#if:{{{даты|}}} | {{#vardefine:год|{{#invoke:String|match|{{{даты}}}|%d%d%d%d}}}} | {{#vardefine:год|{{#invoke:String|match|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}|%d%d%d%d}}}} }}{{#if:{{#var:год}}|[[Катэгорыя:Коміксы {{#var:год}} года]]}}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 2kad3ft42pe6p5q970zxjegqv631q8x 5122951 5122949 2026-04-07T01:03:51Z DzBar 156353 5122951 wikitext text/x-wiki {{Картка |назва = Комікс |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{курсіў ці не|{{картка/назва|{{{назва|}}}}}|загаловак артыкула={{{Аўтаафармленне загалоўка|1}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{арыгінал назвы|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}|from={{{from|}}}}} |загаловак1 = Выпуск |метка2 = Выдавец |тэкст2 = {{#if:{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P123|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя2 = P123 |метка3 = Фармат |тэкст3 = {{#if:{{{фармат|}}}|{{{фармат|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя3 = |метка4 = Жанр |тэкст4 = {{#if:{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{{жанр|{{{жанры|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P136|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя4 = P136 |метка5 = Перыядычнасць |тэкст5 = {{#if:{{{перыядычнасць|}}}|{{{перыядычнасць|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2896|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя5 = P2896 |метка6 = {{wikidata plural switch|P580|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=PP580|from={{{from|}}}}}|Дата публікацыі|Даты публікацый|from={{{from|}}}}} |тэкст6 = {{#if:{{{даты|}}}|{{{даты|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P577|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя6 = P577 |метка7 = Колькасць выпускаў |тэкст7 = {{#if:{{{выпускі|}}}|{{{выпускі|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P2635|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя7 = P2635 |метка8 = {{wikidata plural switch|P674|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}|Персанаж|Персанажы|from={{{from|}}}}} |тэкст8 = {{#if:{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{{персанаж|{{{персанажы|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P674|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя8 = P674 |загаловак9 = Аўтары |метка10 = {{wikidata plural switch|P50|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}|Аўтар|Аўтары|from={{{from|}}}}} |тэкст10 = {{#if:{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{{аўтар|{{{аўтары|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P50|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя10 = P50 |метка11 = {{wikidata plural switch|P58|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}|Сцэнарыст|Сцэнарысты|from={{{from|}}}}} |тэкст11 = {{#if:{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{{сцэнарыст|{{{сцэнарысты|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P58|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя11 = P58 |метка12 = {{wikidata plural switch|P110|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}|Мастак|Мастакі|from={{{from|}}}}} |тэкст12 = {{#if:{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{{мастак|{{{мастакі|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P110|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя12 = P110 |метка13 = Аловак |тэкст13 = {{#if:{{{аловак|}}}|{{{аловак|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10837|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя13 = P10837 |метка14 = Туш |тэкст14 = {{#if:{{{туш|}}}|{{{туш|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P10836|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя14 = P10836 |метка15 = Шрыфт |тэкст15 = {{#if:{{{шрыфт|}}}|{{{шрыфт|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P9191|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя15 = P9191 |метка16 = Колер |тэкст16 = {{#if:{{{колер|}}}|{{{колер|}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P6338|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя16 = P6338 |загаловак17 = - |метка18 = Сайт |тэкст18 = {{#if:{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{{сайт|{{{url|}}}}}}|{{#invoke:Wikidata|formatStatements|property=P856|from={{{from|}}}}}}} |вікіданыя18 = P856 |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта]] }}<!