76-ы Лідскі пяхотны полк

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>76-ы Лідскі пяхотны полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1099</id>
    <revision>
      <id>5123132</id>
      <parentid>5119904</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандзіры палка */</comment>
      <origin>5123132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29833" sha1="52sofyu0s9bx2qem01h27vp2vte1ct2" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{Фарматаванне}}
{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== У польска-бальшавіцкай вайне ==
[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ на літоўска-беларускім фронце другая палова 1919]]
Падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пасля рэарганізацыі полк адправіўся на фронт, удзельнічаючы ў наступленні на Мінск. З 5 па 8 ліпеня 1919 года ён дзейнічаў у раёне Налібоцкай пушчы, пасля чаго быў пераведзены ў рэзерв. 23 ліпеня ён атакаваў у напрамку вёскі Камень. У атацы загінуў камандзір 1-га батальёна капітан Пётр Меніцкі. Да 29 ліпеня полк адбіваў бальшавіцкія атакі, а пасля гэтай даты адбываліся толькі сутычкі паміж патрулямі. Дзякуючы падтрымцы групы генерала Ласоцкага 14-й пяхотнай дывізіі Мінск быў канчаткова захоплены, і часткі рушылі ў пагоню да [[Бярэзіна|ракі Бярэзіны]]. Тым часам 1-ы і 2-і батальёны палка адправіліся ў [[Койданава (станцыя)|Койданава]], дзе яны заставаліся да 31 жніўня. 1 верасня, дасягнуўшы ракі Бярэзіны, 1-ы і 2-і батальёны Лідскага палка былі адпраўлены чыгункай праз [[Мінск]], [[Маладзечна|Маладэчна]] і [[Вільня|Вільню]] ў [[Сувалкі]]. У пачатку верасня 1919 года полк быў зменены, перакінуты на захад і нёс патрульную службу ўздоўж польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński Р. 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. с.41}}&lt;/ref&gt;.

Толькі ў ліпені 1920 года яго два батальёны прынялі ўдзел у абароне [[Вільня|Вільні]], пасля чаго адышлі ў [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]]. Тут да іх далучыўся 1-ы батальён, які да таго часу знаходзіўся на дэмаркацыйнай лініі. Каля Клепачаў полк вёў жорсткі бой з літоўцамі і адышоў у Орань. Там ён змагаўся з расійскімі войскамі, падтрыманымі літоўскімі часткамі.
[[Файл:Bitwa mlawa chorzele.png|міні|баі на Мазовіі]]
Адарваўшыся ад ворага, полк дасягнуў Марцінканца, а затым чыгункай дабраўся да [[Гродна]]. Пасля баёў пад Кузніцай і Новым Дваром полк прасунуўся да Вострава Мазавецкага, адкуль быў перакінуты ў Ломжу. 1 жніўня 1920 года полк адбіў напад ворага на пярэднім плане форта IV на паўднёвым беразе ракі Ломжычка. На наступны дзень разгарэліся жорсткія баі ля варот Ломжы, ля мастоў праз раку Нараў і ў самым горадзе. Ломжу давялося пакінуць уначы. Пры далейшым адступленні полк дасягнуў ракі Вкра. Тут яго падраздзяленні былі рэарганізаваны, і з іх быў сфарміраваны адзіны пяхотны батальён.

У ходзе контрнаступлення полк дзейнічаў у складзе 5-й арміі. Разам з іншымі падраздзяленнямі ён дасягнуў Хожэле. У канцы жніўня полк быў адпраўлены ў [[Модлінская крэпасць|Модлін]] дзеля адпачынку і падмацавання.
[[Файл:76pp 2.png|міні|баявы шлях Лідскага пяхотнага палка 1919—1920 г.]]
21 кастрычніка 1920 года полк, з адным батальёнам, які складаўся з салдат з Памежжа, увайшоў у склад сіл генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarys historji wojennej 76-go lidzkiego pułku piechoty. Komisja pułkowa. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. с.38}}&lt;/ref&gt;.

Полк удзельнічаў у агульнай складанасці ў 41 бітве. У 1919—1920 гадах у баях загінула 116 афіцэраў і радавых. Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari былі ўзнагароджаны 12 салдат, [[Крыж Храбрых|Крыжам]] [[Крыж Храбрых|Харобрых]]— 114, а [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|Крыжам Заслугі]] [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы]] — 26.

== Полк у часе пакою ==
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|Гродзенскі гарнізон. 29 пд, 76 пп.]]
У міжваенны перыяд 76-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў акрузе корпуса № III у Гродне ў складзе 29-й пяхотнай дывізіі. Полк дыслакаваўся ў казармах Польскага легіёна ў квартале вуліц Чыгуначнай, Бэма і Касцюшкі. Гродна, як буйны гарнізон, размяшчаў шматлікія гарнізонныя ўстановы, такія як гарнізонны касцёл, так званы фарны касцёл Вітаўта, гарнізоннае казіно, бібліятэка з бальнымі заламі, прадстаўнічая зала, більярдная і чытальныя залы для кожнага палка. Для шэраговых існавалі Дом жаўнера з тэатрам і Дом стралка.

== Полк падчас вераснеўскай кампаніі 1939 ==
У верасні 1939 года ён ваяваў у складзе 29-й пяхотнай дывізіі ў рэзервовай арміі Прусаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Satora 1990, s. 137-141.}}&lt;/ref&gt;. 1/2 верасня 1939 года па загаду камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі палкоўніка Ігнацыя Азевіча ён рушыў у раён Любохня-Томашаў-Мазавецкі. Затым ён разгарнуўся ў лясах Любочніцкага лясніцтва, каля Цеканова. 3 верасня, чарговым дзённым і начным маршам, полк дасягнуў зоны канцэнтрацыі ў Сулейаўскіх лясах на рацэ Піліца. Ён размясціўся лагерам у лясах каля егерскай хаты Зажэнціна і вёсак Зажэнціна і Пручэньска&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 55.}}&lt;/ref&gt;. Раніцай 3 верасня полк быў перагрупаваны ў лясную зону каля егерскай хаты Стшэльцэ на дарозе Сулеёў-Апочна. 5 верасня Сулеёў быў разбамблены, у выніку чаго загінула каля тысячы чалавек, у тым ліку 19 салдат з 76-га пяхотнага палка. 4 верасня ў Пшэдбуж быў адпраўлены атрад 29-й пяхотнай дывізіі. У яго склад уваходзілі рота 5/76-га пяхотнага палка і ўзвод супрацьтанкавай зброі і цяжкіх кулямётаў 81-га пяхотнага палка. Яго задачай была абарона плацдарма на рацэ Піліца. У другой палове дня 4 верасня атрад уступіў у бой з нямецкай калонай. 5 верасня ваенная акруга капітана Сапоцькі ў Пшэдбужы ўступіла ў бой з матацыклістамі, бронеаўтамабілямі і матарызаванай пяхотай нямецкай 1-й лёгкай дывізіі. 5-я рота не далучылася да палка, прайшоўшы праз Апочна і Пшысуху, далучыўшыся да Паўднёвай групы арміі «Прусы». Яна ўдзельнічала ў баях пад Ілжай, дзе частка атрада была раскідана. Астатнія, пераправіўшыся праз Віслу праз Люблінскую вобласць, далучыліся да батальёна «Вільк» кавалерыйскай дывізіі «Заза» Асобнай аператыўнай групы «Палессе», дзе капітан Сапоцька заняў пасаду намесніка камандзіра батальёна&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 54–57.}}&lt;/ref&gt;

Увечары 5 верасня 76-ы пяхотны полк разам з III/29-й артылерыйскай батальённай артылерыйскай дывізіяй і інжынернай ротай, згодна з загадам камандзіра дывізіі, пачаў марш у напрамку Розпшы і ракі Прудка ў якасці авангарду 29-й пяхотнай дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jan Wróblewski: Armia „Prusy” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. с.135}}&lt;/ref&gt;. Каля 20:00 на мосце праз раку Піліцу ў Сулеёве камандзір арміі «Прусы» генерал-маёр Стэфан Даб-Бернацкі змяніў загад, дадзены камандзіру палка падпалкоўніку Станіславу Сенкевічу. Згодна з гэтым загадам, 76-ы пяхотны полк пачаў свой далейшы марш дзвюма калонамі: у першай ішоў 1-ы батальён з артылерыйскай батарэяй III/29-й артылерыйскай артылерыйскай арміі, веласіпедная рота і інжынерны ўзвод у суправаджэнні камандзіра палка з палкавым сцягам у аўтамабілі. Калоне трэба было прайсці з Сулеёва праз Залешыцэ і Лонгінаўку да Розпшы. Другая калона, у складзе II і III батальёнаў палка, большай часткі III/29 PAL і большай часткі інжынернай роты, павінна была наступаць з Сулеёва праз Мілеёвіцы, Мілеёва і Розпшу.

5 верасня а 22:30 першая калона, дасягнуўшы вёскі Залешыцэ, была абстраляна з будынкаў у вёсцы. У выніку ар’ергардных баёў часткі 2-й роты і атакі на вёску разам з інжынерамі былі страчаны тры танкі, адзін пазадарожнік і чатыры матацыклы. Акрамя таго, было захоплена 20 палонных, у тым ліку два нямецкія афіцэры. Праз дваццаць хвілін пасля поўначы 6 верасня калона 1-га батальёна падышла да дарогі Пётркув-Трыбунальскі-Чэнстахова, і ў вёсцы Морыца быў знішчаны яшчэ адзін нямецкі пост. Былі захоплены яшчэ тры танкі і шэсць пазадарожнікаў, а нямецкія акупанты посту ўцяклі ў Лонгінаўку. Прыкладна а 13:00 і 14:10 рота веласіпедыстаў, якія рухаліся на разведку перад вёскай Лонгінаўка, трапіла пад моцны агонь нямецкіх кулямётаў. Падчас гэтага машына камандзіра палка была абстраляна і пакінута. Пакуль роты, супрацьтанкавыя гарматы і артылерыйская батарэя 1-га батальёна займалі пазіцыі для атакі, нямецкі гарнізон у Лонгінаўцы пачаў контратаку з дзвюма пяхотнымі ротамі, некалькімі танкамі і артылерыйскай падтрымкай. Польская пяхота, выкарыстоўваючы агонь са стралковай зброі, адбіла атаку нямецкай пяхоты, а танкі былі знішчаны агнём супрацьтанкавых артылерыйскіх груп, гранатамі і супрацьтанкавымі мінамі, падкладзенымі пад варожыя танкі стралкамі. Некалькі нямецкіх танкаў былі знішчаны, але штандарт у машыне камандзіра палка быў страчаны. Праз імгненне ў жорсткім рукапашным баі палкавы штандарт быў адбіты. А 4:40 раніцы нямецкія танкі ўдарылі па тыле 1-га батальёна з Пётркува-Трыбунальскага, і іх атака была адбітая 3-й стралковай ротай і супрацьтанкавымі сродкамі. А 6:00 раніцы скаардынаваная нямецкая атака з Лонгіноўкі і Пётркува вымусіла батальён стварыць перыметральную абарону на адкрытай мясцовасці. У начных баях загінулі 32 афіцэры і 652 радавыя.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wróblewski 1986, s. 141.}}&lt;/ref&gt;

Загад генерала Домб-Бернацкага аб далейшых змяненнях загаду аб адмене руху 29-й пяхотнай дывізіі не дайшоў да камандзіра 76-га пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 57–61.}}&lt;/ref&gt;. Салдаты 1-га батальёна і прызначаных яму падраздзяленняў змагаліся да апошняга патрона, наносячы ворагу крывавыя страты і знішчаючы яго тэхніку. Каля 7:30 раніцы 1-ы батальён спыніў сваё існаванне, быў разбіты і знішчаны ў баі. Параненых дабівалі нямецкія салдаты або забівалі танкі. Яны загінулі параненымі, а потым былі збіты танкамі, як і іх салдаты: камандзір палка, камандзір 1-га батальёна і шматлікія афіцэры і унтэр-афіцэры. Другая калона палка, перапраўляючыся праз раку Луцёжу, была разбіта з-за абвальвання моста. 2-гі батальён маёра Э. Юстыняка з артылерыйскай батарэяй з III/29 Pal працягнуў марш. Заўважыўшы прысутнасць ворага ў вёсцы Мілеёвіцы, маёр Юстыняк абышоў вёску і атакаваў здзіўленую роту нямецкіх матарызаваных стралкоў. У баях загінула каля 60 нямецкіх салдат. Затым батальён атакаваў Мілеёў, уварваўшыся ў горад, змагаючыся ў цемры з дапамогай гранат і штыкоў. Батальён дасягнуў раёна царквы ў Мілееве і знішчыў нямецкі транспарт, спаліўшы танкеры і вагоны з боепрыпасамі. Нямецкі гарнізон Мілеева быў выгнаны з горада жорсткай атакай. Затым была распачата атака ў напрамку сядзібы. Штаб 1-й нямецкай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у маёнтку, уцёк у пошуках бяспекі. Пісьменнікі, ганцы і сувязісты супраціўляліся, але атака 2-га батальёна працягвалася. А 4-й гадзіне раніцы афіцэр сувязі са штаба арміі «Прусы» прыбыў да батальёна і аддаў загад спыніць атаку і адступіць да Пётркува. Тым часам камандзір батальёна быў забіты, а яго пераемнік, капітан С. Мысліўскі, быў адразу ж цяжка паранены. А 5-й гадзіне раніцы моцны артылерыйскі агонь і паспешліва выкліканае падмацаванне спынілі наступленне палякаў. Выконваючы загад капітана Мысліўскага аб адступленні, лейтэнант Караль Гнеўкоўскі вывеў каля 180 салдат 2-га батальёна з поля бою ў бок ракі Піліца. Смелая атака абодвух батальёнаў 76-га пяхотнага палка прывяла да вялікіх страт для немцаў (каля 200 забітых і параненых, а таксама 40 знішчаных танкаў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 61-63}}&lt;/ref&gt;.

У баях з нямецкімі танкамі, матарызаванай пяхотай і артылерыяй 1-й бранятанкавай дывізіі былі цалкам знішчаны асноўныя сілы палка. Камандзір палка, падпалкоўнік [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]], загінуў як і 20 афіцэраў (у тым ліку маёр Карнеліюш Касінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна падраздзялення «Narbuttczycy») і 426 жаўнераў 1-га батальёна, а таксама 12 афіцэраў і 218 радавых 2-га батальёна — усяго 32 афіцэры і 652 радавыя. 631 салдат пахаваны на ваенных могілках у Мілеёве. Большасць салдат былі раздушаныя танкамі або дабітыя на полі бою. Аднак 6 верасня салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі здзейснілі шматлікія забойствы палонных. У палях каля будынкаў вёскі Морыца былі расстраляны 19 палонных афіцэраў 76-га пяхотнага палка і 29 палкоў. Салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі загналі астатніх палонных у барак чыгуначнай варты ў Морыцы. Яны спалілі і расстралялі каля 160 чалавек у адным з баракаў у Лонгінаўцы, калі тыя спрабавалі ўцячы. Нямецкія салдаты таксама здзейснілі ваенныя злачынствы супраць жыхароў Мілеёва і Лонгіноўкі: 86 чалавек былі расстраляныя, 16 забітыя ў падвалах гранатамі, а 117 загінулі ад нямецкага артылерыйскага агню.

=== Баі 3-га батальёна 76-га пяхотнага палка ===
Паводле загада камандзіра [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ІІІ батальён не ўступіў у баі разам са сваім палком. Ён заняў раку Піліцу каля [[Сулееў|Сулеёва]]. Ён быў падпарадкаваны камандзіру 41-га пяхотнага палка падпалкоўніку Казімежу Выдэрку. 7 верасня ІІІ батальён, які ўваходзіў у склад 41-га пяхотнага палка, далучыўся да астатніх частак 29-й пяхотнай дывізіі ў Брудзевіцкай пушчы. Пасля разгрому штаба 29-й пяхотнай дывізіі і ранення палкоўніка [[Ігнацы Азевіч|І. Азевіча]] 8 верасня 1939 года асобныя падраздзяленні дывізіі пачалі самастойнае адступленне да ракі Вісла. ІІІ/76-ты пяхотны полк ноччу рушыў да пераправы праз Мацеёвіцы ўздоўж Піліцы каля Новага Мяста і ў бок рэгіёна Бялобжэгі. 11 верасня батальён дасягнуў лясоў каля вёскі Цэцылаўка, на поўдзень ад Варкі. У гэтым раёне да яго далучылася група падраздзяленняў 29-й пяхотнай дывізіі пад камандаваннем камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі падпалкоўніка Тадэвуша Графа. З 12:00 11 верасня гэты раён абаранялі два батальёны — III/76 пяхотны полк і III/81 пяхотны полк, а таксама два няпоўныя артылерыйскія дывізіі — II/29 Pal і I/3 Pac. Група адбіла ўсе нямецкія атакі, а падпалкоўнік Граф загінуў. У ноч з 11 на 12 верасня, пасля знішчэння іх цяжкай тэхнікі, салдаты былі падзелены на меншыя групы, і частка з іх 12 і 13 верасня прарвалася праз раку Віслу на ўсход ад Мнішава. 12 верасня астатняя частка 76-га пяхотнага палка спыніла сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вieliński 2018, s. 64.}}&lt;/ref&gt;

=== У складзе Арміі Краёвай ===
У рамках аперацыі «Бура» на базе Высока-Мазавецкага раёна [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] быў перафармаваны 76-ы пяхотны полк Арміі Краёвай. З-за хуткага наступу Чырвонай Арміі полк не мог сканцэнтравацца. У бой уступілі некалькі асобных узводаў і рот. Падраздзяленні палка раззброілі невялікія групы адступаючых немцаў. Рота падпалкоўніка «Тапора» правяла некалькі сутычак, а падраздзяленне «Віхр» падпалкоўніка Рамана Астроўскага змагалася пад Богутамі, Нурам і Чыжэвам. Салдаты палка таксама падтрымалі 33-і пяхотны полк Арміі Краёвай у нападзе на нямецкую эвакуацыйную калону каля вёскі Чарнова-Унды. Было вызвалена 150 савецкіх ваеннапалонных. 3 жніўня 1944 года падраздзяленне падпалкоўніка «Дзядэка» пры дапамозе Чырвонай Арміі захапіла Лапы. Да сярэдзіны жніўня ўся аператыўная зона палка была вызвалена ад немцаў. Частка падраздзяленняў была раззброена пасля першага ж сутыкнення з Чырвонай Арміяй, некаторым удалося расфармавацца, і салдаты пайшлі дадому або адразу хаваліся, іншыя, выяўленыя падчас баёў, былі затрыманыя і арыштаваныя або адпраўленыя ў часткі арміі Берлінга.

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 — 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI — 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX — 11 XI 1919
|
|-
|плк. [[Браніслаў Вендзягольскі|Браніслаў Вензягольскі]]
|12 XI 1919 — 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V — 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII — 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 — 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай — Стакальскі
|XII 1922 — IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 — X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 — X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 — 31 I 1937
|кіраўнік КАП «Вілна»
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 — 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII — † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920—1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926—1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>52sofyu0s9bx2qem01h27vp2vte1ct2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123133</id>
      <parentid>5123132</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандзіры палка */</comment>
      <origin>5123133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29889" sha1="d5007nf1m9k7anx2klht9xgc7buplqi" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{Фарматаванне}}
{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== У польска-бальшавіцкай вайне ==
[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ на літоўска-беларускім фронце другая палова 1919]]
Падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пасля рэарганізацыі полк адправіўся на фронт, удзельнічаючы ў наступленні на Мінск. З 5 па 8 ліпеня 1919 года ён дзейнічаў у раёне Налібоцкай пушчы, пасля чаго быў пераведзены ў рэзерв. 23 ліпеня ён атакаваў у напрамку вёскі Камень. У атацы загінуў камандзір 1-га батальёна капітан Пётр Меніцкі. Да 29 ліпеня полк адбіваў бальшавіцкія атакі, а пасля гэтай даты адбываліся толькі сутычкі паміж патрулямі. Дзякуючы падтрымцы групы генерала Ласоцкага 14-й пяхотнай дывізіі Мінск быў канчаткова захоплены, і часткі рушылі ў пагоню да [[Бярэзіна|ракі Бярэзіны]]. Тым часам 1-ы і 2-і батальёны палка адправіліся ў [[Койданава (станцыя)|Койданава]], дзе яны заставаліся да 31 жніўня. 1 верасня, дасягнуўшы ракі Бярэзіны, 1-ы і 2-і батальёны Лідскага палка былі адпраўлены чыгункай праз [[Мінск]], [[Маладзечна|Маладэчна]] і [[Вільня|Вільню]] ў [[Сувалкі]]. У пачатку верасня 1919 года полк быў зменены, перакінуты на захад і нёс патрульную службу ўздоўж польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński Р. 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. с.41}}&lt;/ref&gt;.

Толькі ў ліпені 1920 года яго два батальёны прынялі ўдзел у абароне [[Вільня|Вільні]], пасля чаго адышлі ў [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]]. Тут да іх далучыўся 1-ы батальён, які да таго часу знаходзіўся на дэмаркацыйнай лініі. Каля Клепачаў полк вёў жорсткі бой з літоўцамі і адышоў у Орань. Там ён змагаўся з расійскімі войскамі, падтрыманымі літоўскімі часткамі.
[[Файл:Bitwa mlawa chorzele.png|міні|баі на Мазовіі]]
Адарваўшыся ад ворага, полк дасягнуў Марцінканца, а затым чыгункай дабраўся да [[Гродна]]. Пасля баёў пад Кузніцай і Новым Дваром полк прасунуўся да Вострава Мазавецкага, адкуль быў перакінуты ў Ломжу. 1 жніўня 1920 года полк адбіў напад ворага на пярэднім плане форта IV на паўднёвым беразе ракі Ломжычка. На наступны дзень разгарэліся жорсткія баі ля варот Ломжы, ля мастоў праз раку Нараў і ў самым горадзе. Ломжу давялося пакінуць уначы. Пры далейшым адступленні полк дасягнуў ракі Вкра. Тут яго падраздзяленні былі рэарганізаваны, і з іх быў сфарміраваны адзіны пяхотны батальён.

У ходзе контрнаступлення полк дзейнічаў у складзе 5-й арміі. Разам з іншымі падраздзяленнямі ён дасягнуў Хожэле. У канцы жніўня полк быў адпраўлены ў [[Модлінская крэпасць|Модлін]] дзеля адпачынку і падмацавання.
[[Файл:76pp 2.png|міні|баявы шлях Лідскага пяхотнага палка 1919—1920 г.]]
21 кастрычніка 1920 года полк, з адным батальёнам, які складаўся з салдат з Памежжа, увайшоў у склад сіл генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarys historji wojennej 76-go lidzkiego pułku piechoty. Komisja pułkowa. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. с.38}}&lt;/ref&gt;.

Полк удзельнічаў у агульнай складанасці ў 41 бітве. У 1919—1920 гадах у баях загінула 116 афіцэраў і радавых. Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari былі ўзнагароджаны 12 салдат, [[Крыж Храбрых|Крыжам]] [[Крыж Храбрых|Харобрых]]— 114, а [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|Крыжам Заслугі]] [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы]] — 26.

== Полк у часе пакою ==
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|Гродзенскі гарнізон. 29 пд, 76 пп.]]
У міжваенны перыяд 76-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў акрузе корпуса № III у Гродне ў складзе 29-й пяхотнай дывізіі. Полк дыслакаваўся ў казармах Польскага легіёна ў квартале вуліц Чыгуначнай, Бэма і Касцюшкі. Гродна, як буйны гарнізон, размяшчаў шматлікія гарнізонныя ўстановы, такія як гарнізонны касцёл, так званы фарны касцёл Вітаўта, гарнізоннае казіно, бібліятэка з бальнымі заламі, прадстаўнічая зала, більярдная і чытальныя залы для кожнага палка. Для шэраговых існавалі Дом жаўнера з тэатрам і Дом стралка.

== Полк падчас вераснеўскай кампаніі 1939 ==
У верасні 1939 года ён ваяваў у складзе 29-й пяхотнай дывізіі ў рэзервовай арміі Прусаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Satora 1990, s. 137-141.}}&lt;/ref&gt;. 1/2 верасня 1939 года па загаду камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі палкоўніка Ігнацыя Азевіча ён рушыў у раён Любохня-Томашаў-Мазавецкі. Затым ён разгарнуўся ў лясах Любочніцкага лясніцтва, каля Цеканова. 3 верасня, чарговым дзённым і начным маршам, полк дасягнуў зоны канцэнтрацыі ў Сулейаўскіх лясах на рацэ Піліца. Ён размясціўся лагерам у лясах каля егерскай хаты Зажэнціна і вёсак Зажэнціна і Пручэньска&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 55.}}&lt;/ref&gt;. Раніцай 3 верасня полк быў перагрупаваны ў лясную зону каля егерскай хаты Стшэльцэ на дарозе Сулеёў-Апочна. 5 верасня Сулеёў быў разбамблены, у выніку чаго загінула каля тысячы чалавек, у тым ліку 19 салдат з 76-га пяхотнага палка. 4 верасня ў Пшэдбуж быў адпраўлены атрад 29-й пяхотнай дывізіі. У яго склад уваходзілі рота 5/76-га пяхотнага палка і ўзвод супрацьтанкавай зброі і цяжкіх кулямётаў 81-га пяхотнага палка. Яго задачай была абарона плацдарма на рацэ Піліца. У другой палове дня 4 верасня атрад уступіў у бой з нямецкай калонай. 5 верасня ваенная акруга капітана Сапоцькі ў Пшэдбужы ўступіла ў бой з матацыклістамі, бронеаўтамабілямі і матарызаванай пяхотай нямецкай 1-й лёгкай дывізіі. 5-я рота не далучылася да палка, прайшоўшы праз Апочна і Пшысуху, далучыўшыся да Паўднёвай групы арміі «Прусы». Яна ўдзельнічала ў баях пад Ілжай, дзе частка атрада была раскідана. Астатнія, пераправіўшыся праз Віслу праз Люблінскую вобласць, далучыліся да батальёна «Вільк» кавалерыйскай дывізіі «Заза» Асобнай аператыўнай групы «Палессе», дзе капітан Сапоцька заняў пасаду намесніка камандзіра батальёна&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 54–57.}}&lt;/ref&gt;

Увечары 5 верасня 76-ы пяхотны полк разам з III/29-й артылерыйскай батальённай артылерыйскай дывізіяй і інжынернай ротай, згодна з загадам камандзіра дывізіі, пачаў марш у напрамку Розпшы і ракі Прудка ў якасці авангарду 29-й пяхотнай дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jan Wróblewski: Armia „Prusy” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. с.135}}&lt;/ref&gt;. Каля 20:00 на мосце праз раку Піліцу ў Сулеёве камандзір арміі «Прусы» генерал-маёр Стэфан Даб-Бернацкі змяніў загад, дадзены камандзіру палка падпалкоўніку Станіславу Сенкевічу. Згодна з гэтым загадам, 76-ы пяхотны полк пачаў свой далейшы марш дзвюма калонамі: у першай ішоў 1-ы батальён з артылерыйскай батарэяй III/29-й артылерыйскай артылерыйскай арміі, веласіпедная рота і інжынерны ўзвод у суправаджэнні камандзіра палка з палкавым сцягам у аўтамабілі. Калоне трэба было прайсці з Сулеёва праз Залешыцэ і Лонгінаўку да Розпшы. Другая калона, у складзе II і III батальёнаў палка, большай часткі III/29 PAL і большай часткі інжынернай роты, павінна была наступаць з Сулеёва праз Мілеёвіцы, Мілеёва і Розпшу.

5 верасня а 22:30 першая калона, дасягнуўшы вёскі Залешыцэ, была абстраляна з будынкаў у вёсцы. У выніку ар’ергардных баёў часткі 2-й роты і атакі на вёску разам з інжынерамі былі страчаны тры танкі, адзін пазадарожнік і чатыры матацыклы. Акрамя таго, было захоплена 20 палонных, у тым ліку два нямецкія афіцэры. Праз дваццаць хвілін пасля поўначы 6 верасня калона 1-га батальёна падышла да дарогі Пётркув-Трыбунальскі-Чэнстахова, і ў вёсцы Морыца быў знішчаны яшчэ адзін нямецкі пост. Былі захоплены яшчэ тры танкі і шэсць пазадарожнікаў, а нямецкія акупанты посту ўцяклі ў Лонгінаўку. Прыкладна а 13:00 і 14:10 рота веласіпедыстаў, якія рухаліся на разведку перад вёскай Лонгінаўка, трапіла пад моцны агонь нямецкіх кулямётаў. Падчас гэтага машына камандзіра палка была абстраляна і пакінута. Пакуль роты, супрацьтанкавыя гарматы і артылерыйская батарэя 1-га батальёна займалі пазіцыі для атакі, нямецкі гарнізон у Лонгінаўцы пачаў контратаку з дзвюма пяхотнымі ротамі, некалькімі танкамі і артылерыйскай падтрымкай. Польская пяхота, выкарыстоўваючы агонь са стралковай зброі, адбіла атаку нямецкай пяхоты, а танкі былі знішчаны агнём супрацьтанкавых артылерыйскіх груп, гранатамі і супрацьтанкавымі мінамі, падкладзенымі пад варожыя танкі стралкамі. Некалькі нямецкіх танкаў былі знішчаны, але штандарт у машыне камандзіра палка быў страчаны. Праз імгненне ў жорсткім рукапашным баі палкавы штандарт быў адбіты. А 4:40 раніцы нямецкія танкі ўдарылі па тыле 1-га батальёна з Пётркува-Трыбунальскага, і іх атака была адбітая 3-й стралковай ротай і супрацьтанкавымі сродкамі. А 6:00 раніцы скаардынаваная нямецкая атака з Лонгіноўкі і Пётркува вымусіла батальён стварыць перыметральную абарону на адкрытай мясцовасці. У начных баях загінулі 32 афіцэры і 652 радавыя.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wróblewski 1986, s. 141.}}&lt;/ref&gt;

Загад генерала Домб-Бернацкага аб далейшых змяненнях загаду аб адмене руху 29-й пяхотнай дывізіі не дайшоў да камандзіра 76-га пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 57–61.}}&lt;/ref&gt;. Салдаты 1-га батальёна і прызначаных яму падраздзяленняў змагаліся да апошняга патрона, наносячы ворагу крывавыя страты і знішчаючы яго тэхніку. Каля 7:30 раніцы 1-ы батальён спыніў сваё існаванне, быў разбіты і знішчаны ў баі. Параненых дабівалі нямецкія салдаты або забівалі танкі. Яны загінулі параненымі, а потым былі збіты танкамі, як і іх салдаты: камандзір палка, камандзір 1-га батальёна і шматлікія афіцэры і унтэр-афіцэры. Другая калона палка, перапраўляючыся праз раку Луцёжу, была разбіта з-за абвальвання моста. 2-гі батальён маёра Э. Юстыняка з артылерыйскай батарэяй з III/29 Pal працягнуў марш. Заўважыўшы прысутнасць ворага ў вёсцы Мілеёвіцы, маёр Юстыняк абышоў вёску і атакаваў здзіўленую роту нямецкіх матарызаваных стралкоў. У баях загінула каля 60 нямецкіх салдат. Затым батальён атакаваў Мілеёў, уварваўшыся ў горад, змагаючыся ў цемры з дапамогай гранат і штыкоў. Батальён дасягнуў раёна царквы ў Мілееве і знішчыў нямецкі транспарт, спаліўшы танкеры і вагоны з боепрыпасамі. Нямецкі гарнізон Мілеева быў выгнаны з горада жорсткай атакай. Затым была распачата атака ў напрамку сядзібы. Штаб 1-й нямецкай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у маёнтку, уцёк у пошуках бяспекі. Пісьменнікі, ганцы і сувязісты супраціўляліся, але атака 2-га батальёна працягвалася. А 4-й гадзіне раніцы афіцэр сувязі са штаба арміі «Прусы» прыбыў да батальёна і аддаў загад спыніць атаку і адступіць да Пётркува. Тым часам камандзір батальёна быў забіты, а яго пераемнік, капітан С. Мысліўскі, быў адразу ж цяжка паранены. А 5-й гадзіне раніцы моцны артылерыйскі агонь і паспешліва выкліканае падмацаванне спынілі наступленне палякаў. Выконваючы загад капітана Мысліўскага аб адступленні, лейтэнант Караль Гнеўкоўскі вывеў каля 180 салдат 2-га батальёна з поля бою ў бок ракі Піліца. Смелая атака абодвух батальёнаў 76-га пяхотнага палка прывяла да вялікіх страт для немцаў (каля 200 забітых і параненых, а таксама 40 знішчаных танкаў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 61-63}}&lt;/ref&gt;.

У баях з нямецкімі танкамі, матарызаванай пяхотай і артылерыяй 1-й бранятанкавай дывізіі былі цалкам знішчаны асноўныя сілы палка. Камандзір палка, падпалкоўнік [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]], загінуў як і 20 афіцэраў (у тым ліку маёр Карнеліюш Касінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна падраздзялення «Narbuttczycy») і 426 жаўнераў 1-га батальёна, а таксама 12 афіцэраў і 218 радавых 2-га батальёна — усяго 32 афіцэры і 652 радавыя. 631 салдат пахаваны на ваенных могілках у Мілеёве. Большасць салдат былі раздушаныя танкамі або дабітыя на полі бою. Аднак 6 верасня салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі здзейснілі шматлікія забойствы палонных. У палях каля будынкаў вёскі Морыца былі расстраляны 19 палонных афіцэраў 76-га пяхотнага палка і 29 палкоў. Салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі загналі астатніх палонных у барак чыгуначнай варты ў Морыцы. Яны спалілі і расстралялі каля 160 чалавек у адным з баракаў у Лонгінаўцы, калі тыя спрабавалі ўцячы. Нямецкія салдаты таксама здзейснілі ваенныя злачынствы супраць жыхароў Мілеёва і Лонгіноўкі: 86 чалавек былі расстраляныя, 16 забітыя ў падвалах гранатамі, а 117 загінулі ад нямецкага артылерыйскага агню.

=== Баі 3-га батальёна 76-га пяхотнага палка ===
Паводле загада камандзіра [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ІІІ батальён не ўступіў у баі разам са сваім палком. Ён заняў раку Піліцу каля [[Сулееў|Сулеёва]]. Ён быў падпарадкаваны камандзіру 41-га пяхотнага палка падпалкоўніку Казімежу Выдэрку. 7 верасня ІІІ батальён, які ўваходзіў у склад 41-га пяхотнага палка, далучыўся да астатніх частак 29-й пяхотнай дывізіі ў Брудзевіцкай пушчы. Пасля разгрому штаба 29-й пяхотнай дывізіі і ранення палкоўніка [[Ігнацы Азевіч|І. Азевіча]] 8 верасня 1939 года асобныя падраздзяленні дывізіі пачалі самастойнае адступленне да ракі Вісла. ІІІ/76-ты пяхотны полк ноччу рушыў да пераправы праз Мацеёвіцы ўздоўж Піліцы каля Новага Мяста і ў бок рэгіёна Бялобжэгі. 11 верасня батальён дасягнуў лясоў каля вёскі Цэцылаўка, на поўдзень ад Варкі. У гэтым раёне да яго далучылася група падраздзяленняў 29-й пяхотнай дывізіі пад камандаваннем камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі падпалкоўніка Тадэвуша Графа. З 12:00 11 верасня гэты раён абаранялі два батальёны — III/76 пяхотны полк і III/81 пяхотны полк, а таксама два няпоўныя артылерыйскія дывізіі — II/29 Pal і I/3 Pac. Група адбіла ўсе нямецкія атакі, а падпалкоўнік Граф загінуў. У ноч з 11 на 12 верасня, пасля знішчэння іх цяжкай тэхнікі, салдаты былі падзелены на меншыя групы, і частка з іх 12 і 13 верасня прарвалася праз раку Віслу на ўсход ад Мнішава. 12 верасня астатняя частка 76-га пяхотнага палка спыніла сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вieliński 2018, s. 64.}}&lt;/ref&gt;

=== У складзе Арміі Краёвай ===
У рамках аперацыі «Бура» на базе Высока-Мазавецкага раёна [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] быў перафармаваны 76-ы пяхотны полк Арміі Краёвай. З-за хуткага наступу Чырвонай Арміі полк не мог сканцэнтравацца. У бой уступілі некалькі асобных узводаў і рот. Падраздзяленні палка раззброілі невялікія групы адступаючых немцаў. Рота падпалкоўніка «Тапора» правяла некалькі сутычак, а падраздзяленне «Віхр» падпалкоўніка Рамана Астроўскага змагалася пад Богутамі, Нурам і Чыжэвам. Салдаты палка таксама падтрымалі 33-і пяхотны полк Арміі Краёвай у нападзе на нямецкую эвакуацыйную калону каля вёскі Чарнова-Унды. Было вызвалена 150 савецкіх ваеннапалонных. 3 жніўня 1944 года падраздзяленне падпалкоўніка «Дзядэка» пры дапамозе Чырвонай Арміі захапіла Лапы. Да сярэдзіны жніўня ўся аператыўная зона палка была вызвалена ад немцаў. Частка падраздзяленняў была раззброена пасля першага ж сутыкнення з Чырвонай Арміяй, некаторым удалося расфармавацца, і салдаты пайшлі дадому або адразу хаваліся, іншыя, выяўленыя падчас баёў, былі затрыманыя і арыштаваныя або адпраўленыя ў часткі арміі Берлінга.

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)|Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 — 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI — 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX — 11 XI 1919
|
|-
|плк. [[Браніслаў Вендзягольскі|Браніслаў Вензягольскі]]
|12 XI 1919 — 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V — 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII — 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 — 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай — Стакальскі
|XII 1922 — IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 — X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 — X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 — 31 I 1937
|кіраўнік КАП «Вілна»
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 — 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII — † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920—1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926—1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>d5007nf1m9k7anx2klht9xgc7buplqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фларыян Паўлавіч Ждановіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2870</id>
    <revision>
      <id>5123166</id>
      <parentid>5122849</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17878" sha1="05ulofzq0x87lwzaf1qu0y69co6q19s" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Ждановіч}}
{{Тэатральны дзеяч}}
'''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]].

== Біяграфія ==

=== Раннія гады. Беларускае адраджэнне ===
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» („Sokół”)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. 

У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]] «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].

=== Беларуская народная Рэспубліка ===
[[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]]
Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. 

=== Савецкая Беларусь ===
[[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]]
Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]].

Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]].

Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}.

Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена&lt;ref name=&quot;Маракоў&quot;&gt;{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}&lt;/ref&gt;. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]].

== Сям’я ==
Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. 

Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса.

== Творчасць ==
Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы.

Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў.

Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]).

Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік.

== Памяць ==

* Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ждановіч Фларыян Паўлавіч|[[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Сабалеўскі А.]]|368}}
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408.
* {{крыніцы/ЭКБ|3||623}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}}
** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972.
** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992.
** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}}
[[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]</text>
      <sha1>05ulofzq0x87lwzaf1qu0y69co6q19s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123167</id>
      <parentid>5123166</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]; +[[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18084" sha1="lgyw8po1ytr7y6oc9lsj3mxrxs87h2a" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Ждановіч}}
{{Тэатральны дзеяч}}
'''Фларыян Паўлавіч Ждановіч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]].

== Біяграфія ==

=== Раннія гады. Беларускае адраджэнне ===
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» („Sokół”)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]]. 

У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]] «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у залі прысутнічаў і сам аўтар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].

=== Беларуская народная Рэспубліка ===
[[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]]
Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін|Жлобіне]], [[Бабруйск|Бабруйску]], [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк|Слуцку]], [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы. 

=== Савецкая Беларусь ===
[[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]]
Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]].

Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]].

Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}.

Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|«Саюза вызвалення Беларусі»]]. Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена&lt;ref name=&quot;Маракоў&quot;&gt;{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}&lt;/ref&gt;. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]].

== Сям’я ==
Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская. 

Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса.

== Творчасць ==
Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы.

Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў.

Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д'ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]).

Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік.

== Памяць ==

* Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск|Мінску]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ждановіч Фларыян Паўлавіч|[[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Сабалеўскі А.]]|368}}
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408.
* {{крыніцы/ЭКБ|3||623}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}}
** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972.
** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992.
** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}}
[[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]]</text>
      <sha1>lgyw8po1ytr7y6oc9lsj3mxrxs87h2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123168</id>
      <parentid>5123167</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18040" sha1="5bd1rgrlzbgiulo1iwafgt19trv23o1" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Ждановіч}}
{{Тэатральны дзеяч}}
'''Фларыя́н Па́ўлавіч Ждано́віч''' ({{ДН|28|10|1884|16}}, [[Мінск]] — {{ДС|22|10|1937}}, [[Мінск|Менск]], [[НКУС]]) — беларускі акцёр, [[рэжысёр]], тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра. Брат [[Антук Крыніца|Антона Ждановіча]].

== Біяграфія ==

=== Раннія гады. Беларускае адраджэнне ===
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў [[Мінскае рэальнае вучылішча]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/v-teatre-imeni-yanki-kupaly-vspominayut-floriana-zhdanovicha.html|title=В театре имени Янки Купалы вспоминают Флориана Ждановича|first=|last=|website=www.sb.by|date=2024-10-28|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. У 1902 годзе скончыў Варшаўскую драматычную школу. Працаваў у Мінску акцёрам у польскай трупе пры спартыўным таварыстве «Сокал» («Sokół»)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/128669|title=Ждановіч Фларыян Паўлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;. На хвалі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку]] XX стагоддзя далучыўся да беларускага культурніцкага руху&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 6 студзеня 1907 года пасля заканчэння спектакля выступіў з публічнай дэкламацыяй вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Яго звольнілі з трупы, аднак разам з паплечнікамі падрыхтаваў і правёў вечарынку «Беларускі кірмаш», у якой выконваліся беларускія вершы і народны песні&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Улетку 1907 года арганізаваў драматычны гурток, які ў [[Старое Сяло (Мінскі раён)|Старым Сяле]] пад Мінскам паказаў на беларускай мове спектакль «Па рэвізіі» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]].

У канцы чэрвеня 1911 года пазнаёміўся з [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігнатам Буйніцкім]] і яго [[Першая беларуская трупа|трупай]]. Пасля сустрэчы з яе кіраўніком было прынята рашэнне арганізаваць новы драматычны калектыў у Мінску. Падрыхтоўку рэпертуару даручылі Фларыяну Ждановiчу. Ён зрабіў iнсцэнiроўкі твораў [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]] «[[Хам (раман)|Хам]]» і «У зiмовы вечар» (ставілася пад назвай «Рысь»). Калектыў складаўся з найлепшых удзельнікаў яго драматычнага гуртка, трупы Ігната Буйніцкага, былі запрошаны знаёмыя акцёры з польскага тэатра&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 15 жніўня 1913 года ў [[Радашковічы|Радашковічах]] калектыў прадставіў «[[Паўлінка|Паўлінку]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]], у зале прысутнічаў і сам аўтар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Хадатайніцтва аб дазволе на дзейнасць беларускага тэатра ў Мінску была адхілена ўладамі{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Каб пазбегнуць арышту, выехаў у [[Крым]], дзе выступаў на сцэнах расійскіх тэатраў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. Выступаў у [[Ялта|Ялце]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

У 1914—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], ваяваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].

=== Беларуская народная Рэспубліка ===
[[Файл:Dziaržaŭny_teatr_BNR._Дзяржаўны_тэатр_БНР_(1918).jpg|злева|міні|Сябры былога [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства беларускай драмы і камедыі]], ператворанага ў Дзяржаўны тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Унізе ў цэнтры сядзяць маладыя артысты трупы: [[Мікалай Антонавіч Міцкевіч|Мікола Міцкевіч]], [[Вера Тарасік]]. У 2-м радзе ў цэнтры сядзяць (злева направа): [[Усевалад Сцяпанавіч Фальскі|Усевалад Фальскі]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]] (старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага акратарыята Беларусі]]), Фларыян Ждановіч. У 3-м радзе: [[Міхаіл Адамавіч Гурскі|Міхась Гурскі]], [[Уладзіслаў Галубок]]. Менск, красавік 1918 года]]
Адзін са стваральнікаў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага таварыства драмы і камедыі]], у 1917—1920 гадах яго мастацкі кіраўнік і рэжысёр. Дзейнасць трупы была распачата ў Мінску 24 красавіка 1917 года паказам «Паўлінкі» і інсцэніроўкі Фларыяна Ждановіча «У зімовы вечар» паводле аповесці [[Эліза Ажэшка|Элізы Эжэшкі]] «Рысь». У траўні 1918 года трупа рэарганізавана ў Беларускі дзяржаўны тэатр (Тэатр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]). Тэатр дзейнічаў ва ўмовах [[Германская акупацыя Беларусі ў гады Першай сусветнай вайны|нямецкай]], пазней бальшавіцкай і польскай ([[польска-савецкая вайна]]) акупацый, ставіў спектаклі «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» Янкі Купалы, «Антось Лата» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «Сягонняшнія і даўнейшыя» [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], «Апошняе спатканне», «Пісаравы імяніны», «Бязвінная кроў» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] і інш. Калектыў выступаў таксама ў [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Жлобін]]е, [[Бабруйск]]у, [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Слуцк]]у, [[Заслаўе|Заслаўі]] і інш. У 1919 годзе некаторы час працаваў у [[Вільня|Вільні]], дзе паставіў «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы.

=== Савецкая Беларусь ===
[[Файл:Прэзідыум Мастацкай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: сядзяць К. С. Серада, [[Юльян Мікалаевіч Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]], [[Язэп Лявонавіч Дыла|Язэп Дыла]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Мікалай Шчакаціхін]], стаяць [[Мікалай Красінскі]], [[Паўліна Вікенцьеўна Мядзёлка|Паўліна Мядзёлка]], [[Вячаслаў Антонавіч Селях|Вячаслаў Селях]], Фларыян Ждановіч.]]
Па канчатковым усталяванні бальшавіцкай улады ў Менску і другім абвяшчэнні незалежнасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пад кіраўніцтвам Фларыяна Ждановіча 14 верасня 1920 года адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (БДТ-1), які прадоўжыў традыцыі Першага таварыства драмы і камедыі і тэатра БНР. Фларыян Ждановіч ставіў у ім «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінскую шляхту]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], «Хату за вескай» («Цыганка Аза») [[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|Міхайлы Старыцкага]].

Адначасова Фларыян Ждановіч быў загадчыкам беларускай секцыі тэатральнага пададдзела мастацтваў [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы]] Беларускай ССР{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}. З 1922 года ў акцёрскім складзе БДТ-1, стварыў вобразы Серакоўскага («Кастусь Каліноўскі» Еўсцігнея Міровіча), Даранта («Мешчанін у дваранах» Мальера) і інш. У [[БДТ-3]] паставіў спектаклі «Кастусь Каліноўскі» (1929), «Ярасць» [[Яўген Яноўскі|Яўгена Яноўскага]].

Уваходзіў у прэзідыум [[Мастацкая секцыя Інбелкульта|Мастацкай секцыі]] [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Перакладаў п’есы, быў сябрам праўлення Таварыства беларускіх пісьменнікаў, драматургаў і кампазітараў{{sfn|ЭГБ|1996|с=368}}.

Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] 19 ліпеня 1930 года па сфабрыкаванай справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]». Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ як «''член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі''» да 5 гадоў лагераў. Адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры, пасля зняволення вяртанне ў [[Беларусь]] не было дазволена&lt;ref name=&quot;Маракоў&quot;&gt;{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}&lt;/ref&gt;. Зноў арыштаваны 8 ліпеня 1937 года, прыгавораны да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваны 11 ліпеня 1958 года Вярхоўным судом БССР. Групавая справа Фларыяна Ждановіча і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоў­ваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]].

== Сям’я ==
Быў двойчы жанаты, першая жонка — Пралеска, актрыса Першага таварыства драмы і камедыі; другая — Гелена Маеўская.

Меў дваіх дзяцей. Дачка — [[Ірына Фларыянаўна Ждановіч|Ірына Ждановіч]] (1906—1994), актрыса.

== Творчасць ==
Фларыя Ждановіч зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] і інш. Як рэжысёр абапіраўся на практыку папярэднікаў ([[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]] і інш.) і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы.

Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў.

Акцёр шырокага творчага дыяпазону, стваральнік яркіх драматычных і камедыйных вобразаў. Яго акцёрскай індывідуальнасці ўласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалагічную сутнасць характару, асэнсаванне сацыяльнай прыроды персанажаў, выразны вонкавы малюнак ролі, жанравая разнастайнасць: Быкоўскі, Сымон («Паўлінка», «Раскіданае гняздо»), Рычард Даджэн («Вучань д’ябла» [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]]), цётка Чарлея («Цётка з Бразіліі» [[Брэндан Томас|Брэндана Томаса]]).

Меў акцёрскія псеўданімы: Іван Карась і Алесь Крэсік.

== Памяць ==

* Імя Фларыяна Ждановіча ў 2026 годзе нададзена [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|вуліцы]] у [[Мінск]]у&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926o0145387|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2026 года № 249 «Аб прысваенні наймення састаўной частцы г. Мінска»|website=pravo.by}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|||432}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|3|Ждановіч Фларыян Паўлавіч|[[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Сабалеўскі А.]]|368}}
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. / пад агульн.рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т.1. — С. 408.
* {{крыніцы/ЭКБ|3||623}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}}
** ''Атрошчанка А.'' Фларыян Ждановіч: Біяграфічны нарыс. — Мн., 1972.
** ''Сабалеўскі А''. Асоба мастака: Літ.-крытыч. артыкулы. — Мн., 1992.
** ''Міхнюк У.'' Фларыян Ждановіч: Матэрыялы да біяграфіі // Тэатральная творчасць № 6, 1996.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ждановіч Фларыян Паўлавіч}}
[[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]]</text>
      <sha1>5bd1rgrlzbgiulo1iwafgt19trv23o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>741</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9679</id>
    <revision>
      <id>5123435</id>
      <parentid>4393820</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */ дапаўненне</comment>
      <origin>5123435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="8u0gxrqmi3cb9s25e3h8gpxs661lrev" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* 

* Першы успамін пра нямецкія гарады [[Гайльброн]] і [[Міхельштат]]

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[18 чэрвеня]]: [[Леў III Ісаўр]], візантыйскі імператар (717—741)
* [[22 кастрычніка]]: [[Карл Мартэл]], маярдом франкаў
* [[28 лістапада]]: [[Грыгорый III (Папа Рымскі)|Рыгор III, Папа Рымскі]] (нар. у [[690]])

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:741| ]]</text>
      <sha1>8u0gxrqmi3cb9s25e3h8gpxs661lrev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты на статус бота</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11057</id>
    <revision>
      <id>5123112</id>
      <parentid>5122697</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Plaga med Bot */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54476" sha1="jdhp749mb7i9kd1zbcg4iwxfcnvl6ub" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}}

{{змест справа}}

[[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]].

== Запыты на статус бота ==
Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]].

;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць:
* імя бота, 
* '''адказнага''' ботаўладальніка
* мэту стварэння бота
* тэхнічныя падрабязнасці

;Загатоўка
 === &lt;nowiki&gt;[[user:UserBot|UserBot]]&lt;/nowiki&gt; ===
 * Botmaster: &lt;nowiki&gt;[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])&lt;/nowiki&gt;
 * Bot's name: &lt;nowiki&gt;[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])&lt;/nowiki&gt;
 * List of botflags on other wikipedias: 
 * Purpose: interwiki
 * Technical details: 

;Болей
* [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]]

* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]].

== Запыты/Requests for bot flag ==
&lt;div style=&quot;font-size:20px;&quot; align=&quot;center&quot;&gt;{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота&lt;br /&gt;&lt;small&gt;New request&lt;/small&gt;|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&amp;section=2}}||class=mw-ui-progressive}}&lt;/div&gt;
&lt;!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---&gt;

=== [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]])
* Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне.
* Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot.
: Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03)
* Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:25, 7 красавіка 2026 (+03)

=== [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] ===
* Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]])
* Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: -
* Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы
* Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]]
: Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03)
::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&amp;diff=prev&amp;oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03)
: За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03)
::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03)
::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03)
::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03)

=== [[user:Железный капут|Железный капут]] ===
* Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]])
* Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) 
* Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]].
* Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03)
*:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што &quot;Удзельнік:Железный капут&quot; проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03)
*::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03)

:Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. --  [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03)
::Пакуль выдача сцяга &quot;ў працэсе&quot;. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03)
:::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03)

=== [[User:Leaderbot]] ===
For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03)

::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&amp;diff=prev&amp;oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу?
:[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03)
:@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03)
::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03)

=== [[user:MBHbot|MBHbot]] ===
* Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]])
* Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]]
* Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены &quot;накірункі на кірункі, накірунак на кірунак&quot;. Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго
* Technical details:
:* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03)

=== [[user:Beafk|Beafk]] ===
* Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]])
* Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра.  
* Technical details:
: Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03)

=== [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]])
* Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: no
* Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія)
* Technical details: AutoWikiBrowser
: {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03)

=== [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]])
* Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: no
* Purpose: interwiki
* Technical details: AutoWikiBrowser

: {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03)

=== [[user:VitBot|VitBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]])
* Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: no
* Purpose: interwiki
* Technical details: AutoWikiBrowser
: Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK)
:: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку &quot;Удзельнік:VitBot&quot; у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK)
: O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK)
:: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK)

=== [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]])
* Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў
* Technical details: ужыванне AWB
--[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK)
: Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK)

=== [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]])
* Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: -
* Purpose: заліўка аб'ектаў NGC
* Technical details: python

: {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03)

=== [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]])
* Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: -
* Purpose: bewiki //замена лацінскіх &quot;і&quot; на беларускія &quot;і&quot;.
* Technical details: python

[[User:Mr. Zabej]], замена &quot;і&quot; можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія &quot;i&quot;, таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03)
: Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03)
:: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт &quot;і&quot; Замяняцца будуць выпадкі калі &quot;і&quot; убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03)
::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03)

=== [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]])
* Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki
* Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]].
* Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser].
{{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET)
{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET)

=== [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]])
* Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki
* Purpose: interwiki
* Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0

*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC)
{{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC)

=== [[user:Голем|Голем]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]])
* Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old
* Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения
* Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася
[[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC)
&lt;br/&gt;{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC)
:* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC)

===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]===
* '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]]
* '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page.
* '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias]
* '''Frequency:'''-Once in day or two
* '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.&lt;br/ &gt;
Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC)

# {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC)

{{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC)

=== [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ===
* Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]]
* Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here]
* Purpose: Interwiki
* Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable

Thanks in advance. &amp;mdash;&amp;nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&amp;nbsp;&amp;bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC)

: {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў &quot;роднай&quot; Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC)
{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC)

=== [[user:Ebrambot|Ebrambot]] ===
* Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]])
* Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh
* Purpose: interwiki
* Technical details: Autonomous interwiki
thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC)
* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC)
{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC)

=== [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] ===
Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications :
* Operator                       : [[User:Mjbmr|Mjbmr]]
* Automatic or Manually Assisted : Automatic
* Programming Language(s)        : Python (pywikipedia)
* Function Summary               : Interwiki
* Already has a bot flag (Y/N)   : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here]
* Function Details               : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml&quot;&gt;Mjbmr&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|&lt;code style=&quot;color:red&quot;&gt;Talk&lt;/code&gt;]]&lt;/sup&gt; 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC)

: {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC)

* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC)

=== [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] ===
* Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]])
* Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ru
* Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы.
* Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia.
--[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC)

* {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC)
* {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) 
:* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC)

=== [[user:JackieBot|JackieBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]])
* Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL])
* Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий
* Technical details: pywikipedia
* Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом.
-- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC)
:* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC)
:* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC)
::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC)

=== [[user:DEagleBot|DEagleBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]])
* Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: lv
* Purpose: interwiki
* Technical details: pywikipedia
[[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC)
:* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC)
:* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC)
::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC)

===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]===
* '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]]
* '''Operator:''' [[User:Beria|&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Vivaldi&quot; color=&quot;#4069e1&quot;&gt;Béria Lima&lt;/font&gt;]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]])
* '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]])
* '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&amp;uselang=en}} bot flags on other wikis])
* '''Purpose:''' maintain interwiki links.
Thanks in advance. [[User:Beria|&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Vivaldi&quot; color=&quot;#4069e1&quot;&gt;Béria Lima&lt;/font&gt;]] &lt;sup&gt;[[User talk:Beria|&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Vivaldi&quot; color=&quot;#4069e1&quot;&gt;msg&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC)

:* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC)
:* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC)

:Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC)
::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC)

=== [[user:CzechoBot|CzechoBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]])
* Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: Катэгорыі, шаблоны
* Technical details: 
--[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC)

:* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC)

* {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC)  

=== [[user:CocuBot|CocuBot]] ===
* Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]])
* Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18]
* Purpose: interwiki in the main and category namespace
* Technical details: Pywikipedia
--[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC)
:#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC)
:#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC)

{{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC)

=== [[user:Vagobot|Vagobot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]])
* Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: interwiki
* Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC)
:* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC)

{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC)

=== [[user:GedawyBot|GedawyBot]] ===
* Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]])
* Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&amp;user=GedawyBot]
* Purpose: interwiki
* Technical details: It doesn't make edits on templates.

:* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC)
::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC)

=== [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] ===
* Operator                       : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]]
* Automatic or Manually Assisted : automatic
* Programming Language(s)        : Python (pywikipedia), daily update
* Function Summary               : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly
* Already has a bot flag (Y/N)   : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here]
* Function Details               : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC)
*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC)
** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC)

=== [[User:Acebot|Acebot]] ===
* Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]])
* Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]])
* List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta
* Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]]
* Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&amp;action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC)
*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC)
: {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC)

=== [[User:Amolbot|Amolbot]] ===


* Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]]
* Automatic or Manually Assisted : only automatic
* Programming Language(s) : Python (pywikipedia)
* Function Summary : Interwiki
* Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here]
* Function Details : standard interwiki.py -- &lt;span style=&quot;font: 18px 'Pristina'&quot;&gt;[[user:Mehdi|&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;Mehdi&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font: 14px 'Pristina'&quot;&gt;&lt;sup&gt;[[user_talk:Mehdi|&lt;span style=&quot;color: red&quot;&gt;Talk&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC)

* {{За}}---&lt;font face=&quot;Segoe Script&quot;&gt;[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]&lt;/font&gt; 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC)
: {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC)
:Thank You so much.-- &lt;span style=&quot;font: 18px 'Pristina'&quot;&gt;[[user:Mehdi|&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;Mehdi&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font: 14px 'Pristina'&quot;&gt;&lt;sup&gt;[[user_talk:Mehdi|&lt;span style=&quot;color: red&quot;&gt;Talk&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC)

=== [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ===

* Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]])
* Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: be-x-old
* Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі
* Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC)

* {{За}}---&lt;font face=&quot;Segoe Script&quot;&gt;[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]&lt;/font&gt; 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC)
: {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC)
:: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC)

=== [[User:DarafshBot|DarafshBot]] ===


* Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]]
* Automatic or Manually Assisted : only automatic
* Programming Language(s) : Python (pywikipedia)
* Function Summary : Interwiki
* Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here]
* Function Details : standard interwiki.py 

Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC)

:* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC)

=== [[user:JYBot|JYBot]] ===

* Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]])
* Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here]
* Purpose: interwiki
* Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0
:*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC)
:*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC)
:*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC)

=== [[user:MahdiBot|MahdiBot]] ===

* Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]])
* Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here]
* Purpose: interwiki
* Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0
im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC)
:* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC)

=== [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] ===
* Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]])
* Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: Ar
* Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat
* Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version.
[[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC)

# {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC)
: Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC)

=== [[user:malarzBOT|malarzBOT]] ===
* Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]])
* Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se
* Purpose: interwiki
* Technical details: pywikipediabot
[[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC)

: {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC)
::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC)

=== [[User:YurikBot|YurikBot]] ===

* Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]])
* Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]]
* List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these:
: af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan
* Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc
* Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved

Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago.
Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages.

Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text.
Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC)

&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;Example explanation page&lt;/div&gt;
  &lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
&lt;nowiki&gt;
'''Attention administrators'''

This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here.

A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link).

The bot puts '''&lt;nowiki&gt;[[ВП:КЛ]]&lt;/nowiki&gt;''' in the comments, followed by the changes made.

Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki]

Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]]

Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns.

&lt;nowiki&gt;
[[ru:ВП:КЛ]]
[[be-x-old:ВП:КЛ]]
[[bg:ВП:КЛ]]
[[cv:ВП:КЛ]]
[[os:ВП:КЛ]]
[[sh:ВП:КЛ]]
[[sr:ВП:КЛ]]
[[uk:ВП:КЛ]]
&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
:*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC)

[[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]]
[[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]]
[[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]]

=== [[user:KrBot|KrBot]] ===

* Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]])
* Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki
* Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&amp;diff=59211634&amp;oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&amp;curid=285075&amp;diff=59204073&amp;oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]]  :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)»
* Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET)
: {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET)

=== [[user:KasparBot|KasparBot]] ===
* Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]])
* Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki
* Purpose: Authority control managing
* Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank &lt;nowiki&gt;{{Вонкавыя спасылкі}}&lt;/nowiki&gt; &lt;small&gt;(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])&lt;/small&gt;, #2 add &lt;nowiki&gt;{{Вонкавыя спасылкі}}&lt;/nowiki&gt; to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki &lt;small&gt;(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])&lt;/small&gt;
please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the &quot;template can only be replaced manually&quot;-problem).
-- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK)
:[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK)
:: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK)
:::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK)

=== [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] ===

* Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]])
* Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: 
* Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў
* Technical details: ужыванне AWB

--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK)

: {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK)

=== [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ===
* Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]])
* Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]])
* List of botflags on other wikipedias: Too many to list
* Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book.
* Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links.  If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference.  IABot will also seek out book references.  It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;CYBERPOWER&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:Cyberpower678|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;размовы&lt;/span&gt;]])&lt;/span&gt; 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03)
:{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page.  Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;CYBERPOWER&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:Cyberpower678|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;размовы&lt;/span&gt;]])&lt;/span&gt; 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03)
:: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03)</text>
      <sha1>jdhp749mb7i9kd1zbcg4iwxfcnvl6ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабруйск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16309</id>
    <revision>
      <id>5123138</id>
      <parentid>5018021</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Архітэктура, міжрэгіянальнае супрацоўніцтва, насельніцтва, культура, адукацыя</comment>
      <origin>5123138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34783" sha1="kvt5i3o012kcatth7d4eawqy36wz29z" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = горад
 |беларуская назва        = Бабруйск
 |арыгінальная назва      = 
 |выява                   = Babrujsk Montage.jpg
 |подпіс                  =
 |вобласць                = Магілёўская
 |унутранае дзяленне      = Ленінскі і Першамайскі раёны 
 |від главы               = Старшыня Бабруйскага гарадскога выканаўчага камітэта{{!}}Старшыня гарвыканкама
 |глава                   = 
 |дата ўтварэння          = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя імёны          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 96,4&lt;ref&gt;[http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR-2017.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] {{Wayback|url=http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR-2017.doc |date=20190715203831 }} (на 1 студзеня 2017 г.)&lt;/ref&gt;
 |нацыянальны склад       = [[беларусы]] — 86,10 %, &lt;br /&gt; [[рускія]] — 8,10 %, &lt;br /&gt; [[украінцы]] — 1,69 %, &lt;br /&gt; іншыя — 4,11 %&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://census.belstat.gov.by/saiku/?guest=true&amp;lang=be&amp;default_view_state=edit#query/open//public/F501N_be.saiku|title=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь}}&lt;/ref&gt;
 |канфесійны склад        = 
 |тэлефонны код           = +375 225
 |на беразе               = Бярэзіна}}
'''Бабру́йск'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Babrujsk}}; {{Lang-ru|Бобруйск}}) — [[Гарады Беларусі|горад абласнога падпарадкавання]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. Порт на [[Бярэзіна|р. Бярэзіне]]. Знаходзіцца за 110 км на паўднёвы захад ад [[Магілёў|Магілёва]]. Вузел чыгунак на [[Асіповічы]], [[Жлобін]], [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] і аўтадарог на [[Мінск]], [[Гомель]], [[Магілёў]], [[Калінкавічы]], [[Слуцк]], [[Рагачоў]].

== Назва ==
Назва Бабруйска паходзіць ад рэчкі Бабруі ([[Бабруйка|Бабруйкі]]), што на тэрыторыі Бабруйска ўцякае ў Бярэзіну.

Назва Бабруя балцкага паходжання. Корань звязаны з [[Літоўская мова|літоўскім]] ''bebras, babras'' «бабёр», ён пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам ''-uj-'', які таксама ў літоўскім «бабровым» гідроніме ''Bebrujis''&lt;ref&gt;В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.&lt;/ref&gt;.

Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -''ск''- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элемента. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]). У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў). Першапачатковая форма назвы магла мець ідэнтычны з гідронімам выгляд «Бабруя».

Зніклы летапісны «Бабруеск», які паводле «Спіса гарадоў рускіх, далёкіх і блізкіх» належаў да «разанскіх» гарадоў, лакалізуецца на Павоччы на ўсходзе ад Тулы&lt;ref&gt;Шебанин Г. А. Историческая география западной части Рязанского княжества XII-начала XVI в. // «Великое княжество Рязанское: историко-археологические исследования и материалы». М.: 2005. С. 458—480. https://62info.ru/history/node/10452&lt;/ref&gt;, на рэчцы з такой самай, балцкай назвай Бабруя.

== Гісторыя ==
Упершыню Бабруйск згадваецца ў грамаце ад 28 красавіка 1387 года вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] да яго брата [[Скіргайла|Скіргайлы]].

Цэнтр [[Бабруйская воласць|Бабруйскай воласці]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], меў [[магдэбургскае права]]. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Бабруйскі замак]]. З 1565 годзе ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]].

У 1626 годзе ў Бабруйску было 15 вуліц, 2 завулкі, 409 двароў, 75 крам, 2 царквы і касцёл&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Бабруйск|том=1|старонкі=354—357}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Babrujsk. Бабруйск (A. Westerveld, 1649).jpg|thumb|[[Абрахам ван Вестэрфельд]]. Узяцце Бабруйска войскам Януша Радзівіла]]
Спалены войскамі [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] ў [[Абарона Бабруйска (1649)|1649 годзе]], потым казакамі пад час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]].

Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1795 года — цэнтр [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. 22 студзеня 1796 года горад атрымаў [[Герб Бабруйска|герб]]: у сярэбраным полі карабельная мачта з двума перакрыжаванымі бярвёнамі. Сімволіка герба цесна звязана з тым, што на [[Чорнае мора|Чорным]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] морах у той час пачалося будаўніцтва [[флот]]у, павялічылася патрэба ў мачтавым лесе, які сплаўлялі па [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэме]].

10 жніўня 1810 года [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] зацвердзіў план будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]], якую пабудавалі ў 1810—1836 гадах на месцы гістарычнага цэнтра. У 1812 годзе гарнізон крэпасці вытрымаў [[Абарона Бабруйска (1812)|4-месячную аблогу]] [[Напалеон I Банапарт|напалеонаўскіх]] войскаў.

У 1836 годзе ў Бабруйску пачала дзейнічаць [[метэаралагічная станцыя]]&lt;ref name=&quot;БЭ1&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|1|''Таўціева З. Х.'' Бабруйская метэаралагічная станцыя}} — С. 205.&lt;/ref&gt;. Развіццю Бабруйска спрыяла пракладка шашы [[Масква]]—[[Варшава]] ў 1848 годзе і [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] ў 1873 годзе&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1897 годзе ў горадзе жылі 34,3 тыс. жыхароў (60 % [[яўрэі]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/languages-census-1897|title=Мови та релігії у повітах Російської імперії|lang=ua}}&lt;/ref&gt;, дзейнічала 40 [[Сінагога|сінагог]]. У 1904 годзе ў Бабруйску было 52 вуліцы і завулкі, 3050 будынкаў, 19 фабрык і заводаў, 2 банкі, 13 пачатковых школ, гімназія, 2 бальніцы, 3 друкарні, бібліятэка, 19 корчмаў і інш&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1892—1914 гадах дзейнічалі [[Бабруйскія лесапільныя заводы]] (усяго 10 заводаў і мануфактур). Выкарыстоўваліся лакамабілі, паравыя катлы і рухавікі. Выраблялі струганы лес, дошкі, [[Гонта|гонты]], драніцу, [[Мэбля|мэблю]] і іншае. Працавалі па 12—59 і больш рабочых (ад 194 у 1913 годзе).

З кастрычніка 1919 да 10 ліпеня 1920 года горад знаходзіўся пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].

З 1924 года Бабруйск — цэнтр [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 1930 года) і [[Першы Бабруйскі раён|першага]] і [[Другі Бабруйскі раён|другога]] Бабруйскіх раёнаў, з 1927 — Бабруйскага раёна. З 1938 года горад абласнога падпарадкавання Магілёўскай вобласці.

У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупаваны нямецка-фашысцкімі войскамі з 28 чэрвеня 1941 года, немцы стварылі ў горадзе 4 лагеры смерці, дзе знішчылі каля 100 тысяч чалавек. Пасля пачатку наступальнай аперацыі «[[Аперацыя «Баграціён»|Баграціён]]» войскамі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]] пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]] 27 чэрвеня 1944 года быў утварыўся так званы «[[Бабруйскі кацёл]]», у акружэнні апынуліся дывізіі 9-й палявой арміі [[Вермахт]]а колькасцю каля 40 тысяч чалавек. «Бабруйскі кацёл» быў ліквідаваны 28 чэрвеня 1944 года, на наступны дзень (29 чэрвеня 1944) горад быў цалкам вызвалены.

22 верасня 1944 года была створана [[Бабруйская вобласць]] (скасавана ў 1954 годзе). Стварэнне вобласці спрыяла сацыяльна-эканамічнаму развіццю горада. Пачалося актыўнае будаўніцтва новых прадпрыемстваў: Завод гумава-тэхнічных вырабаў (1952), Мясакамбінат (1956), [[Бабруйскі завод трактарных дэталяў і агрэгатаў|Завод трактарных дэталей і агрэгатаў]] (1959), Футравая фабрыка (1960), Малочны завод (1967). У 1960 годзе пачынаецца будаўніцтва [[Белшына|Шыннага камбіната]], 1 студзеня 1972 года выпушчана першая пакрышка.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=224|height=128|type=rect|x=1897,2004,2006,2009,2015,2016,2017|y=28700,220800,219100,215092,218263,217975,217940}}&lt;/div&gt;

* '''XIX стагоддзе''': 1897 — 34,3 тыс. чал. (60 % яўрэі);
* '''XX стагоддзе''': 1959 — 97,5 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;; 1999&amp;nbsp;— 220,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;;
* '''XXI стагоддзе''': 2004&amp;nbsp;— 220,8 тыс. чал.; 2006&amp;nbsp;— 219,1 тыс. чал.; 2009&amp;nbsp;— 215&amp;nbsp;092 чал.&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot; /&gt;; 2015&amp;nbsp;— 218&amp;nbsp;263 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot; /&gt;; 2016&amp;nbsp;— 217&amp;nbsp;975 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot; /&gt;; 2017&amp;nbsp;— 217&amp;nbsp;940 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot; /&gt;; 2025&amp;nbsp;— 205 502 чал.&lt;ref&gt;''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).&lt;/ref&gt;

У 1980-я многія жыхары горада эмігрыравалі ў [[ЗША]], [[Канада|Канаду]], [[Аўстралія|Аўстралію]] і [[Ізраіль]]. Аднак і сёння яўрэйская абшчына Бабруйска з’яўляецца адной з найбуйнейшых у краіне. 23 кастрычніка 1988 года пачалося аднаўленне яўрэйскай абшчыны горада, быў урачыста адкрыты Клуб яўрэйскай культуры. Створана яўрэйскае дабрачыннае таварыства «Рахамім» (з іўрыта: «Міласэрнасць») і дзейнічае дабрачынны цэнтр сацыяльнай і гуманітарнай дапамогі «Хесэд». Выходзіла гарадская газета абшчыны — «Гешэр» («Мост»). Для веруючых іўдзеяў адкрыты дзве сінагогі.

== Клімат ==
&lt;div style=&quot;max-width:75%&quot;&gt;{{Клімат горада
|Горад_род = Бабруйск 
|Крыніца = [https://meteolabs.by/бел/клімат/бабруйск/ Бабруйск надвор'е і клімат]
|Сту_а_макс  = 9.9
|Лют_а_макс  = 14.9
|Сак_а_макс  = 20.6
|Кра_а_макс  = 28.6
|Май_а_макс  = 31.7
|Чэр_а_макс  = 33.1
|Ліп_а_макс  = 35.3
|Жні_а_макс  = 38.0
|Вер_а_макс  = 33.1
|Кас_а_макс  = 26.1
|Ліс_а_макс  = 17.5
|Сне_а_макс  = 12.0
|Жыл__а_макс  = 38.0
|Сту_а_мін  = -34.6
|Лют_а_мін  = -32.3
|Сак_а_мін  = -27.2
|Кра_а_мін  = -8.4
|Май_а_мін  = -4.1
|Чэр_а_мін  = -0.6
|Ліп_а_мін  = 3.3
|Жні_а_мін  = 1.0
|Вер_а_мін  = -4.7
|Кас_а_мін  = -12.5
|Ліс_а_мін  = -23.8
|Сне_а_мін  = -30.7
|Жыл__а_мін  = -34.6
|Сту_сяр_макс  = -2.6
|Лют_сяр_макс  = -1.3
|Сак_сяр_макс  = 4.6
|Кра_сяр_макс  = 13.0
|Май_сяр_макс  = 19.6
|Чэр_сяр_макс  = 22.4
|Ліп_сяр_макс  = 24.6
|Жні_сяр_макс  = 23.8
|Вер_сяр_макс  = 17.8
|Кас_сяр_макс  = 11.0
|Ліс_сяр_макс  = 3.4
|Сне_сяр_макс  = -0.9
|Жыл__сяр_макс  = 11.3
|Сту_сяр_мін  = -8.5
|Лют_сяр_мін  = -8.6
|Сак_сяр_мін  = -4.7
|Кра_сяр_мін  = 1.5
|Май_сяр_мін  = 6.6
|Чэр_сяр_мін  = 10.2
|Ліп_сяр_мін  = 12.2
|Жні_сяр_мін  = 10.9
|Вер_сяр_мін  = 6.7
|Кас_сяр_мін  = 2.0
|Ліс_сяр_мін  = -2.0
|Сне_сяр_мін  = -6.2
|Жыл__сяр_мін  = 1.7
|Сту_сяр  = -5.5
|Лют_сяр  = -5.0
|Сак_сяр  = 0.0
|Кра_сяр  = 7.3
|Май_сяр  = 13.1
|Чэр_сяр  = 16.3
|Ліп_сяр  = 18.4
|Жні_сяр  = 17.3
|Вер_сяр  = 12.3
|Кас_сяр  = 6.5
|Ліс_сяр  = 0.7
|Сне_сяр  = -3.5
|Жыл__сяр  = 6.5
|Сту_сяр_апад  = 38.6
|Лют_сяр_апад  = 31.7
|Сак_сяр_апад  = 39.4
|Кра_сяр_апад  = 42.9
|Май_сяр_апад  = 53.4
|Чэр_сяр_апад  = 88.9
|Ліп_сяр_апад  = 84.1
|Жні_сяр_апад  = 58.4
|Вер_сяр_апад  = 53.5
|Кас_сяр_апад  = 51.4
|Ліс_сяр_апад  = 40.6
|Сне_сяр_апад  = 39.6
|Жыл__сяр_апад  = 622.5
|}}
&lt;/div&gt;

== Эканоміка ==
У Бабруйску зназодзяцца прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай, металаапрацоўчай, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай, вытворчасці будматэрыялаў прамысловасці:
* ААТ «[[Белшына]]»;
* ААТ «[[Бабруйскі завод біятэхналогій]]»;
* ААТ «[[Бабруйскаграмаш]]» — адно з найбуйнейшых прадпрыемстваў сельскагаспадарчага машынабудавання Беларусі;
* ААТ «ТаіМ» («Тармазныя апараты і механізмы») — найбуйнейшы ў [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] вытворца пнеўматармазных механізмаў для грузавой аўтатэхнікі;
* ААТ «Спецаўтатэхніка»;
* ААТ «Бабруйсксельмаш»;
* ЗАТ «Бабруйскмэбля»;
* ЗАТ «[[Бабруйскі бровар]]».

Цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Гасцініцы «Бабруйск», «Юбілейная», «Фенікс», «Турыст» (уведзена ў 2006 годзе). Бальнеагразевы курорт «Бабруйск» (санаторый імя У. І. Леніна, санаторый-прафілакторый «Фандак» і санаторна-аздараўленчы комплекс «Шыннік»), дзіцячы санаторый «Вясёлка».

== Культура ==
У горадзе дзейнічаюць [[Бабруйскі краязнаўчы музей]], [[Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага]], [[Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|тэатр драмы i камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча]], Палац мастацтваў, цэнтры тэхнічнай творчасці, культуры і адпачынку, 2 кінатэатры.

З 1998 года ў Бабруйску праводзіцца фестываль нацыянальнай драматургіі імя [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]].

Бабруйск — вядомы цэнтр ганчарнага промыслу, так званай [[бабруйская кераміка|бабруйскай керамікі]].

З 2003 года ў Бабруйску праводзяцца міжнародны фестываль народнага мастацтва «Вянок дружбы», міжнародны пленэр керамікі «АРТ-Жыжаль».

У 2006 годзе прайшоў рэспубліканскі фестываль-кірмаш «[[Дажынкі]]».

=== Бібліятэкі ===
У цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэме Бабруйска знаходзіцца 10 бібліятэк, сярод якіх і [[Бабруйская цэнтральная гарадская бібліятэка імя М. Горкага]].

== Адукацыя ==
У Бабруйску 34 установы агульнай сярэдняй адукацыі (3 гімназіі, 1 гімназія—каледж мастацтваў, 29 сярэдніх, 1 базавая школа), 2 музычныя і дзіцячая мастацкая школы, 8 ДЮСШ.

У Бабруйску дзейнічаюць [[Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж|аграрна-эканамічны]], [[Бабруйскі дзяржаўны аўтатранспартны каледж|аўтамеханічны]], гандлёва-эканамічны, індустрыяльна-будаўнічы, [[Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж|лесатэхнічны]], [[Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына|мастацкі]], [[Бабруйскі дзяржаўны медыцынскі каледж|медыцынскі]], [[Бабруйскі дзяржаўны механіка-тэхналагічны каледж|механіка-тэхналагічны]] каледжы, [[Бабруйскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|вучылішча алімпійскага рэзерву]].

== Спорт ==
У 2006 пачалося будаўніцтва Лядовага палаца. Зноў створаны [[ХК Шыннік Бабруйск|хакейны клуб «Шыннік»]], каманда якога з’яўлялася шматразовым чэмпіёнам БССР па хакеі.

== СМІ ==
* Газета «[[Вечерний Бобруйск]]»[https://bobruisk.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721203928/https://bobruisk.ru/ |date=21 ліпеня 2020 }}. На рускай мове. Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]»
* Інтэрнэт-выданне «[[Бобруйский курьер]]»[http://babruysk.by/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602140155/http://babruysk.by/ |date=2 чэрвеня 2017 }}. На рускай мове.

== Архітэктура ==
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя на архітэктуру Бабруйска аказаў уплыў стыль [[мадэрн]]. У цэнтры горада ўзводзіліся мураваныя будынкі: [[Бабруйская жаночая Аляксееўская гімназія|жаночая гімназія]], банкі, асабнякі, жылыя дамы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1920—1930-я гады забудова горада ажыццяўлялася па радыяльна-паўкальцавой схеме ўздоўж крэпасці і асноўных вуліц. Архітэктура зведала ўплыў [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]] і [[неакласіцызм]]у (дом-камуна, «Дом калектыву»)&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

[[Файл:Площадь Ленина, Бобруйск.jpg|thumb|center|800px|Плошча Леніна]]
У пасляваенны перыяд Бабруйск пашырыў межы шляхам далучэння некалькіх населеных пунктаў. У другой палове XX стагоддзя на перакрыжаванні вуліц Савецкай і [[Вуліца Максіма Горкага (Бабруйск)|Горкага]] арганізавана плошча Леніна з Домам Саветаў. Пераўтварэнне Бабруйска ў 1960—1990-х гадах адбывалася паводле генпланаў 1966 і 1978 гадоў. Кампазіцыйным цэнтрам засталася крэпасць, горад развіваўся па веернай схеме. Забудоўвалася адна з галоўных магістраляў горада — вуліца Мінская. Выразнай архітэктурай адзначаюцца будынкі [[Будынак Бабруйскага гарвыканкама|гаркама КПБ і гарвыканкама]] (1976, архітэктары [[Юрый Васілевіч Шпіт|Ю. Шпіт]], [[Канстанцін Мікалаевіч Аляксееў|К. Аляксееў]]), [[Будынак Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|тэатра драмы і камедыі]] (1978, архітэктары [[Віктар Уладзіміравіч Крамарэнка|В. Крамарэнка]], [[Міхаіл Міхеевіч Пірагоў|М. Пірагоў]], [[Барыс Сямёнавіч Папоў|В. Папоў]], [[Уладзімір Іванавіч Шчарбіна|У. Шчарбіна]]), [[Аўтавакзал (Бабруйск)|аўтавакзала]] (1984, архітэктары [[Анатоль Пятровіч Панамароў|А. Панамароў]], [[Уладзімір Канстанцінавіч Мацяш|У. Мацяш]], [[Анатоль Іванавіч Нічкасаў|А. Нічкасаў]])&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Паводле генплана 2006 года было прадугледжана засваенне тэрыторый раёнаў Бабруйская крэпасць, Кісялевічы (былы ваенны гарадок), распрацоўваўся праект рэканструкцыі агульнагарадскога цэнтра. Вядзецца забудова мікрараёнаў № 7, № 5 Б, Заходні. У 2000-я гады пабудаваны філіял [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]] па Магілёўскай вобласці, [[Бабруйск-арэна|Лядовы палац]], мост цераз Бярэзіну&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Славутасці ==
{{Асноўны артыкул|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бабруйска}}
[[Файл:00-пределы-007-a.jpg|thumb|Белая царква]]
* [[Бабруйская крэпасць]] (1807—1825) — {{ГККРБ 4|512Г000059}}
* [[Свята-Мікалаеўская царква (Бабруйск)|Свята-Мікалаеўскі сабор]] (1892—1894)
* [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Бабруйск)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1903—1906)
* [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Бабруйск)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (XVII ст.)
* [[Дуб-волат (Бабруйск)|Дуб-волат]]
* [[Капліца Усіх Гаротных Радасць (Бабруйск)|Капліца Усіх Гаротных Радасць]] (1997—2001)
* [[Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)|Свята-Георгіеўская царква]] (1905—1907)
* [[Асабняк купчыхі Кацнельсон (Бабруйск)|Драўляны асабняк з мезанінам]] (1912) — {{ГККРБ 4|513Г000057}}
* [[Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц]] (2005)
* [[Будынак банка (Бабруйск)|Будынак банка]] (пачатак XX ст.) — {{ГККРБ 4|513Г000068}}
* [[Бабруйская сінагога]] (1901)

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Бабруйска}}

== Міжрэгіянальнае супрацоўніцтва ==
{{Калонкі|3|малы=так}}
* [[Ангарск]]ая гарадская акруга ([[Расія]])
* [[Аненій-Ной]] ([[Малдова]])
* [[Батумі]] ([[Грузія]])
* [[Вязьма|Вяземская]] муніцыпальная акруга ([[Расія]])
* [[Грозны]] ([[Расія]])
* [[Ішым]] ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Каломна]] ([[Расія]])
* [[Кабулеты]] ([[Грузія]])
* [[Кастрама]] ([[Расія]])
* [[Колпіна (горад)|Колпіна]] ([[Расія]])
* [[Камрат]] ([[Малдова]])
* [[Луга (Расія)|Луга]] ([[Расія]])
* [[Марагора]] ([[Танзанія]])
* акруга [[Мурам]] ([[Расія]])
* [[Новамаскоўск (Расія)|Навамаскоўск]] ([[Расія]])
* [[Нара-Фамінск]] ([[Расія]])
* [[Петраградскі раён|Петраградскі адміністрацыйны раён]] [[Санкт-Пецярбург]]а ([[Расія]])
* [[Рыбінск]] (Расія)
* [[Сакольнікі (раён Масквы)|Сакольнікі]], [[Масква]] ([[Расія]])
* [[Самарканд]] ([[Узбекістан]])
* [[Серталава|Серталаўскае]] гарадское пасяленне ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Сызрань]] ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Тальяці]] ([[Расія]])
* [[Тула]] ([[Расія]])
* [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] ([[Расія]])
* [[Усі]] ([[Кітай]])
* [[Усурыйск]]ая гарадская акруга (Расія)
* [[Усць-Каменагорск]] ([[Казахстан]])
* [[Хэн’ян]] ([[Кітай]])
* [[Шаасін]] ([[Кітай]])
{{Канец кал}}

== У філатэліі ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.).jpg|[[Канверт з арыгінальнай маркай]]
File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.) - Special postmark.png|[[Спецыяльны паштовы штэмпель]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Абарона Бабруйска 1649]]
* [[Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя]]
* [[Бабруйскія цагельныя мануфактуры]]
* [[Бабруйскія лесапільныя заводы]]
* [[Беларускае культурна-асветнае таварыства (Бабруйск)|Беларускае культурна-асветнае таварыства]]
* [[Другі паказальны тэатр]]
* [[Еўропа (атэль, Бабруйск)|Гатэль «Еўропа»]]
* [[Каралеўскі двор (Бабруйск)]]
* [[Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)|Свята-Георгіеўская царква]]
* [[Спіс вуліц Бабруйска]]
* [[Спіс храмаў Бабруйска]]

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;&gt;[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Babrujsk|Бабруйск}}
{{OSM relation|167857|Бабруйск}}
* [http://www.bobruisk.ru/ Першы незалежны сайт и форум Бабруйска. Штодзённая фотастужка горадскіх падзей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100617052002/http://bobruisk.ru/ |date=17 чэрвеня 2010 }}
* [http://www.bobr.by/ Бабруйскі гарадскі партал]
* [http://babruysk.by/ Партал гарадской газеты «Бобруйский курьер»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602140155/http://babruysk.by/ |date=2 чэрвеня 2017 }}
* [http://radzima.org/be/gorad/babruysk.html Бабруйск] на [[Radzima.org]]
* Надвор’е ў горадзе Бабруйск [https://www.gismeteo.by/weather-bobruysk-4064/]

{{Культурная сталіца Беларусі}}
{{Бабруйскі раён}}
{{Магілёўская вобласць}}

[[Катэгорыя:Бабруйск| ]]
[[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]]</text>
      <sha1>kvt5i3o012kcatth7d4eawqy36wz29z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123186</id>
      <parentid>5123138</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спорт */</comment>
      <origin>5123186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36144" sha1="ova9xy2rj230rh770t33pbxzu23tvv5" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = горад
 |беларуская назва        = Бабруйск
 |арыгінальная назва      = 
 |выява                   = Babrujsk Montage.jpg
 |подпіс                  =
 |вобласць                = Магілёўская
 |унутранае дзяленне      = Ленінскі і Першамайскі раёны 
 |від главы               = Старшыня Бабруйскага гарадскога выканаўчага камітэта{{!}}Старшыня гарвыканкама
 |глава                   = 
 |дата ўтварэння          = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя імёны          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 96,4&lt;ref&gt;[http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR-2017.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] {{Wayback|url=http://www.gki.gov.by/uploads/files/RZR-2017.doc |date=20190715203831 }} (на 1 студзеня 2017 г.)&lt;/ref&gt;
 |нацыянальны склад       = [[беларусы]] — 86,10 %, &lt;br /&gt; [[рускія]] — 8,10 %, &lt;br /&gt; [[украінцы]] — 1,69 %, &lt;br /&gt; іншыя — 4,11 %&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://census.belstat.gov.by/saiku/?guest=true&amp;lang=be&amp;default_view_state=edit#query/open//public/F501N_be.saiku|title=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь}}&lt;/ref&gt;
 |канфесійны склад        = 
 |тэлефонны код           = +375 225
 |на беразе               = Бярэзіна}}
'''Бабру́йск'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Babrujsk}}; {{Lang-ru|Бобруйск}}) — [[Гарады Беларусі|горад абласнога падпарадкавання]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. Порт на [[Бярэзіна|р. Бярэзіне]]. Знаходзіцца за 110 км на паўднёвы захад ад [[Магілёў|Магілёва]]. Вузел чыгунак на [[Асіповічы]], [[Жлобін]], [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] і аўтадарог на [[Мінск]], [[Гомель]], [[Магілёў]], [[Калінкавічы]], [[Слуцк]], [[Рагачоў]].

== Назва ==
Назва Бабруйска паходзіць ад рэчкі Бабруі ([[Бабруйка|Бабруйкі]]), што на тэрыторыі Бабруйска ўцякае ў Бярэзіну.

Назва Бабруя балцкага паходжання. Корань звязаны з [[Літоўская мова|літоўскім]] ''bebras, babras'' «бабёр», ён пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам ''-uj-'', які таксама ў літоўскім «бабровым» гідроніме ''Bebrujis''&lt;ref&gt;В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.&lt;/ref&gt;.

Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -''ск''- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элемента. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]). У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў). Першапачатковая форма назвы магла мець ідэнтычны з гідронімам выгляд «Бабруя».

Зніклы летапісны «Бабруеск», які паводле «Спіса гарадоў рускіх, далёкіх і блізкіх» належаў да «разанскіх» гарадоў, лакалізуецца на Павоччы на ўсходзе ад Тулы&lt;ref&gt;Шебанин Г. А. Историческая география западной части Рязанского княжества XII-начала XVI в. // «Великое княжество Рязанское: историко-археологические исследования и материалы». М.: 2005. С. 458—480. https://62info.ru/history/node/10452&lt;/ref&gt;, на рэчцы з такой самай, балцкай назвай Бабруя.

== Гісторыя ==
Упершыню Бабруйск згадваецца ў грамаце ад 28 красавіка 1387 года вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] да яго брата [[Скіргайла|Скіргайлы]].

Цэнтр [[Бабруйская воласць|Бабруйскай воласці]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], меў [[магдэбургскае права]]. У XIV—XVIII ст. існаваў [[Бабруйскі замак]]. З 1565 годзе ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]].

У 1626 годзе ў Бабруйску было 15 вуліц, 2 завулкі, 409 двароў, 75 крам, 2 царквы і касцёл&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Бабруйск|том=1|старонкі=354—357}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Babrujsk. Бабруйск (A. Westerveld, 1649).jpg|thumb|[[Абрахам ван Вестэрфельд]]. Узяцце Бабруйска войскам Януша Радзівіла]]
Спалены войскамі [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] ў [[Абарона Бабруйска (1649)|1649 годзе]], потым казакамі пад час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]].

Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1795 года — цэнтр [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. 22 студзеня 1796 года горад атрымаў [[Герб Бабруйска|герб]]: у сярэбраным полі карабельная мачта з двума перакрыжаванымі бярвёнамі. Сімволіка герба цесна звязана з тым, што на [[Чорнае мора|Чорным]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]] морах у той час пачалося будаўніцтва [[флот]]у, павялічылася патрэба ў мачтавым лесе, які сплаўлялі па [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэме]].

10 жніўня 1810 года [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] зацвердзіў план будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]], якую пабудавалі ў 1810—1836 гадах на месцы гістарычнага цэнтра. У 1812 годзе гарнізон крэпасці вытрымаў [[Абарона Бабруйска (1812)|4-месячную аблогу]] [[Напалеон I Банапарт|напалеонаўскіх]] войскаў.

У 1836 годзе ў Бабруйску пачала дзейнічаць [[метэаралагічная станцыя]]&lt;ref name=&quot;БЭ1&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|1|''Таўціева З. Х.'' Бабруйская метэаралагічная станцыя}} — С. 205.&lt;/ref&gt;. Развіццю Бабруйска спрыяла пракладка шашы [[Масква]]—[[Варшава]] ў 1848 годзе і [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] ў 1873 годзе&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1897 годзе ў горадзе жылі 34,3 тыс. жыхароў (60 % [[яўрэі]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://datatowel.in.ua/pop-composition/languages-census-1897|title=Мови та релігії у повітах Російської імперії|lang=ua}}&lt;/ref&gt;, дзейнічала 40 [[Сінагога|сінагог]]. У 1904 годзе ў Бабруйску было 52 вуліцы і завулкі, 3050 будынкаў, 19 фабрык і заводаў, 2 банкі, 13 пачатковых школ, гімназія, 2 бальніцы, 3 друкарні, бібліятэка, 19 корчмаў і інш&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1892—1914 гадах дзейнічалі [[Бабруйскія лесапільныя заводы]] (усяго 10 заводаў і мануфактур). Выкарыстоўваліся лакамабілі, паравыя катлы і рухавікі. Выраблялі струганы лес, дошкі, [[Гонта|гонты]], драніцу, [[Мэбля|мэблю]] і іншае. Працавалі па 12—59 і больш рабочых (ад 194 у 1913 годзе).

З кастрычніка 1919 да 10 ліпеня 1920 года горад знаходзіўся пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].

З 1924 года Бабруйск — цэнтр [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 1930 года) і [[Першы Бабруйскі раён|першага]] і [[Другі Бабруйскі раён|другога]] Бабруйскіх раёнаў, з 1927 — Бабруйскага раёна. З 1938 года горад абласнога падпарадкавання Магілёўскай вобласці.

У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупаваны нямецка-фашысцкімі войскамі з 28 чэрвеня 1941 года, немцы стварылі ў горадзе 4 лагеры смерці, дзе знішчылі каля 100 тысяч чалавек. Пасля пачатку наступальнай аперацыі «[[Аперацыя «Баграціён»|Баграціён]]» войскамі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]] пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]] 27 чэрвеня 1944 года быў утварыўся так званы «[[Бабруйскі кацёл]]», у акружэнні апынуліся дывізіі 9-й палявой арміі [[Вермахт]]а колькасцю каля 40 тысяч чалавек. «Бабруйскі кацёл» быў ліквідаваны 28 чэрвеня 1944 года, на наступны дзень (29 чэрвеня 1944) горад быў цалкам вызвалены.

22 верасня 1944 года была створана [[Бабруйская вобласць]] (скасавана ў 1954 годзе). Стварэнне вобласці спрыяла сацыяльна-эканамічнаму развіццю горада. Пачалося актыўнае будаўніцтва новых прадпрыемстваў: Завод гумава-тэхнічных вырабаў (1952), Мясакамбінат (1956), [[Бабруйскі завод трактарных дэталяў і агрэгатаў|Завод трактарных дэталей і агрэгатаў]] (1959), Футравая фабрыка (1960), Малочны завод (1967). У 1960 годзе пачынаецца будаўніцтва [[Белшына|Шыннага камбіната]], 1 студзеня 1972 года выпушчана першая пакрышка.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=224|height=128|type=rect|x=1897,2004,2006,2009,2015,2016,2017|y=28700,220800,219100,215092,218263,217975,217940}}&lt;/div&gt;

* '''XIX стагоддзе''': 1897 — 34,3 тыс. чал. (60 % яўрэі);
* '''XX стагоддзе''': 1959 — 97,5 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;; 1999&amp;nbsp;— 220,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;;
* '''XXI стагоддзе''': 2004&amp;nbsp;— 220,8 тыс. чал.; 2006&amp;nbsp;— 219,1 тыс. чал.; 2009&amp;nbsp;— 215&amp;nbsp;092 чал.&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot; /&gt;; 2015&amp;nbsp;— 218&amp;nbsp;263 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot; /&gt;; 2016&amp;nbsp;— 217&amp;nbsp;975 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot; /&gt;; 2017&amp;nbsp;— 217&amp;nbsp;940 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot; /&gt;; 2025&amp;nbsp;— 205 502 чал.&lt;ref&gt;''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).&lt;/ref&gt;

У 1980-я многія жыхары горада эмігрыравалі ў [[ЗША]], [[Канада|Канаду]], [[Аўстралія|Аўстралію]] і [[Ізраіль]]. Аднак і сёння яўрэйская абшчына Бабруйска з’яўляецца адной з найбуйнейшых у краіне. 23 кастрычніка 1988 года пачалося аднаўленне яўрэйскай абшчыны горада, быў урачыста адкрыты Клуб яўрэйскай культуры. Створана яўрэйскае дабрачыннае таварыства «Рахамім» (з іўрыта: «Міласэрнасць») і дзейнічае дабрачынны цэнтр сацыяльнай і гуманітарнай дапамогі «Хесэд». Выходзіла гарадская газета абшчыны — «Гешэр» («Мост»). Для веруючых іўдзеяў адкрыты дзве сінагогі.

== Клімат ==
&lt;div style=&quot;max-width:75%&quot;&gt;{{Клімат горада
|Горад_род = Бабруйск 
|Крыніца = [https://meteolabs.by/бел/клімат/бабруйск/ Бабруйск надвор'е і клімат]
|Сту_а_макс  = 9.9
|Лют_а_макс  = 14.9
|Сак_а_макс  = 20.6
|Кра_а_макс  = 28.6
|Май_а_макс  = 31.7
|Чэр_а_макс  = 33.1
|Ліп_а_макс  = 35.3
|Жні_а_макс  = 38.0
|Вер_а_макс  = 33.1
|Кас_а_макс  = 26.1
|Ліс_а_макс  = 17.5
|Сне_а_макс  = 12.0
|Жыл__а_макс  = 38.0
|Сту_а_мін  = -34.6
|Лют_а_мін  = -32.3
|Сак_а_мін  = -27.2
|Кра_а_мін  = -8.4
|Май_а_мін  = -4.1
|Чэр_а_мін  = -0.6
|Ліп_а_мін  = 3.3
|Жні_а_мін  = 1.0
|Вер_а_мін  = -4.7
|Кас_а_мін  = -12.5
|Ліс_а_мін  = -23.8
|Сне_а_мін  = -30.7
|Жыл__а_мін  = -34.6
|Сту_сяр_макс  = -2.6
|Лют_сяр_макс  = -1.3
|Сак_сяр_макс  = 4.6
|Кра_сяр_макс  = 13.0
|Май_сяр_макс  = 19.6
|Чэр_сяр_макс  = 22.4
|Ліп_сяр_макс  = 24.6
|Жні_сяр_макс  = 23.8
|Вер_сяр_макс  = 17.8
|Кас_сяр_макс  = 11.0
|Ліс_сяр_макс  = 3.4
|Сне_сяр_макс  = -0.9
|Жыл__сяр_макс  = 11.3
|Сту_сяр_мін  = -8.5
|Лют_сяр_мін  = -8.6
|Сак_сяр_мін  = -4.7
|Кра_сяр_мін  = 1.5
|Май_сяр_мін  = 6.6
|Чэр_сяр_мін  = 10.2
|Ліп_сяр_мін  = 12.2
|Жні_сяр_мін  = 10.9
|Вер_сяр_мін  = 6.7
|Кас_сяр_мін  = 2.0
|Ліс_сяр_мін  = -2.0
|Сне_сяр_мін  = -6.2
|Жыл__сяр_мін  = 1.7
|Сту_сяр  = -5.5
|Лют_сяр  = -5.0
|Сак_сяр  = 0.0
|Кра_сяр  = 7.3
|Май_сяр  = 13.1
|Чэр_сяр  = 16.3
|Ліп_сяр  = 18.4
|Жні_сяр  = 17.3
|Вер_сяр  = 12.3
|Кас_сяр  = 6.5
|Ліс_сяр  = 0.7
|Сне_сяр  = -3.5
|Жыл__сяр  = 6.5
|Сту_сяр_апад  = 38.6
|Лют_сяр_апад  = 31.7
|Сак_сяр_апад  = 39.4
|Кра_сяр_апад  = 42.9
|Май_сяр_апад  = 53.4
|Чэр_сяр_апад  = 88.9
|Ліп_сяр_апад  = 84.1
|Жні_сяр_апад  = 58.4
|Вер_сяр_апад  = 53.5
|Кас_сяр_апад  = 51.4
|Ліс_сяр_апад  = 40.6
|Сне_сяр_апад  = 39.6
|Жыл__сяр_апад  = 622.5
|}}
&lt;/div&gt;

== Эканоміка ==
У Бабруйску зназодзяцца прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай, металаапрацоўчай, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай, вытворчасці будматэрыялаў прамысловасці:
* ААТ «[[Белшына]]»;
* ААТ «[[Бабруйскі завод біятэхналогій]]»;
* ААТ «[[Бабруйскаграмаш]]» — адно з найбуйнейшых прадпрыемстваў сельскагаспадарчага машынабудавання Беларусі;
* ААТ «ТаіМ» («Тармазныя апараты і механізмы») — найбуйнейшы ў [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] вытворца пнеўматармазных механізмаў для грузавой аўтатэхнікі;
* ААТ «Спецаўтатэхніка»;
* ААТ «Бабруйсксельмаш»;
* ЗАТ «Бабруйскмэбля»;
* ЗАТ «[[Бабруйскі бровар]]».

Цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Гасцініцы «Бабруйск», «Юбілейная», «Фенікс», «Турыст» (уведзена ў 2006 годзе). Бальнеагразевы курорт «Бабруйск» (санаторый імя У. І. Леніна, санаторый-прафілакторый «Фандак» і санаторна-аздараўленчы комплекс «Шыннік»), дзіцячы санаторый «Вясёлка».

== Культура ==
У горадзе дзейнічаюць [[Бабруйскі краязнаўчы музей]], [[Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага]], [[Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|тэатр драмы i камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча]], Палац мастацтваў, цэнтры тэхнічнай творчасці, культуры і адпачынку, 2 кінатэатры.

З 1998 года ў Бабруйску праводзіцца фестываль нацыянальнай драматургіі імя [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]].

Бабруйск — вядомы цэнтр ганчарнага промыслу, так званай [[бабруйская кераміка|бабруйскай керамікі]].

З 2003 года ў Бабруйску праводзяцца міжнародны фестываль народнага мастацтва «Вянок дружбы», міжнародны пленэр керамікі «АРТ-Жыжаль».

У 2006 годзе прайшоў рэспубліканскі фестываль-кірмаш «[[Дажынкі]]».

=== Бібліятэкі ===
У цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэме Бабруйска знаходзіцца 10 бібліятэк, сярод якіх і [[Бабруйская цэнтральная гарадская бібліятэка імя М. Горкага]].

== Адукацыя ==
У Бабруйску 34 установы агульнай сярэдняй адукацыі (3 гімназіі, 1 гімназія—каледж мастацтваў, 29 сярэдніх, 1 базавая школа), 2 музычныя і дзіцячая мастацкая школы, 8 ДЮСШ.

У Бабруйску дзейнічаюць [[Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж|аграрна-эканамічны]], [[Бабруйскі дзяржаўны аўтатранспартны каледж|аўтамеханічны]], гандлёва-эканамічны, індустрыяльна-будаўнічы, [[Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж|лесатэхнічны]], [[Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына|мастацкі]], [[Бабруйскі дзяржаўны медыцынскі каледж|медыцынскі]], [[Бабруйскі дзяржаўны механіка-тэхналагічны каледж|механіка-тэхналагічны]] каледжы, [[Бабруйскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|вучылішча алімпійскага рэзерву]].

== Спорт ==
У Бабруйску ёсць мужчынскі і жаночы футбольныя клубы «[[ФК Белшына|Белшына]]», якія праводзяць дамашнія матчы на [[Спартак (стадыён, Бабруйск)|стадыёне «Спартак»]] або стадыёне імя [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|А. Пракапенкі]].

Мужчынскі хакейны клуб «[[ХК Дынама-Бабруйск|Дынама-Шыннік]]» з’яўляецца фарм-клубам [[ХК Дынама Мінск|мінскага «Дынама»]] і выступае ў [[Маладзёжная хакейная ліга|МХЛ]]. Дамашнія матчы праводзіць на «[[Бабруйск-арэна|Бабруйск-арэне]]».

Жаночы гандбольны клуб «[[ГК Бярэзіна Бабруйск|Бярэзіна]]» выступае ў [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|чэмпіянаце Беларусі]]. Дамашнія матчы праводзіць у ФАК «Тэхас».

У 1993—1998 гадах у Бабруйску існаваў жаночы баскетбольны клуб «[[Гермес Бабруйск|Гермес]]», які браў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянаце Беларусі]] і ў [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995 годзе]] стаў сярэбраным прызёрам.

== СМІ ==
* Газета «[[Вечерний Бобруйск]]»[https://bobruisk.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721203928/https://bobruisk.ru/ |date=21 ліпеня 2020 }}. На рускай мове. Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]»
* Інтэрнэт-выданне «[[Бобруйский курьер]]»[http://babruysk.by/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602140155/http://babruysk.by/ |date=2 чэрвеня 2017 }}. На рускай мове.

== Архітэктура ==
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя на архітэктуру Бабруйска аказаў уплыў стыль [[мадэрн]]. У цэнтры горада ўзводзіліся мураваныя будынкі: [[Бабруйская жаночая Аляксееўская гімназія|жаночая гімназія]], банкі, асабнякі, жылыя дамы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У 1920—1930-я гады забудова горада ажыццяўлялася па радыяльна-паўкальцавой схеме ўздоўж крэпасці і асноўных вуліц. Архітэктура зведала ўплыў [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]] і [[неакласіцызм]]у (дом-камуна, «Дом калектыву»)&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

[[Файл:Площадь Ленина, Бобруйск.jpg|thumb|center|800px|Плошча Леніна]]
У пасляваенны перыяд Бабруйск пашырыў межы шляхам далучэння некалькіх населеных пунктаў. У другой палове XX стагоддзя на перакрыжаванні вуліц Савецкай і [[Вуліца Максіма Горкага (Бабруйск)|Горкага]] арганізавана плошча Леніна з Домам Саветаў. Пераўтварэнне Бабруйска ў 1960—1990-х гадах адбывалася паводле генпланаў 1966 і 1978 гадоў. Кампазіцыйным цэнтрам засталася крэпасць, горад развіваўся па веернай схеме. Забудоўвалася адна з галоўных магістраляў горада — вуліца Мінская. Выразнай архітэктурай адзначаюцца будынкі [[Будынак Бабруйскага гарвыканкама|гаркама КПБ і гарвыканкама]] (1976, архітэктары [[Юрый Васілевіч Шпіт|Ю. Шпіт]], [[Канстанцін Мікалаевіч Аляксееў|К. Аляксееў]]), [[Будынак Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|тэатра драмы і камедыі]] (1978, архітэктары [[Віктар Уладзіміравіч Крамарэнка|В. Крамарэнка]], [[Міхаіл Міхеевіч Пірагоў|М. Пірагоў]], [[Барыс Сямёнавіч Папоў|В. Папоў]], [[Уладзімір Іванавіч Шчарбіна|У. Шчарбіна]]), [[Аўтавакзал (Бабруйск)|аўтавакзала]] (1984, архітэктары [[Анатоль Пятровіч Панамароў|А. Панамароў]], [[Уладзімір Канстанцінавіч Мацяш|У. Мацяш]], [[Анатоль Іванавіч Нічкасаў|А. Нічкасаў]])&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Паводле генплана 2006 года было прадугледжана засваенне тэрыторый раёнаў Бабруйская крэпасць, Кісялевічы (былы ваенны гарадок), распрацоўваўся праект рэканструкцыі агульнагарадскога цэнтра. Вядзецца забудова мікрараёнаў № 7, № 5 Б, Заходні. У 2000-я гады пабудаваны філіял [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка]] па Магілёўскай вобласці, [[Бабруйск-арэна|Лядовы палац]], мост цераз Бярэзіну&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Славутасці ==
{{Асноўны артыкул|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бабруйска}}
[[Файл:00-пределы-007-a.jpg|thumb|Белая царква]]
* [[Бабруйская крэпасць]] (1807—1825) — {{ГККРБ 4|512Г000059}}
* [[Свята-Мікалаеўская царква (Бабруйск)|Свята-Мікалаеўскі сабор]] (1892—1894)
* [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Бабруйск)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1903—1906)
* [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Бабруйск)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (XVII ст.)
* [[Дуб-волат (Бабруйск)|Дуб-волат]]
* [[Капліца Усіх Гаротных Радасць (Бабруйск)|Капліца Усіх Гаротных Радасць]] (1997—2001)
* [[Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)|Свята-Георгіеўская царква]] (1905—1907)
* [[Асабняк купчыхі Кацнельсон (Бабруйск)|Драўляны асабняк з мезанінам]] (1912) — {{ГККРБ 4|513Г000057}}
* [[Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц]] (2005)
* [[Будынак банка (Бабруйск)|Будынак банка]] (пачатак XX ст.) — {{ГККРБ 4|513Г000068}}
* [[Бабруйская сінагога]] (1901)

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Бабруйска}}

== Міжрэгіянальнае супрацоўніцтва ==
{{Калонкі|3|малы=так}}
* [[Ангарск]]ая гарадская акруга ([[Расія]])
* [[Аненій-Ной]] ([[Малдова]])
* [[Батумі]] ([[Грузія]])
* [[Вязьма|Вяземская]] муніцыпальная акруга ([[Расія]])
* [[Грозны]] ([[Расія]])
* [[Ішым]] ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Каломна]] ([[Расія]])
* [[Кабулеты]] ([[Грузія]])
* [[Кастрама]] ([[Расія]])
* [[Колпіна (горад)|Колпіна]] ([[Расія]])
* [[Камрат]] ([[Малдова]])
* [[Луга (Расія)|Луга]] ([[Расія]])
* [[Марагора]] ([[Танзанія]])
* акруга [[Мурам]] ([[Расія]])
* [[Новамаскоўск (Расія)|Навамаскоўск]] ([[Расія]])
* [[Нара-Фамінск]] ([[Расія]])
* [[Петраградскі раён|Петраградскі адміністрацыйны раён]] [[Санкт-Пецярбург]]а ([[Расія]])
* [[Рыбінск]] (Расія)
* [[Сакольнікі (раён Масквы)|Сакольнікі]], [[Масква]] ([[Расія]])
* [[Самарканд]] ([[Узбекістан]])
* [[Серталава|Серталаўскае]] гарадское пасяленне ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Сызрань]] ([[Расія]])
* гарадская акруга [[Тальяці]] ([[Расія]])
* [[Тула]] ([[Расія]])
* [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] ([[Расія]])
* [[Усі]] ([[Кітай]])
* [[Усурыйск]]ая гарадская акруга (Расія)
* [[Усць-Каменагорск]] ([[Казахстан]])
* [[Хэн’ян]] ([[Кітай]])
* [[Шаасін]] ([[Кітай]])
{{Канец кал}}

== У філатэліі ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.).jpg|[[Канверт з арыгінальнай маркай]]
File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.) - Special postmark.png|[[Спецыяльны паштовы штэмпель]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Абарона Бабруйска 1649]]
* [[Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя]]
* [[Бабруйскія цагельныя мануфактуры]]
* [[Бабруйскія лесапільныя заводы]]
* [[Беларускае культурна-асветнае таварыства (Бабруйск)|Беларускае культурна-асветнае таварыства]]
* [[Другі паказальны тэатр]]
* [[Еўропа (атэль, Бабруйск)|Гатэль «Еўропа»]]
* [[Каралеўскі двор (Бабруйск)]]
* [[Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)|Свята-Георгіеўская царква]]
* [[Спіс вуліц Бабруйска]]
* [[Спіс храмаў Бабруйска]]

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;&gt;[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Babrujsk|Бабруйск}}
{{OSM relation|167857|Бабруйск}}
* [http://www.bobruisk.ru/ Першы незалежны сайт и форум Бабруйска. Штодзённая фотастужка горадскіх падзей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100617052002/http://bobruisk.ru/ |date=17 чэрвеня 2010 }}
* [http://www.bobr.by/ Бабруйскі гарадскі партал]
* [http://babruysk.by/ Партал гарадской газеты «Бобруйский курьер»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602140155/http://babruysk.by/ |date=2 чэрвеня 2017 }}
* [http://radzima.org/be/gorad/babruysk.html Бабруйск] на [[Radzima.org]]
* Надвор’е ў горадзе Бабруйск [https://www.gismeteo.by/weather-bobruysk-4064/]

{{Культурная сталіца Беларусі}}
{{Бабруйскі раён}}
{{Магілёўская вобласць}}

[[Катэгорыя:Бабруйск| ]]
[[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]]</text>
      <sha1>ova9xy2rj230rh770t33pbxzu23tvv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бешанковічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16896</id>
    <revision>
      <id>5123165</id>
      <parentid>5122177</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5123165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26357" sha1="2t0hfhs032yp29cm4ckc0uirnysqk6p" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = гарадскі пасёлак
 |беларуская назва        = Бешанковічы
 |выява                   = Beshenkovichi 2a.jpg
 |подпіс                  = Агульны выгляд Бешанковічаў
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Бешанковіцкі
 |першае згадванне        = XV стагоддзе
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 1938
}}
'''Бешанко́вічы'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]].

== Назва ==
Назва Бешанковічаў прыцягнула ўвагу многіх даследчыкаў:

* Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Як аналогіі ён падае шырокі шэраг прозвішчаў: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў&lt;ref&gt;Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.&lt;/ref&gt;.
* Паводле кнігі «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі&lt;ref name=&quot;pam&quot; /&gt;. Слова бешань у слоўніках не зафіксавана.
* На думку гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок або Башанок, якую трэба разумець як «меншы ў сям’і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»&lt;ref&gt;А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.&lt;/ref&gt;.
* У «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеце]]» ў 2017 годзе друкавалася легенда: ''два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэта быў ягоны падарунак''&lt;ref&gt;І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.&lt;/ref&gt;.

З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) – «Яковъ Бешенка»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440-1498). Vilnius, 1998. С. 53.&lt;/ref&gt;. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. Таксама, у 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір|Вількаміра]]) прозвішча Бешэніс&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&amp;lang=lt&amp;page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй&lt;ref name=&quot;pam&quot;&gt;Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.&lt;/ref&gt;.

Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''&lt;ref&gt;Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.&lt;/ref&gt;. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''&lt;ref&gt;Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.&lt;/ref&gt;. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]].

У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл.

У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі.
[[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]]
Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
[[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]]
У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]].

На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня.

&lt;gallery caption=&quot;Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка
Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая
Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла
Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў
Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога
Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку
Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка
&lt;/gallery&gt;

=== Найноўшы час ===
26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы.

25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924).

У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery caption=&quot;Бешанковічы на старых здымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}}
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г.
Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г.
Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}}
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г.
Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг.
Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г.
Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г.
&lt;/gallery&gt;

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}&lt;/div&gt;
* 1552 — 34 двары
* 1750 — 5,5 тыс. чал.
* 1897 — 4&amp;nbsp;423 чал.&lt;ref name=&quot;blr&quot; /&gt;
* 1939 — 4,3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;blr&quot; /&gt;
* 1969 — 4,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;blr&quot; /&gt;
* 2004 — 8,2 тыс. чал.
* 2008 — 7,9 тыс. чал.
* 2009 — 7,9 тыс. чал.
* 2010 — 7,3 тыс. чал.
* 2016 — 6&amp;nbsp;701 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot; /&gt;
* 2017 — 6&amp;nbsp;647 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot; /&gt;

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага.

== Культура і адукацыя ==
Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]] і сярэдняя школа.