-- --><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> ok7qb2yl617bw04lvumm7q5n6ytxkzl Катэгорыя:Коміксы паводле алфавіта 14 805617 5122952 2026-04-07T01:05:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Коміксы|*]]» 5122952 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Коміксы|*]] fyyvroq2sgmawgl5djr3gtxzhe7ydp6 Катэгорыя:Фальклор Канады 14 805618 5122961 2026-04-07T01:24:58Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Фальклор паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Культура Канады]] [[Катэгорыя:Фальклор Паўночнай Амерыкі]]» 5122961 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Фальклор паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Культура Канады]] [[Катэгорыя:Фальклор Паўночнай Амерыкі]] kgwam2nxd3j1hlm5fep6qu93gzi0ti9 Каразія 0 805619 5123001 2026-04-07T08:29:41Z Ueschar 151377 На падставе артыкула з беларускай вікіпедыі дадаў артыкул пра геалагічны працэс - каразію 5123001 wikitext text/x-wiki [[Файл:River_Orchy_erosion_potholes.jpg|міні|300x300пкс|Каразійныя выбоіны ў скальным ложы ракі — прыклад воднай каразіі.]] '''Кара́зія''' (ад {{lang-la|corrasio}} — «сціранне», «абточванне») — працэс механічнага разбурэння [[Горныя пароды|горных парод]] рухомым абломкавым матэрыялам ([[галька]]й, [[Валун|валунамі]], [[Пясок|пяском]]), які перамяшчаецца вадой, ветрам, лёдам або з прычыны апоўзняў; адначасова адбываецца і абточванне саміх абломкаў.<ref name="be">{{cite web|language=be|url=https://belarus.belarusenc.by/temy/reliefby/10120/|title=Каразія|website=Беларуская энцыклапедыя|access-date=2026-04-07|last1=Кухарык|first1=Я. А.|last2=Карабанаў|first2=А. К.}}</ref> У [[Англійская мова|англамоўнай]] геалагічнай тэрміналогіі ''corrasion'' таксама тлумачыцца як механічная эрозія, якая здзяйсняецца вадой, лёдам або ветрам, асабліва пры наяўнасці абломкаў парод.<ref name="usgs">{{cite book|last=Monroe|first=Watson H.|title=A Glossary of Karst Terminology|series=Geological Survey Water-Supply Paper 1899-K|publisher=U.S. Geological Survey|year=1970|page=8|url=https://pubs.usgs.gov/wsp/1899k/report.pdf|access-date=2026-04-07}}</ref> Тэрмін упершыню прапанаваў у 1875 годзе амерыканскі [[Геалогія|геолаг]] [[Джон Уэслі Паўэл]]. Каразія праяўляецца ў дзейнасці цякучых водаў, ветру і ледавіка. Разбурэнне парод абломкавым матэрыялам, які перамяшчаецца ледавіком, называюць таксама [[экзарацыя]]й. На схілах [[Ледавік|ледавікоў]] пад уплывам моцных вятроў і ветравой каразіі фарміруюцца дэфляцыйныя (ветравыя) разоры — каразійныя ўпадзіны. Разнавіднасцю воднай каразіі з’яўляецца [[эворзія]].<ref name="be" /> == У Беларусі == У краіне шырока прадстаўлены [[Ветраграннік|ветраграннікі]], якія ўтварыліся ў прыледавіковых (перыгляцыяльных) умовах у час [[Паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. [[Лімналогія|Лімнолаг]] [[Вольга Піліпаўна Якушка|Вольга Якушка]] дапускае, што катлавіны некаторых азёр на [[Беларускае Паазер’е|Беларускім Паазер’і]] могуць мець паходжанне, звязанае з эворзіяй.<ref name="be" /> == Гл. таксама == * [[Эрозія]] * [[Экзарацыя]] * [[Эворзія]] * [[Ветраграннік]] == Галерэя == <gallery> Файл:Ventifact-iceage_hg.jpg|Ветраграннік — вынік працяглай ветравой каразіі. Файл:Glacial_striations_and_ice_axe.jpg|Ледавіковыя штрыхі на скальнай паверхні. Файл:River_Orchy_erosion_potholes.jpg|Каразійныя выбоіны, утвораныя рухомым абломкавым матэрыялам у рэчышчы ракі. </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} * [[Катэгорыя:Геалогія]] [[Катэгорыя:Геалогія Беларусі]] [[Катэгорыя:Эразійныя формы рэльефу]] c5e7zvulizd4qebw21w9owa6d7fxr0o Дынама (жаночы баскетбольны клуб, Мінск) 0 805620 5123016 2026-04-07T09:53:03Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «{{Картка БК | назва = Дынама | заснаваны = 1963 | расфарміраваны = 1967 | краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] }} '''Дынама''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Выступаў у жаночым чэмпіянаце СССР у 1960-х гадах. == Гісторыя == Каман...» 5123016 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Дынама | заснаваны = 1963 | расфарміраваны = 1967 | краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] }} '''Дынама''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Выступаў у жаночым чэмпіянаце СССР у 1960-х гадах. == Гісторыя == Каманда выступала ў чэмпіянаце СССР з [[1963]] па [[1967]] год. Папярэднікам быў «Буравеснік», пераемнікам — «Радыётэхнік» (у далейшым «[[Гарызонт (баскетбольны клуб)|Гарызонт]]»). Лепшае дасягненне ў чэмпіянаце СССР — 17 месца ў сезоне 1963/64. == Трэнеры == {{Div col|2}} * [[Віктар Яўгенавіч Вішнеў|Віктар Вішнеў]] (1963—1966) * [[Міхаіл Аляксеевіч Тайц|Міхаіл Тайц]] (1966—1967) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісткі == {{Div col|2}} * Вольга Аніскевіч (1963—1967) * [[Ларыса Сцяпанаўна Бялевіч|Ларыса Бялевіч (Кандраценка)]] (1963—1965) * [[Марэт-Май Янаўна Вішнева|Марэт-Май Вішнева (Отса)]] (1963—1967)<ref>[https://sport-strana.ru/vishneva-otsa-maret-maj-janovna/ Вишнева (Отса) Марет-Май Яновна]</ref> * Марыя Магілёва (1963—1967) * [[Рэгіна Ігнатаўна Пышнік|Рэгіна Пышнік (Доўнар)]] (1963—1964)<ref>[https://sport-strana.ru/pyshnik-dovnar-regina-ignatevna/ Пышник (Довнар) Регина Игнатьевна]</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7046-regina-pyshnik-ya-30-let-basketbolistami-komandovala-tak-prosto-eto-iz-kharaktera-ne-vykinesh РЕГИНА ПЫШНИК: «Я 30 ЛЕТ БАСКЕТБОЛИСТАМИ КОМАНДОВАЛА, ТАК ПРОСТО ЭТО ИЗ ХАРАКТЕРА НЕ ВЫКИНЕШЬ»]</ref> * [[Марыя Іванаўна Сялюніна|Марыя Сялюніна (Шыманская)]] (1963) * Валянціна Фёдарава (1963—1964) * Рэгіна Чыпайтэ (1963—1967) {{Div col end}} {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} == Літаратура == * Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 16, 21, 52. — 127 с. * Баскетбол: Справочник / Авт.-сост. З. А. Генкин, Е. Р. Яхонтов. — М.: «Физкультура и спорт», 1983. — С. 71-72. — 224 с. hcf5us3scajay5nooa7g62x6gat1gcy Сезон 2021/2022 «Гомельскіх рысей» 0 805621 5123017 2026-04-07T09:57:40Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]] ('''7 месца'''). == Склад каманд...» 5123017 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]] ('''7 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Данііл Алегавіч Адаськоў|Данііл Адаськоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Міхайлавіч Бакштаеў|Дзяніс Бакштаеў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] * {{Сцяг|Расія}} [[Мікіта Аляксандравіч Грабараў|Мікіта Грабараў]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) * {{Сцяг|Расія}} [[Данііл Ігаравіч Дзякаў|Данііл Дзякаў]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ягор Уладізміравіч Дудаў|Ягор Дудаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Ігнашын]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксей Кавалёў (баскетбаліст)|Аляксей Кавалёў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Аляксандравіч Маляўка|Арцём Маляўка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікіта Ваcільевіч Пракапенка|Мікіта Пракапенка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Аляксандравіч Рыбкін|Яўген Рыбкін]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Аляксандравіч Старасценка|Яўген Старасценка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ягор Стаўрапольцаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ілля Шчэрба]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Ярэц]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Вячаслававіч Ясевіч|Аляксандр Ясевіч]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў|Андрэй Чванькоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] (гуляючы трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Аляксандравіч Рыбкін|Яўген Рыбкін]] (гуляючы трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 «Гомельскіх рысей-ГДУ»]] * [[Сезон 2022/2023 «Гомельскіх рысей»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Gomelskiye-Rysi-GGU-Gomel/4234?Page=1&Year=2021-2022 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Гомельскіх рысей»|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Гомельскія рысі]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2022 год у Гомелі]] hahlhzxp07u4ystconsg51biy61nkwh Lockheed Martin C-130J Super Hercules 0 805622 5123019 2026-04-07T10:00:55Z National democrat (BSDH) 157272 Новая старонка: «{{Картка ЛА}} '''Lockheed Martin C-130J Super Hercules''' — амерыканскі [[ваенна-транспартны самалёт]] сярэдняга памеру з чатырма [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]]. З’яўляецца глыбока мадэрнізаванай версіяй самалёта [[Lockheed C-130 Hercules]], абсталяванай новымі ру...» 5123019 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Lockheed Martin C-130J Super Hercules''' — амерыканскі [[ваенна-транспартны самалёт]] сярэдняга памеру з чатырма [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]]. З’яўляецца глыбока мадэрнізаванай версіяй самалёта [[Lockheed C-130 Hercules]], абсталяванай новымі рухавікамі, абноўленай [[Кабіна экіпажа|кабінай экіпажа]] і іншымі ўдасканаленымі сістэмамі. C-130J з’яўляецца найноўшай мадыфікацыяй сямейства C-130 Hercules і адзінай версіяй, якая на сённяшні час знаходзіцца ў серыйнай вытворчасці. Па стане на сакавік 2022 года было пастаўлена 500 самалётаў C-130J, якія эксплуатуюцца 26 аператарамі ў 22 краінах.<ref name="FG20220330">{{cite news |magazine=[[FlightGlobal]] |title=C-130J deliveries pass 500 aircraft: we analyse type's global fleet mix |url=https://www.flightglobal.com/defence/c-130j-deliveries-pass-500-aircraft-we-analyse-types-global-fleet-mix/148084.article |date=March 30, 2022 |given=Craig |surname=Hoyle |department=Defence |url-access=limited}}</ref> == Вытворчасць == 16 снежня 1994 года кампанія Lockheed атрымала стартавы заказ на мадэль C-130J ад [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі|Ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі]].<ref name="FT19941216Lukewarm">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=A lukewarm reception from potential partners|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given=Bruce|surname=Clark|number=32552}}</ref> Да гэтага кансерватыўны ўрад [[Джон Мэйджар|Джона Мэйджара]] некалькі месяцаў вырашаў, ці купляць новы транспартны самалёт у Еўропе ці ў ЗША. Ён меў абавязацельства набыць ад 40 да 50 самалётаў перспектыўнага еўрапейскага праекта [[Future Large Aircraft]] (далей — FLA) (пазней вядомага як [[Airbus A400M Atlas|Airbus A400M]]), які забеспячваў каля 20% удзелу брытанскай прамысловасці ў праекце, а таксама прадухіленне пагрозы з боку прамысловасці Германіі пазіцыям кампаніі [[British Aerospace]] як вытворцы крылаў для FLA і будучых камерцыйных праектаў [[Airbus]].<ref name="FT19941216Deal">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Deal over RAF cargo aircraft averts cabinet rift|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n0|publication-date=December 17–18, 1994|pages=1, 26|given1=James|surname1=Blitz|given2=Andrew|surname2=Baxter|number=32552}}</ref><ref name="FT19941216SilverLining">{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Aerospace industry celebrates a silver lining|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given1=Andrew|surname1=Baxter|given2=Roland|surname2=Adburgham|number=32552}}</ref> Каралеўскія ВПС замовілі 25 самалётаў па фіксаванай агульнай цане 1,6 млрд долараў ЗША (прыкладна 2,95 млрд долараў у пераліку на 2024 год), пры гэтым першыя пастаўкі першапачаткова планаваліся на лістапад 1996 года.<ref name="ABC19970217">{{cite magazine|issn=0164-8071|magazine=[[Atlanta Business Chronicle]]|title=Lockheed delays shipments: New C-130J cargo planes held up by testing glitches|url=https://www.bizjournals.com/atlanta/stories/1997/02/17/story5.html|url-access=limited|given=Brendan|surname=Murray|date=1997-02-17}}</ref> Чаканыя пастаўкі C-130J дазвалялі Міністэрству абароны Вялікабрытаніі выканаць пастаўленую на 1996 год задачу па замене паловы састарэлага парку самалётаў Hercules у складзе ВПС, у той час як самалёты еўрапейскай праграмы чакаліся да паступлення ў эксплуатацыю не раней за 2003 год.