== Славутасці ==
[[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква]]
[[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост]]
* [[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палацава-паркавы ансамбль Храптовічаў]] (XVII — першая палова XVIII стагоддзя) — {{ГККРБ 4|212Г000141}}
* [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870) — {{ГККРБ 4|213Г000143}}
* [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011)
* Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]]
* Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая
* Яўрэйскія могілкі
* Капліца на могілках
* [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944) — {{ГККРБ 4|213Д000142}};
* Драўляны падвесны мост
* [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа
* [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]]
* [[Дуб Напалеона]]

=== Страчаная спадчына ===
* [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык.
* [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер.
* [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт.
* [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі.
* [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка.
* [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык.
* [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік.
* [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт.
* [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка.

== Заўвагі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;blr&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}}
* {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{OSM relation|6722290|Бешанковічы}}
* {{Radzima2|beshankovichy}}
* {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}}

{{Бешанковіцкі раён}}
{{Віцебская вобласць}}
{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Бешанковічы| ]]</text>
      <sha1>2t0hfhs032yp29cm4ckc0uirnysqk6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікая французская рэвалюцыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17304</id>
    <revision>
      <id>5123176</id>
      <parentid>5120110</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58112" sha1="a4q8svsw2sd755kweyelu0kmerwydjt" xml:space="preserve">{{рэвалюцыя}}
'''Вялі́кая францу́зская рэвалю́цыя''' ({{lang-fr|Révolution française}}, даслоўна — ''Французская рэвалюцыя'') — найбуйнейшая трансфармацыя сацыяльнай і палітычнай сістэмы [[Каралеўства Францыя|Францыі]], якая прывяла да знішчэння ў краіне [[Стары парадак|Старога парадку]] ({{lang-fr2|Ancien Régime}}) і абсалютнай манархіі і абвяшчэння [[Першая французская рэспубліка|Першай французскай рэспублікі]] (верасень 1792 года) [[De jure|дэ-юрэ]] свабодных і роўных [[Грамадзянін|грамадзян]] пад лозунгам «[[Свабода, роўнасць, братэрства]]». Пачаткам рэвалюцыі стала [[узяцце Бастыліі]] [[14 ліпеня]] 1789 года, а заканчэннем — [[пераварот 18 брумера]] ([[9 лістапада]]) 1799 года&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary|title=Военный энциклопедический словарь|chapter=Великая француузская буржуазная революция 1789—94|acessd-date=2022-02-13|access-date=20 сакавіка 2026|archive-date=13 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213112738/https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary |title=Источник |access-date=2022-02-13 |archive-date=2022-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213112738/https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Прычыны рэвалюцыі ==
Прычынамі рэвалюцыі сталі як недзеяздольнасць [[Людовік XVI|улады]], сацыяльна-эканамічныя, палітычныя змены, якія на працягу многіх гадоў назапашваліся ў французскім грамадстве, так і гаспадарчыя і палітычныя бязладдзі, што адбыліся на працягу некалькіх гадоў, якія непасрэдна папярэднічалі 1789 году. Да ліку доўгатэрміновых змен адносяцца няздольнасць каралеўскай улады вырашыць фінансавыя праблемы дзяржавы ў рамках «[[Стары парадак (Францыя)|старога парадку]]», які існаваў напярэдадні рэвалюцыі; нежаданне вышэйшых саслоўяў ([[Дваранства|дваранства]] і [[Духавенства|духавенства]]) мяняць усталяваны парадак, які даваў ім вялікія прывілеі; паступовае станаўленне і абагачэнне трэцяга саслоўя, палітычныя правы якога ўрэшце ўвайшлі ў супярэчнасць з яго эканамічнымі магчымасцямі; распаўсюджванне ідэй [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], якое ставіла пад сумнеў традыцыйныя інстытуты і прывілеі. Непасрэдным штуршком да пачатку рэвалюцыі сталі крызіс урадавых фінансаў, выкліканы ўдзелам Францыі ў падзеях [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]]; неўраджаі і экспарт збожжа і выкліканыя імі голад і сацыяльныя хваляванні; негатыўныя наступствы гандлёвага дагавора з Вялікабрытаніяй (1786), які адкрыў французскі рынак для брытанскіх тавараў{{sfn|Larousse||loc=1. Origines et causes de la Révolution}}{{sfn|Britannica||loc=Origins Of The Revolution}}&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|автор=[[Бовыкин, Дмитрий Юрьевич|Д. Ю. Бовыкин]]|статья=Французская revolution 18 в.|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив дата=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Францыя]] ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] была абсалютнай манархіяй, якая абапіралася на бюракратычную цэнтралізацыю і рэгулярную армію. Сацыяльна-эканамічны і палітычны рэжым, які існаваў у краіне, склаўся ў выніку складаных кампрамісаў, выпрацаваных у ходзе працяглага палітычнага супрацьстаяння і грамадзянскіх войнаў XIV—XVI стст. Адзін з такіх кампрамісаў існаваў паміж каралеўскай уладай і прывілеяванымі саслоўямі — за адмову ад палітычных правоў дзяржаўная ўлада ўсімі магчымымі для сябе сродкамі ахоўвала сацыяльныя прывілеі гэтых двух саслоўяў. Іншы кампраміс існаваў у адносінах да сялянства — на працягу доўгай серыі сялянскіх войнаў XIV—XVI стст. сяляне дамагліся скасавання пераважнай большасці грашовых падаткаў і пераходу да натуральных адносін у сельскай гаспадарцы. Трэці кампраміс існаваў у адносінах да буржуазіі (якая ў той час была сярэднім класам, у інтарэсах якой урад таксама рабіў нямала, захоўваючы шэраг прывілеяў буржуазіі ў адносінах да асноўнай масы насельніцтва (сялянства) і падтрымліваючы існаванне дзясяткаў тысяч дробных прадпрыемстваў, уладальнікі якіх і складалі пласт французскіх буржуа). Аднак рэжым, які склаўся ў выніку гэтых складаных кампрамісаў, не забяспечваў нармальнага развіцця Францыі, якая ў XVIII ст. пачала адставаць ад сваіх суседзяў, перш за ўсё ад Англіі. Акрамя таго, празмерная эксплуатацыя ўсё больш узбройвала супраць манархіі народныя масы, жыццёвыя інтарэсы якіх цалкам ігнараваліся дзяржавай.

Паступова на працягу XVIII ст. у вярхах французскага грамадства выспявала разуменне таго, што стары парадак з яго неразвітасцю рыначных адносін, хаосам у сістэме кіравання, карумпаванай сістэмай продажу дзяржаўных пасад, адсутнасцю выразнага заканадаўства, заблытанай сістэмай падаткаабкладання і архаічнай сістэмай саслоўных прывілеяў трэба рэфармаваць. Акрамя таго, каралеўская ўлада губляла давер у вачах духавенства, дваранства і буржуазіі, сярод якіх замацоўвалася думка, што ўлада караля ёсць [[узурпацыя|узурпацыяй]] у адносінах да правоў саслоўяў і карпарацый (пункт гледжання [[Шарль Луі Мантэск’ё|Мантэск’ё]]) або ў адносінах да правоў народа (пункт гледжання [[Жан-Жак Русо|Русо]]). Дзякуючы дзейнасці асветнікаў, з якіх асабліва важныя [[фізіякраты]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедысты]], у галовах адукаванай часткі французскага грамадства адбыўся пераварот. Нарэшце, пры [[Людовік XV|Людовіку XV]] і ў яшчэ большай ступені пры [[Людовік XVI|Людовіку XVI]] былі пачаты ліберальныя рэформы ў палітычнай і эканамічнай галінах.

== Абсалютная манархія ==
[[Файл:Luis XVI (Callet).jpg|міні|[[Людовік XVI]] у святарскім касцюме з рэгаліямі і крыжам [[Ордэн Святога Духа|ордэна Святога Духа]] працы [[Антуан-Франсуа Кале|Антуана-Франсуа Кале]], 1781 год]]
=== Перадрэвалюцыйны крызіс ===
У 1787 годзе быў неўраджай [[Шоўк|шаўковых]] коканаў. Гэта пацягнула за сабой скарачэнне ліёнскай шоўкаткацкай вытворчасці. У канцы 1788 года толькі ў Ліёне налічвалася 20—25 тыс. беспрацоўных. Ад моцнага граду ў ліпені 1788 года пацярпеў ураджай зерневых у многіх правінцыях. Вельмі суровая зіма 1788/89 гадоў загубіла многія вінаграднікі і частку ўраджаю. Цэны на прадукты падняліся. Забеспячэнне рынкаў хлебам і іншымі прадуктамі рэзка пагоршылася. Да ўсяго пачаўся прамысловы крызіс, штуршком да якога паслужыў англа-французскі гандлёвы дагавор 1786 года. Па гэтым дагаворы абодва бакі значна панізілі мытныя пошліны. Дагавор апынуўся забойным для французскай вытворчасці, якая не магла вытрымаць канкурэнцыі больш танных англійскіх тавараў, што хлынулі ў Францыю{{sfn|Ревуненков|2003|с=59—60}}{{sfn|Doyle|2002|p=87}}. Тысячы французскіх прадпрыемстваў разарыліся. Рэзка вырасла беспрацоўе.

Перадрэвалюцыйны крызіс вядзе свой пачатак ад удзелу Францыі ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай вайне за незалежнасць]]. Паўстанне англійскіх калоній можна разглядаць як адну з непасрэдных прычын Французскай рэвалюцыі, і таму, што ідэі правоў чалавека знайшлі моцны водгук у Францыі і супадалі з ідэямі [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], і праз тое, што Людовік XVI атрымаў свае фінансы ў вельмі дрэнным стане. Міністр фінансаў [[Жак Некер|Некер]] фінансаваў вайну з дапамогай пазык, але з цягам часу і гэта стала немагчымым. Пасля заключэння міру ў 1783 годзе дэфіцыт каралеўскай казны складаў больш за 20 працэнтаў. У 1788 годзе выдаткі складалі 629 млн [[Ліўр|ліўраў]], у той час як падаткі прыносілі толькі 503 млн. Падняць традыцыйныя падаткі, якія ў асноўным плацілі сяляне, ва ўмовах эканамічнага спаду 80-х было немагчыма. Сучаснікі вінавацілі двор у марнатраўстве. Грамадская думка ўсіх саслоўяў аднагалосна лічыла, што зацвярджэнне падаткаў павінна быць прэрагатывай Генеральных штатаў і выбарных прадстаўнікоў&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The Coming of The French Revolution|месца= Princeton |выдавецтва=Princeton University Press|год=1989|isbn=0-691-00751-9 |старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Charles Alexandre de Calonne.jpg|міні|180пкс|злева|[[Шарль Аляксандр дэ Калон|Шарль Аляксандр дэ Калон]]]]
Некаторы час пераемнік Некера [[Шарль Аляксандр дэ Калон|Калон]] па-ранейшаму працягваў практыку пазык. Калі ж крыніцы пазык пачалі вычарпацца, 20 жніўня 1786 года Калон паведаміў каралю, што рэформа фінансаў неабходная{{sfn|Furet|1996|p=40}}. Для пакрыцця дэфіцыту ({{lang-fr|Precis d'un plan d'amelioration des finances}}) прапаноўвалася замяніць дваццаціну, якую плаціла фактычна толькі трэцяе саслоўе, новым пазямельным падаткам, які распаўсюджваўся б на ўсе землі ў каралеўстве, у тым ліку і на землі дваранства і духавенства. Для пераадолення крызісу трэба было, каб падаткі плацілі ўсе&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot; /&gt;. Для ажыўлення гандлю прапаноўвалася ўвесці свабоду хлебнага гандлю і скасаваць унутраныя мытныя пошліны. Калон вяртаўся таксама да планаў [[Ан Рабер Жак Цюрго|Цюрго]] і Некера адносна мясцовага самакіравання. Прапаноўвалася стварыць акруговыя, правінцыйныя і абшчынныя сходы, у якіх удзельнічалі б усе ўласнікі з гадавым даходам не менш за 600 ліўраў{{sfn|Vovelle|1984|p=76}}.

Разумеючы, што падобная праграма не знойдзе падтрымкі з боку парламентаў, Калон параіў каралю склікаць [[Сход натабляў|сход натабляў]], з якіх кожны персанальна запрашаўся каралём і на лаяльнасць якіх можна было разлічваць. Такім чынам урад звяртаўся да арыстакратыі — выратаваць фінансы манархіі і асновы старога рэжыму, выратаваць большасць сваіх прывілеяў, ахвяраваўшы толькі часткай{{sfn|Vovelle|1984|p=77}}. Але ў той жа час гэта было першай саступкай абсалютызму: кароль раіўся са сваёй арыстакратыяй, а не паведамляў ёй пра сваю волю{{sfn|Lefebvre|1962|p=99}}.

=== Арыстакратычная фронда ===
[[Натаблі]] сабраліся ў Версалі 22 лютага 1787 года. Сярод іх былі прынцы крыві, [[герцаг]]і, [[маршал]]ы, [[епіскап]]ы і [[архіепіскап]]ы, прэзідэнты парламентаў, інтэнданты, дэпутаты правінцыйных штатаў, мэры галоўных гарадоў — усяго 144 асобы. Адлюстроўваючы пераважнае меркаванне прывілеяваных саслоўяў, натаблі выказалі сваё абурэнне прапановамі рэформы абраць правінцыйныя асамблеі без саслоўнага адрознення, а таксама нападкамі на правы духавенства. Як і варта было чакаць, яны асудзілі прамы пазямельны падатак і запатрабавалі ў першую чаргу вывучыць даклад казначэйства. Уражаныя дакладам пра стан фінансаў, яны абвясцілі самога Калона галоўным вінаватым у дэфіцыце. У выніку Людовіку XVI прыйшлося даць адстаўку Калону 8 красавіка 1787 года{{sfn|Матьез|1995|с=43—44}}{{sfn|Ревуненков|2003|с=61—62}}.

[[Файл:Étienne Charles de Loménie de Brienne.PNG|міні|140пкс|справа|[[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]]]]
Пераемнікам Калона з рэкамендацыі каралевы [[Марыя-Антуанета|Марыі Антуанеты]] быў прызначаны [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]], якому натаблі далі пазыку ў 67 млн ліўраў, што дазволіла заткнуць некаторыя дзіркі ў бюджэце. Але зацвердзіць пазямельны падатак, які падаў бы на ўсе саслоўі, натаблі адмовіліся, спаслаўшыся на сваю неправамоцнасць. Гэта азначала, што яны адсылалі караля да Генеральных штатаў, якія не склікаліся з 1614 года. Ламені дэ Брыен быў вымушаны праводзіць палітыку, намечаную яго папярэднікам. Адзін за адным з’яўляюцца [[эдыкт]]ы караля пра свабоду хлебнага гандлю, пра замену дарожнай паншчыны грашовым падаткам, пра гербавы і іншыя зборы, пра вяртанне грамадзянскіх правоў [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], пра стварэнне правінцыйных сходаў, у якіх трэцяе саслоўе мела прадстаўніцтва, роўнае прадстаўніцтву двух прывілеяваных саслоўяў, разам узятых, нарэшце, пра пазямельны падатак, які падае на ўсе саслоўі. Але Парыжскі і іншыя парламенты адмаўляюцца рэгістраваць гэтыя эдыкты. 6 жніўня 1787 года ладзіцца пасяджэнне з прысутнасцю караля ({{lang-fr|Lit de justice}}), і спрэчныя эдыкты ўносяцца ў кнігі Парыжскага парламента. Але на іншы дзень парламент скасоўвае як незаконныя пастановы, прынятыя напярэдадні загадам караля. Кароль высылае Парыжскі парламент у [[Труа]], але гэта выклікае такую буру пратэстаў, што Людовік XVI неўзабаве амністуе непакорны парламент, які цяпер таксама патрабуе склікання Генеральных штатаў{{sfn|Ревуненков|2003|с=62}}.

Рух за аднаўленне правоў парламентаў, пачаты судовай арыстакратыяй, усё больш перарастаў у рух за скліканне Генеральных штатаў. Прывілеяваныя саслоўі клапаціліся цяпер толькі пра тое, каб Генеральныя штаты былі скліканы ў старых формах, і трэцяе саслоўе атрымала толькі адну трэць месцаў і каб галасаванне праводзілася пасаслоўна. Гэта давала большасць прывілеяваным саслоўям у Генеральных штатах і права дыктаваць сваю палітычную волю каралю на руінах абсалютызму. Многія гісторыкі называюць гэты перыяд «арыстакратычнай рэвалюцыяй», і канфлікт арыстакратыі з манархіяй з з’яўленнем на сцэне трэцяга саслоўя становіцца агульнанацыянальным{{sfn|Soboul|1975|p=108—109}}.

=== Скліканне Генеральных штатаў ===
{{Асноўны артыкул|Генеральныя штаты 1789 года}}
[[Файл:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|140пкс|міні|[[Жак Некер]]]]
У канцы жніўня 1788 года міністэрства [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыена]] атрымала адстаўку, і да ўлады зноў быў пакліканы [[Жак Некер|Некер]] (з тытулам генеральнага дырэктара фінансаў). Некер зноў стаў рэгуляваць хлебны гандаль. Ён забараніў экспарт хлеба і загадаў закупляць хлеб за мяжой. Аднавілі таксама абавязацельства прадаваць збожжа і муку толькі на рынках. Мясцовым уладам было дазволена праводзіць улік збожжа і мукі і прымушаць уладальнікаў вывозіць свае запасы на рынкі. Але спыніць рост цэн на хлеб і іншыя прадукты Некеру не ўдалося. Каралеўскі рэгламент 24 студзеня 1789 года пастанавіў склікаць Генеральныя штаты і ўказваў мэтай будучага сходу «ўстанаўленне пастаяннага і нязменнага парадку ва ўсіх частках кіравання, якія тычацца шчасця падданых і дабрабыту каралеўства, найхутчэйшае па магчымасці лячэнне хвароб дзяржавы і знішчэнне ўсялякіх злоўжыванняў». Выбарчае права было дадзена ўсім французам мужчынскага полу, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту, мелі пастаяннае месца жыхарства і былі занесены ў спісы падаткаплацельшчыкаў. Выбары былі двухступеньчатыя (а часам трохступеньчатыя), гэта значыць спачатку выбіраліся прадстаўнікі насельніцтва (выбаршчыкі), якія і вызначалі дэпутатаў сходу{{sfn|Soboul|1975|p=125}}.

Пры гэтым кароль выказваў жаданне, каб «і на крайніх межах яго каралеўства, і ў найменш вядомых паселішчах за кожным была забяспечана магчымасць давесці да яго ведама свае жаданні і свае скаргі». Гэтыя наказы ({{lang-fr|cahiers de doleances}}), «спіс скаргаў», адлюстравалі настроі і патрабаванні розных груп насельніцтва. Наказы ад трэцяга саслоўя патрабавалі, каб усе без выключэння дваранскія і царкоўныя землі абкладаліся падаткам у тым жа памеры, як і землі непрывілеяваных, патрабавалі не толькі перыядычнага склікання Генеральных штатаў, але і таго, каб яны прадстаўлялі не саслоўі, а нацыю і каб міністры былі адказныя перад нацыяй, прадстаўленай у Генеральных штатах. Сялянскія наказы патрабавалі знішчэння ўсіх феадальных правоў сеньёраў, усіх феадальных плацяжоў, дзесяціны, выключнага для дваран права палявання, рыбнага лоўлі, вяртання захопленых сеньёрамі абшчынных зямель. Буржуазія патрабавала скасавання ўсіх абмежаванняў гандлю і прамысловасці. Усе наказы асуджалі судовае самавольства ({{lang-fr|lettres de cachet}}), патрабавалі суда прысяжных, свабоды слова і друку{{sfn|Soboul|1975|p=126—127}}.

[[Файл:Emmanuel Joseph Sieyès - crop.jpg|злева|міні|140пкс|[[Эмануэль-Жазеф Сіес]]]]
Выбары ў Генеральныя штаты выклікалі небывалы ўздым палітычнай актыўнасці і суправаджаліся выданнем шматлікіх брашур і памфлетаў, аўтары якіх выкладалі свае погляды на праблемы дня і фармулявалі самыя розныя сацыяльна-эканамічныя і палітычныя патрабаванні. Вялікі поспех мела брашура абата [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіеса]] «Што такое трэцяе саслоўе?». Аўтар яе даказваў, што толькі трэцяе саслоўе складае нацыю, а прывілеяваныя — чужыя нацыі, цяжар, які ляжыць на нацыі. Менавіта ў гэтай брашуры быў сфармуляваны знакаміты афарызм: «Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль у палітычных адносінах? Нічым. Чаго яно патрабуе? Стаць чымсьці». Цэнтрам апазіцыі або «патрыятычнай партыі» стаў Камітэт трыццаці, які ўзнік у Парыжы. Ён уключаў у сябе героя Вайны за незалежнасць Амерыкі маркіза [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаета]], абата Сіеса, епіскапа [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]], графа [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]], радцы Парламента [[Адрыен Дзюпор|Дзюпора]]. Камітэт разгарнуў актыўную агітацыю ў падтрымку патрабавання падвоіць прадстаўніцтва трэцяга саслоўя і ўвесці пагалоўнае ({{lang-fr| par tête}}) галасаванне дэпутатаў{{sfn|Furet|1996|p=45—51}}.

Пытанне пра парадак працы Штатаў выклікала вострыя рознагалоссі. Генеральныя штаты склікаліся ў апошні раз у 1614 годзе. Тады, традыцыйна, усе саслоўі мелі роўнае прадстаўніцтва, а галасаванне праходзіла па саслоўях ({{lang-fr| par ordre}}): адзін голас мела духавенства, адзін — дваранства і адзін — трэцяе саслоўе. У той жа час правінцыйныя асамблеі, створаныя Ламені дэ Брыенам у 1787 годзе, мелі падвойнае прадстаўніцтва трэцяга саслоўя. У гэтым быў зацікаўлены Некер, які разумеў, што яму патрэбна больш шырокая апора ў правядзенні неабходных рэформаў і пераадоленні апазіцыі прывілеяваных саслоўяў. 27 снежня 1788 года было абвешчана, што трэцяе саслоўе ў Генеральных штатах атрымае падвойнае прадстаўніцтва. Пытанне ж пра парадак галасавання засталося нявырашаным{{sfn|Lefebvre|1962|p=103—105}}.

=== Абвяшчэнне Нацыянальнага сходу ===
[[Файл:Couder Stati generali.jpg|міні|280пкс|[[Агюст Кудэр]]. Адкрыццё [[Генеральныя штаты (Францыя)|Генеральных штатаў]]]]
5 траўня 1789 года ў зале палаца «Малыя забавы» ({{lang-fr|Menus plaisirs}}) [[Версаль (палаца-паркавы комплекс)|Версаля]] адбылося ўрачыстае адкрыццё Генеральных штатаў. Дэпутаты былі размешчаны пасаслоўна: справа ад крэсла караля сядзела духавенства, злева — дваранства, насупраць — трэцяе саслоўе. Пасяджэнне адкрыў кароль, які перасцярог дэпутатаў ад «небяспечных новаўвядзенняў» ({{lang-fr|innovations dangereuses}}) і даў зразумець, што бачыць задачу Генеральных штатаў толькі ў тым, каб знайсці сродкі для папаўнення дзяржаўнай казны. Між тым краіна чакала ад Генеральных штатаў рэформаў. Канфлікт паміж саслоўямі ў Генеральных штатах пачаўся ўжо 6 траўня, калі дэпутаты духавенства і дваранства сабраліся на асобныя пасяджэнні, каб прыступіць да праверкі паўнамоцтваў дэпутатаў. Дэпутаты трэцяга саслоўя адмовіліся канстытуявацца ў асаблівую палату і запрасілі дэпутатаў ад духавенства і дваранства да сумеснай праверкі паўнамоцтваў. Пачаліся доўгія перагаворы паміж саслоўямі{{sfn|Soboul|1975|p=130}}.

4 чэрвеня памёр ад сухотаў сямігадовы спадчыннік прастола [[Людовік Жазеф (дафін Францыі)|Людовік Жазеф]], кароль у сувязі з гэтым крыху выпусціў з-пад кантролю тое, што адбывалася ў Версалі.

Урэшце ў шэрагах дэпутатаў, спачатку ад духавенства, а потым і ад дваранства, намеціўся раскол. 10 чэрвеня абат [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіес]] прапанаваў звярнуцца да прывілеяваных саслоўяў з апошнім запрашэннем, і 12 чэрвеня пачалася пераклічка дэпутатаў усіх трох саслоўяў па бальяжных спісах. У наступныя дні да дэпутатаў трэцяга саслоўя далучылася каля 20 дэпутатаў ад духавенства і 17 чэрвеня большасць у 490 галасоў супраць 90 абвясціла сябе Нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale}}). Праз два дні дэпутаты ад духавенства пасля бурных дэбатаў пастанавілі далучыцца да трэцяга саслоўя. Людовік XVI і яго атачэнне былі вельмі незадаволеныя, і кароль распарадзіўся закрыць залу «Малых забаў» з падставай рамонту{{sfn|Furet|1996|p=63}}.
[[Файл:Serment du Jeu de Paume - Jacques-Louis David.jpg|міні|злева|240пкс|[[Жак-Луі Давід]]. [[Клятва ў зале для гульні ў мяч]]]]
Раніцай 20 чэрвеня дэпутаты трэцяга саслоўя пабачылі залу пасяджэнняў замкнёнай. Лічыцца, што прычынай магла быць жалоба аб спадчынніку прастола. Тады дэпутаты сабраліся ў Зале для гульні ў мяч ({{lang-fr|Jeu de paume}}) і паводле прапановы [[Жан Жазеф Мунье|Мунье]] далі клятву не расхадзіцца да таго часу, пакуль не выпрацуюць канстытуцыю. 23 чэрвеня ў зале «Малых забаў» для Генеральных штатаў было арганізавана «каралеўскае пасяджэнне» ({{lang-fr|Lit de justice}}). Дэпутаты былі рассаджаны пасаслоўна, як і 5 траўня. Версаль быў напоўнены войскамі. Кароль абвясціў, што скасоўвае пастановы, прынятыя 17 чэрвеня і не дапусціць ні абмежавання сваёй улады, ні парушэння традыцыйных правоў дваранства і духавенства, і загадаў дэпутатам разысціся{{sfn|Vovelle|1984|p=102}}.

Упэўнены ў тым, што яго загады будуць неадкладна выкананы, кароль сышоў. Разам з ім сышла большая частка духавенства і амаль усе дваране. Але дэпутаты трэцяга саслоўя засталіся сядзець на сваіх месцах. Калі майстар цырымоніі нагадаў старшыні [[Жан Сільвен Баі|Баі]] пра загад караля, Баі адказаў: «Нацыі, якая сабралася, не загадваюць». Пасля падняўся [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]] і прамовіў: «Ідзіце і скажыце вашаму гаспадару, што мы тут з волі народа і пакінем нашы месцы, толькі саступаючы сіле штыхоў!». Кароль загадаў лейб-гвардыі разагнаць дэпутатаў, але калі гвардзейцы паспрабавалі ўвайсці ў залу «Малых забаў», іх спыніла група дваран, якія засталіся, на чале з [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаетам]]. На гэтым жа пасяджэнні паводле прапановы Мірабо асамблея абвясціла пра недатыкальнасць членаў Нацыянальнага сходу і пра крымінальную адказнасць за парушэнне гэтай недатыкальнасці{{sfn|Ревуненков|2003|с=69—70}}.
[[Файл:Boze - Honoré de Mirabeau.jpg|міні|140пкс|[[Анарэ дэ Мірабо]]]]
На іншы дзень большасць духавенства, а яшчэ праз дзень 47 дэпутатаў ад дваран далучыліся да Нацыянальнага сходу. А 27 чэрвеня кароль загадаў далучыцца астатнім дэпутатам ад дваранства і духавенства. Так здзейснілася пераўтварэнне Генеральных штатаў у [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Нацыянальны сход]], які 9 ліпеня абвясціў сябе Устаноўчым нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale constituante}}) у знак таго, што лічыць сваёй галоўнай задачай выпрацоўку канстытуцыі. У гэты ж дзень ён заслухаў Мунье пра асновы будучай канстытуцыі, а 11 ліпеня Лафает прадставіў праект Дэкларацыі правоў чалавека, якая мусіла папярэднічаць канстытуцыі{{sfn|Lefebvre|1962|p=114}}.

Але становішча Сходу было не трывалым. Кароль і яго атачэнне не хацелі змірыцца з паражэннем і рыхтаваліся да разгону Сходу. 26 чэрвеня кароль аддаў загад пра канцэнтрацыю ў Парыжы і яго наваколлях арміі ў 20 000, пераважна наёмных нямецкіх і швейцарскіх палкоў. Войскі размясціліся ў [[Сен-Дэні]], [[Сен-Клу]], [[Сеўр]]ы і на [[Марсава поле (Парыж)|Марсавым полі]]. Прыбыццё войскаў адразу ж абвастрыла атмасферу ў Парыжы. У садзе [[Пале-Раяль|Пале-Раяля]] стыхійна ўзніклі мітынгі, на якіх гучалі заклікі аказаць адпор «замежным наймітам». 8 ліпеня Нацыянальны сход звярнуўся да караля, просячы яго адклікаць войскі з Парыжа. Кароль адказаў, што выклікаў войскі для аховы Сходу, але калі прысутнасць войскаў у Парыжы непакоіць Сход, то ён гатовы перанесці месца яго пасяджэнняў у [[Нуаён]] або [[Суасон]]. Гэта паказвала, што кароль рыхтуе разгон Сходу{{sfn|Hampson|1988|p=67}}.

11 ліпеня Людовік XVI даў адстаўку Некеру і пераўтварыў міністэрства, паставіўшы на чале яго барона [[Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль|Брэтэйля]], які прапаноўваў прыняць самыя крайнія меры супраць Парыжа. «Калі трэба будзе спаліць Парыж, мы спалім Парыж», — казаў ён. Пасаду ваеннага міністра ў новым кабінеце заняў маршал [[Віктор Франсуа дэ Бральі|Бральі]]. Гэта было міністэрства дзяржаўнага перавароту. Здавалася, справа Нацыянальнага сходу пацярпела паражэнне{{sfn|Lefebvre|1962|p= 115}}.

Яна была выратавана агульнанацыянальнай рэвалюцыяй.

=== Узяцце Бастыліі ===
{{Асноўны артыкул|Узяцце Бастыліі}}
[[Файл:Charles Thévenin, The Storming of the Bastille on 14 July 1789, ca. 1793.jpg|міні|240пкс|Ш. Тэвенен. Штурм Бастыліі]]
Адстаўка Некера выклікала неадкладную рэакцыю. Перамяшчэнні ўрадавых войскаў пацвярджалі падазрэнні «арыстакратычнай змовы», а ў людзей заможных адстаўка выклікала паніку, бо менавіта ў ім яны бачылі чалавека, здольнага прадухіліць банкруцтва дзяржавы{{sfn|Vovelle|1984|p=103}}.

Парыж даведаўся пра адстаўку пасля поўдня 12 ліпеня. Быў нядзельны дзень. Натоўпы народа высыпалі на вуліцы. Бюсты Некера неслі па ўсім горадзе. У [[Пале-Раяль|Пале-Раялі]] малады адвакат [[Каміль Дэмулен|Каміль Дэмулен]] кінуў кліч: «Да зброі!». Неўзабаве гэты кліч грымеў паўсюль. [[Французская гвардыя]], сярод якіх былі будучыя генералы рэспублікі [[Франсуа Жазеф Лефеўр|Лефеўр]], [[П’ер-Агюстэн Гюлен|Гюлен]], [[Жакоб Жоб Элі|Элі]], [[Лазар Гош]], амаль цалкам перайшла на бок Устаноўчага нацыянальнага сходу. Пачаліся сутычкі з войскамі. Драгуны нямецкага палка ({{lang-fr|Royal-Allemand}}) атакавалі натоўп каля сада Цюільры, але адступілі пад градам камянёў. [[П’ер Віктор дэ Безенваль|Барон дэ Безенваль]], камендант Парыжа, загадаў урадавым войскам адступіць з горада на [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]]{{sfn|Thompson|1959|p=55}}.

На іншы дзень, 13 ліпеня, паўстанне яшчэ больш разраслося. З раніцы гудзеў набат. Каля 8 гадзін раніцы ў ратушы ({{lang-fr|Hôtel de ville}}) сабраліся парыжскія выбаршчыкі. Быў створаны новы орган муніцыпальнай улады — Пастаянны камітэт з мэтай узначаліць і адначасова кантраляваць рух. На першым жа пасяджэнні прымаецца рашэнне пра стварэнне ў Парыжы «грамадзянскай міліцыі». Гэта было нараджэнне [[Парыжская камуна (1789—1794)|парыжскай рэвалюцыйнай Камуны]] і [[Нацыянальная гвардыя|Нацыянальнай гвардыі]]{{sfn|Furet|1996|p=67}}.

Паўстанцы чакалі атакі з боку ўрадавых войскаў. Пачалі ўзводзіць барыкады, але не было дастаткова ўзбраення для іх абароны. Па ўсім горадзе пачаўся пошук зброі. Людзі ўрываліся ў зброевыя крамы, захопліваючы там усё, што маглі знайсці. Раніцай 14 ліпеня натоўп захапіў 32 тысячы стрэльбаў і гарматы ў [[Дом інвалідаў|Доме інвалідаў]], але пораху было недастаткова. Тады накіраваліся да [[Бастылія|Бастыліі]]. Гэтая крэпасць-турма сімвалізавала ў грамадскай свядомасці рэпрэсіўную моц дзяржавы. Насамрэч жа там было сем вязняў і крыху больш за сотню салдат гарнізона, у асноўным інвалідаў (тады так называлі ветэранаў). Пасля некалькіх гадзін аблогі камендант дэ Ланэ капітуляваў. Гарнізон страціў толькі аднаго чалавека забітым, а парыжане 98 забітымі і 73 параненымі. Пасля капітуляцыі сямёра з гарнізона, уключаючы самога каменданта, былі разарваны натоўпам{{sfn|Hampson|1988|p=74}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
; на англійскай мове
* {{cite book|last=Ливси|first=Джеймс|title=Создание демократии во Французской революции|url=https://archive.org/details/makingdemocracyi0000live|year=2001|publisher=Издательство Гарвардского университета|isbn=978-0-674-00624-9}}
* {{cite journal|last=Шлапентох|first=Дмитрий|title=Проблема самоидентификации: русская интеллектуальная мысль в контексте Французской революции|journal=Европейские исследования|year=1996|volume=26|issue=1|pages=061–76|doi=10.1177/004724419602600104|ref=Шлапентох| issn = 0047-2441}}
* {{cite book|last=Десан|first=Сюзанна|title=Французская революция в глобальной перспективе|year=2013|publisher=Издательство Корнельского университета|isbn=978-0801450969}}
* {{cite book|last=Фехер|first=Ференц|title=Французская революция и рождение современности|year=1990|edition=1992|publisher=Издательство Калифорнийского университета|isbn=978-0520071209}}
* {{кніга|аўтар=Ballard R.|загаловак=A New Dictionary of the French Revolution|спасылка=https://books.google.ru/books?id=ZSP5DQNOztUC|месца=L.|выдавецтва=[[I.B. Tauris]]|год=2012|старонак=422|isbn=978-1-848-85465-9|ref=Ballard}}
* {{кніга|аўтар=Bouloiseau, Marc |загаловак=The Jacobin Republic: 1792–1794|месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1983|isbn= 0-521-28918-1|ref=Bouloiseau}}
* {{кніга|аўтар=Doyle, William|загаловак=The Oxford History of the French Revolution|спасылка=https://archive.org/details/oxfordhistoryoff00doyl|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2002|isbn=978-0199252985|ref=Doyle}}
* {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/French-Revolution|title=French Revolution|publisher=— [[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=2018-01-06|ref=Britannica}}
* {{кніга|аўтар=[[Франсуа Фюрэ|Furet, François]]|загаловак=The French Revolution: 1770-1814|спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000fure|месца=London|выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]]|год=1996|isbn=0-631-20299-4|ref=Furet}}
* {{кніга|аўтар=Hampson, Norman |загаловак=A Social History of the French Revolution|месца=Toronto|выдавецтва=[[University of Toronto Press]]|год=1988|isbn=0-710-06525-6|ref=Hampson}}
* {{кніга|аўтар=[[Жорж Лефеўр|Lefebvre, George]] |загаловак=The French Revolution: from its Origins to 1793|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1962|том=I|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The French Revolution: from 1793 to 1799|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1963|том=II|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Rude, George.|загаловак=The French Revolution|месца=New York|выдавецтва=Grove Weidenfeld|год=1991|isbn=0-8021-3272-3|ref=Rude}}
* {{кніга|аўтар=Soboul, Albert |загаловак=The French Revolution: 1787-1799 |спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000sobo |месца= New York |выдавецтва=[[Random House]] |год=1975|старонкі= |isbn=0-394-47392-2|ref=Soboul}}
* {{кніга|аўтар=Thompson J. M. |загаловак=The French Revolution |месца=Oxford |выдавецтва=Basil Blackwell |год=1959|старонкі= |isbn= |ref=Thompson }}
* {{кніга|аўтар=Vovelle Michel |загаловак=The Fall of the French monarchy 1787-1792 |месца=Cambridge|isbn= 0-521-28916-5 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=1984|ref=Vovelle}}
* {{кніга |аўтар={{нп3|Дэні Вараноф|Woronoff, Denis|fr|Denis Woronoff}}|загаловак=The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799|год=1984 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |месца=Cambridge |isbn= 0-521-28917-3|ref=Woronoff}}

;На рускай мове
* {{кніга|аўтар=[[Міхаіл Абрамавіч Барг|Барг М. А.]], [[Яфім Барысавіч Чарняк|Черняк Е. Б.]]|загаловак=Великие социальные революции XVII—XVIII веков|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|isbn=5-02-008946-x|старонак=258|ref=Барг}}
* {{БРЭ|аўтар=[[Дзмітрый Юр’евіч Бавыкін|Бовыкин Д. Ю.]]|том= 33|старонкі=593—596|год= 2017|ref=Бовыкин|артыкул=Французская революция 18 в.|спасылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў дата=2024-06-15}}
* {{кніга | аўтар= [[Дзмітрый Бавыкін|Дмитрий Бовыкин]], [[Аляксандр Чудзінаў|Александр Чудинов]] |загаловак= Французская революция| спасылка= https://archive.org/details/isbn_9785916719758 | выдавецтва= Альпина нон-фикшн |серыя =|год=2020|месца = М.| адказны = |тыраж= |старонак = 468|isbn= 978-5-91671-975-8|ref= Бовыкин, Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Томас Карлейль|Карлейл Т.]]|загаловак= Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой|месца=М.|выдавецтва=[[Думка (маскоўскае выдавецтва)|Мысль]]|год=1991|старонак=576|серыя=|isbn=5-244-00420-4}}
* {{кніга|аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Кропоткин П. А.]]|загаловак=Великая французская революция 1789-1793|месца=М.|год=1979|ref=Кропоткин}}
* {{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|год=1983|месца=М.|выдавецтва=Наука|ref=Манфред}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак=Французская революция |месца=Ростов|выдавецтва=Феникс|год=1995|старонак=576|ref=Матьез}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак= Как побеждала Великая французская революция|месца=М.|выдавецтва=Книжный дом ЛИБРОКОМ|год=2011|старонак=184|серыя=|isbn=978-5-397-02087-9}}
* {{кніга|аўтар=[[Уладзімір Георгіевіч Равуненкаў|Ревуненков В. Г.]]|загаловак=История Французской революции|месца={{СПб.}}|выдавецтва=Образование—Культура|год=2003|старонак=776|ref=Ревуненков}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Собуль|Собуль А.]]|загаловак=Первая республика, 1792—1804 |месца=М.|выдавецтва=Прогресс|год=1974|старонак=393|ref=Собуль}}
* {{кніга|аўтар=[[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкий Л.]]|загаловак=Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт?|год=1936|ref=Троцкий}}
* {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Віктаравіч Чудзінаў|Чудинов А. В.]]|загаловак=Французская революция: история и мифы|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2007|isbn=5-02-035177-6|старонак=310|ref=Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Ражэ Шарцье|Шартье Р.]]|загаловак=Культурные истоки Французской революции |месца=М.|выдавецтва=Издательство дом «Искусство»|год=2001|isbn=5-85200-160-0|старонак=256|ref=Шартье}}

;Зборнікі дакументаў
* [https://istmat.org/node/28908 Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции] / под ред. Фридлянда. — М.: ОГИЗ — Государственное антирелигиозное издательство, 1933)
* Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). [https://istmat.org/node/27370 Т. 1] [https://istmat.org/node/27372 Т. 2]
* [https://istmat.org/node/28666 Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др.] / Пер. и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича. — М.: Работник просвещения, 1926
* [https://istmat.org/node/31672 Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794] / сост., пер. Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: [[Коммунистическая академия|Издательство Коммунистической академии]], 1927
* [https://istmat.org/node/31671 Французская революция в документах, 1789—1794] / сост. Я. М. Захер. — Л.: Прибой, 1926
* [https://istmat.org/node/27367 Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента).] — М.-Л.: [[Государственный комитет Совета Министров СССР по делам издательств, полиграфии и книжной торговли СССР|Государственное изд-во]], МСМXXIV

;На французскай мове
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire critique de la Révolution française|адказны=Furet F., Ozouf M|месца=P.|выдавецтва=[[Flammarion]]|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire historique de la Révolution française|адказны=Soboul, Albert|год=2014|старонак=LXVIII+1133|месца=P.|выдавецтва=[[Quadrige]]|isbn=978-2-13-053605-5|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Histoire et dictionnaire de la Révolution française. 1789—1799|аўтар=[[Жан Цюлар|Tulard J.]], {{iw|Жан-Франсуа Фаяр|Fayard J.-F.|fr|Jean-François Fayard}}, {{iw|Альфрэд Ф’ера|Fierro A.|fr|Alfred Fierro}}|год=2002|старонак=1224|месца=P.|выдавецтва=[[Éditions Robert Laffont]]|isbn=978-2-2210-8850-0|ref=Histoire et dictionnaire}}
* {{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Révolution_française/140733|title=Révolution française (1789-1799)|publisher=— Encyclopédie Larousse en ligne|access-date=2018-01-06|ref=Larousse}}
{{refend}}
== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Французская рэвалюцыя}}
{{Францыя ў тэмах}}
{{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}}
{{Гісторыя Францыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя| ]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Новы час]]</text>
      <sha1>a4q8svsw2sd755kweyelu0kmerwydjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123177</id>
      <parentid>5123176</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57863" sha1="5rrgyoklsfaoxfpnlc4vb21c2ju9mkv" xml:space="preserve">{{рэвалюцыя}}
'''Вялі́кая францу́зская рэвалю́цыя''' ({{lang-fr|Révolution française}}, даслоўна — ''Французская рэвалюцыя'') — найбуйнейшая трансфармацыя сацыяльнай і палітычнай сістэмы [[Каралеўства Францыя|Францыі]], якая прывяла да знішчэння ў краіне [[Стары парадак|Старога парадку]] ({{lang-fr2|Ancien Régime}}) і абсалютнай манархіі і абвяшчэння [[Першая французская рэспубліка|Першай французскай рэспублікі]] (верасень 1792 года) [[De jure|дэ-юрэ]] свабодных і роўных [[Грамадзянін|грамадзян]] пад лозунгам «[[Свабода, роўнасць, братэрства]]». Пачаткам рэвалюцыі стала [[узяцце Бастыліі]] [[14 ліпеня]] 1789 года, а заканчэннем — [[пераварот 18 брумера]] ([[9 лістапада]]) 1799 года&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary|title=Военный энциклопедический словарь|chapter=Великая француузская буржуазная революция 1789—94|acessd-date=2022-02-13|access-date=20 сакавіка 2026|archive-date=13 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213112738/https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary |title=Источник |access-date=2022-02-13 |archive-date=2022-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213112738/https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=4142@morfDictionary |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Прычыны рэвалюцыі ==
Прычынамі рэвалюцыі сталі як недзеяздольнасць [[Людовік XVI|улады]], сацыяльна-эканамічныя, палітычныя змены, якія на працягу многіх гадоў назапашваліся ў французскім грамадстве, так і гаспадарчыя і палітычныя бязладдзі, што адбыліся на працягу некалькіх гадоў, якія непасрэдна папярэднічалі 1789 году. Да ліку доўгатэрміновых змен адносяцца няздольнасць каралеўскай улады вырашыць фінансавыя праблемы дзяржавы ў рамках «[[Стары парадак (Францыя)|старога парадку]]», які існаваў напярэдадні рэвалюцыі; нежаданне вышэйшых саслоўяў ([[Дваранства|дваранства]] і [[Духавенства|духавенства]]) мяняць усталяваны парадак, які даваў ім вялікія прывілеі; паступовае станаўленне і абагачэнне трэцяга саслоўя, палітычныя правы якога ўрэшце ўвайшлі ў супярэчнасць з яго эканамічнымі магчымасцямі; распаўсюджванне ідэй [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], якое ставіла пад сумнеў традыцыйныя інстытуты і прывілеі. Непасрэдным штуршком да пачатку рэвалюцыі сталі крызіс урадавых фінансаў, выкліканы ўдзелам Францыі ў падзеях [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]]; неўраджаі і экспарт збожжа і выкліканыя імі голад і сацыяльныя хваляванні; негатыўныя наступствы гандлёвага дагавора з Вялікабрытаніяй (1786), які адкрыў французскі рынак для брытанскіх тавараў{{sfn|Larousse||loc=1. Origines et causes de la Révolution}}{{sfn|Britannica||loc=Origins Of The Revolution}}&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|автор=[[Бовыкин, Дмитрий Юрьевич|Д. Ю. Бовыкин]]|статья=Французская revolution 18 в.|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив дата=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Францыя]] ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] была абсалютнай манархіяй, якая абапіралася на бюракратычную цэнтралізацыю і рэгулярную армію. Сацыяльна-эканамічны і палітычны рэжым, які існаваў у краіне, склаўся ў выніку складаных кампрамісаў, выпрацаваных у ходзе працяглага палітычнага супрацьстаяння і грамадзянскіх войнаў XIV—XVI стст. Адзін з такіх кампрамісаў існаваў паміж каралеўскай уладай і прывілеяванымі саслоўямі — за адмову ад палітычных правоў дзяржаўная ўлада ўсімі магчымымі для сябе сродкамі ахоўвала сацыяльныя прывілеі гэтых двух саслоўяў. Іншы кампраміс існаваў у адносінах да сялянства — на працягу доўгай серыі сялянскіх войнаў XIV—XVI стст. сяляне дамагліся скасавання пераважнай большасці грашовых падаткаў і пераходу да натуральных адносін у сельскай гаспадарцы. Трэці кампраміс існаваў у адносінах да буржуазіі (якая ў той час была сярэднім класам, у інтарэсах якой урад таксама рабіў нямала, захоўваючы шэраг прывілеяў буржуазіі ў адносінах да асноўнай масы насельніцтва (сялянства) і падтрымліваючы існаванне дзясяткаў тысяч дробных прадпрыемстваў, уладальнікі якіх і складалі пласт французскіх буржуа). Аднак рэжым, які склаўся ў выніку гэтых складаных кампрамісаў, не забяспечваў нармальнага развіцця Францыі, якая ў XVIII ст. пачала адставаць ад сваіх суседзяў, перш за ўсё ад Англіі. Акрамя таго, празмерная эксплуатацыя ўсё больш узбройвала супраць манархіі народныя масы, жыццёвыя інтарэсы якіх цалкам ігнараваліся дзяржавай.

Паступова на працягу XVIII ст. у вярхах французскага грамадства выспявала разуменне таго, што стары парадак з яго неразвітасцю рыначных адносін, хаосам у сістэме кіравання, карумпаванай сістэмай продажу дзяржаўных пасад, адсутнасцю выразнага заканадаўства, заблытанай сістэмай падаткаабкладання і архаічнай сістэмай саслоўных прывілеяў трэба рэфармаваць. Акрамя таго, каралеўская ўлада губляла давер у вачах духавенства, дваранства і буржуазіі, сярод якіх замацоўвалася думка, што ўлада караля ёсць [[узурпацыя|узурпацыяй]] у адносінах да правоў саслоўяў і карпарацый (пункт гледжання [[Шарль Луі Мантэск’ё|Мантэск’ё]]) або ў адносінах да правоў народа (пункт гледжання [[Жан-Жак Русо|Русо]]). Дзякуючы дзейнасці асветнікаў, з якіх асабліва важныя [[фізіякраты]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедысты]], у галовах адукаванай часткі французскага грамадства адбыўся пераварот. Нарэшце, пры [[Людовік XV|Людовіку XV]] і ў яшчэ большай ступені пры [[Людовік XVI|Людовіку XVI]] былі пачаты ліберальныя рэформы ў палітычнай і эканамічнай галінах.

== Абсалютная манархія ==
[[Файл:Luis XVI (Callet).jpg|міні|[[Людовік XVI]] у святарскім касцюме з рэгаліямі і крыжам [[Ордэн Святога Духа|ордэна Святога Духа]] працы [[Антуан-Франсуа Кале|Антуана-Франсуа Кале]], 1781 год]]
=== Перадрэвалюцыйны крызіс ===
У 1787 годзе быў неўраджай [[Шоўк|шаўковых]] коканаў. Гэта пацягнула за сабой скарачэнне ліёнскай шоўкаткацкай вытворчасці. У канцы 1788 года толькі ў Ліёне налічвалася 20—25 тыс. беспрацоўных. Ад моцнага граду ў ліпені 1788 года пацярпеў ураджай зерневых у многіх правінцыях. Вельмі суровая зіма 1788/89 гадоў загубіла многія вінаграднікі і частку ўраджаю. Цэны на прадукты падняліся. Забеспячэнне рынкаў хлебам і іншымі прадуктамі рэзка пагоршылася. Да ўсяго пачаўся прамысловы крызіс, штуршком да якога паслужыў англа-французскі гандлёвы дагавор 1786 года. Па гэтым дагаворы абодва бакі значна панізілі мытныя пошліны. Дагавор апынуўся забойным для французскай вытворчасці, якая не магла вытрымаць канкурэнцыі больш танных англійскіх тавараў, што хлынулі ў Францыю{{sfn|Ревуненков|2003|с=59—60}}{{sfn|Doyle|2002|p=87}}. Тысячы французскіх прадпрыемстваў разарыліся. Рэзка вырасла беспрацоўе.

Перадрэвалюцыйны крызіс вядзе свой пачатак ад удзелу Францыі ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай вайне за незалежнасць]]. Паўстанне англійскіх калоній можна разглядаць як адну з непасрэдных прычын Французскай рэвалюцыі, і таму, што ідэі правоў чалавека знайшлі моцны водгук у Францыі і супадалі з ідэямі [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], і праз тое, што Людовік XVI атрымаў свае фінансы ў вельмі дрэнным стане. Міністр фінансаў [[Жак Некер|Некер]] фінансаваў вайну з дапамогай пазык, але з цягам часу і гэта стала немагчымым. Пасля заключэння міру ў 1783 годзе дэфіцыт каралеўскай казны складаў больш за 20 працэнтаў. У 1788 годзе выдаткі складалі 629 млн [[Ліўр|ліўраў]], у той час як падаткі прыносілі толькі 503 млн. Падняць традыцыйныя падаткі, якія ў асноўным плацілі сяляне, ва ўмовах эканамічнага спаду 80-х было немагчыма. Сучаснікі вінавацілі двор у марнатраўстве. Грамадская думка ўсіх саслоўяў аднагалосна лічыла, што зацвярджэнне падаткаў павінна быць прэрагатывай Генеральных штатаў і выбарных прадстаўнікоў&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The Coming of The French Revolution|месца= Princeton |выдавецтва=Princeton University Press|год=1989|isbn=0-691-00751-9 |старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Charles Alexandre de Calonne.jpg|міні|180пкс|злева|[[Шарль Аляксандр дэ Калон|Шарль Аляксандр дэ Калон]]]]
Некаторы час пераемнік Некера [[Шарль Аляксандр дэ Калон|Калон]] па-ранейшаму працягваў практыку пазык. Калі ж крыніцы пазык пачалі вычарпацца, 20 жніўня 1786 года Калон паведаміў каралю, што рэформа фінансаў неабходная{{sfn|Furet|1996|p=40}}. Для пакрыцця дэфіцыту ({{lang-fr|Precis d'un plan d'amelioration des finances}}) прапаноўвалася замяніць дваццаціну, якую плаціла фактычна толькі трэцяе саслоўе, новым пазямельным падаткам, які распаўсюджваўся б на ўсе землі ў каралеўстве, у тым ліку і на землі дваранства і духавенства. Для пераадолення крызісу трэба было, каб падаткі плацілі ўсе&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot; /&gt;. Для ажыўлення гандлю прапаноўвалася ўвесці свабоду хлебнага гандлю і скасаваць унутраныя мытныя пошліны. Калон вяртаўся таксама да планаў [[Ан Рабер Жак Цюрго|Цюрго]] і Некера адносна мясцовага самакіравання. Прапаноўвалася стварыць акруговыя, правінцыйныя і абшчынныя сходы, у якіх удзельнічалі б усе ўласнікі з гадавым даходам не менш за 600 ліўраў{{sfn|Vovelle|1984|p=76}}.

Разумеючы, што падобная праграма не знойдзе падтрымкі з боку парламентаў, Калон параіў каралю склікаць [[Сход натабляў|сход натабляў]], з якіх кожны персанальна запрашаўся каралём і на лаяльнасць якіх можна было разлічваць. Такім чынам урад звяртаўся да арыстакратыі — выратаваць фінансы манархіі і асновы старога рэжыму, выратаваць большасць сваіх прывілеяў, ахвяраваўшы толькі часткай{{sfn|Vovelle|1984|p=77}}. Але ў той жа час гэта было першай саступкай абсалютызму: кароль раіўся са сваёй арыстакратыяй, а не паведамляў ёй пра сваю волю{{sfn|Lefebvre|1962|p=99}}.

=== Арыстакратычная фронда ===
[[Натаблі]] сабраліся ў Версалі 22 лютага 1787 года. Сярод іх былі прынцы крыві, [[герцаг]]і, [[маршал]]ы, [[епіскап]]ы і [[архіепіскап]]ы, прэзідэнты парламентаў, інтэнданты, дэпутаты правінцыйных штатаў, мэры галоўных гарадоў — усяго 144 асобы. Адлюстроўваючы пераважнае меркаванне прывілеяваных саслоўяў, натаблі выказалі сваё абурэнне прапановамі рэформы абраць правінцыйныя асамблеі без саслоўнага адрознення, а таксама нападкамі на правы духавенства. Як і варта было чакаць, яны асудзілі прамы пазямельны падатак і запатрабавалі ў першую чаргу вывучыць даклад казначэйства. Уражаныя дакладам пра стан фінансаў, яны абвясцілі самога Калона галоўным вінаватым у дэфіцыце. У выніку Людовіку XVI прыйшлося даць адстаўку Калону 8 красавіка 1787 года{{sfn|Матьез|1995|с=43—44}}{{sfn|Ревуненков|2003|с=61—62}}.

[[Файл:Étienne Charles de Loménie de Brienne.PNG|міні|140пкс|справа|[[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]]]]
Пераемнікам Калона з рэкамендацыі каралевы [[Марыя-Антуанета|Марыі Антуанеты]] быў прызначаны [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]], якому натаблі далі пазыку ў 67 млн ліўраў, што дазволіла заткнуць некаторыя дзіркі ў бюджэце. Але зацвердзіць пазямельны падатак, які падаў бы на ўсе саслоўі, натаблі адмовіліся, спаслаўшыся на сваю неправамоцнасць. Гэта азначала, што яны адсылалі караля да Генеральных штатаў, якія не склікаліся з 1614 года. Ламені дэ Брыен быў вымушаны праводзіць палітыку, намечаную яго папярэднікам. Адзін за адным з’яўляюцца [[эдыкт]]ы караля пра свабоду хлебнага гандлю, пра замену дарожнай паншчыны грашовым падаткам, пра гербавы і іншыя зборы, пра вяртанне грамадзянскіх правоў [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], пра стварэнне правінцыйных сходаў, у якіх трэцяе саслоўе мела прадстаўніцтва, роўнае прадстаўніцтву двух прывілеяваных саслоўяў, разам узятых, нарэшце, пра пазямельны падатак, які падае на ўсе саслоўі. Але Парыжскі і іншыя парламенты адмаўляюцца рэгістраваць гэтыя эдыкты. 6 жніўня 1787 года ладзіцца пасяджэнне з прысутнасцю караля ({{lang-fr|Lit de justice}}), і спрэчныя эдыкты ўносяцца ў кнігі Парыжскага парламента. Але на іншы дзень парламент скасоўвае як незаконныя пастановы, прынятыя напярэдадні загадам караля. Кароль высылае Парыжскі парламент у [[Труа]], але гэта выклікае такую буру пратэстаў, што Людовік XVI неўзабаве амністуе непакорны парламент, які цяпер таксама патрабуе склікання Генеральных штатаў{{sfn|Ревуненков|2003|с=62}}.

Рух за аднаўленне правоў парламентаў, пачаты судовай арыстакратыяй, усё больш перарастаў у рух за скліканне Генеральных штатаў. Прывілеяваныя саслоўі клапаціліся цяпер толькі пра тое, каб Генеральныя штаты былі скліканы ў старых формах, і трэцяе саслоўе атрымала толькі адну трэць месцаў і каб галасаванне праводзілася пасаслоўна. Гэта давала большасць прывілеяваным саслоўям у Генеральных штатах і права дыктаваць сваю палітычную волю каралю на руінах абсалютызму. Многія гісторыкі называюць гэты перыяд «арыстакратычнай рэвалюцыяй», і канфлікт арыстакратыі з манархіяй з з’яўленнем на сцэне трэцяга саслоўя становіцца агульнанацыянальным{{sfn|Soboul|1975|p=108—109}}.