<ref name="BSun19941217">{{cite news|issn=1930-8965|work=[[Baltimore Sun]]|title=$1.3 billion contract goes to Lockheed|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1994-12-17-1994351094-story.html|publication-date=1994-12-17|agency=[[New York Times News Service]]}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Самалёты Lockheed]] 9t5fvqidj1mcpobqftc3e8y8p0zb597 3-я асобная кавалерыйская брыгада 0 805623 5123020 2026-04-07T10:10:06Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/63464327|3 Samodzielna Brygada Kawalerii]]» 5123020 wikitext text/x-wiki '''3-я асобная кавалерыйская брыгада''' (3 СБК) — буйное кавалерыйскае [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . == Гісторыя ІІІ самастойнай кавалерыйскай брыгады == Яна была створана ў 1924 годзе ў выніку мірнай рэарганізацыі буйных кавалерыйскіх падраздзяленняў на базе [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]]. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] падпарадкоўвалася камандзіру акругі корпуса III ў [[Гродна|Гродне]]. Камандаванне 3-га СБК знаходзілася ў Вільні . 1 красавіка 1937 года брыгада была перайменавана ў Віленскую кавалерыйскую брыгаду . == Мірная арганізацыя 3 SBK == * камандаванне 3-й асобнай кавалерыйскай брыгады * 4-ы Занёманскі ўланскі полк * [[13-ы Віленскі ўланскі полк]] * [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]] * 3-я конная артылерыйская дывізія * піянерскі эскадрон у 3-й асобнай кавалерыйскай брыгадзе == Бібліяграфія == * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . ea50przwqqhaqwhlvinknxfjdcr4ewr Ян Кубін (генерал) 0 805624 5123021 2026-04-07T10:14:13Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/72125771|Jan Kubin (generał)]]» 5123021 wikitext text/x-wiki '''Ян Кубін''' {{Sfn|Rocznik Oficerski|1923}} (нар. [[19 снежня]] [[1876|1876 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]], пам. [[13 жніўня]] [[1927|1927 г.]] у [[Вільня|Вільні]] ) — штабны афіцэр [[брыгадны генерал]] Войска Польскага . == Біяграфія == Ён нарадзіўся 19 снежня 1876 года ў Кракаве ў сям'і Эрнэста і Ганны Венінг. Быў вучнем сярэдняй школы (1886–1894) і студэнтам Ваеннай акадэміі ў Вене (1894–1897). З 1897 года ён быў падпаручнікам і прафесійным афіцэрам кавалерыі аўстрыйскай Імператарскай і Каралеўскай арміі. У 1901–1903 гадах ён быў студэнтам Ваеннай школы (ням.: Kriegsschule) у [[Вена|Вене]]). Пасля заканчэння вучобы ён вярнуўся ў 6-ы Галіцкі ўланскі полк у [[Жэшаў|Жэшаве]]. У 1904–1905 гадах ён служыў ад'ютантам палка, а ў 1905–1914 г. быў прызначаны з асноўнага палка на пасаду асабістага ад'ютанта камандзіра 10-га корпуса і камандуючага генерала ў Пшэмыслі, якімі паслядоўна былі генерал ад інфантэрыі Артур Георг Піна фон Фрыдэнталь, генерал ад кавалерыі Генрых Кумер фон Фалькенфельд і генерал ад інфантэрыі Гуга Майкснер фон Цвайенштам. У 1912–1913 гадах ён удзельнічаў у мабілізацыі ўзброеных сіл Аўстра-Венгерскай манархіі, уведзенай у сувязі з [[Балканскія войны|Балканскай вайной]]. У [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ваяваў на расійскім і румынскім франтах. У снежні 1918 года быў прыняты ў Польскую армію. З снежня 1918 года па чэрвень 1919 года ён быў камандуючым [[Бельска-Бяла|Бельска-Бяльскай]] ваеннай акругі. Падчас [[Польска-савецкая вайна|вайны з бальшавікамі]] займаў наступныя пасады: * ад'ютант 2-й кавалерыйскай брыгады з 1 чэрвеня 1919 г. * ад'ютант групы ген. [[Юзаф Лясоцкі|Юзэфа Ласоцкага]] * Начальнік штаба групы генерал Юзэфа Ласоцкага з 1 жніўня 1919 г. * Начальнік штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] * намеснік камандзіра [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] * Начальнік штаба 8-й пяхотнай дывізіі з 18 студзеня 1920 г. * Начальнік штаба групы, генерала Юзэфа Ласоцкага * Начальнік штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] з 6 красавіка 1920 г. * Начальнік штаба 1-й арміі з 8 мая 1920 г. * у распараджэнні Вярхоўнага Галоўнакамандавання з 1 жніўня 1920 г. * Начальнік штаба Віслянскай групы з 16 жніўня 1920 г. * Начальнік штаба [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й арміі]] 9 мая 1921 года ён быў прызначаны ў Інспектарат арміі № II генерал-лейтэнанта Тадэвуша Развадоўскага на пасаду начальніка штаба Генеральнага інспектара кавалерыі. 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 4-е месца ў корпусе афіцэраў кавалерыі (з 1924 года — кавалерыя). Затым ён быў начальнікам штаба акруговага камандавання корпуса № V у Кракаве, застаючыся лішнім афіцэрам 8-га палка ўланаў. 27 верасня 1923 года ён быў прызначаны ў Інспектарат арміі № IV у Кракаве на пасаду першага штабнога афіцэра. 1 чэрвеня 1924 года ён быў прызначаны камандзірам 17-й кавалерыйскай брыгады ў Грубешове, а 1 снежня таго ж года — камандзірам [[3-я асобная кавалерыйская брыгада|3-й асобнай кавалерыйскай брыгады]] ў Вільні. 1 снежня 1924 г. прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Станіслаў Вайцяхоўскі]] па просьбе міністра ваенных спраў генерал-маёра [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіслава Сікорскага]] павысіў яго да звання брыгаднага генерала і 10-м месцам у корпусе генералаў. 1 красавіка 1927 г. яму быў прадастаўлены двухмесячны водпуск з захаваннем заробку, а 31 мая 1927 г. ён быў звольнены ў адстаўку. Пасяліўся ў Вільні. Там і памёр 13 жніўня 1927 г.. == Кар'ера == * [[паручнік]] (ням. Leutnant) – 1897 год * ст.паручнік (ням.: Oberleutnant) — са старшынствам з 1 лістапада 1901 г. * [[Ротмістр|Капітан]] (ням. Rittmeister) — са старшынствам з 1 мая 1911 г. {{Sfn|Schematismus|1912}} * [[Маёр]] – 1917 г. * Брыгадны генерал - 1924 г. == Ордэны і ўзнагароды == * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — тройчы (1-ы і 2-і разы ў 1922 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 14 kwietnia 1922, s. 314}} ) * Бронзавы юбілейны памятны медаль Узброеных Сіл і Жандармерыі {{Sfn|Schematismus|1914}} * Ваенны юбілейны крыж {{Sfn|Schematismus|1914}} * Памятны крыж мабілізацыі 1912–1913 гг. {{Sfn|Schematismus|1914}} == Бібліяграфія == * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1902. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1901. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1903. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1902. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1904. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1903. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1905. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1904. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1906. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1905. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1907. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1906. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1908. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1907. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1909. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, styczeń 1909. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1910. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1909. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1911. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1910. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1912. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1911. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1913. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1912. (niem.). * Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914. (niem.). * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A-Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-87103-55-1. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1876 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]] ac27t9ou3xau7r5jtm3viz0dd4uackf Раберта Уільямс 0 805625 5123025 2026-04-07T10:55:45Z Xlomid 61480 створана новая старонка з базавай інфармацыяй пра Раберу Уільямс 5123025 wikitext text/x-wiki '''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref> і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}</ref>. У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> efps4rhwkl12y8zquigx6skzkjz7uy2 5123026 5123025 2026-04-07T10:58:56Z Xlomid 61480 дадаў секцыю "Зноскі" 5123026 wikitext text/x-wiki '''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref> і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}</ref>. У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> {{зноскі}} 043q2bpg4elohv7up6svmxuzqbebte5 Call of Duty 0 805626 5123033 2026-04-07T11:57:14Z Енкнн 161979 Новая старонка: «{{Картка гульні|загаловак=Call of Duty|распрацоўшчык=[[Infinity Ward]]|выдавец=[[Activision]]|серыя=[[Call of Duty]]|даты выпуску=[[Windows]]: 29 кастрычніка 2003 [[Mac OS X]]: май 2004 [[N-Gage]]: 10 лістапада 2004 [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]]: 2 снежня 2009|апошняя версія=1.5|жанр=шутэр|выява=codbox.jpg}} Call of Duty — камп’ют...» 5123033 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=Call of Duty|распрацоўшчык=[[Infinity Ward]]|выдавец=[[Activision]]|серыя=[[Call of Duty]]|даты выпуску=[[Windows]]: 29 кастрычніка 2003 [[Mac OS X]]: май 2004 [[N-Gage]]: 10 лістапада 2004 [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]]: 2 снежня 2009|апошняя версія=1.5|жанр=шутэр|выява=codbox.jpg}} Call of Duty — камп’ютарная гульня ў жанры трохмернага шутара ад першай асобы, распрацаваная амерыканскай студыяй [[Infinity Ward]] і выдадзеная кампаніяй [[Activision]] 29 кастрычніка 2003 года для платформы [[Microsoft Windows]]. Гульня пазіцыянуецца як рэалістычны ваенны сімулятар, дзеянні якога разгортваюцца на розных франтах [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Распрацоўка == Распрацоўкай гульні займалася маладая на той момант студыя [[Infinity Ward]], якую заснавалі былыя супрацоўнікі кампаніі 2015, Inc., што стварылі папулярную серыю [[Medal of Honor]]. Распрацоўшчыкі вырашылі адыйсці ад традыцыйнай мадэлі «адзіночнага героя» і засяродзіцца на каманднай тактыцы, натхняючыся кінастужкамі, такімі як «[[Выратаваць радавога Раяна]]». Для дасягнення максімальнага рэалізму каманда выкарыстоўвала ўласны рухавік, заснаваны на тэхналогіях id Tech 3, але значна перапрацаваны: была дададзена сістэма дынамічных анімацый, палепшана мадэлявання асвятлення і створаны адмысловыя шэйдеры для эфектаў надвор’я. Асаблівая ўвага надавалася паводзінам саюзнікаў — штучны інтэлект салдат дазваляў ім самастойна перагрупоўвацца, укрывацца і падтрымліваць агонь, ствараючы ілюзію рэальнага баявога братэрства. Гульня распрацоўвалася крыху больш за два гады і выйшла 29 кастрычніка 2003 года эксклюзіўна для PC, бо тэхнічныя магчымасці каноляў таго пакалення не дазвалялі дасягнуць патрэбнай маштабнасці баталій. == Сюжэт == Дзеянне кампаніі адбываецца падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і падзелена на тры асобныя кампаніі, кожная з якіх прысвечана аднаму з бакоў антыгітлераўскай кааліцыі. Амерыканская кампанія распавядае пра ўдзельнікаў 101-й паветрана-дэсантнай дывізіі падчас [[Аперацыя «Нептун»|высадкі ў Нармандыі]] і аперацыі «Рэйнская роса». Брытанская кампанія фокусуецца на спецпадраздзяленні SAS, якое выконвае дыверсійныя заданні ў тыле ворага, уключаючы захоп нямецкага радара і дыверсіі на падводных лодках. Савецкая кампанія лічыцца ключавой: яна пачынаецца з абароны [[Сталінградская бітва|Сталінграда]] (вядомы ўзровень «Паляванне на пацукоў», дзе гульцу выдаюць вінтоўку без патронаў), працягваецца бітвай за Паўднёвы вакзал і завяршаецца штурмам рэйхстагу і ўсталяваннем сцяга Перамогі над купалам будынка. Усе тры сюжэтныя лініі прапануюць розныя погляды на вайну, аб’яднаныя агульнай ідэяй братэрства па зброі. == Мультыплэер == Call of Duty прапаноўвала сеткавы рэжым, які стаў адным з галоўных фактараў доўгажыхарства гульні. Мультыплэер падтрымліваў да 32 гульцоў адначасова і ўключаў у сябе такія