=== Скліканне Генеральных штатаў ===
{{Асноўны артыкул|Генеральныя штаты 1789 года}}
[[Файл:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|140пкс|міні|[[Жак Некер]]]]
У канцы жніўня 1788 года міністэрства [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыена]] атрымала адстаўку, і да ўлады зноў быў пакліканы [[Жак Некер|Некер]] (з тытулам генеральнага дырэктара фінансаў). Некер зноў стаў рэгуляваць хлебны гандаль. Ён забараніў экспарт хлеба і загадаў закупляць хлеб за мяжой. Аднавілі таксама абавязацельства прадаваць збожжа і муку толькі на рынках. Мясцовым уладам было дазволена праводзіць улік збожжа і мукі і прымушаць уладальнікаў вывозіць свае запасы на рынкі. Але спыніць рост цэн на хлеб і іншыя прадукты Некеру не ўдалося. Каралеўскі рэгламент 24 студзеня 1789 года пастанавіў склікаць Генеральныя штаты і ўказваў мэтай будучага сходу «ўстанаўленне пастаяннага і нязменнага парадку ва ўсіх частках кіравання, якія тычацца шчасця падданых і дабрабыту каралеўства, найхутчэйшае па магчымасці лячэнне хвароб дзяржавы і знішчэнне ўсялякіх злоўжыванняў». Выбарчае права было дадзена ўсім французам мужчынскага полу, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту, мелі пастаяннае месца жыхарства і былі занесены ў спісы падаткаплацельшчыкаў. Выбары былі двухступеньчатыя (а часам трохступеньчатыя), гэта значыць спачатку выбіраліся прадстаўнікі насельніцтва (выбаршчыкі), якія і вызначалі дэпутатаў сходу{{sfn|Soboul|1975|p=125}}.

Пры гэтым кароль выказваў жаданне, каб «і на крайніх межах яго каралеўства, і ў найменш вядомых паселішчах за кожным была забяспечана магчымасць давесці да яго ведама свае жаданні і свае скаргі». Гэтыя наказы ({{lang-fr|cahiers de doleances}}), «спіс скаргаў», адлюстравалі настроі і патрабаванні розных груп насельніцтва. Наказы ад трэцяга саслоўя патрабавалі, каб усе без выключэння дваранскія і царкоўныя землі абкладаліся падаткам у тым жа памеры, як і землі непрывілеяваных, патрабавалі не толькі перыядычнага склікання Генеральных штатаў, але і таго, каб яны прадстаўлялі не саслоўі, а нацыю і каб міністры былі адказныя перад нацыяй, прадстаўленай у Генеральных штатах. Сялянскія наказы патрабавалі знішчэння ўсіх феадальных правоў сеньёраў, усіх феадальных плацяжоў, дзесяціны, выключнага для дваран права палявання, рыбнага лоўлі, вяртання захопленых сеньёрамі абшчынных зямель. Буржуазія патрабавала скасавання ўсіх абмежаванняў гандлю і прамысловасці. Усе наказы асуджалі судовае самавольства ({{lang-fr|lettres de cachet}}), патрабавалі суда прысяжных, свабоды слова і друку{{sfn|Soboul|1975|p=126—127}}.

[[Файл:Emmanuel Joseph Sieyès - crop.jpg|злева|міні|140пкс|[[Эмануэль-Жазеф Сіес]]]]
Выбары ў Генеральныя штаты выклікалі небывалы ўздым палітычнай актыўнасці і суправаджаліся выданнем шматлікіх брашур і памфлетаў, аўтары якіх выкладалі свае погляды на праблемы дня і фармулявалі самыя розныя сацыяльна-эканамічныя і палітычныя патрабаванні. Вялікі поспех мела брашура абата [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіеса]] «Што такое трэцяе саслоўе?». Аўтар яе даказваў, што толькі трэцяе саслоўе складае нацыю, а прывілеяваныя — чужыя нацыі, цяжар, які ляжыць на нацыі. Менавіта ў гэтай брашуры быў сфармуляваны знакаміты афарызм: «Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль у палітычных адносінах? Нічым. Чаго яно патрабуе? Стаць чымсьці». Цэнтрам апазіцыі або «патрыятычнай партыі» стаў Камітэт трыццаці, які ўзнік у Парыжы. Ён уключаў у сябе героя Вайны за незалежнасць Амерыкі маркіза [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаета]], абата Сіеса, епіскапа [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]], графа [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]], радцы Парламента [[Адрыен Дзюпор|Дзюпора]]. Камітэт разгарнуў актыўную агітацыю ў падтрымку патрабавання падвоіць прадстаўніцтва трэцяга саслоўя і ўвесці пагалоўнае ({{lang-fr| par tête}}) галасаванне дэпутатаў{{sfn|Furet|1996|p=45—51}}.

Пытанне пра парадак працы Штатаў выклікала вострыя рознагалоссі. Генеральныя штаты склікаліся ў апошні раз у 1614 годзе. Тады, традыцыйна, усе саслоўі мелі роўнае прадстаўніцтва, а галасаванне праходзіла па саслоўях ({{lang-fr| par ordre}}): адзін голас мела духавенства, адзін — дваранства і адзін — трэцяе саслоўе. У той жа час правінцыйныя асамблеі, створаныя Ламені дэ Брыенам у 1787 годзе, мелі падвойнае прадстаўніцтва трэцяга саслоўя. У гэтым быў зацікаўлены Некер, які разумеў, што яму патрэбна больш шырокая апора ў правядзенні неабходных рэформаў і пераадоленні апазіцыі прывілеяваных саслоўяў. 27 снежня 1788 года было абвешчана, што трэцяе саслоўе ў Генеральных штатах атрымае падвойнае прадстаўніцтва. Пытанне ж пра парадак галасавання засталося нявырашаным{{sfn|Lefebvre|1962|p=103—105}}.

=== Абвяшчэнне Нацыянальнага сходу ===
[[Файл:Couder Stati generali.jpg|міні|280пкс|[[Агюст Кудэр]]. Адкрыццё [[Генеральныя штаты (Францыя)|Генеральных штатаў]]]]
5 траўня 1789 года ў зале палаца «Малыя забавы» ({{lang-fr|Menus plaisirs}}) [[Версаль (палаца-паркавы комплекс)|Версаля]] адбылося ўрачыстае адкрыццё Генеральных штатаў. Дэпутаты былі размешчаны пасаслоўна: справа ад крэсла караля сядзела духавенства, злева — дваранства, насупраць — трэцяе саслоўе. Пасяджэнне адкрыў кароль, які перасцярог дэпутатаў ад «небяспечных новаўвядзенняў» ({{lang-fr|innovations dangereuses}}) і даў зразумець, што бачыць задачу Генеральных штатаў толькі ў тым, каб знайсці сродкі для папаўнення дзяржаўнай казны. Між тым краіна чакала ад Генеральных штатаў рэформаў. Канфлікт паміж саслоўямі ў Генеральных штатах пачаўся ўжо 6 траўня, калі дэпутаты духавенства і дваранства сабраліся на асобныя пасяджэнні, каб прыступіць да праверкі паўнамоцтваў дэпутатаў. Дэпутаты трэцяга саслоўя адмовіліся канстытуявацца ў асаблівую палату і запрасілі дэпутатаў ад духавенства і дваранства да сумеснай праверкі паўнамоцтваў. Пачаліся доўгія перагаворы паміж саслоўямі{{sfn|Soboul|1975|p=130}}.

4 чэрвеня памёр ад сухотаў сямігадовы спадчыннік прастола [[Людовік Жазеф (дафін Францыі)|Людовік Жазеф]], кароль у сувязі з гэтым крыху выпусціў з-пад кантролю тое, што адбывалася ў Версалі.

Урэшце ў шэрагах дэпутатаў, спачатку ад духавенства, а потым і ад дваранства, намеціўся раскол. 10 чэрвеня абат [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіес]] прапанаваў звярнуцца да прывілеяваных саслоўяў з апошнім запрашэннем, і 12 чэрвеня пачалася пераклічка дэпутатаў усіх трох саслоўяў па бальяжных спісах. У наступныя дні да дэпутатаў трэцяга саслоўя далучылася каля 20 дэпутатаў ад духавенства і 17 чэрвеня большасць у 490 галасоў супраць 90 абвясціла сябе Нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale}}). Праз два дні дэпутаты ад духавенства пасля бурных дэбатаў пастанавілі далучыцца да трэцяга саслоўя. Людовік XVI і яго атачэнне былі вельмі незадаволеныя, і кароль распарадзіўся закрыць залу «Малых забаў» з падставай рамонту{{sfn|Furet|1996|p=63}}.
[[Файл:Serment du Jeu de Paume - Jacques-Louis David.jpg|міні|злева|240пкс|[[Жак-Луі Давід]]. [[Клятва ў зале для гульні ў мяч]]]]
Раніцай 20 чэрвеня дэпутаты трэцяга саслоўя пабачылі залу пасяджэнняў замкнёнай. Лічыцца, што прычынай магла быць жалоба аб спадчынніку прастола. Тады дэпутаты сабраліся ў Зале для гульні ў мяч ({{lang-fr|Jeu de paume}}) і паводле прапановы [[Жан Жазеф Мунье|Мунье]] далі клятву не расхадзіцца да таго часу, пакуль не выпрацуюць канстытуцыю. 23 чэрвеня ў зале «Малых забаў» для Генеральных штатаў было арганізавана «каралеўскае пасяджэнне» ({{lang-fr|Lit de justice}}). Дэпутаты былі рассаджаны пасаслоўна, як і 5 траўня. Версаль быў напоўнены войскамі. Кароль абвясціў, што скасоўвае пастановы, прынятыя 17 чэрвеня і не дапусціць ні абмежавання сваёй улады, ні парушэння традыцыйных правоў дваранства і духавенства, і загадаў дэпутатам разысціся{{sfn|Vovelle|1984|p=102}}.

Упэўнены ў тым, што яго загады будуць неадкладна выкананы, кароль сышоў. Разам з ім сышла большая частка духавенства і амаль усе дваране. Але дэпутаты трэцяга саслоўя засталіся сядзець на сваіх месцах. Калі майстар цырымоніі нагадаў старшыні [[Жан Сільвен Баі|Баі]] пра загад караля, Баі адказаў: «Нацыі, якая сабралася, не загадваюць». Пасля падняўся [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]] і прамовіў: «Ідзіце і скажыце вашаму гаспадару, што мы тут з волі народа і пакінем нашы месцы, толькі саступаючы сіле штыхоў!». Кароль загадаў лейб-гвардыі разагнаць дэпутатаў, але калі гвардзейцы паспрабавалі ўвайсці ў залу «Малых забаў», іх спыніла група дваран, якія засталіся, на чале з [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаетам]]. На гэтым жа пасяджэнні паводле прапановы Мірабо асамблея абвясціла пра недатыкальнасць членаў Нацыянальнага сходу і пра крымінальную адказнасць за парушэнне гэтай недатыкальнасці{{sfn|Ревуненков|2003|с=69—70}}.
[[Файл:Boze - Honoré de Mirabeau.jpg|міні|140пкс|[[Анарэ дэ Мірабо]]]]
На іншы дзень большасць духавенства, а яшчэ праз дзень 47 дэпутатаў ад дваран далучыліся да Нацыянальнага сходу. А 27 чэрвеня кароль загадаў далучыцца астатнім дэпутатам ад дваранства і духавенства. Так здзейснілася пераўтварэнне Генеральных штатаў у [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Нацыянальны сход]], які 9 ліпеня абвясціў сябе Устаноўчым нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale constituante}}) у знак таго, што лічыць сваёй галоўнай задачай выпрацоўку канстытуцыі. У гэты ж дзень ён заслухаў Мунье пра асновы будучай канстытуцыі, а 11 ліпеня Лафает прадставіў праект Дэкларацыі правоў чалавека, якая мусіла папярэднічаць канстытуцыі{{sfn|Lefebvre|1962|p=114}}.

Але становішча Сходу было не трывалым. Кароль і яго атачэнне не хацелі змірыцца з паражэннем і рыхтаваліся да разгону Сходу. 26 чэрвеня кароль аддаў загад пра канцэнтрацыю ў Парыжы і яго наваколлях арміі ў 20 000, пераважна наёмных нямецкіх і швейцарскіх палкоў. Войскі размясціліся ў [[Сен-Дэні]], [[Сен-Клу]], [[Сеўр]]ы і на [[Марсава поле (Парыж)|Марсавым полі]]. Прыбыццё войскаў адразу ж абвастрыла атмасферу ў Парыжы. У садзе [[Пале-Раяль|Пале-Раяля]] стыхійна ўзніклі мітынгі, на якіх гучалі заклікі аказаць адпор «замежным наймітам». 8 ліпеня Нацыянальны сход звярнуўся да караля, просячы яго адклікаць войскі з Парыжа. Кароль адказаў, што выклікаў войскі для аховы Сходу, але калі прысутнасць войскаў у Парыжы непакоіць Сход, то ён гатовы перанесці месца яго пасяджэнняў у [[Нуаён]] або [[Суасон]]. Гэта паказвала, што кароль рыхтуе разгон Сходу{{sfn|Hampson|1988|p=67}}.

11 ліпеня Людовік XVI даў адстаўку Некеру і пераўтварыў міністэрства, паставіўшы на чале яго барона [[Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль|Брэтэйля]], які прапаноўваў прыняць самыя крайнія меры супраць Парыжа. «Калі трэба будзе спаліць Парыж, мы спалім Парыж», — казаў ён. Пасаду ваеннага міністра ў новым кабінеце заняў маршал [[Віктор Франсуа дэ Бральі|Бральі]]. Гэта было міністэрства дзяржаўнага перавароту. Здавалася, справа Нацыянальнага сходу пацярпела паражэнне{{sfn|Lefebvre|1962|p= 115}}.

Яна была выратавана агульнанацыянальнай рэвалюцыяй.

=== Узяцце Бастыліі ===
{{Асноўны артыкул|Узяцце Бастыліі}}
[[Файл:Charles Thévenin, The Storming of the Bastille on 14 July 1789, ca. 1793.jpg|міні|240пкс|Ш. Тэвенен. Штурм Бастыліі]]
Адстаўка Некера выклікала неадкладную рэакцыю. Перамяшчэнні ўрадавых войскаў пацвярджалі падазрэнні «арыстакратычнай змовы», а ў людзей заможных адстаўка выклікала паніку, бо менавіта ў ім яны бачылі чалавека, здольнага прадухіліць банкруцтва дзяржавы{{sfn|Vovelle|1984|p=103}}.

Парыж даведаўся пра адстаўку пасля поўдня 12 ліпеня. Быў нядзельны дзень. Натоўпы народа высыпалі на вуліцы. Бюсты Некера неслі па ўсім горадзе. У [[Пале-Раяль|Пале-Раялі]] малады адвакат [[Каміль Дэмулен|Каміль Дэмулен]] кінуў кліч: «Да зброі!». Неўзабаве гэты кліч грымеў паўсюль. [[Французская гвардыя]], сярод якіх былі будучыя генералы рэспублікі [[Франсуа Жазеф Лефеўр|Лефеўр]], [[П’ер-Агюстэн Гюлен|Гюлен]], [[Жакоб Жоб Элі|Элі]], [[Лазар Гош]], амаль цалкам перайшла на бок Устаноўчага нацыянальнага сходу. Пачаліся сутычкі з войскамі. Драгуны нямецкага палка ({{lang-fr|Royal-Allemand}}) атакавалі натоўп каля сада Цюільры, але адступілі пад градам камянёў. [[П’ер Віктор дэ Безенваль|Барон дэ Безенваль]], камендант Парыжа, загадаў урадавым войскам адступіць з горада на [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]]{{sfn|Thompson|1959|p=55}}.

На іншы дзень, 13 ліпеня, паўстанне яшчэ больш разраслося. З раніцы гудзеў набат. Каля 8 гадзін раніцы ў ратушы ({{lang-fr|Hôtel de ville}}) сабраліся парыжскія выбаршчыкі. Быў створаны новы орган муніцыпальнай улады — Пастаянны камітэт з мэтай узначаліць і адначасова кантраляваць рух. На першым жа пасяджэнні прымаецца рашэнне пра стварэнне ў Парыжы «грамадзянскай міліцыі». Гэта было нараджэнне [[Парыжская камуна (1789—1794)|парыжскай рэвалюцыйнай Камуны]] і [[Нацыянальная гвардыя|Нацыянальнай гвардыі]]{{sfn|Furet|1996|p=67}}.

Паўстанцы чакалі атакі з боку ўрадавых войскаў. Пачалі ўзводзіць барыкады, але не было дастаткова ўзбраення для іх абароны. Па ўсім горадзе пачаўся пошук зброі. Людзі ўрываліся ў зброевыя крамы, захопліваючы там усё, што маглі знайсці. Раніцай 14 ліпеня натоўп захапіў 32 тысячы стрэльбаў і гарматы ў [[Дом інвалідаў|Доме інвалідаў]], але пораху было недастаткова. Тады накіраваліся да [[Бастылія|Бастыліі]]. Гэтая крэпасць-турма сімвалізавала ў грамадскай свядомасці рэпрэсіўную моц дзяржавы. Насамрэч жа там было сем вязняў і крыху больш за сотню салдат гарнізона, у асноўным інвалідаў (тады так называлі ветэранаў). Пасля некалькіх гадзін аблогі камендант дэ Ланэ капітуляваў. Гарнізон страціў толькі аднаго чалавека забітым, а парыжане 98 забітымі і 73 параненымі. Пасля капітуляцыі сямёра з гарнізона, уключаючы самога каменданта, былі разарваны натоўпам{{sfn|Hampson|1988|p=74}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
; на англійскай мове
* {{cite book|last=Ливси|first=Джеймс|title=Создание демократии во Французской революции|url=https://archive.org/details/makingdemocracyi0000live|year=2001|publisher=Издательство Гарвардского университета|isbn=978-0-674-00624-9}}
* {{cite journal|last=Шлапентох|first=Дмитрий|title=Проблема самоидентификации: русская интеллектуальная мысль в контексте Французской революции|journal=Европейские исследования|year=1996|volume=26|issue=1|pages=061–76|doi=10.1177/004724419602600104|ref=Шлапентох| issn = 0047-2441}}
* {{cite book|last=Десан|first=Сюзанна|title=Французская революция в глобальной перспективе|year=2013|publisher=Издательство Корнельского университета|isbn=978-0801450969}}
* {{cite book|last=Фехер|first=Ференц|title=Французская революция и рождение современности|year=1990|edition=1992|publisher=Издательство Калифорнийского университета|isbn=978-0520071209}}
* {{кніга|аўтар=Ballard R.|загаловак=A New Dictionary of the French Revolution|спасылка=https://books.google.ru/books?id=ZSP5DQNOztUC|месца=L.|выдавецтва=[[I.B. Tauris]]|год=2012|старонак=422|isbn=978-1-848-85465-9|ref=Ballard}}
* {{кніга|аўтар=Bouloiseau, Marc |загаловак=The Jacobin Republic: 1792–1794|месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1983|isbn= 0-521-28918-1|ref=Bouloiseau}}
* {{кніга|аўтар=Doyle, William|загаловак=The Oxford History of the French Revolution|спасылка=https://archive.org/details/oxfordhistoryoff00doyl|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2002|isbn=978-0199252985|ref=Doyle}}
* {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/French-Revolution|title=French Revolution|publisher=— [[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=2018-01-06|ref=Britannica}}
* {{кніга|аўтар=[[Франсуа Фюрэ|Furet, François]]|загаловак=The French Revolution: 1770-1814|спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000fure|месца=London|выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]]|год=1996|isbn=0-631-20299-4|ref=Furet}}
* {{кніга|аўтар=Hampson, Norman |загаловак=A Social History of the French Revolution|месца=Toronto|выдавецтва=[[University of Toronto Press]]|год=1988|isbn=0-710-06525-6|ref=Hampson}}
* {{кніга|аўтар=[[Жорж Лефеўр|Lefebvre, George]] |загаловак=The French Revolution: from its Origins to 1793|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1962|том=I|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The French Revolution: from 1793 to 1799|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1963|том=II|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Rude, George.|загаловак=The French Revolution|месца=New York|выдавецтва=Grove Weidenfeld|год=1991|isbn=0-8021-3272-3|ref=Rude}}
* {{кніга|аўтар=Soboul, Albert |загаловак=The French Revolution: 1787-1799 |спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000sobo |месца= New York |выдавецтва=[[Random House]] |год=1975|старонкі= |isbn=0-394-47392-2|ref=Soboul}}
* {{кніга|аўтар=Thompson J. M. |загаловак=The French Revolution |месца=Oxford |выдавецтва=Basil Blackwell |год=1959|старонкі= |isbn= |ref=Thompson }}
* {{кніга|аўтар=Vovelle Michel |загаловак=The Fall of the French monarchy 1787-1792 |месца=Cambridge|isbn= 0-521-28916-5 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=1984|ref=Vovelle}}
* {{кніга |аўтар={{нп3|Дэні Вараноф|Woronoff, Denis|fr|Denis Woronoff}}|загаловак=The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799|год=1984 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |месца=Cambridge |isbn= 0-521-28917-3|ref=Woronoff}}

;На рускай мове
* {{кніга|аўтар=[[Міхаіл Абрамавіч Барг|Барг М. А.]], [[Яфім Барысавіч Чарняк|Черняк Е. Б.]]|загаловак=Великие социальные революции XVII—XVIII веков|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|isbn=5-02-008946-x|старонак=258|ref=Барг}}
* {{БРЭ|аўтар=[[Дзмітрый Юр’евіч Бавыкін|Бовыкин Д. Ю.]]|том= 33|старонкі=593—596|год= 2017|ref=Бовыкин|артыкул=Французская революция 18 в.|спасылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў дата=2024-06-15}}
* {{кніга | аўтар= [[Дзмітрый Бавыкін|Дмитрий Бовыкин]], [[Аляксандр Чудзінаў|Александр Чудинов]] |загаловак= Французская революция| спасылка= https://archive.org/details/isbn_9785916719758 | выдавецтва= Альпина нон-фикшн |серыя =|год=2020|месца = М.| адказны = |тыраж= |старонак = 468|isbn= 978-5-91671-975-8|ref= Бовыкин, Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Томас Карлейль|Карлейл Т.]]|загаловак= Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой|месца=М.|выдавецтва=[[Думка (маскоўскае выдавецтва)|Мысль]]|год=1991|старонак=576|серыя=|isbn=5-244-00420-4}}
* {{кніга|аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Кропоткин П. А.]]|загаловак=Великая французская революция 1789-1793|месца=М.|год=1979|ref=Кропоткин}}
* {{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|год=1983|месца=М.|выдавецтва=Наука|ref=Манфред}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак=Французская революция |месца=Ростов|выдавецтва=Феникс|год=1995|старонак=576|ref=Матьез}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак= Как побеждала Великая французская революция|месца=М.|выдавецтва=Книжный дом ЛИБРОКОМ|год=2011|старонак=184|серыя=|isbn=978-5-397-02087-9}}
* {{кніга|аўтар=[[Уладзімір Георгіевіч Равуненкаў|Ревуненков В. Г.]]|загаловак=История Французской революции|месца={{СПб.}}|выдавецтва=Образование—Культура|год=2003|старонак=776|ref=Ревуненков}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Собуль|Собуль А.]]|загаловак=Первая республика, 1792—1804 |месца=М.|выдавецтва=Прогресс|год=1974|старонак=393|ref=Собуль}}
* {{кніга|аўтар=[[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкий Л.]]|загаловак=Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт?|год=1936|ref=Троцкий}}
* {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Віктаравіч Чудзінаў|Чудинов А. В.]]|загаловак=Французская революция: история и мифы|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2007|isbn=5-02-035177-6|старонак=310|ref=Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Ражэ Шарцье|Шартье Р.]]|загаловак=Культурные истоки Французской революции |месца=М.|выдавецтва=Издательство дом «Искусство»|год=2001|isbn=5-85200-160-0|старонак=256|ref=Шартье}}

;Зборнікі дакументаў
* [https://istmat.org/node/28908 Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции] / под ред. Фридлянда. — М.: ОГИЗ — Государственное антирелигиозное издательство, 1933)
* Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). [https://istmat.org/node/27370 Т. 1] [https://istmat.org/node/27372 Т. 2]
* [https://istmat.org/node/28666 Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др.] / Пер. и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича. — М.: Работник просвещения, 1926
* [https://istmat.org/node/31672 Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794] / сост., пер. Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: Издательство Коммунистической академии, 1927
* [https://istmat.org/node/31671 Французская революция в документах, 1789—1794] / сост. Я. М. Захер. — Л.: Прибой, 1926
* [https://istmat.org/node/27367 Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента).] — М.-Л.: Государственное изд-во, МСМXXIV

;На французскай мове
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire critique de la Révolution française|адказны=Furet F., Ozouf M|месца=P.|выдавецтва=[[Flammarion]]|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire historique de la Révolution française|адказны=Soboul, Albert|год=2014|старонак=LXVIII+1133|месца=P.|выдавецтва=[[Quadrige]]|isbn=978-2-13-053605-5|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Histoire et dictionnaire de la Révolution française. 1789—1799|аўтар=[[Жан Цюлар|Tulard J.]], {{iw|Жан-Франсуа Фаяр|Fayard J.-F.|fr|Jean-François Fayard}}, {{iw|Альфрэд Ф’ера|Fierro A.|fr|Alfred Fierro}}|год=2002|старонак=1224|месца=P.|выдавецтва=[[Éditions Robert Laffont]]|isbn=978-2-2210-8850-0|ref=Histoire et dictionnaire}}
* {{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Révolution_française/140733|title=Révolution française (1789-1799)|publisher=— Encyclopédie Larousse en ligne|access-date=2018-01-06|ref=Larousse}}
{{refend}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Французская рэвалюцыя}}
{{Францыя ў тэмах}}
{{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}}
{{Гісторыя Францыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя| ]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Новы час]]</text>
      <sha1>5rrgyoklsfaoxfpnlc4vb21c2ju9mkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123178</id>
      <parentid>5123177</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56987" sha1="mjojmjbloml9lqju17u2f16ozys7f2m" xml:space="preserve">{{рэвалюцыя}}
'''Вялі́кая францу́зская рэвалю́цыя''' ({{lang-fr|Révolution française}}, даслоўна — ''Французская рэвалюцыя'') — найбуйнейшая трансфармацыя сацыяльнай і палітычнай сістэмы [[Каралеўства Францыя|Францыі]], якая прывяла да знішчэння ў краіне [[Стары парадак|Старога парадку]] ({{lang-fr2|Ancien Régime}}) і абсалютнай манархіі і абвяшчэння [[Першая французская рэспубліка|Першай французскай рэспублікі]] (верасень 1792 года) [[De jure|дэ-юрэ]] свабодных і роўных [[Грамадзянін|грамадзян]] пад лозунгам «[[Свабода, роўнасць, братэрства]]». Пачаткам рэвалюцыі стала [[узяцце Бастыліі]] [[14 ліпеня]] 1789 года, а заканчэннем — [[пераварот 18 брумера]] ([[9 лістапада]]) 1799 года.

== Прычыны рэвалюцыі ==
Прычынамі рэвалюцыі сталі як недзеяздольнасць [[Людовік XVI|улады]], сацыяльна-эканамічныя, палітычныя змены, якія на працягу многіх гадоў назапашваліся ў французскім грамадстве, так і гаспадарчыя і палітычныя бязладдзі, што адбыліся на працягу некалькіх гадоў, якія непасрэдна папярэднічалі 1789 году. Да ліку доўгатэрміновых змен адносяцца няздольнасць каралеўскай улады вырашыць фінансавыя праблемы дзяржавы ў рамках «[[Стары парадак (Францыя)|старога парадку]]», які існаваў напярэдадні рэвалюцыі; нежаданне вышэйшых саслоўяў ([[Дваранства|дваранства]] і [[Духавенства|духавенства]]) мяняць усталяваны парадак, які даваў ім вялікія прывілеі; паступовае станаўленне і абагачэнне трэцяга саслоўя, палітычныя правы якога ўрэшце ўвайшлі ў супярэчнасць з яго эканамічнымі магчымасцямі; распаўсюджванне ідэй [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], якое ставіла пад сумнеў традыцыйныя інстытуты і прывілеі. Непасрэдным штуршком да пачатку рэвалюцыі сталі крызіс урадавых фінансаў, выкліканы ўдзелам Францыі ў падзеях [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]]; неўраджаі і экспарт збожжа і выкліканыя імі голад і сацыяльныя хваляванні; негатыўныя наступствы гандлёвага дагавора з Вялікабрытаніяй (1786), які адкрыў французскі рынак для брытанскіх тавараў{{sfn|Larousse||loc=1. Origines et causes de la Révolution}}{{sfn|Britannica||loc=Origins Of The Revolution}}&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|автор=[[Бовыкин, Дмитрий Юрьевич|Д. Ю. Бовыкин]]|статья=Французская revolution 18 в.|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив дата=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Францыя]] ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] была абсалютнай манархіяй, якая абапіралася на бюракратычную цэнтралізацыю і рэгулярную армію. Сацыяльна-эканамічны і палітычны рэжым, які існаваў у краіне, склаўся ў выніку складаных кампрамісаў, выпрацаваных у ходзе працяглага палітычнага супрацьстаяння і грамадзянскіх войнаў XIV—XVI стст. Адзін з такіх кампрамісаў існаваў паміж каралеўскай уладай і прывілеяванымі саслоўямі — за адмову ад палітычных правоў дзяржаўная ўлада ўсімі магчымымі для сябе сродкамі ахоўвала сацыяльныя прывілеі гэтых двух саслоўяў. Іншы кампраміс існаваў у адносінах да сялянства — на працягу доўгай серыі сялянскіх войнаў XIV—XVI стст. сяляне дамагліся скасавання пераважнай большасці грашовых падаткаў і пераходу да натуральных адносін у сельскай гаспадарцы. Трэці кампраміс існаваў у адносінах да буржуазіі (якая ў той час была сярэднім класам, у інтарэсах якой урад таксама рабіў нямала, захоўваючы шэраг прывілеяў буржуазіі ў адносінах да асноўнай масы насельніцтва (сялянства) і падтрымліваючы існаванне дзясяткаў тысяч дробных прадпрыемстваў, уладальнікі якіх і складалі пласт французскіх буржуа). Аднак рэжым, які склаўся ў выніку гэтых складаных кампрамісаў, не забяспечваў нармальнага развіцця Францыі, якая ў XVIII ст. пачала адставаць ад сваіх суседзяў, перш за ўсё ад Англіі. Акрамя таго, празмерная эксплуатацыя ўсё больш узбройвала супраць манархіі народныя масы, жыццёвыя інтарэсы якіх цалкам ігнараваліся дзяржавай.

Паступова на працягу XVIII ст. у вярхах французскага грамадства выспявала разуменне таго, што стары парадак з яго неразвітасцю рыначных адносін, хаосам у сістэме кіравання, карумпаванай сістэмай продажу дзяржаўных пасад, адсутнасцю выразнага заканадаўства, заблытанай сістэмай падаткаабкладання і архаічнай сістэмай саслоўных прывілеяў трэба рэфармаваць. Акрамя таго, каралеўская ўлада губляла давер у вачах духавенства, дваранства і буржуазіі, сярод якіх замацоўвалася думка, што ўлада караля ёсць [[узурпацыя|узурпацыяй]] у адносінах да правоў саслоўяў і карпарацый (пункт гледжання [[Шарль Луі Мантэск’ё|Мантэск’ё]]) або ў адносінах да правоў народа (пункт гледжання [[Жан-Жак Русо|Русо]]). Дзякуючы дзейнасці асветнікаў, з якіх асабліва важныя [[фізіякраты]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедысты]], у галовах адукаванай часткі французскага грамадства адбыўся пераварот. Нарэшце, пры [[Людовік XV|Людовіку XV]] і ў яшчэ большай ступені пры [[Людовік XVI|Людовіку XVI]] былі пачаты ліберальныя рэформы ў палітычнай і эканамічнай галінах.

== Абсалютная манархія ==
[[Файл:Luis XVI (Callet).jpg|міні|[[Людовік XVI]] у святарскім касцюме з рэгаліямі і крыжам [[Ордэн Святога Духа|ордэна Святога Духа]] працы [[Антуан-Франсуа Кале|Антуана-Франсуа Кале]], 1781 год]]
=== Перадрэвалюцыйны крызіс ===
У 1787 годзе быў неўраджай [[Шоўк|шаўковых]] коканаў. Гэта пацягнула за сабой скарачэнне ліёнскай шоўкаткацкай вытворчасці. У канцы 1788 года толькі ў Ліёне налічвалася 20—25 тыс. беспрацоўных. Ад моцнага граду ў ліпені 1788 года пацярпеў ураджай зерневых у многіх правінцыях. Вельмі суровая зіма 1788/89 гадоў загубіла многія вінаграднікі і частку ўраджаю. Цэны на прадукты падняліся. Забеспячэнне рынкаў хлебам і іншымі прадуктамі рэзка пагоршылася. Да ўсяго пачаўся прамысловы крызіс, штуршком да якога паслужыў англа-французскі гандлёвы дагавор 1786 года. Па гэтым дагаворы абодва бакі значна панізілі мытныя пошліны. Дагавор апынуўся забойным для французскай вытворчасці, якая не магла вытрымаць канкурэнцыі больш танных англійскіх тавараў, што хлынулі ў Францыю{{sfn|Ревуненков|2003|с=59—60}}{{sfn|Doyle|2002|p=87}}. Тысячы французскіх прадпрыемстваў разарыліся. Рэзка вырасла беспрацоўе.

Перадрэвалюцыйны крызіс вядзе свой пачатак ад удзелу Францыі ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай вайне за незалежнасць]]. Паўстанне англійскіх калоній можна разглядаць як адну з непасрэдных прычын Французскай рэвалюцыі, і таму, што ідэі правоў чалавека знайшлі моцны водгук у Францыі і супадалі з ідэямі [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], і праз тое, што Людовік XVI атрымаў свае фінансы ў вельмі дрэнным стане. Міністр фінансаў [[Жак Некер|Некер]] фінансаваў вайну з дапамогай пазык, але з цягам часу і гэта стала немагчымым. Пасля заключэння міру ў 1783 годзе дэфіцыт каралеўскай казны складаў больш за 20 працэнтаў. У 1788 годзе выдаткі складалі 629 млн [[Ліўр|ліўраў]], у той час як падаткі прыносілі толькі 503 млн. Падняць традыцыйныя падаткі, якія ў асноўным плацілі сяляне, ва ўмовах эканамічнага спаду 80-х было немагчыма. Сучаснікі вінавацілі двор у марнатраўстве. Грамадская думка ўсіх саслоўяў аднагалосна лічыла, што зацвярджэнне падаткаў павінна быць прэрагатывай Генеральных штатаў і выбарных прадстаўнікоў&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The Coming of The French Revolution|месца= Princeton |выдавецтва=Princeton University Press|год=1989|isbn=0-691-00751-9 |старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Charles Alexandre de Calonne.jpg|міні|180пкс|злева|[[Шарль Аляксандр дэ Калон|Шарль Аляксандр дэ Калон]]]]
Некаторы час пераемнік Некера [[Шарль Аляксандр дэ Калон|Калон]] па-ранейшаму працягваў практыку пазык. Калі ж крыніцы пазык пачалі вычарпацца, 20 жніўня 1786 года Калон паведаміў каралю, што рэформа фінансаў неабходная{{sfn|Furet|1996|p=40}}. Для пакрыцця дэфіцыту ({{lang-fr|Precis d'un plan d'amelioration des finances}}) прапаноўвалася замяніць дваццаціну, якую плаціла фактычна толькі трэцяе саслоўе, новым пазямельным падаткам, які распаўсюджваўся б на ўсе землі ў каралеўстве, у тым ліку і на землі дваранства і духавенства. Для пераадолення крызісу трэба было, каб падаткі плацілі ўсе&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot; /&gt;. Для ажыўлення гандлю прапаноўвалася ўвесці свабоду хлебнага гандлю і скасаваць унутраныя мытныя пошліны. Калон вяртаўся таксама да планаў [[Ан Рабер Жак Цюрго|Цюрго]] і Некера адносна мясцовага самакіравання. Прапаноўвалася стварыць акруговыя, правінцыйныя і абшчынныя сходы, у якіх удзельнічалі б усе ўласнікі з гадавым даходам не менш за 600 ліўраў{{sfn|Vovelle|1984|p=76}}.

Разумеючы, што падобная праграма не знойдзе падтрымкі з боку парламентаў, Калон параіў каралю склікаць [[Сход натабляў|сход натабляў]], з якіх кожны персанальна запрашаўся каралём і на лаяльнасць якіх можна было разлічваць. Такім чынам урад звяртаўся да арыстакратыі — выратаваць фінансы манархіі і асновы старога рэжыму, выратаваць большасць сваіх прывілеяў, ахвяраваўшы толькі часткай{{sfn|Vovelle|1984|p=77}}. Але ў той жа час гэта было першай саступкай абсалютызму: кароль раіўся са сваёй арыстакратыяй, а не паведамляў ёй пра сваю волю{{sfn|Lefebvre|1962|p=99}}.

=== Арыстакратычная фронда ===
[[Натаблі]] сабраліся ў Версалі 22 лютага 1787 года. Сярод іх былі прынцы крыві, [[герцаг]]і, [[маршал]]ы, [[епіскап]]ы і [[архіепіскап]]ы, прэзідэнты парламентаў, інтэнданты, дэпутаты правінцыйных штатаў, мэры галоўных гарадоў — усяго 144 асобы. Адлюстроўваючы пераважнае меркаванне прывілеяваных саслоўяў, натаблі выказалі сваё абурэнне прапановамі рэформы абраць правінцыйныя асамблеі без саслоўнага адрознення, а таксама нападкамі на правы духавенства. Як і варта было чакаць, яны асудзілі прамы пазямельны падатак і запатрабавалі ў першую чаргу вывучыць даклад казначэйства. Уражаныя дакладам пра стан фінансаў, яны абвясцілі самога Калона галоўным вінаватым у дэфіцыце. У выніку Людовіку XVI прыйшлося даць адстаўку Калону 8 красавіка 1787 года{{sfn|Матьез|1995|с=43—44}}{{sfn|Ревуненков|2003|с=61—62}}.

[[Файл:Étienne Charles de Loménie de Brienne.PNG|міні|140пкс|справа|[[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]]]]
Пераемнікам Калона з рэкамендацыі каралевы [[Марыя-Антуанета|Марыі Антуанеты]] быў прызначаны [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]], якому натаблі далі пазыку ў 67 млн ліўраў, што дазволіла заткнуць некаторыя дзіркі ў бюджэце. Але зацвердзіць пазямельны падатак, які падаў бы на ўсе саслоўі, натаблі адмовіліся, спаслаўшыся на сваю неправамоцнасць. Гэта азначала, што яны адсылалі караля да Генеральных штатаў, якія не склікаліся з 1614 года. Ламені дэ Брыен быў вымушаны праводзіць палітыку, намечаную яго папярэднікам. Адзін за адным з’яўляюцца [[эдыкт]]ы караля пра свабоду хлебнага гандлю, пра замену дарожнай паншчыны грашовым падаткам, пра гербавы і іншыя зборы, пра вяртанне грамадзянскіх правоў [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], пра стварэнне правінцыйных сходаў, у якіх трэцяе саслоўе мела прадстаўніцтва, роўнае прадстаўніцтву двух прывілеяваных саслоўяў, разам узятых, нарэшце, пра пазямельны падатак, які падае на ўсе саслоўі. Але Парыжскі і іншыя парламенты адмаўляюцца рэгістраваць гэтыя эдыкты. 6 жніўня 1787 года ладзіцца пасяджэнне з прысутнасцю караля ({{lang-fr|Lit de justice}}), і спрэчныя эдыкты ўносяцца ў кнігі Парыжскага парламента. Але на іншы дзень парламент скасоўвае як незаконныя пастановы, прынятыя напярэдадні загадам караля. Кароль высылае Парыжскі парламент у [[Труа]], але гэта выклікае такую буру пратэстаў, што Людовік XVI неўзабаве амністуе непакорны парламент, які цяпер таксама патрабуе склікання Генеральных штатаў{{sfn|Ревуненков|2003|с=62}}.

Рух за аднаўленне правоў парламентаў, пачаты судовай арыстакратыяй, усё больш перарастаў у рух за скліканне Генеральных штатаў. Прывілеяваныя саслоўі клапаціліся цяпер толькі пра тое, каб Генеральныя штаты былі скліканы ў старых формах, і трэцяе саслоўе атрымала толькі адну трэць месцаў і каб галасаванне праводзілася пасаслоўна. Гэта давала большасць прывілеяваным саслоўям у Генеральных штатах і права дыктаваць сваю палітычную волю каралю на руінах абсалютызму. Многія гісторыкі называюць гэты перыяд «арыстакратычнай рэвалюцыяй», і канфлікт арыстакратыі з манархіяй з з’яўленнем на сцэне трэцяга саслоўя становіцца агульнанацыянальным{{sfn|Soboul|1975|p=108—109}}.

=== Скліканне Генеральных штатаў ===
{{Асноўны артыкул|Генеральныя штаты 1789 года}}
[[Файл:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|140пкс|міні|[[Жак Некер]]]]
У канцы жніўня 1788 года міністэрства [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыена]] атрымала адстаўку, і да ўлады зноў быў пакліканы [[Жак Некер|Некер]] (з тытулам генеральнага дырэктара фінансаў). Некер зноў стаў рэгуляваць хлебны гандаль. Ён забараніў экспарт хлеба і загадаў закупляць хлеб за мяжой. Аднавілі таксама абавязацельства прадаваць збожжа і муку толькі на рынках. Мясцовым уладам было дазволена праводзіць улік збожжа і мукі і прымушаць уладальнікаў вывозіць свае запасы на рынкі. Але спыніць рост цэн на хлеб і іншыя прадукты Некеру не ўдалося. Каралеўскі рэгламент 24 студзеня 1789 года пастанавіў склікаць Генеральныя штаты і ўказваў мэтай будучага сходу «ўстанаўленне пастаяннага і нязменнага парадку ва ўсіх частках кіравання, якія тычацца шчасця падданых і дабрабыту каралеўства, найхутчэйшае па магчымасці лячэнне хвароб дзяржавы і знішчэнне ўсялякіх злоўжыванняў». Выбарчае права было дадзена ўсім французам мужчынскага полу, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту, мелі пастаяннае месца жыхарства і былі занесены ў спісы падаткаплацельшчыкаў. Выбары былі двухступеньчатыя (а часам трохступеньчатыя), гэта значыць спачатку выбіраліся прадстаўнікі насельніцтва (выбаршчыкі), якія і вызначалі дэпутатаў сходу{{sfn|Soboul|1975|p=125}}.

Пры гэтым кароль выказваў жаданне, каб «і на крайніх межах яго каралеўства, і ў найменш вядомых паселішчах за кожным была забяспечана магчымасць давесці да яго ведама свае жаданні і свае скаргі». Гэтыя наказы ({{lang-fr|cahiers de doleances}}), «спіс скаргаў», адлюстравалі настроі і патрабаванні розных груп насельніцтва. Наказы ад трэцяга саслоўя патрабавалі, каб усе без выключэння дваранскія і царкоўныя землі абкладаліся падаткам у тым жа памеры, як і землі непрывілеяваных, патрабавалі не толькі перыядычнага склікання Генеральных штатаў, але і таго, каб яны прадстаўлялі не саслоўі, а нацыю і каб міністры былі адказныя перад нацыяй, прадстаўленай у Генеральных штатах. Сялянскія наказы патрабавалі знішчэння ўсіх феадальных правоў сеньёраў, усіх феадальных плацяжоў, дзесяціны, выключнага для дваран права палявання, рыбнага лоўлі, вяртання захопленых сеньёрамі абшчынных зямель. Буржуазія патрабавала скасавання ўсіх абмежаванняў гандлю і прамысловасці. Усе наказы асуджалі судовае самавольства ({{lang-fr|lettres de cachet}}), патрабавалі суда прысяжных, свабоды слова і друку{{sfn|Soboul|1975|p=126—127}}.

[[Файл:Emmanuel Joseph Sieyès - crop.jpg|злева|міні|140пкс|[[Эмануэль-Жазеф Сіес]]]]
Выбары ў Генеральныя штаты выклікалі небывалы ўздым палітычнай актыўнасці і суправаджаліся выданнем шматлікіх брашур і памфлетаў, аўтары якіх выкладалі свае погляды на праблемы дня і фармулявалі самыя розныя сацыяльна-эканамічныя і палітычныя патрабаванні. Вялікі поспех мела брашура абата [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіеса]] «Што такое трэцяе саслоўе?». Аўтар яе даказваў, што толькі трэцяе саслоўе складае нацыю, а прывілеяваныя — чужыя нацыі, цяжар, які ляжыць на нацыі. Менавіта ў гэтай брашуры быў сфармуляваны знакаміты афарызм: «Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль у палітычных адносінах? Нічым. Чаго яно патрабуе? Стаць чымсьці». Цэнтрам апазіцыі або «патрыятычнай партыі» стаў Камітэт трыццаці, які ўзнік у Парыжы. Ён уключаў у сябе героя Вайны за незалежнасць Амерыкі маркіза [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаета]], абата Сіеса, епіскапа [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]], графа [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]], радцы Парламента [[Адрыен Дзюпор|Дзюпора]]. Камітэт разгарнуў актыўную агітацыю ў падтрымку патрабавання падвоіць прадстаўніцтва трэцяга саслоўя і ўвесці пагалоўнае ({{lang-fr| par tête}}) галасаванне дэпутатаў{{sfn|Furet|1996|p=45—51}}.

Пытанне пра парадак працы Штатаў выклікала вострыя рознагалоссі. Генеральныя штаты склікаліся ў апошні раз у 1614 годзе. Тады, традыцыйна, усе саслоўі мелі роўнае прадстаўніцтва, а галасаванне праходзіла па саслоўях ({{lang-fr| par ordre}}): адзін голас мела духавенства, адзін — дваранства і адзін — трэцяе саслоўе. У той жа час правінцыйныя асамблеі, створаныя Ламені дэ Брыенам у 1787 годзе, мелі падвойнае прадстаўніцтва трэцяга саслоўя. У гэтым быў зацікаўлены Некер, які разумеў, што яму патрэбна больш шырокая апора ў правядзенні неабходных рэформаў і пераадоленні апазіцыі прывілеяваных саслоўяў. 27 снежня 1788 года было абвешчана, што трэцяе саслоўе ў Генеральных штатах атрымае падвойнае прадстаўніцтва. Пытанне ж пра парадак галасавання засталося нявырашаным{{sfn|Lefebvre|1962|p=103—105}}.

=== Абвяшчэнне Нацыянальнага сходу ===
[[Файл:Couder Stati generali.jpg|міні|280пкс|[[Агюст Кудэр]]. Адкрыццё [[Генеральныя штаты (Францыя)|Генеральных штатаў]]]]
5 траўня 1789 года ў зале палаца «Малыя забавы» ({{lang-fr|Menus plaisirs}}) [[Версаль (палаца-паркавы комплекс)|Версаля]] адбылося ўрачыстае адкрыццё Генеральных штатаў. Дэпутаты былі размешчаны пасаслоўна: справа ад крэсла караля сядзела духавенства, злева — дваранства, насупраць — трэцяе саслоўе. Пасяджэнне адкрыў кароль, які перасцярог дэпутатаў ад «небяспечных новаўвядзенняў» ({{lang-fr|innovations dangereuses}}) і даў зразумець, што бачыць задачу Генеральных штатаў толькі ў тым, каб знайсці сродкі для папаўнення дзяржаўнай казны. Між тым краіна чакала ад Генеральных штатаў рэформаў. Канфлікт паміж саслоўямі ў Генеральных штатах пачаўся ўжо 6 траўня, калі дэпутаты духавенства і дваранства сабраліся на асобныя пасяджэнні, каб прыступіць да праверкі паўнамоцтваў дэпутатаў. Дэпутаты трэцяга саслоўя адмовіліся канстытуявацца ў асаблівую палату і запрасілі дэпутатаў ад духавенства і дваранства да сумеснай праверкі паўнамоцтваў. Пачаліся доўгія перагаворы паміж саслоўямі{{sfn|Soboul|1975|p=130}}.

4 чэрвеня памёр ад сухотаў сямігадовы спадчыннік прастола [[Людовік Жазеф (дафін Францыі)|Людовік Жазеф]], кароль у сувязі з гэтым крыху выпусціў з-пад кантролю тое, што адбывалася ў Версалі.

Урэшце ў шэрагах дэпутатаў, спачатку ад духавенства, а потым і ад дваранства, намеціўся раскол. 10 чэрвеня абат [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіес]] прапанаваў звярнуцца да прывілеяваных саслоўяў з апошнім запрашэннем, і 12 чэрвеня пачалася пераклічка дэпутатаў усіх трох саслоўяў па бальяжных спісах. У наступныя дні да дэпутатаў трэцяга саслоўя далучылася каля 20 дэпутатаў ад духавенства і 17 чэрвеня большасць у 490 галасоў супраць 90 абвясціла сябе Нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale}}). Праз два дні дэпутаты ад духавенства пасля бурных дэбатаў пастанавілі далучыцца да трэцяга саслоўя. Людовік XVI і яго атачэнне былі вельмі незадаволеныя, і кароль распарадзіўся закрыць залу «Малых забаў» з падставай рамонту{{sfn|Furet|1996|p=63}}.
[[Файл:Serment du Jeu de Paume - Jacques-Louis David.jpg|міні|злева|240пкс|[[Жак-Луі Давід]]. [[Клятва ў зале для гульні ў мяч]]]]
Раніцай 20 чэрвеня дэпутаты трэцяга саслоўя пабачылі залу пасяджэнняў замкнёнай. Лічыцца, што прычынай магла быць жалоба аб спадчынніку прастола. Тады дэпутаты сабраліся ў Зале для гульні ў мяч ({{lang-fr|Jeu de paume}}) і паводле прапановы [[Жан Жазеф Мунье|Мунье]] далі клятву не расхадзіцца да таго часу, пакуль не выпрацуюць канстытуцыю. 23 чэрвеня ў зале «Малых забаў» для Генеральных штатаў было арганізавана «каралеўскае пасяджэнне» ({{lang-fr|Lit de justice}}). Дэпутаты былі рассаджаны пасаслоўна, як і 5 траўня. Версаль быў напоўнены войскамі. Кароль абвясціў, што скасоўвае пастановы, прынятыя 17 чэрвеня і не дапусціць ні абмежавання сваёй улады, ні парушэння традыцыйных правоў дваранства і духавенства, і загадаў дэпутатам разысціся{{sfn|Vovelle|1984|p=102}}.

Упэўнены ў тым, што яго загады будуць неадкладна выкананы, кароль сышоў. Разам з ім сышла большая частка духавенства і амаль усе дваране. Але дэпутаты трэцяга саслоўя засталіся сядзець на сваіх месцах. Калі майстар цырымоніі нагадаў старшыні [[Жан Сільвен Баі|Баі]] пра загад караля, Баі адказаў: «Нацыі, якая сабралася, не загадваюць». Пасля падняўся [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]] і прамовіў: «Ідзіце і скажыце вашаму гаспадару, што мы тут з волі народа і пакінем нашы месцы, толькі саступаючы сіле штыхоў!». Кароль загадаў лейб-гвардыі разагнаць дэпутатаў, але калі гвардзейцы паспрабавалі ўвайсці ў залу «Малых забаў», іх спыніла група дваран, якія засталіся, на чале з [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаетам]]. На гэтым жа пасяджэнні паводле прапановы Мірабо асамблея абвясціла пра недатыкальнасць членаў Нацыянальнага сходу і пра крымінальную адказнасць за парушэнне гэтай недатыкальнасці{{sfn|Ревуненков|2003|с=69—70}}.
[[Файл:Boze - Honoré de Mirabeau.jpg|міні|140пкс|[[Анарэ дэ Мірабо]]]]
На іншы дзень большасць духавенства, а яшчэ праз дзень 47 дэпутатаў ад дваран далучыліся да Нацыянальнага сходу. А 27 чэрвеня кароль загадаў далучыцца астатнім дэпутатам ад дваранства і духавенства. Так здзейснілася пераўтварэнне Генеральных штатаў у [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Нацыянальны сход]], які 9 ліпеня абвясціў сябе Устаноўчым нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale constituante}}) у знак таго, што лічыць сваёй галоўнай задачай выпрацоўку канстытуцыі. У гэты ж дзень ён заслухаў Мунье пра асновы будучай канстытуцыі, а 11 ліпеня Лафает прадставіў праект Дэкларацыі правоў чалавека, якая мусіла папярэднічаць канстытуцыі{{sfn|Lefebvre|1962|p=114}}.

Але становішча Сходу было не трывалым. Кароль і яго атачэнне не хацелі змірыцца з паражэннем і рыхтаваліся да разгону Сходу. 26 чэрвеня кароль аддаў загад пра канцэнтрацыю ў Парыжы і яго наваколлях арміі ў 20 000, пераважна наёмных нямецкіх і швейцарскіх палкоў. Войскі размясціліся ў [[Сен-Дэні]], [[Сен-Клу]], [[Сеўр]]ы і на [[Марсава поле (Парыж)|Марсавым полі]]. Прыбыццё войскаў адразу ж абвастрыла атмасферу ў Парыжы. У садзе [[Пале-Раяль|Пале-Раяля]] стыхійна ўзніклі мітынгі, на якіх гучалі заклікі аказаць адпор «замежным наймітам». 8 ліпеня Нацыянальны сход звярнуўся да караля, просячы яго адклікаць войскі з Парыжа. Кароль адказаў, што выклікаў войскі для аховы Сходу, але калі прысутнасць войскаў у Парыжы непакоіць Сход, то ён гатовы перанесці месца яго пасяджэнняў у [[Нуаён]] або [[Суасон]]. Гэта паказвала, што кароль рыхтуе разгон Сходу{{sfn|Hampson|1988|p=67}}.

11 ліпеня Людовік XVI даў адстаўку Некеру і пераўтварыў міністэрства, паставіўшы на чале яго барона [[Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль|Брэтэйля]], які прапаноўваў прыняць самыя крайнія меры супраць Парыжа. «Калі трэба будзе спаліць Парыж, мы спалім Парыж», — казаў ён. Пасаду ваеннага міністра ў новым кабінеце заняў маршал [[Віктор Франсуа дэ Бральі|Бральі]]. Гэта было міністэрства дзяржаўнага перавароту. Здавалася, справа Нацыянальнага сходу пацярпела паражэнне{{sfn|Lefebvre|1962|p= 115}}.

Яна была выратавана агульнанацыянальнай рэвалюцыяй.

=== Узяцце Бастыліі ===
{{Асноўны артыкул|Узяцце Бастыліі}}
[[Файл:Charles Thévenin, The Storming of the Bastille on 14 July 1789, ca. 1793.jpg|міні|240пкс|Ш. Тэвенен. Штурм Бастыліі]]
Адстаўка Некера выклікала неадкладную рэакцыю. Перамяшчэнні ўрадавых войскаў пацвярджалі падазрэнні «арыстакратычнай змовы», а ў людзей заможных адстаўка выклікала паніку, бо менавіта ў ім яны бачылі чалавека, здольнага прадухіліць банкруцтва дзяржавы{{sfn|Vovelle|1984|p=103}}.

Парыж даведаўся пра адстаўку пасля поўдня 12 ліпеня. Быў нядзельны дзень. Натоўпы народа высыпалі на вуліцы. Бюсты Некера неслі па ўсім горадзе. У [[Пале-Раяль|Пале-Раялі]] малады адвакат [[Каміль Дэмулен|Каміль Дэмулен]] кінуў кліч: «Да зброі!». Неўзабаве гэты кліч грымеў паўсюль. [[Французская гвардыя]], сярод якіх былі будучыя генералы рэспублікі [[Франсуа Жазеф Лефеўр|Лефеўр]], [[П’ер-Агюстэн Гюлен|Гюлен]], [[Жакоб Жоб Элі|Элі]], [[Лазар Гош]], амаль цалкам перайшла на бок Устаноўчага нацыянальнага сходу. Пачаліся сутычкі з войскамі. Драгуны нямецкага палка ({{lang-fr|Royal-Allemand}}) атакавалі натоўп каля сада Цюільры, але адступілі пад градам камянёў. [[П’ер Віктор дэ Безенваль|Барон дэ Безенваль]], камендант Парыжа, загадаў урадавым войскам адступіць з горада на [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]]{{sfn|Thompson|1959|p=55}}.

На іншы дзень, 13 ліпеня, паўстанне яшчэ больш разраслося. З раніцы гудзеў набат. Каля 8 гадзін раніцы ў ратушы ({{lang-fr|Hôtel de ville}}) сабраліся парыжскія выбаршчыкі. Быў створаны новы орган муніцыпальнай улады — Пастаянны камітэт з мэтай узначаліць і адначасова кантраляваць рух. На першым жа пасяджэнні прымаецца рашэнне пра стварэнне ў Парыжы «грамадзянскай міліцыі». Гэта было нараджэнне [[Парыжская камуна (1789—1794)|парыжскай рэвалюцыйнай Камуны]] і [[Нацыянальная гвардыя|Нацыянальнай гвардыі]]{{sfn|Furet|1996|p=67}}.

Паўстанцы чакалі атакі з боку ўрадавых войскаў. Пачалі ўзводзіць барыкады, але не было дастаткова ўзбраення для іх абароны. Па ўсім горадзе пачаўся пошук зброі. Людзі ўрываліся ў зброевыя крамы, захопліваючы там усё, што маглі знайсці. Раніцай 14 ліпеня натоўп захапіў 32 тысячы стрэльбаў і гарматы ў [[Дом інвалідаў|Доме інвалідаў]], але пораху было недастаткова. Тады накіраваліся да [[Бастылія|Бастыліі]]. Гэтая крэпасць-турма сімвалізавала ў грамадскай свядомасці рэпрэсіўную моц дзяржавы. Насамрэч жа там было сем вязняў і крыху больш за сотню салдат гарнізона, у асноўным інвалідаў (тады так называлі ветэранаў). Пасля некалькіх гадзін аблогі камендант дэ Ланэ капітуляваў. Гарнізон страціў толькі аднаго чалавека забітым, а парыжане 98 забітымі і 73 параненымі. Пасля капітуляцыі сямёра з гарнізона, уключаючы самога каменданта, былі разарваны натоўпам{{sfn|Hampson|1988|p=74}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
; на англійскай мове
* {{cite book|last=Ливси|first=Джеймс|title=Создание демократии во Французской революции|url=https://archive.org/details/makingdemocracyi0000live|year=2001|publisher=Издательство Гарвардского университета|isbn=978-0-674-00624-9}}
* {{cite journal|last=Шлапентох|first=Дмитрий|title=Проблема самоидентификации: русская интеллектуальная мысль в контексте Французской революции|journal=Европейские исследования|year=1996|volume=26|issue=1|pages=061–76|doi=10.1177/004724419602600104|ref=Шлапентох| issn = 0047-2441}}
* {{cite book|last=Десан|first=Сюзанна|title=Французская революция в глобальной перспективе|year=2013|publisher=Издательство Корнельского университета|isbn=978-0801450969}}
* {{cite book|last=Фехер|first=Ференц|title=Французская революция и рождение современности|year=1990|edition=1992|publisher=Издательство Калифорнийского университета|isbn=978-0520071209}}
* {{кніга|аўтар=Ballard R.|загаловак=A New Dictionary of the French Revolution|спасылка=https://books.google.ru/books?id=ZSP5DQNOztUC|месца=L.|выдавецтва=[[I.B. Tauris]]|год=2012|старонак=422|isbn=978-1-848-85465-9|ref=Ballard}}
* {{кніга|аўтар=Bouloiseau, Marc |загаловак=The Jacobin Republic: 1792–1794|месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1983|isbn= 0-521-28918-1|ref=Bouloiseau}}
* {{кніга|аўтар=Doyle, William|загаловак=The Oxford History of the French Revolution|спасылка=https://archive.org/details/oxfordhistoryoff00doyl|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2002|isbn=978-0199252985|ref=Doyle}}
* {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/French-Revolution|title=French Revolution|publisher=— [[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=2018-01-06|ref=Britannica}}
* {{кніга|аўтар=[[Франсуа Фюрэ|Furet, François]]|загаловак=The French Revolution: 1770-1814|спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000fure|месца=London|выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]]|год=1996|isbn=0-631-20299-4|ref=Furet}}
* {{кніга|аўтар=Hampson, Norman |загаловак=A Social History of the French Revolution|месца=Toronto|выдавецтва=[[University of Toronto Press]]|год=1988|isbn=0-710-06525-6|ref=Hampson}}
* {{кніга|аўтар=[[Жорж Лефеўр|Lefebvre, George]] |загаловак=The French Revolution: from its Origins to 1793|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1962|том=I|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The French Revolution: from 1793 to 1799|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1963|том=II|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Rude, George.|загаловак=The French Revolution|месца=New York|выдавецтва=Grove Weidenfeld|год=1991|isbn=0-8021-3272-3|ref=Rude}}
* {{кніга|аўтар=Soboul, Albert |загаловак=The French Revolution: 1787-1799 |спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000sobo |месца= New York |выдавецтва=[[Random House]] |год=1975|старонкі= |isbn=0-394-47392-2|ref=Soboul}}
* {{кніга|аўтар=Thompson J. M. |загаловак=The French Revolution |месца=Oxford |выдавецтва=Basil Blackwell |год=1959|старонкі= |isbn= |ref=Thompson }}
* {{кніга|аўтар=Vovelle Michel |загаловак=The Fall of the French monarchy 1787-1792 |месца=Cambridge|isbn= 0-521-28916-5 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=1984|ref=Vovelle}}
* {{кніга |аўтар={{нп3|Дэні Вараноф|Woronoff, Denis|fr|Denis Woronoff}}|загаловак=The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799|год=1984 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |месца=Cambridge |isbn= 0-521-28917-3|ref=Woronoff}}

;На рускай мове
* {{кніга|аўтар=[[Міхаіл Абрамавіч Барг|Барг М. А.]], [[Яфім Барысавіч Чарняк|Черняк Е. Б.]]|загаловак=Великие социальные революции XVII—XVIII веков|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|isbn=5-02-008946-x|старонак=258|ref=Барг}}
* {{БРЭ|аўтар=[[Дзмітрый Юр’евіч Бавыкін|Бовыкин Д. Ю.]]|том= 33|старонкі=593—596|год= 2017|ref=Бовыкин|артыкул=Французская революция 18 в.|спасылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў дата=2024-06-15}}
* {{кніга | аўтар= [[Дзмітрый Бавыкін|Дмитрий Бовыкин]], [[Аляксандр Чудзінаў|Александр Чудинов]] |загаловак= Французская революция| спасылка= https://archive.org/details/isbn_9785916719758 | выдавецтва= Альпина нон-фикшн |серыя =|год=2020|месца = М.| адказны = |тыраж= |старонак = 468|isbn= 978-5-91671-975-8|ref= Бовыкин, Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Томас Карлейль|Карлейл Т.]]|загаловак= Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой|месца=М.|выдавецтва=[[Думка (маскоўскае выдавецтва)|Мысль]]|год=1991|старонак=576|серыя=|isbn=5-244-00420-4}}
* {{кніга|аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Кропоткин П. А.]]|загаловак=Великая французская революция 1789-1793|месца=М.|год=1979|ref=Кропоткин}}
* {{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|год=1983|месца=М.|выдавецтва=Наука|ref=Манфред}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак=Французская революция |месца=Ростов|выдавецтва=Феникс|год=1995|старонак=576|ref=Матьез}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак= Как побеждала Великая французская революция|месца=М.|выдавецтва=Книжный дом ЛИБРОКОМ|год=2011|старонак=184|серыя=|isbn=978-5-397-02087-9}}
* {{кніга|аўтар=[[Уладзімір Георгіевіч Равуненкаў|Ревуненков В. Г.]]|загаловак=История Французской революции|месца={{СПб.}}|выдавецтва=Образование—Культура|год=2003|старонак=776|ref=Ревуненков}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Собуль|Собуль А.]]|загаловак=Первая республика, 1792—1804 |месца=М.|выдавецтва=Прогресс|год=1974|старонак=393|ref=Собуль}}
* {{кніга|аўтар=[[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкий Л.]]|загаловак=Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт?|год=1936|ref=Троцкий}}
* {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Віктаравіч Чудзінаў|Чудинов А. В.]]|загаловак=Французская революция: история и мифы|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2007|isbn=5-02-035177-6|старонак=310|ref=Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Ражэ Шарцье|Шартье Р.]]|загаловак=Культурные истоки Французской революции |месца=М.|выдавецтва=Издательство дом «Искусство»|год=2001|isbn=5-85200-160-0|старонак=256|ref=Шартье}}

;Зборнікі дакументаў
* [https://istmat.org/node/28908 Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции] / под ред. Фридлянда. — М.: ОГИЗ — Государственное антирелигиозное издательство, 1933)
* Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). [https://istmat.org/node/27370 Т. 1] [https://istmat.org/node/27372 Т. 2]
* [https://istmat.org/node/28666 Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др.] / Пер. и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича. — М.: Работник просвещения, 1926
* [https://istmat.org/node/31672 Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794] / сост., пер. Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: Издательство Коммунистической академии, 1927
* [https://istmat.org/node/31671 Французская революция в документах, 1789—1794] / сост. Я. М. Захер. — Л.: Прибой, 1926
* [https://istmat.org/node/27367 Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента).] — М.-Л.: Государственное изд-во, МСМXXIV

;На французскай мове
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire critique de la Révolution française|адказны=Furet F., Ozouf M|месца=P.|выдавецтва=[[Flammarion]]|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire historique de la Révolution française|адказны=Soboul, Albert|год=2014|старонак=LXVIII+1133|месца=P.|выдавецтва=[[Quadrige]]|isbn=978-2-13-053605-5|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Histoire et dictionnaire de la Révolution française. 1789—1799|аўтар=[[Жан Цюлар|Tulard J.]], {{iw|Жан-Франсуа Фаяр|Fayard J.-F.|fr|Jean-François Fayard}}, {{iw|Альфрэд Ф’ера|Fierro A.|fr|Alfred Fierro}}|год=2002|старонак=1224|месца=P.|выдавецтва=[[Éditions Robert Laffont]]|isbn=978-2-2210-8850-0|ref=Histoire et dictionnaire}}
* {{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Révolution_française/140733|title=Révolution française (1789-1799)|publisher=— Encyclopédie Larousse en ligne|access-date=2018-01-06|ref=Larousse}}
{{refend}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Французская рэвалюцыя}}
{{Францыя ў тэмах}}
{{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}}
{{Гісторыя Францыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя| ]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Новы час]]</text>
      <sha1>mjojmjbloml9lqju17u2f16ozys7f2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123187</id>
      <parentid>5123178</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68757" sha1="ap8oclyjmch49rbkyvp3ue4wpqfel0c" xml:space="preserve">{{рэвалюцыя}}
'''Вялі́кая францу́зская рэвалю́цыя''' ({{lang-fr|Révolution française}}, даслоўна — ''Французская рэвалюцыя'') — найбуйнейшая трансфармацыя сацыяльнай і палітычнай сістэмы [[Каралеўства Францыя|Францыі]], якая прывяла да знішчэння ў краіне [[Стары парадак|Старога парадку]] ({{lang-fr2|Ancien Régime}}) і абсалютнай манархіі і абвяшчэння [[Першая французская рэспубліка|Першай французскай рэспублікі]] (верасень 1792 года) [[De jure|дэ-юрэ]] свабодных і роўных [[Грамадзянін|грамадзян]] пад лозунгам «[[Свабода, роўнасць, братэрства]]». Пачаткам рэвалюцыі стала [[узяцце Бастыліі]] [[14 ліпеня]] 1789 года, а заканчэннем — [[пераварот 18 брумера]] ([[9 лістапада]]) 1799 года.

== Прычыны рэвалюцыі ==
Прычынамі рэвалюцыі сталі як недзеяздольнасць [[Людовік XVI|улады]], сацыяльна-эканамічныя, палітычныя змены, якія на працягу многіх гадоў назапашваліся ў французскім грамадстве, так і гаспадарчыя і палітычныя бязладдзі, што адбыліся на працягу некалькіх гадоў, якія непасрэдна папярэднічалі 1789 году. Да ліку доўгатэрміновых змен адносяцца няздольнасць каралеўскай улады вырашыць фінансавыя праблемы дзяржавы ў рамках «[[Стары парадак (Францыя)|старога парадку]]», які існаваў напярэдадні рэвалюцыі; нежаданне вышэйшых саслоўяў ([[Дваранства|дваранства]] і [[Духавенства|духавенства]]) мяняць усталяваны парадак, які даваў ім вялікія прывілеі; паступовае станаўленне і абагачэнне трэцяга саслоўя, палітычныя правы якога ўрэшце ўвайшлі ў супярэчнасць з яго эканамічнымі магчымасцямі; распаўсюджванне ідэй [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], якое ставіла пад сумнеў традыцыйныя інстытуты і прывілеі. Непасрэдным штуршком да пачатку рэвалюцыі сталі крызіс урадавых фінансаў, выкліканы ўдзелам Францыі ў падзеях [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]]; неўраджаі і экспарт збожжа і выкліканыя імі голад і сацыяльныя хваляванні; негатыўныя наступствы гандлёвага дагавора з Вялікабрытаніяй (1786), які адкрыў французскі рынак для брытанскіх тавараў{{sfn|Larousse||loc=1. Origines et causes de la Révolution}}{{sfn|Britannica||loc=Origins Of The Revolution}}&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|автор=[[Бовыкин, Дмитрий Юрьевич|Д. Ю. Бовыкин]]|статья=Французская revolution 18 в.|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив дата=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Францыя]] ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] была абсалютнай манархіяй, якая абапіралася на бюракратычную цэнтралізацыю і рэгулярную армію. Сацыяльна-эканамічны і палітычны рэжым, які існаваў у краіне, склаўся ў выніку складаных кампрамісаў, выпрацаваных у ходзе працяглага палітычнага супрацьстаяння і грамадзянскіх войнаў XIV—XVI стст. Адзін з такіх кампрамісаў існаваў паміж каралеўскай уладай і прывілеяванымі саслоўямі — за адмову ад палітычных правоў дзяржаўная ўлада ўсімі магчымымі для сябе сродкамі ахоўвала сацыяльныя прывілеі гэтых двух саслоўяў. Іншы кампраміс існаваў у адносінах да сялянства — на працягу доўгай серыі сялянскіх войнаў XIV—XVI стст. сяляне дамагліся скасавання пераважнай большасці грашовых падаткаў і пераходу да натуральных адносін у сельскай гаспадарцы. Трэці кампраміс існаваў у адносінах да буржуазіі (якая ў той час была сярэднім класам, у інтарэсах якой урад таксама рабіў нямала, захоўваючы шэраг прывілеяў буржуазіі ў адносінах да асноўнай масы насельніцтва (сялянства) і падтрымліваючы існаванне дзясяткаў тысяч дробных прадпрыемстваў, уладальнікі якіх і складалі пласт французскіх буржуа). Аднак рэжым, які склаўся ў выніку гэтых складаных кампрамісаў, не забяспечваў нармальнага развіцця Францыі, якая ў XVIII ст. пачала адставаць ад сваіх суседзяў, перш за ўсё ад Англіі. Акрамя таго, празмерная эксплуатацыя ўсё больш узбройвала супраць манархіі народныя масы, жыццёвыя інтарэсы якіх цалкам ігнараваліся дзяржавай.

Паступова на працягу XVIII ст. у вярхах французскага грамадства выспявала разуменне таго, што стары парадак з яго неразвітасцю рыначных адносін, хаосам у сістэме кіравання, карумпаванай сістэмай продажу дзяржаўных пасад, адсутнасцю выразнага заканадаўства, заблытанай сістэмай падаткаабкладання і архаічнай сістэмай саслоўных прывілеяў трэба рэфармаваць. Акрамя таго, каралеўская ўлада губляла давер у вачах духавенства, дваранства і буржуазіі, сярод якіх замацоўвалася думка, што ўлада караля ёсць [[узурпацыя|узурпацыяй]] у адносінах да правоў саслоўяў і карпарацый (пункт гледжання [[Шарль Луі Мантэск’ё|Мантэск’ё]]) або ў адносінах да правоў народа (пункт гледжання [[Жан-Жак Русо|Русо]]). Дзякуючы дзейнасці асветнікаў, з якіх асабліва важныя [[фізіякраты]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедысты]], у галовах адукаванай часткі французскага грамадства адбыўся пераварот. Нарэшце, пры [[Людовік XV|Людовіку XV]] і ў яшчэ большай ступені пры [[Людовік XVI|Людовіку XVI]] былі пачаты ліберальныя рэформы ў палітычнай і эканамічнай галінах.

== Абсалютная манархія ==
[[Файл:Luis XVI (Callet).jpg|міні|[[Людовік XVI]] у святарскім касцюме з рэгаліямі і крыжам [[Ордэн Святога Духа|ордэна Святога Духа]] працы [[Антуан-Франсуа Кале|Антуана-Франсуа Кале]], 1781 год]]
=== Перадрэвалюцыйны крызіс ===
У 1787 годзе быў неўраджай [[Шоўк|шаўковых]] коканаў. Гэта пацягнула за сабой скарачэнне ліёнскай шоўкаткацкай вытворчасці. У канцы 1788 года толькі ў Ліёне налічвалася 20—25 тыс. беспрацоўных. Ад моцнага граду ў ліпені 1788 года пацярпеў ураджай зерневых у многіх правінцыях. Вельмі суровая зіма 1788/89 гадоў загубіла многія вінаграднікі і частку ўраджаю. Цэны на прадукты падняліся. Забеспячэнне рынкаў хлебам і іншымі прадуктамі рэзка пагоршылася. Да ўсяго пачаўся прамысловы крызіс, штуршком да якога паслужыў англа-французскі гандлёвы дагавор 1786 года. Па гэтым дагаворы абодва бакі значна панізілі мытныя пошліны. Дагавор апынуўся забойным для французскай вытворчасці, якая не магла вытрымаць канкурэнцыі больш танных англійскіх тавараў, што хлынулі ў Францыю{{sfn|Ревуненков|2003|с=59—60}}{{sfn|Doyle|2002|p=87}}. Тысячы французскіх прадпрыемстваў разарыліся. Рэзка вырасла беспрацоўе.

Перадрэвалюцыйны крызіс вядзе свой пачатак ад удзелу Францыі ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай вайне за незалежнасць]]. Паўстанне англійскіх калоній можна разглядаць як адну з непасрэдных прычын Французскай рэвалюцыі, і таму, што ідэі правоў чалавека знайшлі моцны водгук у Францыі і супадалі з ідэямі [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], і праз тое, што Людовік XVI атрымаў свае фінансы ў вельмі дрэнным стане. Міністр фінансаў [[Жак Некер|Некер]] фінансаваў вайну з дапамогай пазык, але з цягам часу і гэта стала немагчымым. Пасля заключэння міру ў 1783 годзе дэфіцыт каралеўскай казны складаў больш за 20 працэнтаў. У 1788 годзе выдаткі складалі 629 млн [[Ліўр|ліўраў]], у той час як падаткі прыносілі толькі 503 млн. Падняць традыцыйныя падаткі, якія ў асноўным плацілі сяляне, ва ўмовах эканамічнага спаду 80-х было немагчыма. Сучаснікі вінавацілі двор у марнатраўстве. Грамадская думка ўсіх саслоўяў аднагалосна лічыла, што зацвярджэнне падаткаў павінна быць прэрагатывай Генеральных штатаў і выбарных прадстаўнікоў&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The Coming of The French Revolution|месца= Princeton |выдавецтва=Princeton University Press|год=1989|isbn=0-691-00751-9 |старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Charles Alexandre de Calonne.jpg|міні|180пкс|злева|[[Шарль Аляксандр дэ Калон|Шарль Аляксандр дэ Калон]]]]
Некаторы час пераемнік Некера [[Шарль Аляксандр дэ Калон|Калон]] па-ранейшаму працягваў практыку пазык. Калі ж крыніцы пазык пачалі вычарпацца, 20 жніўня 1786 года Калон паведаміў каралю, што рэформа фінансаў неабходная{{sfn|Furet|1996|p=40}}. Для пакрыцця дэфіцыту ({{lang-fr|Precis d'un plan d'amelioration des finances}}) прапаноўвалася замяніць дваццаціну, якую плаціла фактычна толькі трэцяе саслоўе, новым пазямельным падаткам, які распаўсюджваўся б на ўсе землі ў каралеўстве, у тым ліку і на землі дваранства і духавенства. Для пераадолення крызісу трэба было, каб падаткі плацілі ўсе&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot; /&gt;. Для ажыўлення гандлю прапаноўвалася ўвесці свабоду хлебнага гандлю і скасаваць унутраныя мытныя пошліны. Калон вяртаўся таксама да планаў [[Ан Рабер Жак Цюрго|Цюрго]] і Некера адносна мясцовага самакіравання. Прапаноўвалася стварыць акруговыя, правінцыйныя і абшчынныя сходы, у якіх удзельнічалі б усе ўласнікі з гадавым даходам не менш за 600 ліўраў{{sfn|Vovelle|1984|p=76}}.

Разумеючы, што падобная праграма не знойдзе падтрымкі з боку парламентаў, Калон параіў каралю склікаць [[Сход натабляў|сход натабляў]], з якіх кожны персанальна запрашаўся каралём і на лаяльнасць якіх можна было разлічваць. Такім чынам урад звяртаўся да арыстакратыі — выратаваць фінансы манархіі і асновы старога рэжыму, выратаваць большасць сваіх прывілеяў, ахвяраваўшы толькі часткай{{sfn|Vovelle|1984|p=77}}. Але ў той жа час гэта было першай саступкай абсалютызму: кароль раіўся са сваёй арыстакратыяй, а не паведамляў ёй пра сваю волю{{sfn|Lefebvre|1962|p=99}}.

=== Арыстакратычная фронда ===
[[Натаблі]] сабраліся ў Версалі 22 лютага 1787 года. Сярод іх былі прынцы крыві, [[герцаг]]і, [[маршал]]ы, [[епіскап]]ы і [[архіепіскап]]ы, прэзідэнты парламентаў, інтэнданты, дэпутаты правінцыйных штатаў, мэры галоўных гарадоў — усяго 144 асобы. Адлюстроўваючы пераважнае меркаванне прывілеяваных саслоўяў, натаблі выказалі сваё абурэнне прапановамі рэформы абраць правінцыйныя асамблеі без саслоўнага адрознення, а таксама нападкамі на правы духавенства. Як і варта было чакаць, яны асудзілі прамы пазямельны падатак і запатрабавалі ў першую чаргу вывучыць даклад казначэйства. Уражаныя дакладам пра стан фінансаў, яны абвясцілі самога Калона галоўным вінаватым у дэфіцыце. У выніку Людовіку XVI прыйшлося даць адстаўку Калону 8 красавіка 1787 года{{sfn|Матьез|1995|с=43—44}}{{sfn|Ревуненков|2003|с=61—62}}.

[[Файл:Étienne Charles de Loménie de Brienne.PNG|міні|140пкс|справа|[[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]]]]
Пераемнікам Калона з рэкамендацыі каралевы [[Марыя-Антуанета|Марыі Антуанеты]] быў прызначаны [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]], якому натаблі далі пазыку ў 67 млн ліўраў, што дазволіла заткнуць некаторыя дзіркі ў бюджэце. Але зацвердзіць пазямельны падатак, які падаў бы на ўсе саслоўі, натаблі адмовіліся, спаслаўшыся на сваю неправамоцнасць. Гэта азначала, што яны адсылалі караля да Генеральных штатаў, якія не склікаліся з 1614 года. Ламені дэ Брыен быў вымушаны праводзіць палітыку, намечаную яго папярэднікам. Адзін за адным з’яўляюцца [[эдыкт]]ы караля пра свабоду хлебнага гандлю, пра замену дарожнай паншчыны грашовым падаткам, пра гербавы і іншыя зборы, пра вяртанне грамадзянскіх правоў [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], пра стварэнне правінцыйных сходаў, у якіх трэцяе саслоўе мела прадстаўніцтва, роўнае прадстаўніцтву двух прывілеяваных саслоўяў, разам узятых, нарэшце, пра пазямельны падатак, які падае на ўсе саслоўі. Але Парыжскі і іншыя парламенты адмаўляюцца рэгістраваць гэтыя эдыкты. 6 жніўня 1787 года ладзіцца пасяджэнне з прысутнасцю караля ({{lang-fr|Lit de justice}}), і спрэчныя эдыкты ўносяцца ў кнігі Парыжскага парламента. Але на іншы дзень парламент скасоўвае як незаконныя пастановы, прынятыя напярэдадні загадам караля. Кароль высылае Парыжскі парламент у [[Труа]], але гэта выклікае такую буру пратэстаў, што Людовік XVI неўзабаве амністуе непакорны парламент, які цяпер таксама патрабуе склікання Генеральных штатаў{{sfn|Ревуненков|2003|с=62}}.

Рух за аднаўленне правоў парламентаў, пачаты судовай арыстакратыяй, усё больш перарастаў у рух за скліканне Генеральных штатаў. Прывілеяваныя саслоўі клапаціліся цяпер толькі пра тое, каб Генеральныя штаты былі скліканы ў старых формах, і трэцяе саслоўе атрымала толькі адну трэць месцаў і каб галасаванне праводзілася пасаслоўна. Гэта давала большасць прывілеяваным саслоўям у Генеральных штатах і права дыктаваць сваю палітычную волю каралю на руінах абсалютызму. Многія гісторыкі называюць гэты перыяд «арыстакратычнай рэвалюцыяй», і канфлікт арыстакратыі з манархіяй з з’яўленнем на сцэне трэцяга саслоўя становіцца агульнанацыянальным{{sfn|Soboul|1975|p=108—109}}.

=== Скліканне Генеральных штатаў ===
{{Асноўны артыкул|Генеральныя штаты 1789 года}}
[[Файл:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|140пкс|міні|[[Жак Некер]]]]
У канцы жніўня 1788 года міністэрства [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыена]] атрымала адстаўку, і да ўлады зноў быў пакліканы [[Жак Некер|Некер]] (з тытулам генеральнага дырэктара фінансаў). Некер зноў стаў рэгуляваць хлебны гандаль. Ён забараніў экспарт хлеба і загадаў закупляць хлеб за мяжой. Аднавілі таксама абавязацельства прадаваць збожжа і муку толькі на рынках. Мясцовым уладам было дазволена праводзіць улік збожжа і мукі і прымушаць уладальнікаў вывозіць свае запасы на рынкі. Але спыніць рост цэн на хлеб і іншыя прадукты Некеру не ўдалося. Каралеўскі рэгламент 24 студзеня 1789 года пастанавіў склікаць Генеральныя штаты і ўказваў мэтай будучага сходу «ўстанаўленне пастаяннага і нязменнага парадку ва ўсіх частках кіравання, якія тычацца шчасця падданых і дабрабыту каралеўства, найхутчэйшае па магчымасці лячэнне хвароб дзяржавы і знішчэнне ўсялякіх злоўжыванняў». Выбарчае права было дадзена ўсім французам мужчынскага полу, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту, мелі пастаяннае месца жыхарства і былі занесены ў спісы падаткаплацельшчыкаў. Выбары былі двухступеньчатыя (а часам трохступеньчатыя), гэта значыць спачатку выбіраліся прадстаўнікі насельніцтва (выбаршчыкі), якія і вызначалі дэпутатаў сходу{{sfn|Soboul|1975|p=125}}.

Пры гэтым кароль выказваў жаданне, каб «і на крайніх межах яго каралеўства, і ў найменш вядомых паселішчах за кожным была забяспечана магчымасць давесці да яго ведама свае жаданні і свае скаргі». Гэтыя наказы ({{lang-fr|cahiers de doleances}}), «спіс скаргаў», адлюстравалі настроі і патрабаванні розных груп насельніцтва. Наказы ад трэцяга саслоўя патрабавалі, каб усе без выключэння дваранскія і царкоўныя землі абкладаліся падаткам у тым жа памеры, як і землі непрывілеяваных, патрабавалі не толькі перыядычнага склікання Генеральных штатаў, але і таго, каб яны прадстаўлялі не саслоўі, а нацыю і каб міністры былі адказныя перад нацыяй, прадстаўленай у Генеральных штатах. Сялянскія наказы патрабавалі знішчэння ўсіх феадальных правоў сеньёраў, усіх феадальных плацяжоў, дзесяціны, выключнага для дваран права палявання, рыбнага лоўлі, вяртання захопленых сеньёрамі абшчынных зямель. Буржуазія патрабавала скасавання ўсіх абмежаванняў гандлю і прамысловасці. Усе наказы асуджалі судовае самавольства ({{lang-fr|lettres de cachet}}), патрабавалі суда прысяжных, свабоды слова і друку{{sfn|Soboul|1975|p=126—127}}.

[[Файл:Emmanuel Joseph Sieyès - crop.jpg|злева|міні|140пкс|[[Эмануэль-Жазеф Сіес]]]]
Выбары ў Генеральныя штаты выклікалі небывалы ўздым палітычнай актыўнасці і суправаджаліся выданнем шматлікіх брашур і памфлетаў, аўтары якіх выкладалі свае погляды на праблемы дня і фармулявалі самыя розныя сацыяльна-эканамічныя і палітычныя патрабаванні. Вялікі поспех мела брашура абата [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіеса]] «Што такое трэцяе саслоўе?». Аўтар яе даказваў, што толькі трэцяе саслоўе складае нацыю, а прывілеяваныя — чужыя нацыі, цяжар, які ляжыць на нацыі. Менавіта ў гэтай брашуры быў сфармуляваны знакаміты афарызм: «Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль у палітычных адносінах? Нічым. Чаго яно патрабуе? Стаць чымсьці». Цэнтрам апазіцыі або «патрыятычнай партыі» стаў Камітэт трыццаці, які ўзнік у Парыжы. Ён уключаў у сябе героя Вайны за незалежнасць Амерыкі маркіза [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаета]], абата Сіеса, епіскапа [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]], графа [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]], радцы Парламента [[Адрыен Дзюпор|Дзюпора]]. Камітэт разгарнуў актыўную агітацыю ў падтрымку патрабавання падвоіць прадстаўніцтва трэцяга саслоўя і ўвесці пагалоўнае ({{lang-fr| par tête}}) галасаванне дэпутатаў{{sfn|Furet|1996|p=45—51}}.

Пытанне пра парадак працы Штатаў выклікала вострыя рознагалоссі. Генеральныя штаты склікаліся ў апошні раз у 1614 годзе. Тады, традыцыйна, усе саслоўі мелі роўнае прадстаўніцтва, а галасаванне праходзіла па саслоўях ({{lang-fr| par ordre}}): адзін голас мела духавенства, адзін — дваранства і адзін — трэцяе саслоўе. У той жа час правінцыйныя асамблеі, створаныя Ламені дэ Брыенам у 1787 годзе, мелі падвойнае прадстаўніцтва трэцяга саслоўя. У гэтым быў зацікаўлены Некер, які разумеў, што яму патрэбна больш шырокая апора ў правядзенні неабходных рэформаў і пераадоленні апазіцыі прывілеяваных саслоўяў. 27 снежня 1788 года было абвешчана, што трэцяе саслоўе ў Генеральных штатах атрымае падвойнае прадстаўніцтва. Пытанне ж пра парадак галасавання засталося нявырашаным{{sfn|Lefebvre|1962|p=103—105}}.

=== Абвяшчэнне Нацыянальнага сходу ===
[[Файл:Couder Stati generali.jpg|міні|280пкс|[[Агюст Кудэр]]. Адкрыццё [[Генеральныя штаты (Францыя)|Генеральных штатаў]]]]
5 траўня 1789 года ў зале палаца «Малыя забавы» ({{lang-fr|Menus plaisirs}}) [[Версаль (палаца-паркавы комплекс)|Версаля]] адбылося ўрачыстае адкрыццё Генеральных штатаў. Дэпутаты былі размешчаны пасаслоўна: справа ад крэсла караля сядзела духавенства, злева — дваранства, насупраць — трэцяе саслоўе. Пасяджэнне адкрыў кароль, які перасцярог дэпутатаў ад «небяспечных новаўвядзенняў» ({{lang-fr|innovations dangereuses}}) і даў зразумець, што бачыць задачу Генеральных штатаў толькі ў тым, каб знайсці сродкі для папаўнення дзяржаўнай казны. Між тым краіна чакала ад Генеральных штатаў рэформаў. Канфлікт паміж саслоўямі ў Генеральных штатах пачаўся ўжо 6 траўня, калі дэпутаты духавенства і дваранства сабраліся на асобныя пасяджэнні, каб прыступіць да праверкі паўнамоцтваў дэпутатаў. Дэпутаты трэцяга саслоўя адмовіліся канстытуявацца ў асаблівую палату і запрасілі дэпутатаў ад духавенства і дваранства да сумеснай праверкі паўнамоцтваў. Пачаліся доўгія перагаворы паміж саслоўямі{{sfn|Soboul|1975|p=130}}.

4 чэрвеня памёр ад сухотаў сямігадовы спадчыннік прастола [[Людовік Жазеф (дафін Францыі)|Людовік Жазеф]], кароль у сувязі з гэтым крыху выпусціў з-пад кантролю тое, што адбывалася ў Версалі.

Урэшце ў шэрагах дэпутатаў, спачатку ад духавенства, а потым і ад дваранства, намеціўся раскол. 10 чэрвеня абат [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіес]] прапанаваў звярнуцца да прывілеяваных саслоўяў з апошнім запрашэннем, і 12 чэрвеня пачалася пераклічка дэпутатаў усіх трох саслоўяў па бальяжных спісах. У наступныя дні да дэпутатаў трэцяга саслоўя далучылася каля 20 дэпутатаў ад духавенства і 17 чэрвеня большасць у 490 галасоў супраць 90 абвясціла сябе Нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale}}). Праз два дні дэпутаты ад духавенства пасля бурных дэбатаў пастанавілі далучыцца да трэцяга саслоўя. Людовік XVI і яго атачэнне былі вельмі незадаволеныя, і кароль распарадзіўся закрыць залу «Малых забаў» з падставай рамонту{{sfn|Furet|1996|p=63}}.
[[Файл:Serment du Jeu de Paume - Jacques-Louis David.jpg|міні|злева|240пкс|[[Жак-Луі Давід]]. [[Клятва ў зале для гульні ў мяч]]]]
Раніцай 20 чэрвеня дэпутаты трэцяга саслоўя пабачылі залу пасяджэнняў замкнёнай. Лічыцца, што прычынай магла быць жалоба аб спадчынніку прастола. Тады дэпутаты сабраліся ў Зале для гульні ў мяч ({{lang-fr|Jeu de paume}}) і паводле прапановы [[Жан Жазеф Мунье|Мунье]] далі клятву не расхадзіцца да таго часу, пакуль не выпрацуюць канстытуцыю. 23 чэрвеня ў зале «Малых забаў» для Генеральных штатаў было арганізавана «каралеўскае пасяджэнне» ({{lang-fr|Lit de justice}}). Дэпутаты былі рассаджаны пасаслоўна, як і 5 траўня. Версаль быў напоўнены войскамі. Кароль абвясціў, што скасоўвае пастановы, прынятыя 17 чэрвеня і не дапусціць ні абмежавання сваёй улады, ні парушэння традыцыйных правоў дваранства і духавенства, і загадаў дэпутатам разысціся{{sfn|Vovelle|1984|p=102}}.

Упэўнены ў тым, што яго загады будуць неадкладна выкананы, кароль сышоў. Разам з ім сышла большая частка духавенства і амаль усе дваране. Але дэпутаты трэцяга саслоўя засталіся сядзець на сваіх месцах. Калі майстар цырымоніі нагадаў старшыні [[Жан Сільвен Баі|Баі]] пра загад караля, Баі адказаў: «Нацыі, якая сабралася, не загадваюць». Пасля падняўся [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]] і прамовіў: «Ідзіце і скажыце вашаму гаспадару, што мы тут з волі народа і пакінем нашы месцы, толькі саступаючы сіле штыхоў!». Кароль загадаў лейб-гвардыі разагнаць дэпутатаў, але калі гвардзейцы паспрабавалі ўвайсці ў залу «Малых забаў», іх спыніла група дваран, якія засталіся, на чале з [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаетам]]. На гэтым жа пасяджэнні паводле прапановы Мірабо асамблея абвясціла пра недатыкальнасць членаў Нацыянальнага сходу і пра крымінальную адказнасць за парушэнне гэтай недатыкальнасці{{sfn|Ревуненков|2003|с=69—70}}.
[[Файл:Boze - Honoré de Mirabeau.jpg|міні|140пкс|[[Анарэ дэ Мірабо]]]]
На іншы дзень большасць духавенства, а яшчэ праз дзень 47 дэпутатаў ад дваран далучыліся да Нацыянальнага сходу. А 27 чэрвеня кароль загадаў далучыцца астатнім дэпутатам ад дваранства і духавенства. Так здзейснілася пераўтварэнне Генеральных штатаў у [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Нацыянальны сход]], які 9 ліпеня абвясціў сябе Устаноўчым нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale constituante}}) у знак таго, што лічыць сваёй галоўнай задачай выпрацоўку канстытуцыі. У гэты ж дзень ён заслухаў Мунье пра асновы будучай канстытуцыі, а 11 ліпеня Лафает прадставіў праект Дэкларацыі правоў чалавека, якая мусіла папярэднічаць канстытуцыі{{sfn|Lefebvre|1962|p=114}}.

Але становішча Сходу было не трывалым. Кароль і яго атачэнне не хацелі змірыцца з паражэннем і рыхтаваліся да разгону Сходу. 26 чэрвеня кароль аддаў загад пра канцэнтрацыю ў Парыжы і яго наваколлях арміі ў 20 000, пераважна наёмных нямецкіх і швейцарскіх палкоў. Войскі размясціліся ў [[Сен-Дэні]], [[Сен-Клу]], [[Сеўр]]ы і на [[Марсава поле (Парыж)|Марсавым полі]]. Прыбыццё войскаў адразу ж абвастрыла атмасферу ў Парыжы. У садзе [[Пале-Раяль|Пале-Раяля]] стыхійна ўзніклі мітынгі, на якіх гучалі заклікі аказаць адпор «замежным наймітам». 8 ліпеня Нацыянальны сход звярнуўся да караля, просячы яго адклікаць войскі з Парыжа. Кароль адказаў, што выклікаў войскі для аховы Сходу, але калі прысутнасць войскаў у Парыжы непакоіць Сход, то ён гатовы перанесці месца яго пасяджэнняў у [[Нуаён]] або [[Суасон]]. Гэта паказвала, што кароль рыхтуе разгон Сходу{{sfn|Hampson|1988|p=67}}.

11 ліпеня Людовік XVI даў адстаўку Некеру і пераўтварыў міністэрства, паставіўшы на чале яго барона [[Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль|Брэтэйля]], які прапаноўваў прыняць самыя крайнія меры супраць Парыжа. «Калі трэба будзе спаліць Парыж, мы спалім Парыж», — казаў ён. Пасаду ваеннага міністра ў новым кабінеце заняў маршал [[Віктор Франсуа дэ Бральі|Бральі]]. Гэта было міністэрства дзяржаўнага перавароту. Здавалася, справа Нацыянальнага сходу пацярпела паражэнне{{sfn|Lefebvre|1962|p= 115}}.

Яна была выратавана агульнанацыянальнай рэвалюцыяй.

=== Узяцце Бастыліі ===
{{Асноўны артыкул|Узяцце Бастыліі}}
[[Файл:Charles Thévenin, The Storming of the Bastille on 14 July 1789, ca. 1793.jpg|міні|240пкс|Ш. Тэвенен. Штурм Бастыліі]]
Адстаўка Некера выклікала неадкладную рэакцыю. Перамяшчэнні ўрадавых войскаў пацвярджалі падазрэнні «арыстакратычнай змовы», а ў людзей заможных адстаўка выклікала паніку, бо менавіта ў ім яны бачылі чалавека, здольнага прадухіліць банкруцтва дзяржавы{{sfn|Vovelle|1984|p=103}}.

Парыж даведаўся пра адстаўку пасля поўдня 12 ліпеня. Быў нядзельны дзень. Натоўпы народа высыпалі на вуліцы. Бюсты Некера неслі па ўсім горадзе. У [[Пале-Раяль|Пале-Раялі]] малады адвакат [[Каміль Дэмулен|Каміль Дэмулен]] кінуў кліч: «Да зброі!». Неўзабаве гэты кліч грымеў паўсюль. [[Французская гвардыя]], сярод якіх былі будучыя генералы рэспублікі [[Франсуа Жазеф Лефеўр|Лефеўр]], [[П’ер-Агюстэн Гюлен|Гюлен]], [[Жакоб Жоб Элі|Элі]], [[Лазар Гош]], амаль цалкам перайшла на бок Устаноўчага нацыянальнага сходу. Пачаліся сутычкі з войскамі. Драгуны нямецкага палка ({{lang-fr|Royal-Allemand}}) атакавалі натоўп каля сада Цюільры, але адступілі пад градам камянёў. [[П’ер Віктор дэ Безенваль|Барон дэ Безенваль]], камендант Парыжа, загадаў урадавым войскам адступіць з горада на [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]]{{sfn|Thompson|1959|p=55}}.

На іншы дзень, 13 ліпеня, паўстанне яшчэ больш разраслося. З раніцы гудзеў набат. Каля 8 гадзін раніцы ў ратушы ({{lang-fr|Hôtel de ville}}) сабраліся парыжскія выбаршчыкі. Быў створаны новы орган муніцыпальнай улады — Пастаянны камітэт з мэтай узначаліць і адначасова кантраляваць рух. На першым жа пасяджэнні прымаецца рашэнне пра стварэнне ў Парыжы «грамадзянскай міліцыі». Гэта было нараджэнне [[Парыжская камуна (1789—1794)|парыжскай рэвалюцыйнай Камуны]] і [[Нацыянальная гвардыя|Нацыянальнай гвардыі]]{{sfn|Furet|1996|p=67}}.

Паўстанцы чакалі атакі з боку ўрадавых войскаў. Пачалі ўзводзіць барыкады, але не было дастаткова ўзбраення для іх абароны. Па ўсім горадзе пачаўся пошук зброі. Людзі ўрываліся ў зброевыя крамы, захопліваючы там усё, што маглі знайсці. Раніцай 14 ліпеня натоўп захапіў 32 тысячы стрэльбаў і гарматы ў [[Дом інвалідаў|Доме інвалідаў]], але пораху было недастаткова. Тады накіраваліся да [[Бастылія|Бастыліі]]. Гэтая крэпасць-турма сімвалізавала ў грамадскай свядомасці рэпрэсіўную моц дзяржавы. Насамрэч жа там было сем вязняў і крыху больш за сотню салдат гарнізона, у асноўным інвалідаў (тады так называлі ветэранаў). Пасля некалькіх гадзін аблогі камендант дэ Ланэ капітуляваў. Гарнізон страціў толькі аднаго чалавека забітым, а парыжане 98 забітымі і 73 параненымі. Пасля капітуляцыі сямёра з гарнізона, уключаючы самога каменданта, былі разарваны натоўпам{{sfn|Hampson|1988|p=74}}.

== Канстытуцыйная манархія ==
{{Асноўны артыкул|Французская канстытуцыйная манархія}}

=== Муніцыпальная і сялянская рэвалюцыі ===
{{галоўная|Ноч 4 жніўня 1789 года}}
[[Файл:Declaration of Human Rights.jpg|міні|[[Дэкларацыя правоў чалавека і грамадзяніна]]]]
Кароль вымушаны быў прызнаць існаванне Устаноўчага сходу. Двойчы звольнены Некер быў зноў вернуты да ўлады, а 17 ліпеня Людовік XVI у суправаджэнні дэлегацыі Нацыянальнага сходу прыбыў у Парыж і прыняў з рук мэра [[Жан Сільвен Баі|Баі]] трохкаляровую какарду, якая сімвалізавала перамогу рэвалюцыі і далучэнне да яе караля (чырвоны і сіні — колеры парыжскага герба, белы — колер каралеўскага сцяга). Трохкаляровую какарду ў абарачэнне ўвёў [[Жыльбер дэ Лафает|Лафает]]. Пачалася першая хваля эміграцыі; непрымірыма настроеная вышэйшая арыстакратыя пачала пакідаць Францыю, уключаючы брата караля, [[Карл X Бурбон|графа д’Артуа]]{{sfn|Ревуненков|2003|с=78—79}}.

Яшчэ да адстаўкі Некера мноства гарадоў пасылалі адрасы ў падтрымку Нацыянальнага сходу — да сарака перад 14 ліпеня. Пачалася «муніцыпальная рэвалюцыя», якая паскорылася пасля адстаўкі Некера і ахапіла ўсю краіну пасля 14 ліпеня. [[Бардо (горад)|Бардо]], [[Кан]], [[Анжэ]], [[Ам’ен]], [[Вернон]], [[Дыжон]], [[Ліён]] і многія іншыя гарады былі ахоплены паўстаннямі. Інтэнданты, губернатары, ваенныя каменданты на месцах альбо ўцякалі, альбо страцілі сапраўдную ўладу. Паводле прыкладу Парыжа пачалі ўтварацца камуны і нацыянальная гвардыя. Гарадскія камуны пачалі фарміраваць федэральныя аб’яднанні. На працягу некалькіх тыдняў каралеўскі ўрад страціў усякую ўладу над краінай, правінцыі прызнавалі цяпер толькі Нацыянальны сход{{sfn|Hampson|1988|p=89}}.

Эканамічны крызіс і голад прывялі да з’яўлення ў сельскай мясцовасці мноства валацуг, бяздомных і марадзёрскіх бандаў. Надзеі сялян на палягчэнне падаткаў, выказаныя яшчэ ў наказах, чуткі пра «арыстакратычную змову», набліжэнне збору новага ўраджаю — усё гэта спарадзіла страхі ў вёсцы. У другой палове ліпеня выбухнуў «[[Вялікі страх]]» ({{lang-fr|Grande peur}}), які выклікаў ланцуговую рэакцыю па ўсёй краіне{{sfn|Lefebvre|1963|p=128}}. Узбуджаныя сяляне аб’ядноўваліся і ўзбройваліся, каб абараніць свой ураджай ад бадзяжных бандаў, нібыта нанятых арыстакратамі; палілі замкі сеньёраў і знішчалі дакументы аб землеўладанні&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|спасылка=https://archive.org/details/libgen_00156525|месца={{М.}}|выдавецтва=[[Навука (выдавецтва)|Наука]]|старонак=431|год=1983|старонкі=[https://archive.org/details/libgen_00156525/page/n71 70]}}&lt;/ref&gt;.

Падчас пасяджэння «[[Ноч 4 жніўня 1789 года|ночы цудаў]]» ({{lang-fr|La Nuit des Miracles}}) 4 жніўня і дэкрэтамі 4—11 жніўня [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Устаноўчы сход]] адказаў на рэвалюцыю сялян і скасаваў асабістыя феадальныя павіннасці, сеньярыяльныя суды, царкоўную дзесяціну, прывілеі асобных правінцый, гарадоў і карапарацый і абвясціў [[Роўнасць перад законам|роўнасць усіх перад законам]] у выплаце дзяржаўных падаткаў і ў праве займаць грамадзянскія, ваенныя і царкоўныя пасады. Але абвясціў пры гэтым пра ліквідацыю толькі «ўскосных» павіннасцей (т. зв. баналітэтаў): пакідаліся «рэальныя» павіннасці сялян, у прыватнасці, пазямельны і падушны падаткі{{sfn|Vovelle|1984|p=112—114}}.

26 жніўня 1789 года Устаноўчы сход прыняў «[[Дэкларацыя правоў чалавека і грамадзяніна|Дэкларацыю правоў чалавека і грамадзяніна]]» — адзін з першых дакументаў дэмакратычнага канстытуцыяналізму. «Старому рэжыму», заснаванаму на саслоўных прывілеях і самаўпраўстве ўлад, былі супрацьпастаўлены роўнасць усіх перад законам, неадчужальнасць «натуральных» правоў чалавека, народны суверэнітэт, свабода поглядаў, прынцып «дазволена ўсё, што не забаронена законам» і іншыя дэмакратычныя ўстаноўкі рэвалюцыйнага асветніцтва, якія сталі адгэтуль патрабаваннямі права і дзеючага заканадаўства. Артыкул 1-ы Дэкларацыі абвяшчаў: «''Людзі нараджаюцца і застаюцца свабоднымі і роўнымі ў правах''». У артыкуле 2-м гарантаваліся «''натуральныя і неад’емныя правы чалавека''», пад якімі меліся «''свабода, уласнасць, бяспека і супраціў прыгнёту''». Крыніцай вярхоўнай улады (суверэнітэту) абвяшчалася «нацыя», а закон — выражэннем «усеагульнай волі»{{sfn|Ревуненков|2003|с=88—89}}.

=== Паход на Версаль ===
{{Асноўны артыкул|Паход на Версаль}}
[[Файл:A Versailles, à Versailles 5 october 1789 - Restoration.jpg|міні|злева|300пкс|Рэвалюцыйна настроеныя парыжанкі ідуць на [[Версаль]]]]
Людовік XVI адмовіўся санкцыянаваць Дэкларацыю і дэкрэты 4—11 жніўня. У Парыжы абстаноўка была напружанай. Ураджай у 1789 годзе быў добры, але падвоз хлеба ў Парыж не павялічыўся. Каля булачных выстройваліся доўгія чэргі{{sfn|Rude|1991|p=57}}.

У той жа час у [[Версаль]] сцякаліся афіцэры, дваране, кавалеры [[Ордэн Святога Людовіка|ордэна Святога Людовіка]]. 1 кастрычніка [[лейб-гвардыя]] караля зладзіла банкет у гонар новапрыбылага Фландрскага палка. Удзельнікі банкету, узбуджаныя віном і музыкай, захоплена крычалі: «Няхай жыве кароль!». Спачатку лейб-гвардзейцы, а пасля і іншыя афіцэры сарвалі з сябе трохкаляровыя какарды і тапталі іх нагамі, прымацоўваючы белыя і чорныя какарды караля і каралевы. У Парыжы гэта выклікала новы выбух страху «арыстакратычнай змовы» і патрабаванняў перамясціць караля ў Парыж{{sfn|Furet|1996|p=79}}.

Раніцай 5 кастрычніка велізарныя натоўпы жанчын, якія дарэмна прастаялі ўсю ноч у чэргах каля булачных, запоўнілі [[Плошча Гатэль-дэ-Віль|Грэўскую плошчу]] і акружылі ратушу ({{lang-fr|Hôtel-de-Ville}}). Многія лічылі, што з харчаваннем стане лепш, калі кароль будзе знаходзіцца ў Парыжы. Раздаваліся крыкі: «Хлеба! На Версаль!». Пасля ўдарылі ў набат. Каля поўдня 6—7 тыс. чалавек, пераважна жанчын, са стрэльбамі, пікамі, пісталетамі і дзвюма гарматамі рушылі на Версаль. Праз некалькі гадзін, рашэннем Камуны, Лафает павёў у Версаль Нацыянальную гвардыю{{sfn|Soboul|1975|p=156}}.

Каля 11 вечара кароль паведаміў пра сваю згоду зацвердзіць Дэкларацыю правоў і іншыя дэкрэты. Аднак ноччу натоўп уварваўся ў палац, забіўшы двух гвардзейцаў караля. Толькі ўмяшанне Лафаета прадухіліла далейшае праліццё крыві. Па парадзе Лафаета кароль выйшаў на балкон разам з каралевай і дафінам. Народ сустрэў яго крыкамі: «Караля ў Парыж! Караля ў Парыж!»{{sfn|Hampson|1988|p=89}}.

6 кастрычніка з Версаля ў Парыж накіравалася характэрная працэсія. Наперадзе ішла Нацыянальная гвардыя; на штыках у гвардзейцаў было ўторкнута па хлебе. За імі ішлі жанчыны, адны седзячы на гарматах, іншыя ў карэтах, трэцяя пешшу і, нарэшце, карэта з каралеўскай сям’ёй. Жанчыны танчылі і спявалі: «Мы вязём пекара, пекаршу і маленькага пекаронка!». За каралеўскай сям’ёй у Парыж перабраўся і Нацыянальны сход{{sfn|Ревуненков|2003|с=95—96}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
; на англійскай мове
* {{cite book|last=Ливси|first=Джеймс|title=Создание демократии во Французской революции|url=https://archive.org/details/makingdemocracyi0000live|year=2001|publisher=Издательство Гарвардского университета|isbn=978-0-674-00624-9}}
* {{cite journal|last=Шлапентох|first=Дмитрий|title=Проблема самоидентификации: русская интеллектуальная мысль в контексте Французской революции|journal=Европейские исследования|year=1996|volume=26|issue=1|pages=061–76|doi=10.1177/004724419602600104|ref=Шлапентох| issn = 0047-2441}}
* {{cite book|last=Десан|first=Сюзанна|title=Французская революция в глобальной перспективе|year=2013|publisher=Издательство Корнельского университета|isbn=978-0801450969}}
* {{cite book|last=Фехер|first=Ференц|title=Французская революция и рождение современности|year=1990|edition=1992|publisher=Издательство Калифорнийского университета|isbn=978-0520071209}}
* {{кніга|аўтар=Ballard R.|загаловак=A New Dictionary of the French Revolution|спасылка=https://books.google.ru/books?id=ZSP5DQNOztUC|месца=L.|выдавецтва=[[I.B. Tauris]]|год=2012|старонак=422|isbn=978-1-848-85465-9|ref=Ballard}}
* {{кніга|аўтар=Bouloiseau, Marc |загаловак=The Jacobin Republic: 1792–1794|месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1983|isbn= 0-521-28918-1|ref=Bouloiseau}}
* {{кніга|аўтар=Doyle, William|загаловак=The Oxford History of the French Revolution|спасылка=https://archive.org/details/oxfordhistoryoff00doyl|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2002|isbn=978-0199252985|ref=Doyle}}
* {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/French-Revolution|title=French Revolution|publisher=— [[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=2018-01-06|ref=Britannica}}
* {{кніга|аўтар=[[Франсуа Фюрэ|Furet, François]]|загаловак=The French Revolution: 1770-1814|спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000fure|месца=London|выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]]|год=1996|isbn=0-631-20299-4|ref=Furet}}
* {{кніга|аўтар=Hampson, Norman |загаловак=A Social History of the French Revolution|месца=Toronto|выдавецтва=[[University of Toronto Press]]|год=1988|isbn=0-710-06525-6|ref=Hampson}}
* {{кніга|аўтар=[[Жорж Лефеўр|Lefebvre, George]] |загаловак=The French Revolution: from its Origins to 1793|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1962|том=I|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The French Revolution: from 1793 to 1799|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1963|том=II|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Rude, George.|загаловак=The French Revolution|месца=New York|выдавецтва=Grove Weidenfeld|год=1991|isbn=0-8021-3272-3|ref=Rude}}
* {{кніга|аўтар=Soboul, Albert |загаловак=The French Revolution: 1787-1799 |спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000sobo |месца= New York |выдавецтва=[[Random House]] |год=1975|старонкі= |isbn=0-394-47392-2|ref=Soboul}}
* {{кніга|аўтар=Thompson J. M. |загаловак=The French Revolution |месца=Oxford |выдавецтва=Basil Blackwell |год=1959|старонкі= |isbn= |ref=Thompson }}
* {{кніга|аўтар=Vovelle Michel |загаловак=The Fall of the French monarchy 1787-1792 |месца=Cambridge|isbn= 0-521-28916-5 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=1984|ref=Vovelle}}
* {{кніга |аўтар={{нп3|Дэні Вараноф|Woronoff, Denis|fr|Denis Woronoff}}|загаловак=The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799|год=1984 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |месца=Cambridge |isbn= 0-521-28917-3|ref=Woronoff}}

;На рускай мове
* {{кніга|аўтар=[[Міхаіл Абрамавіч Барг|Барг М. А.]], [[Яфім Барысавіч Чарняк|Черняк Е. Б.]]|загаловак=Великие социальные революции XVII—XVIII веков|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|isbn=5-02-008946-x|старонак=258|ref=Барг}}
* {{БРЭ|аўтар=[[Дзмітрый Юр’евіч Бавыкін|Бовыкин Д. Ю.]]|том= 33|старонкі=593—596|год= 2017|ref=Бовыкин|артыкул=Французская революция 18 в.|спасылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў дата=2024-06-15}}
* {{кніга | аўтар= [[Дзмітрый Бавыкін|Дмитрий Бовыкин]], [[Аляксандр Чудзінаў|Александр Чудинов]] |загаловак= Французская революция| спасылка= https://archive.org/details/isbn_9785916719758 | выдавецтва= Альпина нон-фикшн |серыя =|год=2020|месца = М.| адказны = |тыраж= |старонак = 468|isbn= 978-5-91671-975-8|ref= Бовыкин, Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Томас Карлейль|Карлейл Т.]]|загаловак= Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой|месца=М.|выдавецтва=[[Думка (маскоўскае выдавецтва)|Мысль]]|год=1991|старонак=576|серыя=|isbn=5-244-00420-4}}
* {{кніга|аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Кропоткин П. А.]]|загаловак=Великая французская революция 1789-1793|месца=М.|год=1979|ref=Кропоткин}}
* {{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|год=1983|месца=М.|выдавецтва=Наука|ref=Манфред}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак=Французская революция |месца=Ростов|выдавецтва=Феникс|год=1995|старонак=576|ref=Матьез}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак= Как побеждала Великая французская революция|месца=М.|выдавецтва=Книжный дом ЛИБРОКОМ|год=2011|старонак=184|серыя=|isbn=978-5-397-02087-9}}
* {{кніга|аўтар=[[Уладзімір Георгіевіч Равуненкаў|Ревуненков В. Г.]]|загаловак=История Французской революции|месца={{СПб.}}|выдавецтва=Образование—Культура|год=2003|старонак=776|ref=Ревуненков}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Собуль|Собуль А.]]|загаловак=Первая республика, 1792—1804 |месца=М.|выдавецтва=Прогресс|год=1974|старонак=393|ref=Собуль}}
* {{кніга|аўтар=[[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкий Л.]]|загаловак=Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт?|год=1936|ref=Троцкий}}
* {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Віктаравіч Чудзінаў|Чудинов А. В.]]|загаловак=Французская революция: история и мифы|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2007|isbn=5-02-035177-6|старонак=310|ref=Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Ражэ Шарцье|Шартье Р.]]|загаловак=Культурные истоки Французской революции |месца=М.|выдавецтва=Издательство дом «Искусство»|год=2001|isbn=5-85200-160-0|старонак=256|ref=Шартье}}

;Зборнікі дакументаў
* [https://istmat.org/node/28908 Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции] / под ред. Фридлянда. — М.: ОГИЗ — Государственное антирелигиозное издательство, 1933)
* Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). [https://istmat.org/node/27370 Т. 1] [https://istmat.org/node/27372 Т. 2]
* [https://istmat.org/node/28666 Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др.] / Пер. и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича. — М.: Работник просвещения, 1926
* [https://istmat.org/node/31672 Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794] / сост., пер. Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: Издательство Коммунистической академии, 1927
* [https://istmat.org/node/31671 Французская революция в документах, 1789—1794] / сост. Я. М. Захер. — Л.: Прибой, 1926
* [https://istmat.org/node/27367 Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента).] — М.-Л.: Государственное изд-во, МСМXXIV

;На французскай мове
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire critique de la Révolution française|адказны=Furet F., Ozouf M|месца=P.|выдавецтва=[[Flammarion]]|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire historique de la Révolution française|адказны=Soboul, Albert|год=2014|старонак=LXVIII+1133|месца=P.|выдавецтва=[[Quadrige]]|isbn=978-2-13-053605-5|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Histoire et dictionnaire de la Révolution française. 1789—1799|аўтар=[[Жан Цюлар|Tulard J.]], {{iw|Жан-Франсуа Фаяр|Fayard J.-F.|fr|Jean-François Fayard}}, {{iw|Альфрэд Ф’ера|Fierro A.|fr|Alfred Fierro}}|год=2002|старонак=1224|месца=P.|выдавецтва=[[Éditions Robert Laffont]]|isbn=978-2-2210-8850-0|ref=Histoire et dictionnaire}}
* {{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Révolution_française/140733|title=Révolution française (1789-1799)|publisher=— Encyclopédie Larousse en ligne|access-date=2018-01-06|ref=Larousse}}
{{refend}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Французская рэвалюцыя}}
{{Францыя ў тэмах}}
{{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}}
{{Гісторыя Францыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя| ]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Новы час]]</text>
      <sha1>ap8oclyjmch49rbkyvp3ue4wpqfel0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123188</id>
      <parentid>5123187</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паход на Версаль */</comment>
      <origin>5123188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68757" sha1="ohp5q6pl2dp5exam030nvg0aw03kyw9" xml:space="preserve">{{рэвалюцыя}}
'''Вялі́кая францу́зская рэвалю́цыя''' ({{lang-fr|Révolution française}}, даслоўна — ''Французская рэвалюцыя'') — найбуйнейшая трансфармацыя сацыяльнай і палітычнай сістэмы [[Каралеўства Францыя|Францыі]], якая прывяла да знішчэння ў краіне [[Стары парадак|Старога парадку]] ({{lang-fr2|Ancien Régime}}) і абсалютнай манархіі і абвяшчэння [[Першая французская рэспубліка|Першай французскай рэспублікі]] (верасень 1792 года) [[De jure|дэ-юрэ]] свабодных і роўных [[Грамадзянін|грамадзян]] пад лозунгам «[[Свабода, роўнасць, братэрства]]». Пачаткам рэвалюцыі стала [[узяцце Бастыліі]] [[14 ліпеня]] 1789 года, а заканчэннем — [[пераварот 18 брумера]] ([[9 лістапада]]) 1799 года.