папулярныя рэжымы, як «Смертельная бойка» (Deathmatch), «Камандная смертельная бойка» (Team Deathmatch), «Захват сцяга» (Capture the Flag) і «Пошук і знішчэнне» (Search & Destroy), нагадваючы класічныя ваенныя шутары таго часу. Адметнасцю мультыплэера была высокая хуткасць забойства (часцяком дастаткова аднаго-двух траплянняў), адсутнасць сістэмы «апалак» і перкаў — вынік выключна залежаў ад навыкаў гульца, ведання карты і каманднай працы. Гульня з самага старту падтрымлівала спецыялізаваныя серверы (дэдыкаваныя серверы), што дазваляла супольнасці ствараць уласныя карты, мадыфікацыі і арганізоўваць турніры. == Ацэнкі і водгукі крытыкаў == Call of Duty атрымала ўсеагульнае прызнанне гульнявой прэсы і гульцоў. На агрэгатары [[Metacritic]] сярэдні бал версіі для PC склаў 91/100 на аснове 63 рэцэнзій. Выданне [[IGN]] паставіла гульні 9.0/10, асабліва адзначыўшы «наватарскую сістэму прыцэльнага агню і кінематаграфічную пастаноўку батальных сцэн». GameSpot даў адзнаку 9.2/10, назваўшы гульню «эталонным ваенным шутарам, які перасягнуў нават Medal of Honor». Сярод галоўных пераваг крытыкі вылучалі штучны інтэлект таварышаў па зброі, рэалістычныя гукі стрэль баў і каскадныя выбухі, а таксама эмацыйны ўплыў савецкай кампаніі. Асобным мінусам называлася адносна кароткая сюжэтная лінія (каля 6-8 гадзін праходжання) і зрэдку нязручнае кіраванне атрадам. Тым не менш, гульня атрымала больш за 40 узнагарод «Гульня года» ў розных выданняў і паклала пачатак адной з самых паспяховых франшыз у гісторыі індустрыі, продажы якой на сёння перавысілі 400 мільёнаў асобнікаў па ўсім свеце. n6v8ip9399c3117um1nx5iieu50bgh4 Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша) 0 805627 5123034 2026-04-07T11:57:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = Помнік |Беларуская назва = Брацкая магіла падпольшчыкаў |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва ме...» 5123034 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Помнік |Беларуская назва = Брацкая магіла падпольшчыкаў |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Орша]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1974 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{значэнні|Брацкая магіла падпольшчыкаў}} '''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]. == Гісторыя == У брацкай магіле пахаваны ўдзельнікі [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]] [[Н. С. Банаеў|Н.&nbsp;С.&nbsp;Банаеў]], [[Дз. М. Бохан|Дз.&nbsp;М.&nbsp;Бохан]] і [[Л. В. Кандрацьеў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Кандрацьеў]], якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1944 годзе. У 1974 годзе на магіле была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Віцебская|126|Брацкая магіла падпольшчыкаў|старонкі=90|аўтар=|ref=Збор помнікаў}} [[Катэгорыя:Помнікі Оршы]] [[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]] ss4wtr59mso13529yp3w391eo37j5ew 5123035 5123034 2026-04-07T11:57:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны]]; дададзена [[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5123035 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Помнік |Беларуская назва = Брацкая магіла падпольшчыкаў |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Орша]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1974 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{значэнні|Брацкая магіла падпольшчыкаў}} '''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]. == Гісторыя == У брацкай магіле пахаваны ўдзельнікі [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]] [[Н. С. Банаеў|Н.&nbsp;С.&nbsp;Банаеў]], [[Дз. М. Бохан|Дз.&nbsp;М.&nbsp;Бохан]] і [[Л. В. Кандрацьеў|Л.&nbsp;В.&nbsp;Кандрацьеў]], якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1944 годзе. У 1974 годзе на магіле была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Віцебская|126|Брацкая магіла падпольшчыкаў|старонкі=90|аўтар=|ref=Збор помнікаў}} [[Катэгорыя:Помнікі Оршы]] [[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]] sfix98vz0voalix0vvgrn50ksc3grlh