== Прычыны рэвалюцыі ==
Прычынамі рэвалюцыі сталі як недзеяздольнасць [[Людовік XVI|улады]], сацыяльна-эканамічныя, палітычныя змены, якія на працягу многіх гадоў назапашваліся ў французскім грамадстве, так і гаспадарчыя і палітычныя бязладдзі, што адбыліся на працягу некалькіх гадоў, якія непасрэдна папярэднічалі 1789 году. Да ліку доўгатэрміновых змен адносяцца няздольнасць каралеўскай улады вырашыць фінансавыя праблемы дзяржавы ў рамках «[[Стары парадак (Францыя)|старога парадку]]», які існаваў напярэдадні рэвалюцыі; нежаданне вышэйшых саслоўяў ([[Дваранства|дваранства]] і [[Духавенства|духавенства]]) мяняць усталяваны парадак, які даваў ім вялікія прывілеі; паступовае станаўленне і абагачэнне трэцяга саслоўя, палітычныя правы якога ўрэшце ўвайшлі ў супярэчнасць з яго эканамічнымі магчымасцямі; распаўсюджванне ідэй [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], якое ставіла пад сумнеў традыцыйныя інстытуты і прывілеі. Непасрэдным штуршком да пачатку рэвалюцыі сталі крызіс урадавых фінансаў, выкліканы ўдзелам Францыі ў падзеях [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]]; неўраджаі і экспарт збожжа і выкліканыя імі голад і сацыяльныя хваляванні; негатыўныя наступствы гандлёвага дагавора з Вялікабрытаніяй (1786), які адкрыў французскі рынак для брытанскіх тавараў{{sfn|Larousse||loc=1. Origines et causes de la Révolution}}{{sfn|Britannica||loc=Origins Of The Revolution}}&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;{{БРЭ|автор=[[Бовыкин, Дмитрий Юрьевич|Д. Ю. Бовыкин]]|статья=Французская revolution 18 в.|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архив дата=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Францыя]] ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] была абсалютнай манархіяй, якая абапіралася на бюракратычную цэнтралізацыю і рэгулярную армію. Сацыяльна-эканамічны і палітычны рэжым, які існаваў у краіне, склаўся ў выніку складаных кампрамісаў, выпрацаваных у ходзе працяглага палітычнага супрацьстаяння і грамадзянскіх войнаў XIV—XVI стст. Адзін з такіх кампрамісаў існаваў паміж каралеўскай уладай і прывілеяванымі саслоўямі — за адмову ад палітычных правоў дзяржаўная ўлада ўсімі магчымымі для сябе сродкамі ахоўвала сацыяльныя прывілеі гэтых двух саслоўяў. Іншы кампраміс існаваў у адносінах да сялянства — на працягу доўгай серыі сялянскіх войнаў XIV—XVI стст. сяляне дамагліся скасавання пераважнай большасці грашовых падаткаў і пераходу да натуральных адносін у сельскай гаспадарцы. Трэці кампраміс існаваў у адносінах да буржуазіі (якая ў той час была сярэднім класам, у інтарэсах якой урад таксама рабіў нямала, захоўваючы шэраг прывілеяў буржуазіі ў адносінах да асноўнай масы насельніцтва (сялянства) і падтрымліваючы існаванне дзясяткаў тысяч дробных прадпрыемстваў, уладальнікі якіх і складалі пласт французскіх буржуа). Аднак рэжым, які склаўся ў выніку гэтых складаных кампрамісаў, не забяспечваў нармальнага развіцця Францыі, якая ў XVIII ст. пачала адставаць ад сваіх суседзяў, перш за ўсё ад Англіі. Акрамя таго, празмерная эксплуатацыя ўсё больш узбройвала супраць манархіі народныя масы, жыццёвыя інтарэсы якіх цалкам ігнараваліся дзяржавай.

Паступова на працягу XVIII ст. у вярхах французскага грамадства выспявала разуменне таго, што стары парадак з яго неразвітасцю рыначных адносін, хаосам у сістэме кіравання, карумпаванай сістэмай продажу дзяржаўных пасад, адсутнасцю выразнага заканадаўства, заблытанай сістэмай падаткаабкладання і архаічнай сістэмай саслоўных прывілеяў трэба рэфармаваць. Акрамя таго, каралеўская ўлада губляла давер у вачах духавенства, дваранства і буржуазіі, сярод якіх замацоўвалася думка, што ўлада караля ёсць [[узурпацыя|узурпацыяй]] у адносінах да правоў саслоўяў і карпарацый (пункт гледжання [[Шарль Луі Мантэск’ё|Мантэск’ё]]) або ў адносінах да правоў народа (пункт гледжання [[Жан-Жак Русо|Русо]]). Дзякуючы дзейнасці асветнікаў, з якіх асабліва важныя [[фізіякраты]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедысты]], у галовах адукаванай часткі французскага грамадства адбыўся пераварот. Нарэшце, пры [[Людовік XV|Людовіку XV]] і ў яшчэ большай ступені пры [[Людовік XVI|Людовіку XVI]] былі пачаты ліберальныя рэформы ў палітычнай і эканамічнай галінах.

== Абсалютная манархія ==
[[Файл:Luis XVI (Callet).jpg|міні|[[Людовік XVI]] у святарскім касцюме з рэгаліямі і крыжам [[Ордэн Святога Духа|ордэна Святога Духа]] працы [[Антуан-Франсуа Кале|Антуана-Франсуа Кале]], 1781 год]]
=== Перадрэвалюцыйны крызіс ===
У 1787 годзе быў неўраджай [[Шоўк|шаўковых]] коканаў. Гэта пацягнула за сабой скарачэнне ліёнскай шоўкаткацкай вытворчасці. У канцы 1788 года толькі ў Ліёне налічвалася 20—25 тыс. беспрацоўных. Ад моцнага граду ў ліпені 1788 года пацярпеў ураджай зерневых у многіх правінцыях. Вельмі суровая зіма 1788/89 гадоў загубіла многія вінаграднікі і частку ўраджаю. Цэны на прадукты падняліся. Забеспячэнне рынкаў хлебам і іншымі прадуктамі рэзка пагоршылася. Да ўсяго пачаўся прамысловы крызіс, штуршком да якога паслужыў англа-французскі гандлёвы дагавор 1786 года. Па гэтым дагаворы абодва бакі значна панізілі мытныя пошліны. Дагавор апынуўся забойным для французскай вытворчасці, якая не магла вытрымаць канкурэнцыі больш танных англійскіх тавараў, што хлынулі ў Францыю{{sfn|Ревуненков|2003|с=59—60}}{{sfn|Doyle|2002|p=87}}. Тысячы французскіх прадпрыемстваў разарыліся. Рэзка вырасла беспрацоўе.

Перадрэвалюцыйны крызіс вядзе свой пачатак ад удзелу Францыі ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|амерыканскай вайне за незалежнасць]]. Паўстанне англійскіх калоній можна разглядаць як адну з непасрэдных прычын Французскай рэвалюцыі, і таму, што ідэі правоў чалавека знайшлі моцны водгук у Францыі і супадалі з ідэямі [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]], і праз тое, што Людовік XVI атрымаў свае фінансы ў вельмі дрэнным стане. Міністр фінансаў [[Жак Некер|Некер]] фінансаваў вайну з дапамогай пазык, але з цягам часу і гэта стала немагчымым. Пасля заключэння міру ў 1783 годзе дэфіцыт каралеўскай казны складаў больш за 20 працэнтаў. У 1788 годзе выдаткі складалі 629 млн [[Ліўр|ліўраў]], у той час як падаткі прыносілі толькі 503 млн. Падняць традыцыйныя падаткі, якія ў асноўным плацілі сяляне, ва ўмовах эканамічнага спаду 80-х было немагчыма. Сучаснікі вінавацілі двор у марнатраўстве. Грамадская думка ўсіх саслоўяў аднагалосна лічыла, што зацвярджэнне падаткаў павінна быць прэрагатывай Генеральных штатаў і выбарных прадстаўнікоў&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The Coming of The French Revolution|месца= Princeton |выдавецтва=Princeton University Press|год=1989|isbn=0-691-00751-9 |старонкі=22—23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Charles Alexandre de Calonne.jpg|міні|180пкс|злева|[[Шарль Аляксандр дэ Калон|Шарль Аляксандр дэ Калон]]]]
Некаторы час пераемнік Некера [[Шарль Аляксандр дэ Калон|Калон]] па-ранейшаму працягваў практыку пазык. Калі ж крыніцы пазык пачалі вычарпацца, 20 жніўня 1786 года Калон паведаміў каралю, што рэформа фінансаў неабходная{{sfn|Furet|1996|p=40}}. Для пакрыцця дэфіцыту ({{lang-fr|Precis d'un plan d'amelioration des finances}}) прапаноўвалася замяніць дваццаціну, якую плаціла фактычна толькі трэцяе саслоўе, новым пазямельным падаткам, які распаўсюджваўся б на ўсе землі ў каралеўстве, у тым ліку і на землі дваранства і духавенства. Для пераадолення крызісу трэба было, каб падаткі плацілі ўсе&lt;ref name=&quot;Lefebvre, 1989&quot; /&gt;. Для ажыўлення гандлю прапаноўвалася ўвесці свабоду хлебнага гандлю і скасаваць унутраныя мытныя пошліны. Калон вяртаўся таксама да планаў [[Ан Рабер Жак Цюрго|Цюрго]] і Некера адносна мясцовага самакіравання. Прапаноўвалася стварыць акруговыя, правінцыйныя і абшчынныя сходы, у якіх удзельнічалі б усе ўласнікі з гадавым даходам не менш за 600 ліўраў{{sfn|Vovelle|1984|p=76}}.

Разумеючы, што падобная праграма не знойдзе падтрымкі з боку парламентаў, Калон параіў каралю склікаць [[Сход натабляў|сход натабляў]], з якіх кожны персанальна запрашаўся каралём і на лаяльнасць якіх можна было разлічваць. Такім чынам урад звяртаўся да арыстакратыі — выратаваць фінансы манархіі і асновы старога рэжыму, выратаваць большасць сваіх прывілеяў, ахвяраваўшы толькі часткай{{sfn|Vovelle|1984|p=77}}. Але ў той жа час гэта было першай саступкай абсалютызму: кароль раіўся са сваёй арыстакратыяй, а не паведамляў ёй пра сваю волю{{sfn|Lefebvre|1962|p=99}}.

=== Арыстакратычная фронда ===
[[Натаблі]] сабраліся ў Версалі 22 лютага 1787 года. Сярод іх былі прынцы крыві, [[герцаг]]і, [[маршал]]ы, [[епіскап]]ы і [[архіепіскап]]ы, прэзідэнты парламентаў, інтэнданты, дэпутаты правінцыйных штатаў, мэры галоўных гарадоў — усяго 144 асобы. Адлюстроўваючы пераважнае меркаванне прывілеяваных саслоўяў, натаблі выказалі сваё абурэнне прапановамі рэформы абраць правінцыйныя асамблеі без саслоўнага адрознення, а таксама нападкамі на правы духавенства. Як і варта было чакаць, яны асудзілі прамы пазямельны падатак і запатрабавалі ў першую чаргу вывучыць даклад казначэйства. Уражаныя дакладам пра стан фінансаў, яны абвясцілі самога Калона галоўным вінаватым у дэфіцыце. У выніку Людовіку XVI прыйшлося даць адстаўку Калону 8 красавіка 1787 года{{sfn|Матьез|1995|с=43—44}}{{sfn|Ревуненков|2003|с=61—62}}.

[[Файл:Étienne Charles de Loménie de Brienne.PNG|міні|140пкс|справа|[[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]]]]
Пераемнікам Калона з рэкамендацыі каралевы [[Марыя-Антуанета|Марыі Антуанеты]] быў прызначаны [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыен]], якому натаблі далі пазыку ў 67 млн ліўраў, што дазволіла заткнуць некаторыя дзіркі ў бюджэце. Але зацвердзіць пазямельны падатак, які падаў бы на ўсе саслоўі, натаблі адмовіліся, спаслаўшыся на сваю неправамоцнасць. Гэта азначала, што яны адсылалі караля да Генеральных штатаў, якія не склікаліся з 1614 года. Ламені дэ Брыен быў вымушаны праводзіць палітыку, намечаную яго папярэднікам. Адзін за адным з’яўляюцца [[эдыкт]]ы караля пра свабоду хлебнага гандлю, пра замену дарожнай паншчыны грашовым падаткам, пра гербавы і іншыя зборы, пра вяртанне грамадзянскіх правоў [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], пра стварэнне правінцыйных сходаў, у якіх трэцяе саслоўе мела прадстаўніцтва, роўнае прадстаўніцтву двух прывілеяваных саслоўяў, разам узятых, нарэшце, пра пазямельны падатак, які падае на ўсе саслоўі. Але Парыжскі і іншыя парламенты адмаўляюцца рэгістраваць гэтыя эдыкты. 6 жніўня 1787 года ладзіцца пасяджэнне з прысутнасцю караля ({{lang-fr|Lit de justice}}), і спрэчныя эдыкты ўносяцца ў кнігі Парыжскага парламента. Але на іншы дзень парламент скасоўвае як незаконныя пастановы, прынятыя напярэдадні загадам караля. Кароль высылае Парыжскі парламент у [[Труа]], але гэта выклікае такую буру пратэстаў, што Людовік XVI неўзабаве амністуе непакорны парламент, які цяпер таксама патрабуе склікання Генеральных штатаў{{sfn|Ревуненков|2003|с=62}}.

Рух за аднаўленне правоў парламентаў, пачаты судовай арыстакратыяй, усё больш перарастаў у рух за скліканне Генеральных штатаў. Прывілеяваныя саслоўі клапаціліся цяпер толькі пра тое, каб Генеральныя штаты былі скліканы ў старых формах, і трэцяе саслоўе атрымала толькі адну трэць месцаў і каб галасаванне праводзілася пасаслоўна. Гэта давала большасць прывілеяваным саслоўям у Генеральных штатах і права дыктаваць сваю палітычную волю каралю на руінах абсалютызму. Многія гісторыкі называюць гэты перыяд «арыстакратычнай рэвалюцыяй», і канфлікт арыстакратыі з манархіяй з з’яўленнем на сцэне трэцяга саслоўя становіцца агульнанацыянальным{{sfn|Soboul|1975|p=108—109}}.

=== Скліканне Генеральных штатаў ===
{{Асноўны артыкул|Генеральныя штаты 1789 года}}
[[Файл:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|140пкс|міні|[[Жак Некер]]]]
У канцы жніўня 1788 года міністэрства [[Эцьен Шарль дэ Ламені дэ Брыен|Ламені дэ Брыена]] атрымала адстаўку, і да ўлады зноў быў пакліканы [[Жак Некер|Некер]] (з тытулам генеральнага дырэктара фінансаў). Некер зноў стаў рэгуляваць хлебны гандаль. Ён забараніў экспарт хлеба і загадаў закупляць хлеб за мяжой. Аднавілі таксама абавязацельства прадаваць збожжа і муку толькі на рынках. Мясцовым уладам было дазволена праводзіць улік збожжа і мукі і прымушаць уладальнікаў вывозіць свае запасы на рынкі. Але спыніць рост цэн на хлеб і іншыя прадукты Некеру не ўдалося. Каралеўскі рэгламент 24 студзеня 1789 года пастанавіў склікаць Генеральныя штаты і ўказваў мэтай будучага сходу «ўстанаўленне пастаяннага і нязменнага парадку ва ўсіх частках кіравання, якія тычацца шчасця падданых і дабрабыту каралеўства, найхутчэйшае па магчымасці лячэнне хвароб дзяржавы і знішчэнне ўсялякіх злоўжыванняў». Выбарчае права было дадзена ўсім французам мужчынскага полу, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту, мелі пастаяннае месца жыхарства і былі занесены ў спісы падаткаплацельшчыкаў. Выбары былі двухступеньчатыя (а часам трохступеньчатыя), гэта значыць спачатку выбіраліся прадстаўнікі насельніцтва (выбаршчыкі), якія і вызначалі дэпутатаў сходу{{sfn|Soboul|1975|p=125}}.

Пры гэтым кароль выказваў жаданне, каб «і на крайніх межах яго каралеўства, і ў найменш вядомых паселішчах за кожным была забяспечана магчымасць давесці да яго ведама свае жаданні і свае скаргі». Гэтыя наказы ({{lang-fr|cahiers de doleances}}), «спіс скаргаў», адлюстравалі настроі і патрабаванні розных груп насельніцтва. Наказы ад трэцяга саслоўя патрабавалі, каб усе без выключэння дваранскія і царкоўныя землі абкладаліся падаткам у тым жа памеры, як і землі непрывілеяваных, патрабавалі не толькі перыядычнага склікання Генеральных штатаў, але і таго, каб яны прадстаўлялі не саслоўі, а нацыю і каб міністры былі адказныя перад нацыяй, прадстаўленай у Генеральных штатах. Сялянскія наказы патрабавалі знішчэння ўсіх феадальных правоў сеньёраў, усіх феадальных плацяжоў, дзесяціны, выключнага для дваран права палявання, рыбнага лоўлі, вяртання захопленых сеньёрамі абшчынных зямель. Буржуазія патрабавала скасавання ўсіх абмежаванняў гандлю і прамысловасці. Усе наказы асуджалі судовае самавольства ({{lang-fr|lettres de cachet}}), патрабавалі суда прысяжных, свабоды слова і друку{{sfn|Soboul|1975|p=126—127}}.

[[Файл:Emmanuel Joseph Sieyès - crop.jpg|злева|міні|140пкс|[[Эмануэль-Жазеф Сіес]]]]
Выбары ў Генеральныя штаты выклікалі небывалы ўздым палітычнай актыўнасці і суправаджаліся выданнем шматлікіх брашур і памфлетаў, аўтары якіх выкладалі свае погляды на праблемы дня і фармулявалі самыя розныя сацыяльна-эканамічныя і палітычныя патрабаванні. Вялікі поспех мела брашура абата [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіеса]] «Што такое трэцяе саслоўе?». Аўтар яе даказваў, што толькі трэцяе саслоўе складае нацыю, а прывілеяваныя — чужыя нацыі, цяжар, які ляжыць на нацыі. Менавіта ў гэтай брашуры быў сфармуляваны знакаміты афарызм: «Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль у палітычных адносінах? Нічым. Чаго яно патрабуе? Стаць чымсьці». Цэнтрам апазіцыі або «патрыятычнай партыі» стаў Камітэт трыццаці, які ўзнік у Парыжы. Ён уключаў у сябе героя Вайны за незалежнасць Амерыкі маркіза [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаета]], абата Сіеса, епіскапа [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейрана]], графа [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]], радцы Парламента [[Адрыен Дзюпор|Дзюпора]]. Камітэт разгарнуў актыўную агітацыю ў падтрымку патрабавання падвоіць прадстаўніцтва трэцяга саслоўя і ўвесці пагалоўнае ({{lang-fr| par tête}}) галасаванне дэпутатаў{{sfn|Furet|1996|p=45—51}}.

Пытанне пра парадак працы Штатаў выклікала вострыя рознагалоссі. Генеральныя штаты склікаліся ў апошні раз у 1614 годзе. Тады, традыцыйна, усе саслоўі мелі роўнае прадстаўніцтва, а галасаванне праходзіла па саслоўях ({{lang-fr| par ordre}}): адзін голас мела духавенства, адзін — дваранства і адзін — трэцяе саслоўе. У той жа час правінцыйныя асамблеі, створаныя Ламені дэ Брыенам у 1787 годзе, мелі падвойнае прадстаўніцтва трэцяга саслоўя. У гэтым быў зацікаўлены Некер, які разумеў, што яму патрэбна больш шырокая апора ў правядзенні неабходных рэформаў і пераадоленні апазіцыі прывілеяваных саслоўяў. 27 снежня 1788 года было абвешчана, што трэцяе саслоўе ў Генеральных штатах атрымае падвойнае прадстаўніцтва. Пытанне ж пра парадак галасавання засталося нявырашаным{{sfn|Lefebvre|1962|p=103—105}}.

=== Абвяшчэнне Нацыянальнага сходу ===
[[Файл:Couder Stati generali.jpg|міні|280пкс|[[Агюст Кудэр]]. Адкрыццё [[Генеральныя штаты (Францыя)|Генеральных штатаў]]]]
5 траўня 1789 года ў зале палаца «Малыя забавы» ({{lang-fr|Menus plaisirs}}) [[Версаль (палаца-паркавы комплекс)|Версаля]] адбылося ўрачыстае адкрыццё Генеральных штатаў. Дэпутаты былі размешчаны пасаслоўна: справа ад крэсла караля сядзела духавенства, злева — дваранства, насупраць — трэцяе саслоўе. Пасяджэнне адкрыў кароль, які перасцярог дэпутатаў ад «небяспечных новаўвядзенняў» ({{lang-fr|innovations dangereuses}}) і даў зразумець, што бачыць задачу Генеральных штатаў толькі ў тым, каб знайсці сродкі для папаўнення дзяржаўнай казны. Між тым краіна чакала ад Генеральных штатаў рэформаў. Канфлікт паміж саслоўямі ў Генеральных штатах пачаўся ўжо 6 траўня, калі дэпутаты духавенства і дваранства сабраліся на асобныя пасяджэнні, каб прыступіць да праверкі паўнамоцтваў дэпутатаў. Дэпутаты трэцяга саслоўя адмовіліся канстытуявацца ў асаблівую палату і запрасілі дэпутатаў ад духавенства і дваранства да сумеснай праверкі паўнамоцтваў. Пачаліся доўгія перагаворы паміж саслоўямі{{sfn|Soboul|1975|p=130}}.

4 чэрвеня памёр ад сухотаў сямігадовы спадчыннік прастола [[Людовік Жазеф (дафін Францыі)|Людовік Жазеф]], кароль у сувязі з гэтым крыху выпусціў з-пад кантролю тое, што адбывалася ў Версалі.

Урэшце ў шэрагах дэпутатаў, спачатку ад духавенства, а потым і ад дваранства, намеціўся раскол. 10 чэрвеня абат [[Эмануэль-Жазеф Сіес|Сіес]] прапанаваў звярнуцца да прывілеяваных саслоўяў з апошнім запрашэннем, і 12 чэрвеня пачалася пераклічка дэпутатаў усіх трох саслоўяў па бальяжных спісах. У наступныя дні да дэпутатаў трэцяга саслоўя далучылася каля 20 дэпутатаў ад духавенства і 17 чэрвеня большасць у 490 галасоў супраць 90 абвясціла сябе Нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale}}). Праз два дні дэпутаты ад духавенства пасля бурных дэбатаў пастанавілі далучыцца да трэцяга саслоўя. Людовік XVI і яго атачэнне былі вельмі незадаволеныя, і кароль распарадзіўся закрыць залу «Малых забаў» з падставай рамонту{{sfn|Furet|1996|p=63}}.
[[Файл:Serment du Jeu de Paume - Jacques-Louis David.jpg|міні|злева|240пкс|[[Жак-Луі Давід]]. [[Клятва ў зале для гульні ў мяч]]]]
Раніцай 20 чэрвеня дэпутаты трэцяга саслоўя пабачылі залу пасяджэнняў замкнёнай. Лічыцца, што прычынай магла быць жалоба аб спадчынніку прастола. Тады дэпутаты сабраліся ў Зале для гульні ў мяч ({{lang-fr|Jeu de paume}}) і паводле прапановы [[Жан Жазеф Мунье|Мунье]] далі клятву не расхадзіцца да таго часу, пакуль не выпрацуюць канстытуцыю. 23 чэрвеня ў зале «Малых забаў» для Генеральных штатаў было арганізавана «каралеўскае пасяджэнне» ({{lang-fr|Lit de justice}}). Дэпутаты былі рассаджаны пасаслоўна, як і 5 траўня. Версаль быў напоўнены войскамі. Кароль абвясціў, што скасоўвае пастановы, прынятыя 17 чэрвеня і не дапусціць ні абмежавання сваёй улады, ні парушэння традыцыйных правоў дваранства і духавенства, і загадаў дэпутатам разысціся{{sfn|Vovelle|1984|p=102}}.

Упэўнены ў тым, што яго загады будуць неадкладна выкананы, кароль сышоў. Разам з ім сышла большая частка духавенства і амаль усе дваране. Але дэпутаты трэцяга саслоўя засталіся сядзець на сваіх месцах. Калі майстар цырымоніі нагадаў старшыні [[Жан Сільвен Баі|Баі]] пра загад караля, Баі адказаў: «Нацыі, якая сабралася, не загадваюць». Пасля падняўся [[Анарэ дэ Мірабо|Мірабо]] і прамовіў: «Ідзіце і скажыце вашаму гаспадару, што мы тут з волі народа і пакінем нашы месцы, толькі саступаючы сіле штыхоў!». Кароль загадаў лейб-гвардыі разагнаць дэпутатаў, але калі гвардзейцы паспрабавалі ўвайсці ў залу «Малых забаў», іх спыніла група дваран, якія засталіся, на чале з [[Жыльбер дэ Лафает|Лафаетам]]. На гэтым жа пасяджэнні паводле прапановы Мірабо асамблея абвясціла пра недатыкальнасць членаў Нацыянальнага сходу і пра крымінальную адказнасць за парушэнне гэтай недатыкальнасці{{sfn|Ревуненков|2003|с=69—70}}.
[[Файл:Boze - Honoré de Mirabeau.jpg|міні|140пкс|[[Анарэ дэ Мірабо]]]]
На іншы дзень большасць духавенства, а яшчэ праз дзень 47 дэпутатаў ад дваран далучыліся да Нацыянальнага сходу. А 27 чэрвеня кароль загадаў далучыцца астатнім дэпутатам ад дваранства і духавенства. Так здзейснілася пераўтварэнне Генеральных штатаў у [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Нацыянальны сход]], які 9 ліпеня абвясціў сябе Устаноўчым нацыянальным сходам ({{lang-fr|Assemblee nationale constituante}}) у знак таго, што лічыць сваёй галоўнай задачай выпрацоўку канстытуцыі. У гэты ж дзень ён заслухаў Мунье пра асновы будучай канстытуцыі, а 11 ліпеня Лафает прадставіў праект Дэкларацыі правоў чалавека, якая мусіла папярэднічаць канстытуцыі{{sfn|Lefebvre|1962|p=114}}.

Але становішча Сходу было не трывалым. Кароль і яго атачэнне не хацелі змірыцца з паражэннем і рыхтаваліся да разгону Сходу. 26 чэрвеня кароль аддаў загад пра канцэнтрацыю ў Парыжы і яго наваколлях арміі ў 20 000, пераважна наёмных нямецкіх і швейцарскіх палкоў. Войскі размясціліся ў [[Сен-Дэні]], [[Сен-Клу]], [[Сеўр]]ы і на [[Марсава поле (Парыж)|Марсавым полі]]. Прыбыццё войскаў адразу ж абвастрыла атмасферу ў Парыжы. У садзе [[Пале-Раяль|Пале-Раяля]] стыхійна ўзніклі мітынгі, на якіх гучалі заклікі аказаць адпор «замежным наймітам». 8 ліпеня Нацыянальны сход звярнуўся да караля, просячы яго адклікаць войскі з Парыжа. Кароль адказаў, што выклікаў войскі для аховы Сходу, але калі прысутнасць войскаў у Парыжы непакоіць Сход, то ён гатовы перанесці месца яго пасяджэнняў у [[Нуаён]] або [[Суасон]]. Гэта паказвала, што кароль рыхтуе разгон Сходу{{sfn|Hampson|1988|p=67}}.

11 ліпеня Людовік XVI даў адстаўку Некеру і пераўтварыў міністэрства, паставіўшы на чале яго барона [[Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль|Брэтэйля]], які прапаноўваў прыняць самыя крайнія меры супраць Парыжа. «Калі трэба будзе спаліць Парыж, мы спалім Парыж», — казаў ён. Пасаду ваеннага міністра ў новым кабінеце заняў маршал [[Віктор Франсуа дэ Бральі|Бральі]]. Гэта было міністэрства дзяржаўнага перавароту. Здавалася, справа Нацыянальнага сходу пацярпела паражэнне{{sfn|Lefebvre|1962|p= 115}}.

Яна была выратавана агульнанацыянальнай рэвалюцыяй.

=== Узяцце Бастыліі ===
{{Асноўны артыкул|Узяцце Бастыліі}}
[[Файл:Charles Thévenin, The Storming of the Bastille on 14 July 1789, ca. 1793.jpg|міні|240пкс|Ш. Тэвенен. Штурм Бастыліі]]
Адстаўка Некера выклікала неадкладную рэакцыю. Перамяшчэнні ўрадавых войскаў пацвярджалі падазрэнні «арыстакратычнай змовы», а ў людзей заможных адстаўка выклікала паніку, бо менавіта ў ім яны бачылі чалавека, здольнага прадухіліць банкруцтва дзяржавы{{sfn|Vovelle|1984|p=103}}.

Парыж даведаўся пра адстаўку пасля поўдня 12 ліпеня. Быў нядзельны дзень. Натоўпы народа высыпалі на вуліцы. Бюсты Некера неслі па ўсім горадзе. У [[Пале-Раяль|Пале-Раялі]] малады адвакат [[Каміль Дэмулен|Каміль Дэмулен]] кінуў кліч: «Да зброі!». Неўзабаве гэты кліч грымеў паўсюль. [[Французская гвардыя]], сярод якіх былі будучыя генералы рэспублікі [[Франсуа Жазеф Лефеўр|Лефеўр]], [[П’ер-Агюстэн Гюлен|Гюлен]], [[Жакоб Жоб Элі|Элі]], [[Лазар Гош]], амаль цалкам перайшла на бок Устаноўчага нацыянальнага сходу. Пачаліся сутычкі з войскамі. Драгуны нямецкага палка ({{lang-fr|Royal-Allemand}}) атакавалі натоўп каля сада Цюільры, але адступілі пад градам камянёў. [[П’ер Віктор дэ Безенваль|Барон дэ Безенваль]], камендант Парыжа, загадаў урадавым войскам адступіць з горада на [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]]{{sfn|Thompson|1959|p=55}}.

На іншы дзень, 13 ліпеня, паўстанне яшчэ больш разраслося. З раніцы гудзеў набат. Каля 8 гадзін раніцы ў ратушы ({{lang-fr|Hôtel de ville}}) сабраліся парыжскія выбаршчыкі. Быў створаны новы орган муніцыпальнай улады — Пастаянны камітэт з мэтай узначаліць і адначасова кантраляваць рух. На першым жа пасяджэнні прымаецца рашэнне пра стварэнне ў Парыжы «грамадзянскай міліцыі». Гэта было нараджэнне [[Парыжская камуна (1789—1794)|парыжскай рэвалюцыйнай Камуны]] і [[Нацыянальная гвардыя|Нацыянальнай гвардыі]]{{sfn|Furet|1996|p=67}}.

Паўстанцы чакалі атакі з боку ўрадавых войскаў. Пачалі ўзводзіць барыкады, але не было дастаткова ўзбраення для іх абароны. Па ўсім горадзе пачаўся пошук зброі. Людзі ўрываліся ў зброевыя крамы, захопліваючы там усё, што маглі знайсці. Раніцай 14 ліпеня натоўп захапіў 32 тысячы стрэльбаў і гарматы ў [[Дом інвалідаў|Доме інвалідаў]], але пораху было недастаткова. Тады накіраваліся да [[Бастылія|Бастыліі]]. Гэтая крэпасць-турма сімвалізавала ў грамадскай свядомасці рэпрэсіўную моц дзяржавы. Насамрэч жа там было сем вязняў і крыху больш за сотню салдат гарнізона, у асноўным інвалідаў (тады так называлі ветэранаў). Пасля некалькіх гадзін аблогі камендант дэ Ланэ капітуляваў. Гарнізон страціў толькі аднаго чалавека забітым, а парыжане 98 забітымі і 73 параненымі. Пасля капітуляцыі сямёра з гарнізона, уключаючы самога каменданта, былі разарваны натоўпам{{sfn|Hampson|1988|p=74}}.

== Канстытуцыйная манархія ==
{{Асноўны артыкул|Французская канстытуцыйная манархія}}

=== Муніцыпальная і сялянская рэвалюцыі ===
{{галоўная|Ноч 4 жніўня 1789 года}}
[[Файл:Declaration of Human Rights.jpg|міні|[[Дэкларацыя правоў чалавека і грамадзяніна]]]]
Кароль вымушаны быў прызнаць існаванне Устаноўчага сходу. Двойчы звольнены Некер быў зноў вернуты да ўлады, а 17 ліпеня Людовік XVI у суправаджэнні дэлегацыі Нацыянальнага сходу прыбыў у Парыж і прыняў з рук мэра [[Жан Сільвен Баі|Баі]] трохкаляровую какарду, якая сімвалізавала перамогу рэвалюцыі і далучэнне да яе караля (чырвоны і сіні — колеры парыжскага герба, белы — колер каралеўскага сцяга). Трохкаляровую какарду ў абарачэнне ўвёў [[Жыльбер дэ Лафает|Лафает]]. Пачалася першая хваля эміграцыі; непрымірыма настроеная вышэйшая арыстакратыя пачала пакідаць Францыю, уключаючы брата караля, [[Карл X Бурбон|графа д’Артуа]]{{sfn|Ревуненков|2003|с=78—79}}.

Яшчэ да адстаўкі Некера мноства гарадоў пасылалі адрасы ў падтрымку Нацыянальнага сходу — да сарака перад 14 ліпеня. Пачалася «муніцыпальная рэвалюцыя», якая паскорылася пасля адстаўкі Некера і ахапіла ўсю краіну пасля 14 ліпеня. [[Бардо (горад)|Бардо]], [[Кан]], [[Анжэ]], [[Ам’ен]], [[Вернон]], [[Дыжон]], [[Ліён]] і многія іншыя гарады былі ахоплены паўстаннямі. Інтэнданты, губернатары, ваенныя каменданты на месцах альбо ўцякалі, альбо страцілі сапраўдную ўладу. Паводле прыкладу Парыжа пачалі ўтварацца камуны і нацыянальная гвардыя. Гарадскія камуны пачалі фарміраваць федэральныя аб’яднанні. На працягу некалькіх тыдняў каралеўскі ўрад страціў усякую ўладу над краінай, правінцыі прызнавалі цяпер толькі Нацыянальны сход{{sfn|Hampson|1988|p=89}}.

Эканамічны крызіс і голад прывялі да з’яўлення ў сельскай мясцовасці мноства валацуг, бяздомных і марадзёрскіх бандаў. Надзеі сялян на палягчэнне падаткаў, выказаныя яшчэ ў наказах, чуткі пра «арыстакратычную змову», набліжэнне збору новага ўраджаю — усё гэта спарадзіла страхі ў вёсцы. У другой палове ліпеня выбухнуў «[[Вялікі страх]]» ({{lang-fr|Grande peur}}), які выклікаў ланцуговую рэакцыю па ўсёй краіне{{sfn|Lefebvre|1963|p=128}}. Узбуджаныя сяляне аб’ядноўваліся і ўзбройваліся, каб абараніць свой ураджай ад бадзяжных бандаў, нібыта нанятых арыстакратамі; палілі замкі сеньёраў і знішчалі дакументы аб землеўладанні&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|спасылка=https://archive.org/details/libgen_00156525|месца={{М.}}|выдавецтва=[[Навука (выдавецтва)|Наука]]|старонак=431|год=1983|старонкі=[https://archive.org/details/libgen_00156525/page/n71 70]}}&lt;/ref&gt;.

Падчас пасяджэння «[[Ноч 4 жніўня 1789 года|ночы цудаў]]» ({{lang-fr|La Nuit des Miracles}}) 4 жніўня і дэкрэтамі 4—11 жніўня [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Устаноўчы сход]] адказаў на рэвалюцыю сялян і скасаваў асабістыя феадальныя павіннасці, сеньярыяльныя суды, царкоўную дзесяціну, прывілеі асобных правінцый, гарадоў і карапарацый і абвясціў [[Роўнасць перад законам|роўнасць усіх перад законам]] у выплаце дзяржаўных падаткаў і ў праве займаць грамадзянскія, ваенныя і царкоўныя пасады. Але абвясціў пры гэтым пра ліквідацыю толькі «ўскосных» павіннасцей (т. зв. баналітэтаў): пакідаліся «рэальныя» павіннасці сялян, у прыватнасці, пазямельны і падушны падаткі{{sfn|Vovelle|1984|p=112—114}}.

26 жніўня 1789 года Устаноўчы сход прыняў «[[Дэкларацыя правоў чалавека і грамадзяніна|Дэкларацыю правоў чалавека і грамадзяніна]]» — адзін з першых дакументаў дэмакратычнага канстытуцыяналізму. «Старому рэжыму», заснаванаму на саслоўных прывілеях і самаўпраўстве ўлад, былі супрацьпастаўлены роўнасць усіх перад законам, неадчужальнасць «натуральных» правоў чалавека, народны суверэнітэт, свабода поглядаў, прынцып «дазволена ўсё, што не забаронена законам» і іншыя дэмакратычныя ўстаноўкі рэвалюцыйнага асветніцтва, якія сталі адгэтуль патрабаваннямі права і дзеючага заканадаўства. Артыкул 1-ы Дэкларацыі абвяшчаў: «''Людзі нараджаюцца і застаюцца свабоднымі і роўнымі ў правах''». У артыкуле 2-м гарантаваліся «''натуральныя і неад’емныя правы чалавека''», пад якімі меліся «''свабода, уласнасць, бяспека і супраціў прыгнёту''». Крыніцай вярхоўнай улады (суверэнітэту) абвяшчалася «нацыя», а закон — выражэннем «усеагульнай волі»{{sfn|Ревуненков|2003|с=88—89}}.

=== Паход на Версаль ===
{{Асноўны артыкул|Паход на Версаль}}
[[Файл:A Versailles, à Versailles 5 octobre 1789 - Restoration.jpg|міні|злева|300пкс|Рэвалюцыйна настроеныя парыжанкі ідуць на [[Версаль]]]]
Людовік XVI адмовіўся санкцыянаваць Дэкларацыю і дэкрэты 4—11 жніўня. У Парыжы абстаноўка была напружанай. Ураджай у 1789 годзе быў добры, але падвоз хлеба ў Парыж не павялічыўся. Каля булачных выстройваліся доўгія чэргі{{sfn|Rude|1991|p=57}}.

У той жа час у [[Версаль]] сцякаліся афіцэры, дваране, кавалеры [[Ордэн Святога Людовіка|ордэна Святога Людовіка]]. 1 кастрычніка [[лейб-гвардыя]] караля зладзіла банкет у гонар новапрыбылага Фландрскага палка. Удзельнікі банкету, узбуджаныя віном і музыкай, захоплена крычалі: «Няхай жыве кароль!». Спачатку лейб-гвардзейцы, а пасля і іншыя афіцэры сарвалі з сябе трохкаляровыя какарды і тапталі іх нагамі, прымацоўваючы белыя і чорныя какарды караля і каралевы. У Парыжы гэта выклікала новы выбух страху «арыстакратычнай змовы» і патрабаванняў перамясціць караля ў Парыж{{sfn|Furet|1996|p=79}}.

Раніцай 5 кастрычніка велізарныя натоўпы жанчын, якія дарэмна прастаялі ўсю ноч у чэргах каля булачных, запоўнілі [[Плошча Гатэль-дэ-Віль|Грэўскую плошчу]] і акружылі ратушу ({{lang-fr|Hôtel-de-Ville}}). Многія лічылі, што з харчаваннем стане лепш, калі кароль будзе знаходзіцца ў Парыжы. Раздаваліся крыкі: «Хлеба! На Версаль!». Пасля ўдарылі ў набат. Каля поўдня 6—7 тыс. чалавек, пераважна жанчын, са стрэльбамі, пікамі, пісталетамі і дзвюма гарматамі рушылі на Версаль. Праз некалькі гадзін, рашэннем Камуны, Лафает павёў у Версаль Нацыянальную гвардыю{{sfn|Soboul|1975|p=156}}.

Каля 11 вечара кароль паведаміў пра сваю згоду зацвердзіць Дэкларацыю правоў і іншыя дэкрэты. Аднак ноччу натоўп уварваўся ў палац, забіўшы двух гвардзейцаў караля. Толькі ўмяшанне Лафаета прадухіліла далейшае праліццё крыві. Па парадзе Лафаета кароль выйшаў на балкон разам з каралевай і дафінам. Народ сустрэў яго крыкамі: «Караля ў Парыж! Караля ў Парыж!»{{sfn|Hampson|1988|p=89}}.

6 кастрычніка з Версаля ў Парыж накіравалася характэрная працэсія. Наперадзе ішла Нацыянальная гвардыя; на штыках у гвардзейцаў было ўторкнута па хлебе. За імі ішлі жанчыны, адны седзячы на гарматах, іншыя ў карэтах, трэцяя пешшу і, нарэшце, карэта з каралеўскай сям’ёй. Жанчыны танчылі і спявалі: «Мы вязём пекара, пекаршу і маленькага пекаронка!». За каралеўскай сям’ёй у Парыж перабраўся і Нацыянальны сход{{sfn|Ревуненков|2003|с=95—96}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
; на англійскай мове
* {{cite book|last=Ливси|first=Джеймс|title=Создание демократии во Французской революции|url=https://archive.org/details/makingdemocracyi0000live|year=2001|publisher=Издательство Гарвардского университета|isbn=978-0-674-00624-9}}
* {{cite journal|last=Шлапентох|first=Дмитрий|title=Проблема самоидентификации: русская интеллектуальная мысль в контексте Французской революции|journal=Европейские исследования|year=1996|volume=26|issue=1|pages=061–76|doi=10.1177/004724419602600104|ref=Шлапентох| issn = 0047-2441}}
* {{cite book|last=Десан|first=Сюзанна|title=Французская революция в глобальной перспективе|year=2013|publisher=Издательство Корнельского университета|isbn=978-0801450969}}
* {{cite book|last=Фехер|first=Ференц|title=Французская революция и рождение современности|year=1990|edition=1992|publisher=Издательство Калифорнийского университета|isbn=978-0520071209}}
* {{кніга|аўтар=Ballard R.|загаловак=A New Dictionary of the French Revolution|спасылка=https://books.google.ru/books?id=ZSP5DQNOztUC|месца=L.|выдавецтва=[[I.B. Tauris]]|год=2012|старонак=422|isbn=978-1-848-85465-9|ref=Ballard}}
* {{кніга|аўтар=Bouloiseau, Marc |загаловак=The Jacobin Republic: 1792–1794|месца=Cambridge |выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1983|isbn= 0-521-28918-1|ref=Bouloiseau}}
* {{кніга|аўтар=Doyle, William|загаловак=The Oxford History of the French Revolution|спасылка=https://archive.org/details/oxfordhistoryoff00doyl|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]] |год=2002|isbn=978-0199252985|ref=Doyle}}
* {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/French-Revolution|title=French Revolution|publisher=— [[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=2018-01-06|ref=Britannica}}
* {{кніга|аўтар=[[Франсуа Фюрэ|Furet, François]]|загаловак=The French Revolution: 1770-1814|спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000fure|месца=London|выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]]|год=1996|isbn=0-631-20299-4|ref=Furet}}
* {{кніга|аўтар=Hampson, Norman |загаловак=A Social History of the French Revolution|месца=Toronto|выдавецтва=[[University of Toronto Press]]|год=1988|isbn=0-710-06525-6|ref=Hampson}}
* {{кніга|аўтар=[[Жорж Лефеўр|Lefebvre, George]] |загаловак=The French Revolution: from its Origins to 1793|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1962|том=I|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Lefebvre, George |загаловак=The French Revolution: from 1793 to 1799|месца= New York |выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1963|том=II|старонкі= |isbn=0-231-08599-0|ref=Lefebvre}}
* {{кніга|аўтар=Rude, George.|загаловак=The French Revolution|месца=New York|выдавецтва=Grove Weidenfeld|год=1991|isbn=0-8021-3272-3|ref=Rude}}
* {{кніга|аўтар=Soboul, Albert |загаловак=The French Revolution: 1787-1799 |спасылка=https://archive.org/details/frenchrevolution0000sobo |месца= New York |выдавецтва=[[Random House]] |год=1975|старонкі= |isbn=0-394-47392-2|ref=Soboul}}
* {{кніга|аўтар=Thompson J. M. |загаловак=The French Revolution |месца=Oxford |выдавецтва=Basil Blackwell |год=1959|старонкі= |isbn= |ref=Thompson }}
* {{кніга|аўтар=Vovelle Michel |загаловак=The Fall of the French monarchy 1787-1792 |месца=Cambridge|isbn= 0-521-28916-5 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |год=1984|ref=Vovelle}}
* {{кніга |аўтар={{нп3|Дэні Вараноф|Woronoff, Denis|fr|Denis Woronoff}}|загаловак=The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799|год=1984 |выдавецтва=[[Cambridge University Press]] |месца=Cambridge |isbn= 0-521-28917-3|ref=Woronoff}}

;На рускай мове
* {{кніга|аўтар=[[Міхаіл Абрамавіч Барг|Барг М. А.]], [[Яфім Барысавіч Чарняк|Черняк Е. Б.]]|загаловак=Великие социальные революции XVII—XVIII веков|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|isbn=5-02-008946-x|старонак=258|ref=Барг}}
* {{БРЭ|аўтар=[[Дзмітрый Юр’евіч Бавыкін|Бовыкин Д. Ю.]]|том= 33|старонкі=593—596|год= 2017|ref=Бовыкин|артыкул=Французская революция 18 в.|спасылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў=https://web.archive.org/web/20240615221831/https://old.bigenc.ru/world_history/text/4722612|архіў дата=2024-06-15}}
* {{кніга | аўтар= [[Дзмітрый Бавыкін|Дмитрий Бовыкин]], [[Аляксандр Чудзінаў|Александр Чудинов]] |загаловак= Французская революция| спасылка= https://archive.org/details/isbn_9785916719758 | выдавецтва= Альпина нон-фикшн |серыя =|год=2020|месца = М.| адказны = |тыраж= |старонак = 468|isbn= 978-5-91671-975-8|ref= Бовыкин, Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Томас Карлейль|Карлейл Т.]]|загаловак= Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой|месца=М.|выдавецтва=[[Думка (маскоўскае выдавецтва)|Мысль]]|год=1991|старонак=576|серыя=|isbn=5-244-00420-4}}
* {{кніга|аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Кропоткин П. А.]]|загаловак=Великая французская революция 1789-1793|месца=М.|год=1979|ref=Кропоткин}}
* {{кніга|аўтар=[[Альберт Захаравіч Манфрэд|Манфред А. З.]]|загаловак=Великая французская революция|год=1983|месца=М.|выдавецтва=Наука|ref=Манфред}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак=Французская революция |месца=Ростов|выдавецтва=Феникс|год=1995|старонак=576|ref=Матьез}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Мацьез|Матьез А.]]|загаловак= Как побеждала Великая французская революция|месца=М.|выдавецтва=Книжный дом ЛИБРОКОМ|год=2011|старонак=184|серыя=|isbn=978-5-397-02087-9}}
* {{кніга|аўтар=[[Уладзімір Георгіевіч Равуненкаў|Ревуненков В. Г.]]|загаловак=История Французской революции|месца={{СПб.}}|выдавецтва=Образование—Культура|год=2003|старонак=776|ref=Ревуненков}}
* {{кніга|аўтар=[[Альбер Собуль|Собуль А.]]|загаловак=Первая республика, 1792—1804 |месца=М.|выдавецтва=Прогресс|год=1974|старонак=393|ref=Собуль}}
* {{кніга|аўтар=[[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкий Л.]]|загаловак=Преданная революция: Что такое СССР и куда он идёт?|год=1936|ref=Троцкий}}
* {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Віктаравіч Чудзінаў|Чудинов А. В.]]|загаловак=Французская революция: история и мифы|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2007|isbn=5-02-035177-6|старонак=310|ref=Чудинов}}
* {{кніга|аўтар=[[Ражэ Шарцье|Шартье Р.]]|загаловак=Культурные истоки Французской революции |месца=М.|выдавецтва=Издательство дом «Искусство»|год=2001|isbn=5-85200-160-0|старонак=256|ref=Шартье}}

;Зборнікі дакументаў
* [https://istmat.org/node/28908 Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции] / под ред. Фридлянда. — М.: ОГИЗ — Государственное антирелигиозное издательство, 1933)
* Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). [https://istmat.org/node/27370 Т. 1] [https://istmat.org/node/27372 Т. 2]
* [https://istmat.org/node/28666 Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др.] / Пер. и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича. — М.: Работник просвещения, 1926
* [https://istmat.org/node/31672 Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794] / сост., пер. Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: Издательство Коммунистической академии, 1927
* [https://istmat.org/node/31671 Французская революция в документах, 1789—1794] / сост. Я. М. Захер. — Л.: Прибой, 1926
* [https://istmat.org/node/27367 Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента).] — М.-Л.: Государственное изд-во, МСМXXIV

;На французскай мове
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire critique de la Révolution française|адказны=Furet F., Ozouf M|месца=P.|выдавецтва=[[Flammarion]]|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Dictionnaire historique de la Révolution française|адказны=Soboul, Albert|год=2014|старонак=LXVIII+1133|месца=P.|выдавецтва=[[Quadrige]]|isbn=978-2-13-053605-5|ref=Dictionnaire historique}}
* {{кніга|загаловак=Histoire et dictionnaire de la Révolution française. 1789—1799|аўтар=[[Жан Цюлар|Tulard J.]], {{iw|Жан-Франсуа Фаяр|Fayard J.-F.|fr|Jean-François Fayard}}, {{iw|Альфрэд Ф’ера|Fierro A.|fr|Alfred Fierro}}|год=2002|старонак=1224|месца=P.|выдавецтва=[[Éditions Robert Laffont]]|isbn=978-2-2210-8850-0|ref=Histoire et dictionnaire}}
* {{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Révolution_française/140733|title=Révolution française (1789-1799)|publisher=— Encyclopédie Larousse en ligne|access-date=2018-01-06|ref=Larousse}}
{{refend}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Французская рэвалюцыя}}
{{Францыя ў тэмах}}
{{Гісторыя Еўропы|state=collapsed}}
{{Гісторыя Францыі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя| ]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Новы час]]</text>
      <sha1>ohp5q6pl2dp5exam030nvg0aw03kyw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Данілавіч Дружчыц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22142</id>
    <revision>
      <id>5123108</id>
      <parentid>5033841</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */ вікіфікацыя</comment>
      <origin>5123108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4746" sha1="cua4d0k4neehndd1zilozdfvu24ad10" xml:space="preserve">{{навуковец}}
'''Васіль Данілавіч Дружчыц''' або '''Друшчыц''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]].

== Біяграфія ==
У 1901 годзе скончыў [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча]], у 1907 — [[Літоўская духоўная семінарыя|Літоўскую духоўную семінарыю]] (Вільня), у 1911 — [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскі (Тартускі) універсітэт]]. У 1911—1922 гадах выкладаў гісторыю ў [[Вільня|Вільні]], [[Шаўляй|Шаўлях]], [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Бабруйск]]у. Удзельнічаў у рабоце [[Беларускае культурна-асветнае таварыства (Бабруйск)|Беларускага культурна-асветнага таварыства ў Бабруйску]].
[[Файл:Прэзідыум Гісторыка-археалагічнай секцыі Інбелкульта. 1926.jpg|міні|злева|Прэзідыум [[Гісторыка-археалагічная секцыя Інбелкульта|Гісторыка-археалагічнай секцыі Інбелкульта]]. 1926. Злева направа: [[Ісаакій Абрамавіч Сербаў|Ісаакій Сербаў]], [[Міхаіл Мароз]], Васіль Дружчыц, [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]].]]

З 1922 года выкладчык, з 1927 — прафесар кафедры гісторыі Беларусі [[БДУ]]. Адначасова з 1924 года правадзейны член [[Інбелкульт]]а; з 1927 — старшыня камісіі Інбелкульта па гісторыі гарадоў. З 1933 года супрацоўнік [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[БелАН]], прафесар кафедры гісторыі народаў СССР Літаратурнага інстытута імя Герцэна (Масква). Даследаваў беларускае сярэднявечча, [[магдэбургскае права]] ў беларускіх гарадах, гісторыю кнігадрукавання.

Арыштаваны 14 студзеня 1937 года. Асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19 снежня 1937 года на расстрэл. Расстраляны ў адну ноч з [[Якаў Мікітавіч Афанасьеў|Якавам Афанасьевым]], [[Іосіф Ігнатавіч Валадзько|Іосіфам Валадзько]], Аркадзем Ляшчынскім, Маркам Матусевічам, Фёдарам Сулкоўскім, [[Іван Захаравіч Сурта|Іванам Суртам]], Дорай Турбовіч і іншымі (агулам больш за 200 чалавек)

Рэабілітаваны 5 ліпеня 1958 года.

== Творы ==
* Палажэнне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасля Люблінскай уніі // Працы БДУ. 1925, № 6-7;
* Места Менск у канцы XV і пачатку XVI ст. // Працы БДУ. 1926, № 12;
* Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры // Гістарычна-археалагічны зборнік. Мн., 1927.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}
** ''Іофэ Э.'' Летапісец айчыннай гісторыі // ЛіМ. 1986, 14 лют.
** Возвращенные имена;
** ЭГБ, т. 3.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дружчыц Васіль Данілавіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]]</text>
      <sha1>cua4d0k4neehndd1zilozdfvu24ad10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літоўцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25416</id>
    <revision>
      <id>5123287</id>
      <parentid>5115337</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deminly</username>
        <id>149349</id>
      </contributor>
      <comment>выпраўленне памылкі: памылковае выкарыстанне тэрміна літвіны ў дачыненні да сучасных літоўцаў, у прыведзенай рабоце Пічэта ідзе гаворка пра племя літва/літвіны (якія з'яўл. частка бел. этнасу), там не ідзе гаворка пра суч. літоўцаў. Таксама работа Южакова датычна рас. мовы не можа быць выкарыстана, таму што апісваючы літоўцаў суч. ён мэтазгодна прыраўнівае да ніх гіст. назву беларусаў літвіны</comment>
      <origin>5123287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150228" sha1="bnb9npz3w7nwsrhohf0k8i19wv2j2xh" xml:space="preserve">{{Этнас
 |назва         = Літоўцы
 |саманазва     = Lietuviai 
 |колькасць     = каля 3,2 млн (2012): 
 |рассяленне    =
* {{LTU}}: 2 561 314 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2011]])
* {{USA}}: 680 912 (2012)
* {{BRA}}: каля 200 000 (2002)
* {{GBR}}: 97 000 (2011)
* {{RSA}}: 60 000
* {{CAN}}: 49 130 (2011)
* {{IRL}}: 36 683 (2011)
* {{NOR}}: 30 540 (2013)
* {{LAT}}: 24 426 (2011)
* {{GER}}: 20 285 (2008)
* {{RUS}}: 13 230 (2021)
* {{AUS}}: 12 317
* {{ESP}}: 12 128
* {{POL}}: 8000 (2011)
* {{DEN}}: 7946
* {{UKR}}: 7207 (2001)
* {{BLR}}: 5087 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2009]])
 |археалагічная культура   = 
 |мова          = [[літоўская мова]]
 |мовы зносін   = [[жамойцкая мова|жамойцкая гаворка (мова)]]
 |рэлігія       = [[хрысціянства]] ([[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] абраду), [[кальвінізм]], [[праваслаўе]])
 |раса          = [[еўрапеоідная раса]]
 |уваходзіць    = [[усходнія балты]]
 |паходжанне    = [[балты]]
 |роднасныя     = [[латышы]], іншыя [[балты]]
}}
'''Літо́ўцы''' (саманазва, множны лік {{lang-lt|lietuviai}} — ''ле́тувяй'', адзіночны лік {{lang-lt|lietuvis}}), сустракаюцца варыянты '''летувісы'''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belhistory.com/letuviski-nacyjanalny-rukh.html|title=Летувіскі нацыянальны рух|last=Belhistory|website=Гісторыя Беларусі|date=2014-03-17|access-date=2026-02-04}}&lt;/ref&gt;, '''жмудзіны'''&lt;ref&gt;Беларусы: У 13 т. Т. 4. — Мінск, 2001. — С. 95—96.&lt;/ref&gt; — еўрапейскі народ. Агульная колькасць у свеце — каля 3,2 млн чалавек (2012). Насяляюць у асноўным [[Літва|Літву]] (2 561 314 чалавек, 2011), дзе складаюць каля 84 % жыхароў. Значная колькасць літоўцаў жыве ў [[ЗША]] (каля 654 000 чалавек літоўскага паходжання, паводле перапісу 2010 года), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Расія|Расіі]] (у асноўным у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] — 9,7 тысяч літоўцаў, паводле перапісу 2010 года). Карыстаюцца [[Літоўская мова|літоўскай мовай]] балтыйскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. [[літоўская мова|Сучасная літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гадах на аснове балцкіх гаворак ваколіц [[Марыямпале|Марыямполя]] (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, якая склалася пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100.&lt;/ref&gt;). Алфавіт літаратурнай мовы на [[Лацінскі алфавіт|лацінскай графічнай аснове]]. Вернікі літоўцы пераважна [[каталіцтва|каталікі]]; ёсць невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]] ([[лютэранства|лютэране]], [[кальвінізм|кальвіністы]]) і [[праваслаўе|праваслаўных]].

== Этнагенез літоўцаў ==

=== Тэорыі ===
Паводле адной тэорыі, якой трымаюцца асобныя сучасныя літоўскія навукоўцы, літоўскі этнас узнік прыблізна ў VI—VII стст., калі адбылося раздзеленне ўсходніх [[балты|балтаў]] на літоўцаў і [[латгалы|латгалаў]] і адпаведна разгалінаванне [[літоўская мова|літоўскай]] і [[латышская мова|латышскай моў]] з аднаго кораня. Тэорыя сцвярджае, што месцам сфарміравання літоўцаў у тыя часы была тэрыторыя паміж сярэднім цячэннем [[Нёман]]а, рэкамі [[Вілія|Нярыс]] і [[Мяркіс]], адкуль літоўцы пашыраліся на поўнач (да [[земгалы|земгалаў]] і [[селы|селаў]]) і на захад, асімілюючы мясцовае насельніцтва. У ходзе колькаснага разрастання літоўскага этнаса адбылося разгалінаванне родаплемянной структуры літоўцаў у канцы I тысячагоддзя н.э. мінімум на два племені — 1) «усходніх літоўцаў» (менаваных навукоўцамі «уласна літоўцамі» або «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», якія жылі ў тым ліку ў [[Нальшчаны|Нальшчанах]] і [[Дзяволтва|Дзяволтве]]); і 2) [[жамойты|«літоўцаў-жамойтаў» або проста «жамойтаў»]] (жылі на поўдні сучаснага літоўскага этнаграфічнага рэгіёна [[Жамойць]]), якія сфарміраваліся праз асіміляцыю літоўскімі перасяленцамі (на заходнім кірунку міграцыі) часткі [[куршы|куршаў]] і іншых заходнебалцкіх плямён&lt;ref&gt;''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 23—24.&lt;/ref&gt;. Паводле тэорыі, з утварэннем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]] у сярэдзіне XIII—XV ст. адбывалася асіміляцыя літоўцамі іншых балцкіх плямён — паўднёвых частак [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]] і [[куршы|куршаў]], а таксама нейкіх частак [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]], што прывяло да чарговага дэмаграфічнага і тэрытарыяльнага разрастання літоўскага этнаса&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385.&lt;/ref&gt;. Па-за межамі ВКЛ у выніку міграцыі часткі літоўскага насельніцтва з тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і асіміляцыі літоўцамі часткі балцкага насельніцтва (галоўным чынам, [[прусы|прусаў]] і [[скальвы|скальваў]]) у [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI ст. утварылася асобная этнічная група літоўцаў — т.зв. [[Прускія літоўцы|літувінінкі (літоўнікі, літувінінкай)]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

[[Файл:BALTIC TRIBES.jpg|thumb|250px|[[Балты|Балцкія плямёны]] ў X—XII стст.]]
[[Файл:Современный литовский язык - диалекты.gif|thumb|250px|Дыялекты сучаснай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] (станам на 2005), паводле даных Расійскай акадэміі навук.]]
Іншая тэорыя сцвярджае, што этнагенез літоўскага этнаса мае больш позняе паходжанне, і адмаўляе этнічную еднасць у VI — першай палове [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] балцкіх плямён [[Літва (плямёны)|літва]] і [[жамойты]]. Сцвярджаецца, што літоўскі этнас быў створаны ў выніку кансалідацыі розных балцкіх плямён (племені [[Літва (плямёны)|літва]], якое дало імя новаму этнасу; племені [[жамойты|жамойтаў]]; частак плямён [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]], [[куршы|куршаў]], [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]]), якая адбывалася ў рамках Вялікага Княства Літоўскага пачынаючы з другой паловы XIII ст.&lt;ref&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Насевіч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 19—20; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 211—212.&lt;/ref&gt;

Паводле яшчэ адной тэорыі, якой прытрымліваюцца некаторыя беларускія навукоўцы, сучасны літоўскі этнас узнік у часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] галоўным чынам на аснове балцкага племені [[жамойты|жамойтаў]], у склад якога ўвайшла пэўная частка іншых балцкіх плямён ([[куршы|куршаў]], [[прусы|прусаў]], [[скальвы|скальваў]], [[яцвягі|яцвягаў]] і інш.), у тым ліку балцкія плямёны [[нальшчаны]] і [[дзяволтва]] — балтамоўныя жыхары паўночнай (балцкай) часткі [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]]&lt;ref&gt;Аляксандр Краўцэвіч адзначае, што паўночная (балцкая) частка [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]] амаль цалкам супадае з т.зв. «Літвой Завілейскай», якую акрэсліў польскі гісторык Збыслаў Вайткавяк. Гл.: ''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 123—124.&lt;/ref&gt; (у [[ВКЛ]]), якая і дала новаму этнасу ў больш познія часы імя «літоўцы», а большая частка самога [[Літва (плямёны)|племені літва]] (на Віленшчыне — у шырокім наваколлі горада [[Вільнюс|Вільня (Вільнюс)]]) у часы Вялікага Княства Літоўскага была славянізавана&lt;ref&gt;''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 109—111, 124—127.&lt;/ref&gt;.

=== Карты рассялення балцкіх плямён у XII—XIII стст. ===
* [http://vln.by/node/17?q=node/133 Карта балцкіх зямель і княстваў у сярэдзіне XIII ст.] паводле [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслава Насевіча]], на яго персанальным сайце.
* [https://be.wikipedia.org/wiki/Файл:Baltic_Tribes_c_1200.svg Карта рассялення літоўцаў у IX—XII стст. (паводле Марыі Гімбутас і Рэгіны Валкайтэ-Кулікаўскене)] // ''Volkaite-Kulikauskiene, R.'' Lietuviai IX—XII amžiais. — Vilnius: Mintis, 1970.

== Этнонім ==
Адносна тлумачэння значэння і паходжання этноніма літоўцаў існуе некалькі падыходаў.

У старажытнарускіх летапісах літоўцаў называлі ''«литъва»'', словам з коранем «літ-» і канчатакам «-ва» (што мае значэнне зборнасці, сукупнасці)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116—117.&lt;/ref&gt;. Літоўскія філолагі лічаць, што ўсходнеславянскі корань «літ-» адлюстроўвае тут пачатковы, архаічны літоўскі корань «liet-» («ліет-» / «лет-»), які ў старажытнай латышскай моўнай традыцыі меў форму «leit-», а ў нямецкай традыцыі для абазначэння [[Літва|Літвы]] (краіны літоўцаў) атрымаў форму «Lettowen», у лацінскай — «Lettovia» («Lethovia»), у эстонскай — «Leddu» або «Leddumaa» (край літоўцаў)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116.&lt;/ref&gt;.

Сам літоўскі корань «liet-» асобныя літоўскія лінгвісты спрабуюць вывесці ад літоўскага ''lietus'' (дождж)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt; або ''lieti'' (ліць [ваду]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;), або (як прапануе літоўскі лінгвіст Казімірас Кузавініс) ад ракі ''Lietauka'' за 30 км ад [[Кярнаве]] — праз механізм гідронім &gt; тапонім &gt; этнонім&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 119.&lt;/ref&gt;.

У XV—XVI стст. у Вялікім Княстве Літоўскім, паводле [[Легенда аб Палемоне|тэорыі паходжання літоўцаў ад старажытных рымлян]], слова «Літва» спрабавалі патлумачыць скажэннем лацінскага тапоніма «L’Italija» («Літалія» — [[Італія]])&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;. Пазней назву «Літва» спрабавалі звязаць з лацінскім словам «litus» (узмор’е)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;. Была і версія пра паходжанне «Літва» ад [[Кельцкія мовы|кельцкага слова]] «Letha» (якім азначалі «заходнюю ўскраінку былой [[Галія|Галіі]] каля [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]»)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;.

Літоўскі гісторык [[Артурас Дубоніс]] пранапаваў гіпотэзу паходжання слоў «Літва» і «літоўцы» ад літоўскага паняцця «leičiai» / «лейчай» (множны лік ад літоўскага слова «leitis»), пад якім з сярэдзіны XIII ст. вядома сацыяльная група ваяроў у літоўскім грамадстве, падпарадкаваная асабіста [[Вялікія князі літоўскія|вялікаму князю літоўскаму]]&lt;ref&gt;''Дубоніс, А.'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства. — Смаленск, 2015. — 146 с.&lt;/ref&gt;.

Ёсць і іншыя тлумачэнні назваў «Літва» і «літоўцы», але яны на думку літоўскіх лінгвістаў і гісторыкаў не пераканаўчыя&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;.

Сучаснае названне літоўцаў у розных мовах у адзіночным / і множным ліку:
* lietuvis / lietuviai — [[літоўская мова]];
* leitis / leiši, leičiai — старалатышская мова&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;;
* lietuvietis / lietuvieši — [[латышская мова]];
* литовец / литовцы — [[руская мова]];
* літовец / літоўцы — [[беларуская мова]];
* литовець / литовці — [[украінская мова]];
* litwin / litwini — [[польская мова]];
* Lithuanian / Lithuanians — [[англійская мова]];
* Litauer / Litauer — [[нямецкая мова]];
* leedulane / leedulased — [[эстонская мова]];
* litvanyalı / litvanyalılar — [[турэцкая мова]];
* lituano / lituani — [[італьянская мова]];
* lituaniană / lituanieni — [[румынская мова]]

== Рэлігія ==
{{main|Каталіцтва ў Літве|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}}
[[Файл:Vilnius.Sv.Onos baznycia.Saint Ann's church2.jpg|thumb|250px|[[Касцёл Святой Ганны, Вільнюс|Каталіцкі касцёл Святой Ганны (пачатак XVI ст.) у Вільнюсе]]]]
Першапачаткова балцкія плямёны практыкавалі родавыя культы ([[язычніцтва]]). У 1251 г. вялікі князь літоўскі [[Міндоўг]] прыняў [[каталіцтва]], што лічыцца першай хваляй [[хрысціянства|хрысціянізацыі]] балтаў у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Між тым, маюцца таксама факты пэўнага і дабраахвотнага распаўсюджання [[праваслаўе|праваслаўя]] як сярод балцкай знаці ВКЛ (напрыклад, вялікі князь літоўскі [[Войшалк]] і браты вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]), так і простых сялян. Аднак да канца XIV ст. большая частка балцкага насельніцтва ВКЛ была язычніцкай. У 1387 г. па распараджэнні вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі пераводзіць у [[каталіцтва]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у ВКЛ. Пасля далучэння да ВКЛ зямель [[Жамойць|Жамойці]] ў 1413 г. пачалося хрышчэнне ў каталіцтва і гэтай язычніцкай часткі дзяржавы. Лічыцца, што Жамойць была адным з апошніх рэгіёнаў [[Еўропа|Еўропы]], які адмовіўся ад язычніцтва.
[[Файл:LT RUMSISKES LIAUDIES MZ 200708 007.JPG|thumb|left|250px|Розныя варыянты традыцыйных вясковых прыдарожных і мемарыяльных драўляных хрысціянскіх крыжоў у Літве. ''([[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес)'']]
Доўгі час захоўваўся рэлігійны дуалізм — змешванне дахрысціянскіх вераванняў з хрысціянскімі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 246.&lt;/ref&gt;. Хрысціянскія легенды, створаныя літоўцамі, адносна нешматлікія і мала арыгінальныя: уплыў [[хрысціянства]] на народную творчасць праявіўся пераважна ў знешніх формах — заменай хрысціянскіх паняццяў (часта проста назваў) пры захаванні колішніх сюжэтаў&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне XVI — пачатку XVII ст. у ВКЛ пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.&lt;/ref&gt;. Сярод літоўцаў (г.зв. [[прускія літоўцы|літоўнікаў]]), якія перасяліліся на землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (пасля — [[Герцагства Прусія]]) з 1525 года распаўсюджвалася [[лютэранства]]&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.&lt;/ref&gt;. У 1590—1600-я гады літоўская пратэстанцкая шляхта ў большасці перайшла ў каталіцызм, толькі меншая яе частка трымалася [[пратэстанцтва]]&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.&lt;/ref&gt;. Галоўным цэнтрам [[арыянства]] (да 1658) і [[кальвінізм]]а ў Літве (для шляхты) былі [[Кедайней|Кейданы]], яго падтрымлівала біржанская («кальвінісцкая») галіна [[Радзівілы|Радзівілаў]], уласнікаў Кейданскай латыфундыі.

Пасля ўваходжання літоўскіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] католікі падвяргаліся пэўнай дыскрымінацыі (якая змянялася ў розныя перыяды), у першую чаргу, у праве заняцця мясцовых дзяржаўных пасад (з 1863) і ў праве набыцця ў [[Літоўскае генерал-губернатарства|літоўскіх губернях]] зямлі (з 1864), друкавання каталіцкай літаратуры [[Лацінскі алфавіт|лацінскімі літарамі]] і інш. З утварэннем [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)]] дыскрымінацыя католікаў і свабоды веравызнання спынілася.

У час знаходжання Літвы ў 1940—1990 гадах у складзе [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) савецкія улады змагаліся з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызавалі [[атэізм]]&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 258—260.&lt;/ref&gt;. З 1990 годзе аднаўляецца свабодная рэлігійная дзейнасць. Цяпер рэлігійныя літоўцы пераважна вызнаюць [[каталіцтва]] (каля 80 %), радзей [[пратэстанцтва|пратэстантызм]] ([[кальвінізм]], [[лютэранства]]) або [[праваслаўе]].

== Мова, пісьменства і моўныя групы ==
{{main|Літоўская мова|Літоўская літаратура|Рэгіёны Літвы}}
[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|thumb|150px|Лютэранскі катэхізіс [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]] «Простыя словы катэхізіса …», надрукаваны ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія]])]]
[[Файл:Lithuania regions map.png|thumb|250px|Сучасныя [[Рэгіёны Літвы|этнакультурныя рэгіёны Літвы]]]]

Вылучэнне з цэнтральнай групы [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моў]] і складванне ранніх форм літоўскай мовы адносяць да V—VII стст.&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34.&lt;/ref&gt; Сучасныя формы гутарковай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] пачалі складвацца пасля [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнебалтыйскіх моў, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34—35; [http://lingvarium.org/eurasia/IE/balt.shtml Балтийские языки]&lt;/ref&gt;.

З [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] асноўнай пісьмовай мовай канцылярыі вялікага князя літоўскага і мясцовых адміністрацый у [[ВКЛ]] была славянская мова — т.зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] ужо набыла шмат рысаў гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] і не набыла рыс балцкіх гаворак, а таму сучаснымі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]». У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалася таксама [[латынь]] (асабліва ў каталіцкім касцёле), а з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] у публічным жыцці гарадоў і вышэйшых саслоўяў ВКЛ замест «рускай мовы» пачала дамінаваць [[польская мова]]&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212, 213.&lt;/ref&gt;.

Літаратурная форма літоўскай мовы пачала складвацца толькі з другой паловы XVI ст., калі ўраджэнец [[Жамойць|Жамойці]], лютэранскі пастар [[Марцінас Мажвідас]] выдаў пры дапамозе прускага герцага ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія|Прусія]]) лютэранскі «Катэхізіс» — на заходніх гаворках сучаснай [[жамойцкая мова|жамойцкай мовы (дыялекта)]] з вялікім уплывам гаворак [[пруская мова|прускай мовы]], што было пачаткам друкарства на балцкіх гаворках [[ВКЛ]]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 597—599.&lt;/ref&gt;. З самага свайго пачатку пісьмовыя і друкаваныя помнікі на літоўскай мове былі нешматлікімі, мелі розныя літаратурныя варыянты, бо ствараліся ў розных перыферыйных цэнтрах і былі вельмі набліжаны да гутарковай мовы балцкага насельніцтва, а таму неслі ў сабе рысы самых розных рэгіянальных гаворак, хоць і з уплывам на лексіку і [[сінтаксіс]] з боку [[беларуская мова|«рускай мовы» (старабеларускай)]] і [[польская мова|польскай мовы]]&lt;ref&gt;''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14—15; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;. Акрамя таго пісьмовыя помнікі, якія з’яўляліся на літоўскай мове ў [[ВКЛ]] і ў [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI—XVIII стст., вылучаліся вузкасцю грамадскіх функцый, слабой ступенню нармаванасці і неразвітасцю стыляў (дамінаваў царкоўны стыль): выкарыстоўваліся для распаўсюджання [[хрысціянства]] сярод балтамоўнага насельніцтва — друкаваныя [[катэхізіс]]ы, [[Евангелле|Евангеллі]], [[Біблія]], лемантары (буквары), слоўнікі, малітоўнікі, рэлігійныя песні, псалмы, пропаведзі (пасцілы) і іншыя рэлігійныя тэксты&lt;ref&gt;''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15—16; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Biblja (bible in the Lithuanian language) by Jonas Jokūbas Kvantas, published in 1735.jpg|thumb|150px|«Biblja» [[Ёнас Якубас Квантас|Ёнаса Якубаса Квантаса]] на літоўскай мове, выдадзеная ў 1735 г. [[Кёнігсберг]]у ([[Каралеўства Прусія]])]]
Першы поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] (а ў прыватнасці — на [[жамойцкая мова|жамойцкую гаворку]]) быў надрукаваны ў [[1735]] г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Каралеўства Прусія]]) і паўторна надрукаваны пасля выпраўкі ў [[1755]] г. там жа&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134.&lt;/ref&gt;. Нешматлікасць пісьмовых помнікаў і адсутнасць сістэмы адукацыі на літоўскай мове не спрыяла моўнай гамагенізацыі насельніцтва. Літоўская мова захоўвалася галоўным чынам у асяроддзі сельскага і сялянскага насельніцтва ў гутарковай форме розных гаворак і не выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве. Значная частка балтамоўнага насельніцтва на Віленшчыне ў часы [[ВКЛ]] абеларусілася&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 16, 112, 146; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.&lt;/ref&gt;, а ў XIX — пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] апалячылася&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112, 146.&lt;/ref&gt;.

З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] паступова ўзрастала зацікаўленасць да стварэння мастацкай літаратуры на балцкіх гаворках, але ў асноўным на [[жамойцкая мова|жамойцкай гаворцы]]. Пэўны друк на мясцовым варыянце літоўскай мовы існаваў у першай палове XIX ст. у [[Каралеўства Прусія|Каралеўстве Прусія]]: тут, напрыклад, у [[1832]] г. выйшла першая літоўскамоўная газета&lt;ref&gt;[https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/007/061/61135.htm Литовская литература]&lt;/ref&gt;. Аднак развіццё літаратурнай мовы тармазілася антылітоўскай палітыкай улад [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;. У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] дзейнічала толькі [[Забарона літоўскага друку|забарона літоўскага друку лацінкай у 1864—1904 гг.]], а літоўскі друк [[кірыліца]]й, наадварот, заахвочваўся. Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гг. на аснове балцкіх гаворак вакол [[Марыямпале|горада Марыямпале]] (па сучаснай класіфікацыі — [[Сувалкія|сувалкійская]] гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]&lt;ref&gt;На тэрыторыі вакол гарадоў [[Марыямпале]] і [[Сувалкі]] ў старажытнасці жыло заходнебалцкае племя [[яцвягі|яцвягаў]]. Паводле даследаванняў сучаснага літоўскага лінгвіста [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] менавіта на базе гаворак яцвягаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі складзены сучасныя паўднёвыя гаворкі аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, якія далі пачатак сучаснай літоўскай літаратурнай мове, надаўшы ёй па прычыне сваёй аддаленасці ад большасці гаворак арэол і ўражанне вельмі старажытнай і архаічнай мовы ўцэлым. Гл.: ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100. Балцкія гаворкі ў [[Вільнюс|Вільні]] і Віленшчыне не захаваліся да нашага часу, бо яшчэ ў часы існавання Вялікага Княства Літоўскага яны былі выцеснены ці заменены славянскімі гаворкамі.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 95, 96.&lt;/ref&gt;). З гэтай прычыны для норм новай літаратурнай мовы стала характэрна аддаленасць ад гутарковай гаворкі і большасці дыялектаў&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Цікава, што для літаратурнай [[латышская мова|латышскай мовы]] была характэрна адваротная тэндэнцыя. Калі літаратурная латышская мова пачала стварацца ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[немцы|немцамі]] Лівоніі, то яна мела мала пісьмовых помнікаў (галоўным чынам, пераклады з нямецкай мовы), атрымала моцнае ўздзеянне [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] і мовы [[лівы|ліваў]], мела пачаткова вялікую аддаленасць ад гутарковай мовы, а толькі з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] пачала паступова набываць усё больш і больш рыс гутарковай мовы [[латышы|латышоў]]. Гл.: ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14, 17.&lt;/ref&gt;. Разам з тым у літаратурнай мове з’явілася шмат неалагізмаў, створаных на аснове слоў [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовы]], у тым ліку асноўнага слоўнікавага фонду. Менавіта з 1890-х гг. пачынае інтэнсіўна развівацца літоўская літаратура самых розных жанраў, стабілізуюцца нормы літаратурнай мовы і развіваюцца яе стылі&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;.

[[Файл:Jurga ivanauskaitė 02.jpg|thumb|180px|Пісьменніца і мастачка [[Юрга Іванаўскайце]] (1961—2007)]]
Найбольш спрыяльныя ўмовы для развіцця літаратурнай формы з’явіліся ў XX ст., асабліва пасля стварэння ў 1918 г. Літоўскай Рэспублікі, у якой літоўская мова стала дзяржаўнай і выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве.

Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] з’яўляецца дзяржаўнай у [[Літва|Літоўскай рэспубліцы]], дзе з’яўляецца мовай навучання на ўсіх ступенях адукацыі і ўжываецца ў мясцовых публічных мас-медыя. У той жа час пэўная частка сельскіх жыхароў традыцыйна карыстаецца не літаратурнай мовай, а мясцовымі дыялектамі і гаворкамі.

Моўнымі і этнаграфічнымі групамі сучасных літоўцаў навукоўцамі ўмоўна лічацца: [[аўкштайты]] — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]; [[жамойты]] — у [[Жамойць|Жамойці]]; дзукі — у [[Дзукія|Дзукіі]]; паўночныя занямонцы (''занавікі'') і паўднёвыя занямонцы (''капсы'') — у [[Сувалкія|Сувалкіі]]; [[Прускія літоўцы|літувінінкі (''літоўнікі'')]] — у т.зв. [[Малая Літва|Малай Літве]] (частцы [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] Расійскай Федэрацыі)&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.&lt;/ref&gt;. Большая частка літоўцаў ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] (т.зв. [[Прускія літоўцы|літоўнікаў/літувінінкаў]]) да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] была германізавана (анямечана)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Jonas Bretkunas.Postile.jpg|Посціла Ёнаса Брэткунаса ''(на літоўскай мове)'', 1591 г.
File:Radziviły. Радзівілы (1699).jpg|Генеалогія [[Радзівілы|роду Радзівілаў]] ''(на лацінскай мове)'', 1742 г.
File:Constitution of May 3 in Lithuanian language.jpg|Рукапісны пераклад [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], зроблены ў пачатку XIX ст. з польскамоўнага арыгінала&lt;ref&gt;[http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ Старажытныя літоўскамоўныя тэксты (старадрукі і рукапісы)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141012210054/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ |date=12 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;
File:Skausmo skundas by Maironis.jpg|Аўтограф верша «Скарга на боль» (1927) [[Майроніс]]а (1862—1932) на літоўскай мове
File:Visuotine lietuviu enciklopedija.General Lithuanian Encyclopedia.4Vol.jpg|Тамы [[Універсальная літоўская энцыклапедыя|«Visuotinė lietuvių enciklopedija» (''Універсальнай літоўскай энцыклапедыі'')]], выдаванай у [[Вільнюс]]е ў 2001—2015 гг.
&lt;/gallery&gt;

== Традыцыйная культура ==

=== Традыцыйныя заняткі і тыпы пасяленняў ===
{{main|Архітэктура Літвы|Гарады Літвы|Літоўскі народны музей пад адкрытым небам}}
[[Файл:Ranksluostine. 2007-04-21.jpg|thumb|150px|Трымальнік для [[рушнік]]оў у [[Аўкштайція|аўкштайцкай]] хаце]]
[[Файл:Setuve.2006--11-22.jpg|thumb|150px|Традыцыйныя сялянскія плеценыя вырабы з лазы]]
Традыцыйная культура і заняткі літоўцаў у старажытнасці былі тыповымі для народаў Балтыі. Да іх адносіцца ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], [[лён]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]) і [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.). Ворнымі прыладамі былі — адназубнае рала (''арклас'') ці саха (''жагрэ'') з адной (на ўсход ад [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі (Нярыса)]]) альбо дзюма паліцамі (на захад ад Віліі). Жыта касілі касой (на захадзе), паў-касой (у цэнтральных раёнах) ці сярпом (на ўсходзе). На марскім узбярэжжы і [[Куршская каса|Куршскай касе]] было развіта [[рыбалоўства]]. Другараднае значэнне мела бартавое ([[бортніцтва]]), затым (з канца XIX ст.) — пасечнае пчалярства&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.&lt;/ref&gt;.

Самым старажытным тыпам пасялення была вёска (''каймас'') з безсістэмнай (кучавой) планіроўкай (ад некалькіх да некалькіх дзясяткаў сядзіб), а з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] распаўсюджваецца і вулічная планіроўка (пасля правядзення [[валочная памера|валочнай памеры]]), у XIX—XX стст. па ўсёй [[Літва|Літве]] — хутары з аднаго двара, якія былі характэрны для [[Жамойць|Жамойці]] яшчэ са старажытнасці&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. Першыя гарады, якія ўтвараліся вакол першапачатковых гарадзішчаў-замкаў, узнікаюць у другой палове XIII — пачатку XIV стст. У XIV—XV стст. расце колькасць гарадоў і мястэчак&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;.

Сялянскія сядзібы былі як правіла невялікімі, бо звычайна бацькоўская гаспадарка дзялілася паміж дзецьмі. Жылая пабудова (зрубная хата — ''нумас'') у вёсцы ставілася тарцом да вуліцы, перад хатай рабіўся кветнік ([[рута]], [[ружа]], [[мята]], [[півоня]] і інш.), а вакол ставіліся гаспадарчыя пабудовы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] большасць хат былі драўлянымі, крытымі ў большасці выпадкаў [[салома]]й&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386.&lt;/ref&gt;. З пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] хаты крыюцца [[гонта]]й, бляхай, а ў Клайпедскім краі і Заходнім Занямонні (г.зн. на тэрыторыі [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — [[чарапіца]]й&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. У перыяд паміж [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] шырокі размах набывае працэс ліквідацыі старых бедных вёсак і перасялення людзей на хутары, што мэтанакіравана арганізоўвалася ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

Самым старажытным і паўсюль распаўсюджаным тыпам хат быў ''нумас''/''намас'' — аднакамерная зрубная [[хата]] без столі і з адкрытым вогнішчам у цэнтры, якая выкарыстоўвалася адначасова і як жытло, і як хлеў. Пазней да намаса пачалі прыбудоўваць і дадатковыя пакаёўні, хлеўныя пакоі і навесы, што стала пачаткам жамойцкаму тыпу хат. У XVI ст. у Аўкштайціі ''нумас'' быў выцеснены курнай хатай ''піркя''. З [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] намас ужо выконваў функцыю кухні і кладоўкі, а з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — памяшкання для дробнай жывёлы. У XVI—XIX стст. былі сфарміраваны тры тыпы хат: а) жамойцкі (''троба'') — чатырохсхільная шматкамерная хата, у цэнтры якой знаходзілася нежылое памяшканне з каміннай печчу пасярэдзіне (на якім рыхтавалі корм быдлу), а вакол па баках — жылыя і гаспадарчыя пакоі; б) аўкштайцкі (''піркя'', альбо яе варыянты ''грыча'' і ''румас'') — чатырохсхільная курная хата (з [[печ]]чу ў жылым памяшканні, сенцамі і каморай), аналагічная па ўнутранай планіроўцы хатам [[беларусы|беларусаў]], бо была перанята ў беларусаў&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;; і в) занямонскі/сувалкійскі (''стуба'') — двухсхільная доўгая шматкамерная хата, пакоі ў якой размяшчаліся ўздоўж адзін за адным (цэнтральны пакой — кухня з сенцамі; з аднаго боку кухні — гаспадарчыя пакоі, а з другога — жылыя; меліся дадатковыя ўваходы ў хату)&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213; [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира.&lt;/ref&gt;.

Да [[XX стагоддзе|XX ст.]] сяляне самі выраблялі прылады працы, прадметы хатняга ўжытку і адзення&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Сёння найбольш папулярнымі формамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і рамёстваў, якія захаваліся са старажытнасці, з’яўляюцца драўляная скульптура (крыжы, слупы-капліцы, выявы [[Ісус Хрыстос|Хрыста]], хрысціянскіх святых і інш.), часта арнаментаваная [[жалеза]]м; лубок; пляценне; мастацкае ткацтва; коўка і апрацоўка [[бурштын]]у&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt;. У [[2023]] г. традыцыя вырабу [[Павук (упрыгажэнне)|саламяных «садоў» («павукоў»)]] была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[https://ich.unesco.org/en/RL/sodai-straw-garden-making-in-lithuania-01987 Sodai straw garden making in Lithuania]&lt;/ref&gt;
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Rumšiškės (Rumszyszki) - Open air ethnographic museum 5.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''троба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Жамойць|Жамойці]]. [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] (Lietuvos liaudies buities muziejus) у [[мястэчка Румшышкес|мястэчку Румшышкес]] (Rumšiškės) 
File:Grycia, 2007-04-21.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''грыча'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] (каля [[Кедайней|горада Кедайней]]), фота 2007 г.
File:Pirkios vidus, 2007-04-21.jpg|Інтэр'ер традыцыйнай сялянскай хаты (''піркя'') [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]
File:Suvalkiečių stuba, LLBM.JPG|Традыцыйная сялянская хата ''стуба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Сувалкія|Сувалкіі]]. Літоўскі народны музей пад адкрытым небам у мястэчку Румшышкес, фота 2014 г.
File:Rumsiskes Liaudies buities muziejus 2006.JPG|Экспанаты (сялянская хата, млын, плот) у [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам|Літоўскім народным музеі пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес
File:Traku pilis by Augustas Didzgalvis.jpg|[[Тракайскі замак]] 2-й паловы XIV — пачатку XV ст. ''(адноўлены ў 1951—1961 гг. пасля зруйнавання)''
File:Zamek Dolny w Wilnie.jpg|[[Ніжні замак (Вільнюс)|Каралеўскі ніжні замак (XVI ст.)]] у [[Вільнюс]]е. ''(адноўлены ў 2003—2009 гг. пасля зруйнавання)''
File:Lithuania Birże Radziwiłł Castle.jpg|[[Біржайскі замак]] (1589) — рэзідэнцыя [[Радзівілы|Радзівілаў]]
File:2019. Kaunas, rotušė.JPG|[[Каўнаская ратуша]], фота 2019 г.
File:Kedainiai14. 2007-05-06.jpg|Вуліца Вялікая са старажытнай забудовай у [[Кедайней]], фота 2007 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Грамадскія традыцыі і святы сялян ===
[[Файл:Lithuanian soldiers (14-15c reconstruction).jpg|120px|thumb|Літоўскія ваяры XIV—XV стст. ''(рэканструкцыя)'', фота 2009 г.]]
[[Файл:Syvio sokdinimas 2.jpg|thumb|Святкаванне [[Масленіца|Масленіцы]] (''Ужгавенес'') у [[мястэчка Гражышкей|мястэчку Гражышкей]] (Gražiškiai), фота 2004 г.]]
[[Файл:Pievenu velykzydziai.2007-04-08.jpg|thumb|Тэатральнае святкаванне перад [[Вялікдзень|Вялікднём]] у вёсцы Піевенай (Pievėnai) Мажэйкейскага раёна, фота 2007 г.]]
[[Файл:Zagaru kaimas Kraujaliui koplytstulpis.JPG|thumb|Крыж-капліца (koplytstulpis — літаральна «капліца» (koplyčia) + «слуп» (stulpas)) у памяць ксяндза Краўяліса ў [[вёска Жагарай|вёсцы Жагарай (Žagarai)]] Малэтайскага раёна, фота 2014 г.]]
З узнікненнем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў ліквідаваны падзел балцкага насельніцтва на плямёны і ўнутрыпляменныя вялікія сваяцкія роды, а таксама пачалі фарміравацца розныя праслойкі новага, [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], мяшчане і сяляне. Склад феадалаў і мяшчанства ў гарадах ВКЛ вызначаўся этнічнай стракатасцю&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.&lt;/ref&gt;.

З прыняццем [[хрысціянства]] ўсталёўваецца [[манагамія]] замест ранейшай [[палігамія|палігаміі]]. Да пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] вялікая сям’я ў вёсцы знікае і замяняецца малымі сем’ямі. Галоўную ролю ў сям’і іграў бацька, двор якога перадаваўся па спадчыне старэйшаму сыну ці зяцю. Дагэтуль дамінуе білінейнае сваяцтва (''гіміністэ'') і малая сям’я (''шэйма''). Сем’і ствараліся пры дапамозе сватаўства, улічвалася перш за ўсё маёмаснае становішча бацькоў. У вясельных абрадах асаблівую ролю іграў сват (''піршліс'') і конны вяшчальнік (''квесліс''), якія апавяшчалі пра вяселле. Сістэма тэрмінаў сваяцтва мае лінейны тып з элементамі апісальных тэрміналогій; [[сіблінг]]і падзяляюцца па полу. Тэрміны сваяцтва для маці, сястры, брата, унука, мужа, бацькі мужа і жонкі маюць індаеўрапейскае паходжанне, а астанія тэрміны з’яўляюцца ўнікальнымі і характэрны толькі для [[літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.&lt;/ref&gt;.

Асноўнай катэгорыяй насельніцтва былі сяляне, большую частку якіх да [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] складалі свабодныя земляробы — ''лаўкінінкі'' (ад слова ''лаўкас'' — «поле»), але ўзнікалі і розныя катэгорыі залежнага сялянства (у тым ліку [[прыгон]]нага)&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. Сяляне былі членамі тэрытарыяльных абшчын (палей), якія ўтваралі [[воласць]]. Унутранае жыццё сялянскай абшчыны рэгулявалася сходам (''капа'') і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]] — ''талка''); традыцыя супольнага адпачынку (вячоркі, вечарыны — ''вакаронес''); частаванне адзін аднаго свежыной, свежым півам і мёдам, і інш.&lt;ref&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.&lt;/ref&gt;

Традыцыі народных гулянняў захоўваюцца да сённяшняга часу. [[Каляды|Калядная]] вячэра (''Кучас'') пачынаецца з ужывання тонкіх вафель (''калядайціс'') з ціснёнымі выявамі на тэму [[Нараджэнне Хрыстова|Нараджэння Хрыстова]], а скончваецца варажбой. На [[Новы год|свята Новага года]] робіцца працэсія вяскоўцаў, апранутых у валхвоў («трох каралёў»). На [[Масленіца|Масленіцу]] (''Ужгавенес'') катаюцца на санках, спальваюць жаночую ляльку «Морэ» і ставяць сатырычныя сцэнкі ў масках («пан», «жандар», «абжора Лашыніс», «жаніх-няўдаль Сідарас» і г.д.). На [[Вялікдзень]] (''Велікас'') абмалёўваюць і кацяць яйкі, гойдаюцца на арэлях, абліваюцца [[вада|вадой]], сцягаюць адзін аднаго галінкамі. На [[Купалле]] (Іванаў дзень — ''Ёнінес'') паляць вогнішчы і скокаюць праз яго, збіраюць кветкі, плятуць вянкі і кідаюць іх у ваду&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

Пасля прыняцця [[хрысціянства]] ў знак шчырай веры насельніцтва (асабліва сялянскае) ставіць па вёсках, на пагорках, пры дарогах сімвалічныя драўляныя каталіцкія крыжы — часта нават нетрадыцыйнай формы, бо нясуць у сабе спалучэнне хрысціянскіх і язычніцкіх традыцый (у тым ліку, багата арнаментаваныя каплічкі-слупы «stogastulpis» і «koplytstulpis»). Часам групамі крыжоў абстаўляюцца нават цэлыя пагоркі. [[Літоўскія традыцыйныя крыжы|Літоўская традыцыя вырабу драўляных каталіцкіх крыжоў і яго сімволіка]] была ўключана ў 2008 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO]&lt;/ref&gt;.

Каталіцкія ксяндзы карыстаюцца ўсямернай павагай на вёсцы.

Значны ўплыў на мову і культуру літоўскіх сялян зрабіла ўсходнеславянскае насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага, а пазней і заходнеславянскае ([[палякі]]), што было звязана з наяўнасцю ў суседзяў традыцый дзяржаўнасці, уласнай пісьмовасці, спавядання хрысціянства і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt; Да рана запазычаных літоўцамі ад [[беларусы|беларусаў]] адносяць такія традыцыі і з’явы як звычай галашэння перад адпраўкай нявесты ў дом жаніха; [[валачобны абрад]] беларускага ўзору; [[Велікоднае яйка|фарбаванне яек]] на [[Вялікдзень]]; радзінную абрадавую страву [[бабіна каша]]; некаторыя віды фальклору; аўкштайцкую курную хату; лексіку палітычнага, рэлігійнага, гандлёвага і іншага характару (bajoras — баярын/шляхціц, Velykos — Вялікдзень, turgus — торг, muita — мыта, adyna — гадзіна, abrūsas — абрус, і інш.); прозвішчы (Адамкявічус, Зінкявічус, Міцкявічус, Віткявічус і г.д.); і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

=== Традыцыйны касцюм ===
{{main|Літоўскі нацыянальны касцюм}}
[[Файл:Janusz Radziwiłł by Daniel Schultz.PNG|thumb|left|Князь [[Януш Радзівіл, 1612—1655|Януш Радзівіл (1612—1665)]] у «сармацкім строі»]]
Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар.

[[Файл:Lithuanian clogs.jpg|thumb|Драўляныя сялянскія жаночыя чаравікі (''клумпес'') у [[Жамойць|Жамойці]]]]
Традыцыйны сялянскі касцюм меў некалькі варыянтаў (у залежнасці ад раёна пражывання) і атрымаў пэўнае ўдзеянне ў [[Жамойць|Жамойці]] і [[Малая Літва|г.зв. Малой Літве]] з боку касцюма [[немцы|немцаў]], а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]] — з боку [[славяне|славян]]&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.&lt;/ref&gt;.

Традыцыйны жаночы сялянскі касцюм захоўваўся ў побыце да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] і меў шэсць варыянтаў (жамойцкі, аўкштайцкі, клайпедскі, капскі, дзуцкі, занавіцкі). Аснову яго складаюць доўгая палатняная сарочка, шырокая спадніца (звычайна 2-3), фартух, тканы або плецены пояс, [[камізэлька]] (''ліеменэ''), наплечнае покрыва (''скара''). На галаве дзяўчаты насілі вянкі (''вайнікас'', ''пакалке'') са стужак і галуна, часам — на цвёрдай аснове, а замужнія жанчыны — чапцы, а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] яшчэ і паралельна рушніковы ўбор ([[намітка|намітку]] — ''нуаметас''). [[Рута]] ў прычосцы дзяўчын азначала дзявоцтва. Завушніц ні дзяўчыны, ні жанчыны не насілі. Адзенне ўпрыгожвалася складанай вышыўкай, а таксама срэбнымі, бурштынавамі, каралевымі і шклянымі пацеркамі&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. У аздабленні вопраткі выкарыстоўваліся арнаменты і разнастайная гама колераў (белы, шэры, карычневы, чорны), узоры наносіліся таксама на пальчаткі, панчохі і г.д. Жаночая спадніца (''маргінес'') — розных колераў, у клетку, палоску ці складанага ўзору&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

Традыцыйнае мужчынскае сялянскае адзенне складалася з палатнянай сарочкі (''маршкіняй''), палатняных, суконных ці паўшарсцяных штаноў, камізэлькі, палатнянага альбо суконнага кафтана, валянага капялюша, паяса ці рамня. Зімой мужчыны і жанчыны насілі сярмягу, аўчыныя футры або паўкажушкі&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;.

Традыцыйным працоўным абуткам мужчын і жанчын на вёсцы былі плеценыя з ліпавага дубу [[лапці]] (''віжы''), скураныя пасталы, у [[Жамойць|Жамойці]] і [[Сувалкія|Сувалкіі]] таксама драўляныя чаравікі (''клумпес'') і абутак на драўлянай падэшве са скураным і крамнінным верхам (''нагіні'', ''мядпаджэй''), у святочныя дні — боты&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lithuanian traditional costumes. Aukštaitija 01.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]
File:Lithuanian traditional costumes.Klaipėda Region.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Малая Літва|Клайпедскага края (Малай Літвы)]]
File:Vest1.jpg|Фота ўдзельнікаў спектакля «[[Купішкіс|Купішскае]] вяселле» у традыцыйных сялянскіх касцюмах, 1930 г.
File:Vyzos.2007-08-15.jpg|Сялянскія [[лапці]] з [[Жамойць|Жамойці]]
File:Weaving, Radviliškis, Lithuania.jpg|Выраб традыцыйнай тканіны ў [[Радзвілішкіс]]е, фота 2013 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Сялянскія традыцыі харчавання ===
{{main|Літоўская кухня}}
[[Файл:Sakotis2.jpg|thumb|Кекс «[[шакоціс]]»]]
Аснову харчавання літоўцаў складалі раслінныя і малочныя прадукты, у т.л. іржаны (радзей пшанічны) [[хлеб]] (''дуона''), бліны і кашы з мукі, ячменнай і аўсянай крупы (для [[Дзукія|Дзукіі]] характэрны бліны з грачанай крупы), гарох, [[малако]], [[мяса]]&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] шырокае распаўсюджанне атрымалі стравы з [[бульба|бульбы]]. З мяса пераважна ўжывалася свініна&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

І па сённяшні дзень для большасці літоўцаў папулярнымі з’яўляюцца традыцыйныя стравы з цёртай бульбы і мясной, тварожнай і іншай начынкай (''[[цэпеліны]]''), малочныя супы (з мукой і крупамі або з бульбянымі клецкамі), бульбяныя бліны, бульба з малаком або кіслым малаком, сыр з кменам, тушаная капуста з мясам (''[[бігас]]''), кілбасы (''дэшра'', ''скіландзіс''), вэнджаная свініна, крывяны суп (''юка''), [[боршч]], рассольнік і інш. Да нацыянальных страў таксама адносіцца ''шупініс'' (каша з гароху, бульбы і свіннога мяса), ''ведарай'' (свінныя кішкі, начыненыя цёртай сырой бульбай ці крупой і запечаныя), [[аўсяны кісель]] і інш. З традыцыйных напояў распаўсюджаны [[бярозавы сок]] (''сула''), [[квас]] (у тым ліку з [[груша|груш]]), мядок (''мідус'')&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.&lt;/ref&gt;.

На святы пякуць адмысловыя высокія кексы тыпу кухоннае дрэва (''[[шакоціс]]'', ''рагуоціс''), здобнае печыва (''жагарэліс''), піражкі і пончыкі (''спургас''). Асноўны традыцыйны алкагольны напой — ячменнае цёмнае (і нават амаль чорнае) [[піва]] (''алус'')&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

=== Вусная творчасць і музыка ===
{{main|Літоўскі фальклор|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Traditional Lithuanian dancers1.jpg|thumb|Выступленне літоўскай танцавальнай групы «Rasa» на XIX Міжнародным фестывалі народнага танца ў [[Шатландыя|Шатландыі]], фота 2007 г.]]
Менавіта з запісаў фальклору [[Жамойць|Жамойці]] ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] (спачатку тэкстаў, затым тэкстаў з напевамі, затым інструментальных мелодый) пачалося развіццё літоўскай фалькларыстыкі. Складанасці ў навуковай фіксацыі фальклору звязаны з няведаннем [[літоўская мова|літоўскай мовы]] славянамоўнымі даследчыкамі і навукоўцамі часоў [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што зніжала зацікаўленасць тых навукоўцаў да зместу фальклору. Трошкі больш зацікаўленасці да літоўскага фальклору і мовы з боку лінгвістаў пачалося з даследаванняў [[Аўгуст Шлейхер|Аўгуста Шлейхера]] ў сярэдзіне XIX ст., працы якога доўга заставаліся адзіным дапаможнікам для вывучэння літоўскай мовы. Старажытны пласт фальклору сялян [[Дзукія|Дзукіі]] і [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] адкрыты толькі ў XX ст.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;

У фальклоры маюцца розныя паданні пра паходжанне свету і рэлікты старажытных [[міф]]аў (пра маланкоўца [[Пяркунас]]а і інш)&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Літоўская міфалогія не багата вобразамі. Эпас звязаны галоўным чынам з жывёльнай тэматыкай. Маецца багаты казачны фальклор, які паўплываў на прафесійнае мастацтва (казка «Эгле — каралева вужоў», якая стала асновай для паэмы і [[балет]]а, і інш). Мноства песень на працоўную (земляробчыя і хатнія заняткі), каляндарна-святочную, сямейна-абрадавую, інтымна-лірычную і ваенна-гістарычную тэматыку, якія суправаджаюцца інструментальнымі кампазіцыямі, карагодамі, танцамі, гульнямі і г.д. У фальклоры, гэтак жа як ва ўсёй сялянскай культуры, шырока бытавалі [[язычніцтва|язычніцкія]] матывы і спалучэнне язычніцкіх і хрысціянскіх элементаў&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. У музычна-паэтычнай стылістыцы захоўваюцца мясцовыя адрозненні&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Звычаі і абрады былі звязаны з земляробчымі работамі, асабліва іх завяршэннем, сямейнымі і каляндарнымі святамі&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Taduja1, 2006-10-01.jpg|left|thumb|Выступленне літоўскага фальклорнага ансамбля «Taduja» з горада [[Горад Кяльме|Кяльме]] ў [[Жамойць|Жамойці]], фота 2006 г.]]
Характэрнай рысай песень з’яўляецца лірызм: 50 % песень — «пра [[конь|каня]]», 30 % — «пра [[рута|руту]]»&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;. Найбольш старажытныя працоўныя і абрадавыя песні — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]]. Самы архаічны пласт — аўкштайцкая поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' (жаночыя спевы ўдваіх, утраіх, учатырох альбо мужчынская ансамблевая ігра на аднародных духавых інструментах), якая суправаджала любыя віды калектыўнай працы, абрады, карагоды і танцы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] яна засталася толькі ў некаторых раёнах Аўкштайціі&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Літоўская поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' была ўключана ў 2010 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jorija 001.JPG|thumb|Фальклорны ансамбль «Jorija» [[Горад Кедайней|кедайнейскага]] культурнага цэнтра, фота 2010 г.]]
У Дзукіі захаваліся старадаўнія абрадавыя арэльныя песні (каляндарныя і вясельныя), песні пра жывёл і раслін, вузкааб’ёмные лады (у т.л. ангемітоніка), адзіночныя (жаночыя альбо мужчынскія) спевы. Характэрны таксама харавыя ўнісонныя і антыфонныя спевы, напеўная мелодыка (пераважна лірычнага тыпу, з распевамі складоў). У заходніх раёнах Дзукіі сустракаюцца 2-х і 3-хгалосныя песні ў 7-ступеннай дыятоніцы&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

Фальклор [[Жамойць|Жамойці]] адрозніваецца разнастайнасцю песенных тыпаў і выканаўчых традыцый, значную яго частку складаюць лірычныя песні, шматгалоссе позняга, гамафонна-гарманічнага тыпу. У межах аднаго жанру сустракаюцца песні розных стылявых пластоў: напрыклад, сярод пастуховых песень — і архаічныя (з прызыўных воклічамі «Ralioo!»), і меладычна развітыя 3-галосныя лірычнай тэматыкі&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] ужо многае з фальклору было забыта, а на змену прыходзілі літаратурныя песні (такіх літаратараў як [[Антанас Страздас]], [[Антанас Венажындзіс|Вянужыс]], [[Антанас Баранаўскас|Баронас]]) і народныя частушкі (''dainuška'')&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

Традыцыйнымі музычнымі інструментамі вяскоўцаў [[Літва|Літвы]] з’яўляюцца драўляныя (з [[ліпа|ліпы]] ці [[вярба|вярбы]]) [[гуслі]] (''канклес''/''кунклес''); язычковы інструмент ''бірбіне''; пастуховы рог ''ажрагіс''; драўляныя натуральныя трубы ''рагай'', ''трымітай'', ''даўдзіцес''; падоўжаная [[флейта]] ''лумздзяліс''; шматстваловая флейта ''скудучай''; [[дуда]]; розныя [[мембранафоны]]; ідзіяфоны; народныя [[скрыпка|скрыпкі]]; струнны бас; [[гармоніка]] і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;

== Сучасныя культурныя традыцыі ==
Традыцыйная культура развівалася і захоўвалася доўгі час на вёсцы, бо з пачаткам утварэння [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] эліта грамадства (феадалы і мяшчане) пераймала многія агульнаеўрапейскія традыцыі матэрыяльнай і духоўнай культуры Усходняй Еўропы (праваслаўнай) і Заходняй Еўропы (каталіцка-пратэстанцкай)&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212—213.&lt;/ref&gt;. Сярод феадалаў (шляхты) і мяшчан у часы [[ВКЛ]] гутарковай станавілася [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]], а пазней [[польская мова]], якія выкарыстоўваліся ў афіцыйным справаводстве&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;/&gt;. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[СССР]] шмат літоўцаў засвоілі і [[руская мова|рускую мову (вялікарускую мову)]].

[[Файл:J. Marčiukaitis. Su broliais (centre), 1899 07 19-.jpg|thumb|Сапраўдны член [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]], кнігагандляр, скрыпач, хормайстар, фатограф-аматар [[Юозас Марчукайціс]] (1861—1932) ''(у цэнтры)'' з братамі. Фота 1899 г.]]
Сучасныя літоўцы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі літоўцаў пачаўся ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], калі [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|ў 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго значная частка сялян была вольнай), створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі і рабочых, а таксама [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], у тым ліку клерыкальнай), сфарміраваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] [[літоўская мова|сучасны варыянт літоўскай літаратурнай мовы]]. З другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. У 1896 г. у Расійскай імперыі ўзнікла першая палітычная партыя літоўцаў (сацыял-дэмакратычная), а пасля яшчэ і іншыя партыі.

[[Файл:Juozas Miltinis, 1972.jpg|thumb|Тэатральны рэжысёр [[Юозас Мільцініс]] (1907—1994), фота 1972 г.]]
Яшчэ больш спрыяльныя ўмовы для культурнай гамагенізацыі насельніцтва былі створаны пасля [[Акт незалежнасці Літвы|абвяшчэння Літвой сваёй дзяржаўнасці і незалежнасці ў 1918 г.]] і дзяржаўнай палітыкай стандартызацыі жыцця. Гэта адлюстравалася перш за ўсё ў знешніх формах: яшчэ большае, чым у XIX ст., распаўсюджанне агульнаеўрапейскіх тыпаў адзення, ежы, жытла, заняткаў і інш. У 1921—1939 гг. літоўскі ўрад праводзіў мяккую, але паступальную [[этнічная асіміляцыя|этнічную асіміляцыю]] (літуанізацыю/балтызацыю) нелітоўскага насельніцтва краіны ([[немцы|немцаў]], [[рускія|рускіх]], [[палякі|палякаў]] і інш.), акрамя [[яўрэі|яўрэяў]], якім дазволілі [[этнічная сегрэгацыя|этнічную сегрэгацыю]]; абмяжоўваў магчымасці для культурнага развіцця на [[польская мова|польскай мове]] і ставіў перашкоды [[палякі|палякам]] для заняцця дзяржаўных пасад&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 192—193.&lt;/ref&gt;.

У 1919 г. у [[Каўнас]]е быў створаны Літоўскі спартыўны саюз (1919—1920), а пазней замест яго ў 1920 г. Літоўскі саюз фізічнага выхавання і ў 1921 г. Літоўская спартыўная ліга (апошняя з 1923 г. узяла на сябе функцыі Нацыянальнага алімпійскага камітэта), якія паставілі мэту прапагандаваць заняткі фізічнай культурай і прафесійным спортам у краіне. Першых буйных поспехаў і міжнароднага прызнання літоўскія спартсмены дамагліся ў 1930-я гг., калі ў 1937 г. і 1939 г. [[Мужчынская зборная Літвы па баскетболе|літоўская мужчынская зборная па баскетболе]] стала чэмпіёнамі Еўропы. (Першы чэмпіянат Еўропы па баскетболе (1935) выйграла зборная Латвіі). У складзе літоўскай каманды тады былі таксама амерыканскія баскетбалісты літоўскага паходжання, гэтак жа як і трэнер [[Пранас Лубінас]]. Жаночая баскетбольная каманда Літвы ў 1938 г. у [[Рым]]е ([[Італія]]) заваявала тытул віцэ-чэмпіёна Еўропы. Гэтыя дасягненні літоўскіх баскетбалістаў, як мужчын, так і жанчын, адыгралі вырашальную ролю для далейшых лёсаў [[баскетбол]]а ў [[Літва|Літве]], дзе гульня пачала лічыцца аж да сённяшняга часу нацыянальным відам спорту (амаль як «другая рэлігія»), хоць у цэлым дасягненні літоўскай зборнай па баскетболе сярэднія&lt;ref&gt;[http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта]&lt;/ref&gt;. Пазней, у складзе [[Мужчынская зборная СССР па баскетболе|мужчынскай зборнай СССР па баскетболе]] (якая выйграла мноства чэмпіянатаў і медалёў на Алімпійскіх гульнях) было толькі некалькі літоўцаў, але лепшыя з баскетбольных клубаў [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]].
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lietuviu mokslo draugijos suvaziavimas. Lithuanian scholarly assembly 1912.jpg|Сход [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]] ў 1912 г.: у другім радзе сёмы злева — [[Ёнас Басанавічус]], патрыярх літоўскага нацыянальнага Адраджэння
File:10 litai (2001).jpg|Літоўскія пілоты [[Стасіс Гірэнас]] і [[Сцяпонас Дарус]], якія зрабілі першы ў гісторыі Літвы трансатлантычны пералёт у 1933 г., на сучаснай купюры ў 10 [[літ]]аў
File:Lithuania national basketball team - EuroBasket 1937 champions.jpg|Літоўская нацыянальная зборная каманда пасля перамогі на [[чэмпіянат Еўропы па баскетболе 1937|чэмпіянаце Еўропы па баскетболе ў 1937 г.]]
File:Katherine COPELY Deividas STAGNIUNAS Nebelhorn Trophy 2009 OD.jpg|Фігурысты на ільду [[Кэтрын Копелі]] ([[ЗША]]) і [[Дэйвідас Стагнюнас]] ([[Літва]]) у стылізаваных літоўскіх традыцыйных сялянскіх касцюмах, фота 2009 г.
File:Lithuanian swimming squad at 2012 Olympic Games.jpg|Каманда плыўцоў Літвы на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульнях 2012]] у [[Лондан]]е ([[Вялікабрытанія]])
&lt;/gallery&gt;
[[Файл:Senoji Varena Sculptures.jpg|thumb|Драўляная скульптура пры дарозе ў [[Варэна (Літва)|горадзе Варэна]], фота 2006 г.]]
[[Файл:Krekenava2.jpg|thumb|Драўляны рэлігійны крыж-капліца (stogastulpis, літаральна — «дахаслуп», «слуп з дахам») у вёсцы Крэкенава (Krekenava) каля [[горад Панявежыс|Панявежыса]], фота 2012 г.]]
Уключэнне [[Літва|Літвы]] [[3 жніўня]] [[1940]] г. у склад [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) пацягнула за сабой далейшую нівеліроўку рэгіянальных асаблівасцей і ўвядзенне дадаткова [[руская мова|рускай мовы]] ў адукацыйны працэс і дзяржаўны ўжытак&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 249, 252.&lt;/ref&gt;. Маянткоўцы былі вымушаны эмігрыраваць, бо ў адваротным выпадку былі б рэпрэсаваны савецкай уладай. У 1940 г. былі нацыяналізаваны буйная прамысловасць, сістэма транспарту і сувязі, медыцынскія ўстановы і інш.&lt;ref&gt;История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 431.&lt;/ref&gt; У ходзе зямельнай рэформы 1940—1941 гг. надзелы зямлі атрымалі каля 60 тысяч беззямельных і дабаўкі да сваіх надзелаў каля 42 тысячы малазямельных гаспадароў&lt;ref&gt;История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 437; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 219.&lt;/ref&gt;. У Літоўскай ССР пачалася рэарганізацыя сістэмы адукацыі, у 1940 г. была створана [[Літоўская кінастудыя|першая кінастудыя («Каўнаская кінастудыя», перайменаваная пазней у «Літоўскую кінастудыю»)]], а ў 1941 г. першая акадэмія навук ([[Акадэмія навук Літвы|Акадэмія навук Літоўскай ССР, якая з 1990 г. носіць назву «Акадэмія навук Літвы»]]). Працэс «саветызацыі» (сацыялістычных пераўтварэнняў на савецкі ўзор) быў перарваны нападам [[Германія|Германіі]] ў [[1941]] г. на [[СССР]] у ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

У 1945—1950 гг. цэнтральныя ўлады [[СССР]] правялі поўную «саветызацыю» Літоўскай ССР: была ліквідавана прыватная ўласнасць (на зямлю, прадпрыемствы, гандлёвыя цэнтры, банкаўскія ўстановы і інш.); сельскае насельніцта прымусова заганялася ў [[калгас]]ы і калгасныя пасёлкі з грамадскімі будынкамі на галоўнай плошчы і гаспадарчымі пабудовамі асобна; планава ствараліся дзяржаўныя прамысловыя прадпрыемствы&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 243—249.&lt;/ref&gt;. Савецкая [[калектывізацыя]] прывяла да маштабных перасяленняў насельніцтва з хутароў у гарады і пасёлкі гарадскога тыпу, дзе часта сціраліся вясковыя традыцыі, хоць гарадская культура Літвы і дагэтуль мае шмат рысаў сельскай (і сялянскай) культуры — песні, танцы, абрады (у тым ліку рэлігійныя), народнае прыкладное дэкаратыўнае мастацтва (асабліва драўляная скульптура, у тым ліку рэлігійнага характару) і г.д. На вёсцы захоўвалася хатняе ткацтва.

Пасля ўключэння [[Вільнюс|Вільні (Вільнюса)]] і Віленскага края ў 1940 г. у склад Літвы пачаўся інтэнсіўны наплыў літоўскага насельніцтва ў новую сталіцу, што мэтанакіравана рабілася ўладамі Літвы (асабліва з 1945 г.), каб павялічыць да таго мізэрны працэнт літоўскага насельніцтва ў горадзе і панізіць працэнт [[яўрэі|яўрэйскага]], [[палякі|польскага]] і [[беларусы|беларускага]]&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235.&lt;/ref&gt;.

У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць [[адзенне]], зробленае на фабрыках [[СССР]]. У той жа час, як правіла, менавіта прысядзібная гаспадарка давала сельскім жыхарам асноўныя прадукты харчаванння ([[малако]], [[мяса]], яйкі, [[бульба]], [[гародніна]]), а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, вострыя прыправы, напоі і інш. пакупаліся ў дзяржаўных магазінах&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў, хоць працягвалі існаваць і народныя складальнікі песень і мастакі&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Менавіта ў савецкія часы была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва, а таксама (праз [[урбанізацыя|урбанізацыю]]) працэнтная перавага гараджан над вяскоўцамі&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235, 252—255; История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 540—542, 596—598.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Pirmojidaina.jpg|left|thumb|Першае [[Літоўскае свята песні|Літоўскае свята песні (''Dainų šventė'')]] у [[Каўнас|горадзе Каўнасе]], фота 23 жніўня 1924 г.]]
У савецкія часы шырока праводзяцца [[Літоўскае свята песні|ўсенародныя святы песень]], што пачалося яшчэ з [[1924]] г. па ініцыятыве кампазітара [[Юозас Жылевічус|Юозаса Жылевічуса]], з’яўлялася павагай да традыцыйных сялянскіх песень, танцу і касцюму і трывае да сённяшняга часу&lt;ref&gt;[http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира&lt;/ref&gt;. Гэтыя традыцыі былі формай самавыяўлення і захавання нацыянальнай свядомасці людзей. У канцы 1980-х гг., песні сталі неад’емнай часткай руху за аднаўленне незалежнасці Літвы, што вядома пад назвай «[[Спяваючая рэвалюцыя]]». На [[Літоўскае свята песні|шматтысячнае свята песень (''Dainų šventė'')]], якое праходзіць раз у чатыры гады пасля атрымання незалежнасці (1990 г.), у [[Літва|Літву]] прыязджаюць літоўцы з іншых краін свету, таму і свята сталі называць Сусветным літоўскім святам песень&lt;ref&gt;[http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt&lt;/ref&gt;. У 2008 г. [[Балтыйскае свята песні і танца|традыцыя і сімволіка свят песень Балтыйскіх краін — Эстоніі, Латвіі і Літвы]] — была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|спіс нематэрыяльнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO]&lt;/ref&gt;. Малыя святы песень зараз праводзяцца літоўскімі эмігрантамі за мяжой — у [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]].

Пасля выхаду ў [[1990]] г. Літвы са складу СССР і атрымання незалежнасці, [[руская мова]] перастала мець афіцыйны статус у дзяржаве, а краіна пачала рэвізію сацыялістычнага прошлага і працэс [[прыватызацыя|прыватызацыі]], арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[НАТА]] і Еўрапейскага Саюза. З [[1 мая]] [[2004]] г. [[Літва|Літоўская Рэспубліка]] з’яўляецца дзяржавай-членам [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], што цягне за сабой для насельніцтва ўвядзенне адпаведных стандартаў у заканадаўстве, вывучэнне [[англійская мова|англійскай мовы]], свабодны ўезд/выезд з краіны і яшчэ большую адкрытасць пераняццю многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнеса, баўлення вольнага часу (святы, [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, адкрытасць інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. У той жа час некаторымі сучаснымі літоўскімі інтэлігентамі адзначаецца схільнасць сучасных літоўцаў да самаізаляцыі ад еўрапейскіх тэндэнцый, кансерватызму і ксенафобіі насуперак талерантанасці і дэмакратызму, што тлумачаць, у тым ліку, усведамленнем «нязначнасці» Літвы ў Еўрапейскім Саюзе і адчуваннем «пагрозы» з боку суседніх народаў, больш «моцных» культурна, эканамічна і дэмаграфічна&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

У апошнія дзесяцігоддзі [[Літва]] звычайна займае першае месца ў [[Еўропа|Еўропе]] і адно з першых месцаў у свеце па [[Спіс краін паводле колькасці самагубстваў|колькасці самагустваў на душу насельніцтва]], што тлумачаць [[беспрацоўе]]м, [[алкагалізм]]ам, беднасцю і даўгамі, псіхалагічнымі прычынамі (бесперспектыўнасць існавання, адчай і г.д.) і інш.&lt;ref&gt;[http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств]; [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lithuanian Museum of Ethnocosmology in Spring 2012.jpg|[[Літоўскі музей этнакасмалогіі]] ў вёсцы Кулёніс (Kulionys) — 70 км ад [[Вільнюс]]а. Фота 2012 г. 
File:Medziotoju trobele.jpg|Тэрыторыя музея [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]] ў [[Друскінінкай|Друскінінкаі]], фота 2010 г.
File:Sv. Petras.2007-04-01.jpg|Аматарская скульптура Святога Пятра
File:Memorejo pri Poška.jpg|Помнік паэту [[Дыянізас Пошка|Дыянізасу Пошку]] (1757—1830) у [[Мажэйкей|Мажэйкеі]], фота 2006 г.
File:Kultuvėnai, kryžius.JPG|Каталіцкі крыж у вёсцы Култувенай (Kultuvėnai) Укмяргскага раёна, фота 2014 г.
&lt;/gallery&gt;

== Дэмаграфія ==
{{main|Насельніцтва Літвы}}
Падлікі літоўскага насельніцтва на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў раннія перыяды носяць гіпатэтычны характар з-за адсутнасці афіцыйнай статыстыкі.

Паводле афіцыйнай статыстычнай інфармацыі ў 1861 г. у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў зоне кампактанага рассялення жыло каля 1,414 млн літоўцаў, а ў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — 139 тыс.&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 38.&lt;/ref&gt;

У ходзе [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі|Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)]], не праводзілася апытанне насельніцтва аб этнічнай прыналежнасці асобы (ці як казалі ў тыя часы [[руская мова|па-руску]] — «народности»), а толькі аб роднай (ужыванай) мове і веравызнанні. Дакладнасць вынікаў перапісу аспрэчваецца, але іншай усеахопнай статыстычнай інфармацыі няма. Лічыцца, што ў 1897 г. у [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губернях]] жыло каля 1,6 млн літоўцаў&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 134.&lt;/ref&gt;. Паводле даддзеных перапісу ад 1897 г. у [[Вільнюс|Вільні]] 40 % насельніцтва роднай мовай назвала [[ідыш|яўрэскую (ідыш)]]; 30,1 % — [[польская мова|польскую]]; 20,9 % — [[руская мова|рускую]]; 4,3 % — [[беларуская мова|беларускую]]; 2,1 % — [[літоўская мова|літоўскую]]; 1,4 % — [[нямецкая мова|нямецкую]]; 0,5 % — [[татарская мова|татарскую]]; 0,3 % — [[украінская мова|украінскую]]; 0,4 % — іншыя мовы&lt;ref&gt;''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах… С. 76.&lt;/ref&gt;. У канцы XIX ст. ва Усходняй Прусіі (Германская імперыя) налічвалася каля 115 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 239.&lt;/ref&gt;.

У 1923 г. на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў Літве налічвалася 1,70 млн літоўцаў; у 1940 г. — каля 2,4 млн; у 1945 г. — каля 2,1 млн; у 1959 г. — 2,15 млн; у 1970 г. — 2,50 млн; у 1979 г. — 2,71 млн; у 1989 г. — 2,92 млн; у 2001 г. — 2,90 млн; у 2011 г. — 2,56 млн.&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 170; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 42, 78, 92.&lt;/ref&gt;

З часу аднаўлення незалежнасці (у 1990 г.) у [[Літва|Літве]] пачалася сталая дэпапуляцыя, якая па сваім тэмпам займае адно з першых месцаў у Еўропе, што выклікана значнымі штогадовымі хвалямі эміграцыі літоўцаў (у першую чаргу, працоўнай і на пастаяннае месца жыхарства замяжу), зніжэннем нараджальнасці і старэннем насельніцтва&lt;ref&gt;[http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов]; [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения]; [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне]&lt;/ref&gt;. Паводле прагнозаў, у 2060 г. каля 40 % жыхароў Літвы будуць складаць людзі ўзростам за 60 год&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет]&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 2009 г. толькі 66,9 % жыхароў [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] жыве ў гарадах.

== Літоўская дыяспара — рассяленне і колькасць у свеце ==
[[Файл:Lithuanian restaurant in Chicago.jpg|thumb|Літоўскі рэстаран у [[горад Чыкага|горадзе Чыкага]] ([[ЗША]]), фота 2009 г.]]
[[Файл:VilaZelina.jpg|thumb|Каталіцкі касцёл Святога Юзафа ў мікрараёне Vila Zelina [[горад Сан-Паулу|горада Сан-Паулу]] ([[Бразілія]]), пабудаваны літоўскай дыяспарай у 1936 г. Фота 2007 г.]]
Значныя эміграцыйныя патокі літоўскага насельніцтва за межы свайго традыцыйнага і кампактнага рассялення пачаліся з другой паловы XIX ст., калі малазямельныя і беззямельныя сяляне пераязджалі для заробку ў прамысловыя гарады цэнтральнай часткі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ([[Санкт-Пецярбург]], [[Масква]], [[Адэса]], [[Рыга]], [[Тула]], [[Калуга]] і інш.) і за межы Расійскай імперыі, галоўным чынам, у [[ЗША]]&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.&lt;/ref&gt;. Галоўным цэнтрам дыяспары ў Расійскай імперыі быў Санкт-Пецярбург, дзе меліся невялікія культурныя цэнтры і таварыствы дапамогі літоўцаў. У 1869—1899 гг. у ЗША эмігрыравала каля 50 тысяч літоўцаў, у 1899—1914 гг. — звыш 252 тысяч, пасяліўшыся, галоўным чынам, у [[Чыкага]], [[Лемонт|Лемонце]] і [[Нью-Ёрк]]у, дзе былі адкрыты літоўскія культурныя цэнтры і каталіцкія парафіі&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79, 92.&lt;/ref&gt;. У 1910 г. у ЗША пражывала 207 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 135.&lt;/ref&gt;. Частка эмігрантаў перасялілася і ў краіны [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. З пачаткам ваенных дзеянняў у ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] шмат літоўцаў-бежанцаў (да 300 тыс.) было эвакуіравана ў цэнтральныя губерні Расійскай імперыі: у [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] і яго навакольная раёны (каля 150 тыс.), Маскву, [[Варонеж]], [[Тамбоў]], [[Яраслаўль]], [[Кіеў]] і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;/&gt;

Стварэнне Літоўскай Рэспублікі (1918—1940) прывяло як да іміграцыі, так эміграцыі насельніцтва. Паводле дагавора паміж Літвой і [[РСФСР]] ад 1920 г. на радзіму вярнулася большая частка літоўцаў-пасяленцаў і літоўскіх бежанцаў ад вайны&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;&gt;''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.&lt;/ref&gt;. У ЗША і іншыя краіны ў 1923—1939 гг. пераехала каля 80 тысяч літоўцаў&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Па прычыне таго, што ўрад ЗША ўстанавіў квоты колькасці эмігрантаў з розных краін, многія літоўцы вымушаны былі накіроўвацца ў [[Бразілія|Бразілію]] (31,4 % усіх літоўскіх эмігрантаў у міжваенны перыяд), [[Аргенціна|Аргенціну]], [[Уругвай]] і [[Канада|Канаду]], дзе большая іх частка працавала малакваліфікаванымі работнікамі на сельскагаспадарчых плантацыях у цяжкіх умовах, таму многія літоўцы з цягам часу адтуль перасяляліся ў ЗША і іншыя краіны&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79.&lt;/ref&gt;.

Літоўскае насельніцтва ў міжваенны перыяд (1918—1939) у [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) падвяргалася адпаведна паланізацыі і германізацыі&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Савецкая ўлада ў міжваенны перыяд вызначыла [[Мінск]] (сталіца [[БССР]]) у якасці галоўнага культурнага цэнтра літоўскай дыяспары ў СССР, што мела ў першую чаргу сацыялістычны і паказны, прапагандысцкі характар для міжнароднай грамадскасці: у Мінску існаваў літоўскі сектар пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]], выдавалася газета на [[літоўская мова|літоўскай мове]] «Чырвоны араты» (1927—1937), падручнікі і кнігі, інш. У Маскве выдаваўся часопіс на літоўскай мове «Кавадла» (1931—1938), у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] і [[Масква|Маскве]] існавалі літоўскія нацыянальныя клубы і г.д. Аднак у 1937—1938 гг. савецкая ўлада ліквідавала ўсе літоўскія нацыянальныя арганізацыі і друк у СССР, а многія літоўцы ў СССР былі рэпрэсаваны&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;. Пасля ўключэння ў 1945 г. большай часткі Усходняй Прусіі ў склад [[СССР]] і стварэння [[Калінінградская вобласць|Калініградскай вобласці]], пачаліся сталінскія рэпрэсіі і высяленні [[немцы|немцаў]] і літоўцаў, якіх савецкія ўлады не адрознівалі ад немцаў па прычыне германізаванасці, з гэтай тэрыторыі ў [[Сібір]], дзе большая частка іх загінула ў лагерах ад голаду&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 135—136.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Immigrants on deck of the KANIMBLA with Immigration Minister Caldwell (8400326783).jpg|thumb|Літоўскія мігранты з аўстралійскім міністрам іміграцыі [[Артур Колуэл|Артурам Колуэлам]] на палубе карабля «Kanimbla» каля [[Мельбурн]]а ([[Аўстралія]]), фота канца 1940-х гг.]]
Па прычыне ўключэння Літвы ў склад [[СССР]] з краіны выехала значная частка літоўскага насельніцтва, у тым ліку грамадскай эліты (буржуазія, інтэлігенцыя, клір), накіраваўшыся ў ЗША, Канаду і [[Аўстралія|Аўстралію]]&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 92.&lt;/ref&gt;. Паводле прыблізных падлікаў у 1945—1990 гг. за межамі [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] жыло каля 700 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 91.&lt;/ref&gt;.

Пасля выхаду ў 1990 г. Літвы са складу СССР некаторыя эмігранты (у тым ліку, нашчадкі ранейшай эліты) пачалі вяртацца ў незалежную літоўскую дзяржаву. Напрыклад, другім прэзідэнтам атрымаўшай зноў у 1990 г. незалежнасць Літвы стаў [[Валдас Адамкус]] — сын начальніка генштаба арміі міжваеннай Літвы, рэпатрыянт з [[Чыкага]] ([[Ілінойс|штат Ілінойс]]) і член [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканскай партыі ЗША]]. У той жа час хвалі рээміграцыі ў параўнанні з эміграцыяй літоўцаў замяжу нязначныя.

[[Файл:Church of the Resurrection, Toronto.JPG|thumb|Каталіцкі касцёл Уваскрэшання Хрыстова (літоўскія францысканцы) у [[Таронта]] ([[Канада]]), фота 2009 г.]]
У постсавецкі час (і асабліва пасля ўступлення [[Літва|Літвы]] ў 2004 г. у склад [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]) эміграцыя набывае пагражальныя для краіны памеры, што тлумачыцца праблемамі [[Эканоміка Літвы|літоўскай эканомікі]] (закрыццё многіх прадпрыемстваў, высокія цэны на энерганосьбіты і г.д.), адсутнасцю перспектыў і сацыяльных гарантый для маладых людзей, нізкімі заробкамі ці беспрацоўем у Літве. У 2012—2013 гг. узровень беспрацоўя ў Літве складаў 12—13 %&lt;ref&gt;[http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает]; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]&lt;/ref&gt;. З 1990 па 2010 г. з Літвы выехала каля 615 тыс. чалавек; прычым у 2001—2010 гг. эмігравала каля 337 тыс.&lt;ref&gt;[http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}; [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}&lt;/ref&gt; Паводле розных ацэнак, за перыяд з 2004 па 2014 г. з Літвы выехала ад 500 тыс. да 1 млн чалавек (перапіс насельніцтва ў 2011 г. праводзіўся ў тым ліку і па інтэрнэту, таму літоўскія эмігранты з любой кропкі свету маглі дэклараваць свае нібыта месцазнаходжанне ў [[Літва|Літве]])&lt;ref&gt;[http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}}; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]; [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень]&lt;/ref&gt;. Асноўнымі накірункамі літоўскай эміграцыі з’яўляюцца краіны Еўрапейскага саюза: так, у 2011 г. у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] асела каля 50 % агульнай колькасці літоўскіх эмігрантаў; у [[Ірландыя|Ірландыі]] — 10,4 %; у [[Нарвегія|Нарвегіі]] — 7,1 %; у [[Германія|Германіі]] — 7 %; у [[Іспанія|Іспаніі]] — 3,6 %; у [[ЗША]] — 3,3 %; у [[Швецыя|Швецыі]] — 2,4 %; у [[Расія|Расіі]] — 2 %&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&amp;l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей]&lt;/ref&gt;. Гэта стварае новыя новыя цэнтры літоўскай дыяспары.

Паводле афіцыйных дадзеных, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 2001 г. налічвалася 4 363 літоўца, а ў 2011 г. — ужо 97 083 літоўца&lt;ref&gt;''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home]&lt;/ref&gt;. У [[Ірландыя|Ірландыі]] ў 2006 г. пражывала 36 683 літоўцы, а ў 2011 г. — ужо 43 847 літоўцаў&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %]&lt;/ref&gt;. З той прычыны сярод сучасных літоўцаў Вялікабрытанія нават атрымала паў-жартаўлівую назву «Другая Літва» (''Antra Lietuva''), а Ірландыя — назву «Трэцяя Літва» (''Trečia Lietuva'')&lt;ref&gt;[http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt&lt;/ref&gt;.

== Знакамітыя літоўцы ==
* [[Данатас Банёніс]]
* [[Ёнас Басанавічус]]
* [[Матэюс Валанчус]]
* [[Томас Венцлава]]
* [[Відунас]]
* [[Вітаўт]]
* [[Гедымін]]
* [[Біруце Галдзікас]]
* [[Альбрэхт Гаштольд]]
* [[Мельхіёр Гедройц]]
* [[Лаўрынас Стуока-Гуцявічус]]
* [[Інгеборга Дапкунайтэ]]
* [[Сіманас Даўкантас]]
* [[Юрга Жылінскене]]
* [[Вітаўтас Ландсбергіс]]
* [[Міндоўг]]
* [[Саламея Нерыс]]
* [[Эймунтас Някрошус]]
* [[Юозас Мільцініс]]
* [[Мадэстас Феліксавіч Паўлаўскас]]
* [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]
* [[Арвідас Сабоніс]]
* [[Жыдрунас Савіцкас]]
* [[Віялета Урмана]]
* [[Мікалоюс Чурлёніс]]

=== Найбагацейшыя літоўцы ===
* [http://susvet.info/node/2618 Найбагацейшыя літоўцы (2008)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200615/http://susvet.info/node/2618 |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html Найбагацейшыя літоўцы (2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120628005937/http://www.ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html |date=28 чэрвеня 2012 }}
* [http://bnn-news.ru/litovskiy-zhurnal-vladelets-i-maxima-i-samyiy-bogatyiy-litovets-94187 Найбагацейшыя літоўцы (2013)]

== Гл. таксама ==
* [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў]]
* {{нп3|Літоўскія імёны||ru|Литовские имена}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Археология СССР. Т. 17. Финно-угры и балты в эпоху средневековья / Л. А. Голубева [и др.]; Отв. ред. тома В. В. Седов; Редкол.: Б. А. Рыбаков (гл. ред.) [и др.]. — М.: Наука, 1987. — 510 с.
* Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР, Ин-т языка и литературы; ред. А. Блинкена. — Рига : Зинатие, 1985. — 249 с.
* ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Внуковіч, Ю. І.]]'' Літоўцы Беларусі: этналагічнае даследаванне / Ю. І. Внуковіч ; [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]. Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2010. — 170 с.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с.
* ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с.
* ''[[Алег Іванавіч Дзярновіч|Дзярновіч, А.]]'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1797&amp;Itemid=70 Жамойць і Літва] / А. Дзярновіч // Наша ніва. — 22 чэрвеня 2013.
* ''[[Артурас Дубоніс|Дубоніс, А.]]'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства / А. Дубоніс. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 146 с.
* ''[[Зігмас Зінкявічус|Зинкявичюс, З.]]'' Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, [[Аляксеюс Лухтанас|А. Лухтанас]], Г. Чеснис. — Вильнюс : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с.
* История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с.
* История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с.
* ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&amp;pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997.
* ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — 238 с.
* ''Волкайте-Куликаускене, Р. К.'' [https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1979/03/eoarchive_1979_3_031_volkaite-kulikauskene.pdf Образование литовской народности (по данным археологии)] /Р. К. Волкайте-Куликаускене //Советская этнография. — 1979. — № 3. — С. 31—46.
* Литовский язык // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 650—652.
* Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 652—654.
* Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385—386.
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61779/Литовцы Литовцы] // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 827—830. [http://www.runivers.ru/lib/book3182/10165/]
* Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1913. — Т. 27: Лемуры — Майков. — С. 238—257.
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевiч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/59 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с.
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=624–625|артыкул=Жамойць|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} — (электронная версія тут [http://vln.by/node/29])
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.2. — С. 202—206.
* [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]: [http://vln.by/node/153 «Першапачатковая Літва знаходзілася на памежжы сучасных Літвы і Беларусі»] // В. Насевіч. — Туризм и отдых. — 15 января 2009 г. — № 1 (686).
* ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков / Й. Палионис // Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР. Ин-т языка и литературы им. А. Упита. — Рига : Зинатие, 1985. — С. 13—17.
* ''Плаканс, А.'' Краткая история стран Балтии: [перевод с английского] / А. Плаканс. — Москва : Весь Мир, 2016. — 478 с.
* ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Унуковіч, Ю.]]'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2006. — Т.2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 211—214.
* ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]]. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 225—226.
* ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с.
* Языки мира: Балтийские языки / РАН. Ин-т языкознания; Ред. кол.: В. Н. Топоров, М. В. Завьялова, А. А. Кибрик и др. — Москва : Academia, 2006. — 224 с.
* Lietuvių etnogenezės / atsakingoji redaktore R. Volkaite-Kulikauskienė. — Vilnius, 1987.
* [http://pbc.biaman.pl/Content/5425/zip/ Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego]. — Wilno : Druk. J. Zawadzkiego, 1913. — 66 s.
* ''[[Стасіс Вайтэкунас|Vaitekūnas, S.]]'' The Population of Lithuania / S. Vaitekūnas. — Vilnius : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. — 150 с.

== Спасылкі ==
{{commons category|People of Lithuania}}
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO] // unesco.org
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO] // unesco.org
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO] // unesco.org
* [http://old.travel.lt/index.php/junecko/4316 Культурная спадчына чалавецтва ў Літве (са спіса ЮНЕСКА)] // old.travel.lt
* [http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt
* [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира (www.etnolog.ru)
* [http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта] // olitve.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/economy/skolko-v-litve-ostalos-millionerov-posle-vvedeniya-evro.d?id=66874714 Сколько в Литве осталось миллионеров после введения евро] // delfi.lt
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://www.stat.gov.lt/lt/ Літоўскі дэпартамент статыстыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141111193027/http://www.stat.gov.lt/lt |date=11 лістапада 2014 }} // www.stat.gov.lt
* [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения] // delfi.lt
* [http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов] // kurier.lt
* [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне] // baltic-course.com
* [http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет] // delfi.lt
* [http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает] // obzor.lt
* [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }} // newsbalt.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&amp;l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей] // delfi.lt
* [http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}} // news.tts.lt
* [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает] // svpressa.ru
* [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень] // warandpeace.ru
* [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?fpt=table US population ancestry from Lithuania (Census 2010)] // census.gov
* [http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ Lithuanians in Canada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306064716/http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ |date=6 сакавіка 2016 }} // thecanadianencyclopedia.com
* ''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home] // theguardian.com
* [http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %] // delfi.lt
* [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt
* [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ Kur daugiausiai emigruoja lietuviai] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060855/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt
* [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?level1=main&amp;level2=articles&amp;textid=2778 Актер и дипломат Юозас Будрайтис: «Я хотел, чтобы в России узнали историю Литвы»] // www.relga.ru
* [http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }} // delfi.lt
* [http://news.21.by/society/2013/05/08/761803.html Літоўцам ламае мазгі, калі кажуць, што ВКЛ — беларуская дзяржава] //news.21.by
* [http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств] // zn.ua
* [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }} // oracle-today.ru
* [http://politikus.ru/events/26868-ministr-zdravoohraneniya-litvy-predlozhila-maloimuschim-litovcam-samoubiystvo-kak-vyhod-iz-bednosti.html Министр здравоохранения Литвы предложила малоимущим литовцам самоубийство как «выход из бедности»] //politikus.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/politics/venclova-politiki-prikryvayut-istoriej-svoi-korystnye-interesy.d?id=42730115 Венцлова: политики прикрывают историей свои корыстные интересы] // delfi.lt
* [http://ru.delfi.lt/news/live/eksperty-litva-vedet-sebya-stranno-ee-politika-bluzhdanie-v-tumane.d?id=63624682 Эксперты: Литва ведет себя странно, ее политика — блуждание в тумане] // delfi.lt
* [http://ru.delfi.lt/news/politics/bumblauskas-nakonec-vyyasnilos-kto-nashi-soyuzniki.d?id=64381318 Бумблаускас: наконец выяснилось, кто наши союзники] // delfi.lt
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Балтыйскія плямёны}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}

[[Катэгорыя:Літоўцы| ]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Народы Літвы]]
[[Катэгорыя:Народы Польшчы]]</text>
      <sha1>bnb9npz3w7nwsrhohf0k8i19wv2j2xh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123315</id>
      <parentid>5123287</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T19:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Deminly|Deminly]]) і адноўлена версія 5115337, зробленая ~2026-17757-02: Пічэта пісаў менавіта пра балтаў, як і Южакоў, можа, і памылкова, але пісаў</comment>
      <origin>5123315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152019" sha1="rvibvrmb9to4eirjbxhfbusv3r89xe4" xml:space="preserve">{{Этнас
 |назва         = Літоўцы
 |саманазва     = Lietuviai 
 |колькасць     = каля 3,2 млн (2012): 
 |рассяленне    =
* {{LTU}}: 2 561 314 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2011]])
* {{USA}}: 680 912 (2012)
* {{BRA}}: каля 200 000 (2002)
* {{GBR}}: 97 000 (2011)
* {{RSA}}: 60 000
* {{CAN}}: 49 130 (2011)
* {{IRL}}: 36 683 (2011)
* {{NOR}}: 30 540 (2013)
* {{LAT}}: 24 426 (2011)
* {{GER}}: 20 285 (2008)
* {{RUS}}: 13 230 (2021)
* {{AUS}}: 12 317
* {{ESP}}: 12 128
* {{POL}}: 8000 (2011)
* {{DEN}}: 7946
* {{UKR}}: 7207 (2001)
* {{BLR}}: 5087 ([[Перапіс насельніцтва|перапіс 2009]])
 |археалагічная культура   = 
 |мова          = [[літоўская мова]]
 |мовы зносін   = [[жамойцкая мова|жамойцкая гаворка (мова)]]
 |рэлігія       = [[хрысціянства]] ([[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] абраду), [[кальвінізм]], [[праваслаўе]])
 |раса          = [[еўрапеоідная раса]]
 |уваходзіць    = [[усходнія балты]]
 |паходжанне    = [[балты]]
 |роднасныя     = [[латышы]], іншыя [[балты]]
}}
'''Літо́ўцы''' (саманазва, множны лік {{lang-lt|lietuviai}} — ''ле́тувяй'', адзіночны лік {{lang-lt|lietuvis}}), сустракаюцца варыянты '''ліцвіны'''&lt;ref&gt;''[[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Пічэта, У. І.]]'' Гісторыя Беларусі / У. І. Пічэта. — Мінск : Выдавецкі цэнтр БДУ, 2005. — 178 с. — С. 104.&lt;/ref&gt;, '''летувісы'''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belhistory.com/letuviski-nacyjanalny-rukh.html|title=Летувіскі нацыянальны рух|last=Belhistory|website=Гісторыя Беларусі|date=2014-03-17|access-date=2026-02-04}}&lt;/ref&gt;, '''жмудзіны'''&lt;ref&gt;Беларусы: У 13 т. Т. 4. — Мінск, 2001. — С. 95—96.&lt;/ref&gt; — еўрапейскі народ. Агульная колькасць у свеце — каля 3,2 млн чалавек (2012). Насяляюць у асноўным [[Літва|Літву]] (2 561 314 чалавек, 2011), дзе складаюць каля 84 % жыхароў. Значная колькасць літоўцаў жыве ў [[ЗША]] (каля 654 000 чалавек літоўскага паходжання, паводле перапісу 2010 года), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Расія|Расіі]] (у асноўным у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] — 9,7 тысяч літоўцаў, паводле перапісу 2010 года). Карыстаюцца [[Літоўская мова|літоўскай мовай]] балтыйскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. [[літоўская мова|Сучасная літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гадах на аснове балцкіх гаворак ваколіц [[Марыямпале|Марыямполя]] (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекту літоўскай мовы, якая склалася пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100.&lt;/ref&gt;). Алфавіт літаратурнай мовы на [[Лацінскі алфавіт|лацінскай графічнай аснове]]. Вернікі літоўцы пераважна [[каталіцтва|каталікі]]; ёсць невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]] ([[лютэранства|лютэране]], [[кальвінізм|кальвіністы]]) і [[праваслаўе|праваслаўных]].

== Этнагенез літоўцаў ==

=== Тэорыі ===
Паводле адной тэорыі, якой трымаюцца асобныя сучасныя літоўскія навукоўцы, літоўскі этнас узнік прыблізна ў VI—VII стст., калі адбылося раздзеленне ўсходніх [[балты|балтаў]] на літоўцаў і [[латгалы|латгалаў]] і адпаведна разгалінаванне [[літоўская мова|літоўскай]] і [[латышская мова|латышскай моў]] з аднаго кораня. Тэорыя сцвярджае, што месцам сфарміравання літоўцаў у тыя часы была тэрыторыя паміж сярэднім цячэннем [[Нёман]]а, рэкамі [[Вілія|Нярыс]] і [[Мяркіс]], адкуль літоўцы пашыраліся на поўнач (да [[земгалы|земгалаў]] і [[селы|селаў]]) і на захад, асімілюючы мясцовае насельніцтва. У ходзе колькаснага разрастання літоўскага этнаса адбылося разгалінаванне родаплемянной структуры літоўцаў у канцы I тысячагоддзя н.э. мінімум на два племені — 1) «усходніх літоўцаў» (менаваных навукоўцамі «уласна літоўцамі» або «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», якія жылі ў тым ліку ў [[Нальшчаны|Нальшчанах]] і [[Дзяволтва|Дзяволтве]]); і 2) [[жамойты|«літоўцаў-жамойтаў» або проста «жамойтаў»]] (жылі на поўдні сучаснага літоўскага этнаграфічнага рэгіёна [[Жамойць]]), якія сфарміраваліся праз асіміляцыю літоўскімі перасяленцамі (на заходнім кірунку міграцыі) часткі [[куршы|куршаў]] і іншых заходнебалцкіх плямён&lt;ref&gt;''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года… С. 23—24.&lt;/ref&gt;. Паводле тэорыі, з утварэннем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]] у сярэдзіне XIII—XV ст. адбывалася асіміляцыя літоўцамі іншых балцкіх плямён — паўднёвых частак [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]] і [[куршы|куршаў]], а таксама нейкіх частак [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]], што прывяло да чарговага дэмаграфічнага і тэрытарыяльнага разрастання літоўскага этнаса&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385.&lt;/ref&gt;. Па-за межамі ВКЛ у выніку міграцыі часткі літоўскага насельніцтва з тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і асіміляцыі літоўцамі часткі балцкага насельніцтва (галоўным чынам, [[прусы|прусаў]] і [[скальвы|скальваў]]) у [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI ст. утварылася асобная этнічная група літоўцаў — т.зв. [[Прускія літоўцы|літувінінкі (літоўнікі, літувінінкай)]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

[[Файл:BALTIC TRIBES.jpg|thumb|250px|[[Балты|Балцкія плямёны]] ў X—XII стст.]]
[[Файл:Современный литовский язык - диалекты.gif|thumb|250px|Дыялекты сучаснай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] (станам на 2005), паводле даных Расійскай акадэміі навук.]]
Іншая тэорыя сцвярджае, што этнагенез літоўскага этнаса мае больш позняе паходжанне, і адмаўляе этнічную еднасць у VI — першай палове [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] балцкіх плямён [[Літва (плямёны)|літва]] і [[жамойты]]. Сцвярджаецца, што літоўскі этнас быў створаны ў выніку кансалідацыі розных балцкіх плямён (племені [[Літва (плямёны)|літва]], якое дало імя новаму этнасу; племені [[жамойты|жамойтаў]]; частак плямён [[селы|селаў]], [[земгалы|земгалаў]], [[куршы|куршаў]], [[яцвягі|яцвягаў]], [[скальвы|скальваў]] і [[прусы|прусаў]]), якая адбывалася ў рамках Вялікага Княства Літоўскага пачынаючы з другой паловы XIII ст.&lt;ref&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Насевіч, В. Л.'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага… С. 19—20; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 211—212.&lt;/ref&gt;

Паводле яшчэ адной тэорыі, якой прытрымліваюцца некаторыя беларускія навукоўцы, сучасны літоўскі этнас узнік у часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] галоўным чынам на аснове балцкага племені [[жамойты|жамойтаў]], у склад якога ўвайшла пэўная частка іншых балцкіх плямён ([[куршы|куршаў]], [[прусы|прусаў]], [[скальвы|скальваў]], [[яцвягі|яцвягаў]] і інш.), у тым ліку балцкія плямёны [[нальшчаны]] і [[дзяволтва]] — балтамоўныя жыхары паўночнай (балцкай) часткі [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]]&lt;ref&gt;Аляксандр Краўцэвіч адзначае, што паўночная (балцкая) частка [[Літва (зямля)|тапоніма / хароніма «Літва»]] амаль цалкам супадае з т.зв. «Літвой Завілейскай», якую акрэсліў польскі гісторык Збыслаў Вайткавяк. Гл.: ''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 123—124.&lt;/ref&gt; (у [[ВКЛ]]), якая і дала новаму этнасу ў больш познія часы імя «літоўцы», а большая частка самога [[Літва (плямёны)|племені літва]] (на Віленшчыне — у шырокім наваколлі горада [[Вільнюс|Вільня (Вільнюс)]]) у часы Вялікага Княства Літоўскага была славянізавана&lt;ref&gt;''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — С. 109—111, 124—127.&lt;/ref&gt;.

=== Карты рассялення балцкіх плямён у XII—XIII стст. ===
* [http://vln.by/node/17?q=node/133 Карта балцкіх зямель і княстваў у сярэдзіне XIII ст.] паводле [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслава Насевіча]], на яго персанальным сайце.
* [https://be.wikipedia.org/wiki/Файл:Baltic_Tribes_c_1200.svg Карта рассялення літоўцаў у IX—XII стст. (паводле Марыі Гімбутас і Рэгіны Валкайтэ-Кулікаўскене)] // ''Volkaite-Kulikauskiene, R.'' Lietuviai IX—XII amžiais. — Vilnius: Mintis, 1970.

== Этнонім ==
Адносна тлумачэння значэння і паходжання этноніма літоўцаў існуе некалькі падыходаў.

У старажытнарускіх летапісах літоўцаў называлі ''«литъва»'', словам з коранем «літ-» і канчатакам «-ва» (што мае значэнне зборнасці, сукупнасці)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116—117.&lt;/ref&gt;. Літоўскія філолагі лічаць, што ўсходнеславянскі корань «літ-» адлюстроўвае тут пачатковы, архаічны літоўскі корань «liet-» («ліет-» / «лет-»), які ў старажытнай латышскай моўнай традыцыі меў форму «leit-», а ў нямецкай традыцыі для абазначэння [[Літва|Літвы]] (краіны літоўцаў) атрымаў форму «Lettowen», у лацінскай — «Lettovia» («Lethovia»), у эстонскай — «Leddu» або «Leddumaa» (край літоўцаў)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 116.&lt;/ref&gt;.

Сам літоўскі корань «liet-» асобныя літоўскія лінгвісты спрабуюць вывесці ад літоўскага ''lietus'' (дождж)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt; або ''lieti'' (ліць [ваду]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;), або (як прапануе літоўскі лінгвіст Казімірас Кузавініс) ад ракі ''Lietauka'' за 30 км ад [[Кярнаве]] — праз механізм гідронім &gt; тапонім &gt; этнонім&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 119.&lt;/ref&gt;.

У XV—XVI стст. у Вялікім Княстве Літоўскім, паводле [[Легенда аб Палемоне|тэорыі паходжання літоўцаў ад старажытных рымлян]], слова «Літва» спрабавалі патлумачыць скажэннем лацінскага тапоніма «L’Italija» («Літалія» — [[Італія]])&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;. Пазней назву «Літва» спрабавалі звязаць з лацінскім словам «litus» (узмор’е)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;. Была і версія пра паходжанне «Літва» ад [[Кельцкія мовы|кельцкага слова]] «Letha» (якім азначалі «заходнюю ўскраінку былой [[Галія|Галіі]] каля [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]»)&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 118.&lt;/ref&gt;.

Літоўскі гісторык [[Артурас Дубоніс]] пранапаваў гіпотэзу паходжання слоў «Літва» і «літоўцы» ад літоўскага паняцця «leičiai» / «лейчай» (множны лік ад літоўскага слова «leitis»), пад якім з сярэдзіны XIII ст. вядома сацыяльная група ваяроў у літоўскім грамадстве, падпарадкаваная асабіста [[Вялікія князі літоўскія|вялікаму князю літоўскаму]]&lt;ref&gt;''Дубоніс, А.'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства. — Смаленск, 2015. — 146 с.&lt;/ref&gt;.

Ёсць і іншыя тлумачэнні назваў «Літва» і «літоўцы», але яны на думку літоўскіх лінгвістаў і гісторыкаў не пераканаўчыя&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;.

Сучаснае названне літоўцаў у розных мовах у адзіночным / і множным ліку:
* lietuvis / lietuviai — [[літоўская мова]];
* leitis / leiši, leičiai — старалатышская мова&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 121.&lt;/ref&gt;;
* lietuvietis / lietuvieši — [[латышская мова]];
* литовец / литовцы — [[руская мова]]; раней выкарыстоўваўся і варыянт «литвины»&lt;ref&gt;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yuzhakov_Big_Encyclopedia_Book_12.djvu Литовцы, литва, литвины] // Большая энциклопедия: Слов. общедоступ. сведений по всем отраслям знания / Под ред. С. Н. Южакова [и др.]. — Т. 12: Ландау — Меламед. — Санкт-Петербург : т-во «Просвещение» , 1903. — 794 с. — С. 241.&lt;/ref&gt;;
* літовец / літоўцы — [[беларуская мова]]; раней сустракаўся і варыянт «ліцвіны»&lt;ref&gt;''[[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Пічэта, У. І.]]'' Гісторыя Беларусі / У. І. Пічэта. — Мінск : Выдавецкі цэнтр БДУ, 2005. — 178 с. — С. 104.&lt;/ref&gt; («ліцьвіны»)&lt;ref&gt;''Пічэта, У.'' [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_(%D0%9F%D1%96%D1%87%D1%8D%D1%82%D0%B0)/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C_%D1%83_%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0 Гісторыя Беларусі] / У. Пічэта. — Масква : Ленінград : Дзяржаўнае выдавецтва, 1924. — ч. 1. — С. 73.&lt;/ref&gt;;
* литовець / литовці — [[украінская мова]];
* litwin / litwini — [[польская мова]];
* Lithuanian / Lithuanians — [[англійская мова]];
* Litauer / Litauer — [[нямецкая мова]];
* leedulane / leedulased — [[эстонская мова]];
* litvanyalı / litvanyalılar — [[турэцкая мова]];
* lituano / lituani — [[італьянская мова]];
* lituaniană / lituanieni — [[румынская мова]]

== Рэлігія ==
{{main|Каталіцтва ў Літве|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}}
[[Файл:Vilnius.Sv.Onos baznycia.Saint Ann's church2.jpg|thumb|250px|[[Касцёл Святой Ганны, Вільнюс|Каталіцкі касцёл Святой Ганны (пачатак XVI ст.) у Вільнюсе]]]]
Першапачаткова балцкія плямёны практыкавалі родавыя культы ([[язычніцтва]]). У 1251 г. вялікі князь літоўскі [[Міндоўг]] прыняў [[каталіцтва]], што лічыцца першай хваляй [[хрысціянства|хрысціянізацыі]] балтаў у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Між тым, маюцца таксама факты пэўнага і дабраахвотнага распаўсюджання [[праваслаўе|праваслаўя]] як сярод балцкай знаці ВКЛ (напрыклад, вялікі князь літоўскі [[Войшалк]] і браты вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]), так і простых сялян. Аднак да канца XIV ст. большая частка балцкага насельніцтва ВКЛ была язычніцкай. У 1387 г. па распараджэнні вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі пераводзіць у [[каталіцтва]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у ВКЛ. Пасля далучэння да ВКЛ зямель [[Жамойць|Жамойці]] ў 1413 г. пачалося хрышчэнне ў каталіцтва і гэтай язычніцкай часткі дзяржавы. Лічыцца, што Жамойць была адным з апошніх рэгіёнаў [[Еўропа|Еўропы]], які адмовіўся ад язычніцтва.
[[Файл:LT RUMSISKES LIAUDIES MZ 200708 007.JPG|thumb|left|250px|Розныя варыянты традыцыйных вясковых прыдарожных і мемарыяльных драўляных хрысціянскіх крыжоў у Літве. ''([[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес)'']]
Доўгі час захоўваўся рэлігійны дуалізм — змешванне дахрысціянскіх вераванняў з хрысціянскімі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 246.&lt;/ref&gt;. Хрысціянскія легенды, створаныя літоўцамі, адносна нешматлікія і мала арыгінальныя: уплыў [[хрысціянства]] на народную творчасць праявіўся пераважна ў знешніх формах — заменай хрысціянскіх паняццяў (часта проста назваў) пры захаванні колішніх сюжэтаў&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне XVI — пачатку XVII ст. у ВКЛ пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.&lt;/ref&gt;. Сярод літоўцаў (г.зв. [[прускія літоўцы|літоўнікаў]]), якія перасяліліся на землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (пасля — [[Герцагства Прусія]]) з 1525 года распаўсюджвалася [[лютэранства]]&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.&lt;/ref&gt;. У 1590—1600-я гады літоўская пратэстанцкая шляхта ў большасці перайшла ў каталіцызм, толькі меншая яе частка трымалася [[пратэстанцтва]]&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.&lt;/ref&gt;. Галоўным цэнтрам [[арыянства]] (да 1658) і [[кальвінізм]]а ў Літве (для шляхты) былі [[Кедайней|Кейданы]], яго падтрымлівала біржанская («кальвінісцкая») галіна [[Радзівілы|Радзівілаў]], уласнікаў Кейданскай латыфундыі.

Пасля ўваходжання літоўскіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] католікі падвяргаліся пэўнай дыскрымінацыі (якая змянялася ў розныя перыяды), у першую чаргу, у праве заняцця мясцовых дзяржаўных пасад (з 1863) і ў праве набыцця ў [[Літоўскае генерал-губернатарства|літоўскіх губернях]] зямлі (з 1864), друкавання каталіцкай літаратуры [[Лацінскі алфавіт|лацінскімі літарамі]] і інш. З утварэннем [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)]] дыскрымінацыя католікаў і свабоды веравызнання спынілася.

У час знаходжання Літвы ў 1940—1990 гадах у складзе [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) савецкія улады змагаліся з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызавалі [[атэізм]]&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 258—260.&lt;/ref&gt;. З 1990 годзе аднаўляецца свабодная рэлігійная дзейнасць. Цяпер рэлігійныя літоўцы пераважна вызнаюць [[каталіцтва]] (каля 80 %), радзей [[пратэстанцтва|пратэстантызм]] ([[кальвінізм]], [[лютэранства]]) або [[праваслаўе]].

== Мова, пісьменства і моўныя групы ==
{{main|Літоўская мова|Літоўская літаратура|Рэгіёны Літвы}}
[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|thumb|150px|Лютэранскі катэхізіс [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]] «Простыя словы катэхізіса …», надрукаваны ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія]])]]
[[Файл:Lithuania regions map.png|thumb|250px|Сучасныя [[Рэгіёны Літвы|этнакультурныя рэгіёны Літвы]]]]

Вылучэнне з цэнтральнай групы [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моў]] і складванне ранніх форм літоўскай мовы адносяць да V—VII стст.&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34.&lt;/ref&gt; Сучасныя формы гутарковай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] пачалі складвацца пасля [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнебалтыйскіх моў, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 34—35; [http://lingvarium.org/eurasia/IE/balt.shtml Балтийские языки]&lt;/ref&gt;.

З [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] асноўнай пісьмовай мовай канцылярыі вялікага князя літоўскага і мясцовых адміністрацый у [[ВКЛ]] была славянская мова — т.зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] ужо набыла шмат рысаў гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] і не набыла рыс балцкіх гаворак, а таму сучаснымі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]». У якасці пісьмовай мовы выкарыстоўвалася таксама [[латынь]] (асабліва ў каталіцкім касцёле), а з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] у публічным жыцці гарадоў і вышэйшых саслоўяў ВКЛ замест «рускай мовы» пачала дамінаваць [[польская мова]]&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212, 213.&lt;/ref&gt;.

Літаратурная форма літоўскай мовы пачала складвацца толькі з другой паловы XVI ст., калі ўраджэнец [[Жамойць|Жамойці]], лютэранскі пастар [[Марцінас Мажвідас]] выдаў пры дапамозе прускага герцага ў 1547 г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Герцагства Прусія|Прусія]]) лютэранскі «Катэхізіс» — на заходніх гаворках сучаснай [[жамойцкая мова|жамойцкай мовы (дыялекта)]] з вялікім уплывам гаворак [[пруская мова|прускай мовы]], што было пачаткам друкарства на балцкіх гаворках [[ВКЛ]]&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134; ''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — С. 597—599.&lt;/ref&gt;. З самага свайго пачатку пісьмовыя і друкаваныя помнікі на літоўскай мове былі нешматлікімі, мелі розныя літаратурныя варыянты, бо ствараліся ў розных перыферыйных цэнтрах і былі вельмі набліжаны да гутарковай мовы балцкага насельніцтва, а таму неслі ў сабе рысы самых розных рэгіянальных гаворак, хоць і з уплывам на лексіку і [[сінтаксіс]] з боку [[беларуская мова|«рускай мовы» (старабеларускай)]] і [[польская мова|польскай мовы]]&lt;ref&gt;''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14—15; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;. Акрамя таго пісьмовыя помнікі, якія з’яўляліся на літоўскай мове ў [[ВКЛ]] і ў [[Герцагства Прусія|Герцагстве Прусія]] ў XVI—XVIII стст., вылучаліся вузкасцю грамадскіх функцый, слабой ступенню нармаванасці і неразвітасцю стыляў (дамінаваў царкоўны стыль): выкарыстоўваліся для распаўсюджання [[хрысціянства]] сярод балтамоўнага насельніцтва — друкаваныя [[катэхізіс]]ы, [[Евангелле|Евангеллі]], [[Біблія]], лемантары (буквары), слоўнікі, малітоўнікі, рэлігійныя песні, псалмы, пропаведзі (пасцілы) і іншыя рэлігійныя тэксты&lt;ref&gt;''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 15—16; Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Biblja (bible in the Lithuanian language) by Jonas Jokūbas Kvantas, published in 1735.jpg|thumb|150px|«Biblja» [[Ёнас Якубас Квантас|Ёнаса Якубаса Квантаса]] на літоўскай мове, выдадзеная ў 1735 г. [[Кёнігсберг]]у ([[Каралеўства Прусія]])]]
Першы поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] (а ў прыватнасці — на [[жамойцкая мова|жамойцкую гаворку]]) быў надрукаваны ў [[1735]] г. у [[Калінінград|Кёнігсбергу]] ([[Каралеўства Прусія]]) і паўторна надрукаваны пасля выпраўкі ў [[1755]] г. там жа&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 134.&lt;/ref&gt;. Нешматлікасць пісьмовых помнікаў і адсутнасць сістэмы адукацыі на літоўскай мове не спрыяла моўнай гамагенізацыі насельніцтва. Літоўская мова захоўвалася галоўным чынам у асяроддзі сельскага і сялянскага насельніцтва ў гутарковай форме розных гаворак і не выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве. Значная частка балтамоўнага насельніцтва на Віленшчыне ў часы [[ВКЛ]] абеларусілася&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 16, 112, 146; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212.&lt;/ref&gt;, а ў XIX — пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] апалячылася&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112, 146.&lt;/ref&gt;.

З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] паступова ўзрастала зацікаўленасць да стварэння мастацкай літаратуры на балцкіх гаворках, але ў асноўным на [[жамойцкая мова|жамойцкай гаворцы]]. Пэўны друк на мясцовым варыянце літоўскай мовы існаваў у першай палове XIX ст. у [[Каралеўства Прусія|Каралеўстве Прусія]]: тут, напрыклад, у [[1832]] г. выйшла першая літоўскамоўная газета&lt;ref&gt;[https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/007/061/61135.htm Литовская литература]&lt;/ref&gt;. Аднак развіццё літаратурнай мовы тармазілася антылітоўскай палітыкай улад [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 96.&lt;/ref&gt;. У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] дзейнічала толькі [[Забарона літоўскага друку|забарона літоўскага друку лацінкай у 1864—1904 гг.]], а літоўскі друк [[кірыліца]]й, наадварот, заахвочваўся. Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] пачала стварацца з 1880-х гг. на аснове балцкіх гаворак вакол [[Марыямпале|горада Марыямпале]] (па сучаснай класіфікацыі — [[Сувалкія|сувалкійская]] гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак [[яцвягі|яцвягаў]]&lt;ref&gt;На тэрыторыі вакол гарадоў [[Марыямпале]] і [[Сувалкі]] ў старажытнасці жыло заходнебалцкае племя [[яцвягі|яцвягаў]]. Паводле даследаванняў сучаснага літоўскага лінгвіста [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] менавіта на базе гаворак яцвягаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі складзены сучасныя паўднёвыя гаворкі аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, якія далі пачатак сучаснай літоўскай літаратурнай мове, надаўшы ёй па прычыне сваёй аддаленасці ад большасці гаворак арэол і ўражанне вельмі старажытнай і архаічнай мовы ўцэлым. Гл.: ''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 100. Балцкія гаворкі ў [[Вільнюс|Вільні]] і Віленшчыне не захаваліся да нашага часу, бо яшчэ ў часы існавання Вялікага Княства Літоўскага яны былі выцеснены ці заменены славянскімі гаворкамі.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Языки мира: Балтийские языки. — Москва, 2006. — С. 95, 96.&lt;/ref&gt;). З гэтай прычыны для норм новай літаратурнай мовы стала характэрна аддаленасць ад гутарковай гаворкі і большасці дыялектаў&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Цікава, што для літаратурнай [[латышская мова|латышскай мовы]] была характэрна адваротная тэндэнцыя. Калі літаратурная латышская мова пачала стварацца ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[немцы|немцамі]] Лівоніі, то яна мела мала пісьмовых помнікаў (галоўным чынам, пераклады з нямецкай мовы), атрымала моцнае ўздзеянне [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] і мовы [[лівы|ліваў]], мела пачаткова вялікую аддаленасць ад гутарковай мовы, а толькі з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] пачала паступова набываць усё больш і больш рыс гутарковай мовы [[латышы|латышоў]]. Гл.: ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков… С. 14, 17.&lt;/ref&gt;. Разам з тым у літаратурнай мове з’явілася шмат неалагізмаў, створаных на аснове слоў [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовы]], у тым ліку асноўнага слоўнікавага фонду. Менавіта з 1890-х гг. пачынае інтэнсіўна развівацца літоўская літаратура самых розных жанраў, стабілізуюцца нормы літаратурнай мовы і развіваюцца яе стылі&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;.

[[Файл:Jurga ivanauskaitė 02.jpg|thumb|180px|Пісьменніца і мастачка [[Юрга Іванаўскайце]] (1961—2007)]]
Найбольш спрыяльныя ўмовы для развіцця літаратурнай формы з’явіліся ў XX ст., асабліва пасля стварэння ў 1918 г. Літоўскай Рэспублікі, у якой літоўская мова стала дзяржаўнай і выкарыстоўвалася ў афіцыйным справаводстве.

Сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]] з’яўляецца дзяржаўнай у [[Літва|Літоўскай рэспубліцы]], дзе з’яўляецца мовай навучання на ўсіх ступенях адукацыі і ўжываецца ў мясцовых публічных мас-медыя. У той жа час пэўная частка сельскіх жыхароў традыцыйна карыстаецца не літаратурнай мовай, а мясцовымі дыялектамі і гаворкамі.

Моўнымі і этнаграфічнымі групамі сучасных літоўцаў навукоўцамі ўмоўна лічацца: [[аўкштайты]] — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]; [[жамойты]] — у [[Жамойць|Жамойці]]; дзукі — у [[Дзукія|Дзукіі]]; паўночныя занямонцы (''занавікі'') і паўднёвыя занямонцы (''капсы'') — у [[Сувалкія|Сувалкіі]]; [[Прускія літоўцы|літувінінкі (''літоўнікі'')]] — у т.зв. [[Малая Літва|Малай Літве]] (частцы [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] Расійскай Федэрацыі)&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.&lt;/ref&gt;. Большая частка літоўцаў ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] (т.зв. [[Прускія літоўцы|літоўнікаў/літувінінкаў]]) да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] была германізавана (анямечана)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Jonas Bretkunas.Postile.jpg|Посціла Ёнаса Брэткунаса ''(на літоўскай мове)'', 1591 г.
File:Radziviły. Радзівілы (1699).jpg|Генеалогія [[Радзівілы|роду Радзівілаў]] ''(на лацінскай мове)'', 1742 г.
File:Constitution of May 3 in Lithuanian language.jpg|Рукапісны пераклад [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], зроблены ў пачатку XIX ст. з польскамоўнага арыгінала&lt;ref&gt;[http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ Старажытныя літоўскамоўныя тэксты (старадрукі і рукапісы)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141012210054/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/ |date=12 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;
File:Skausmo skundas by Maironis.jpg|Аўтограф верша «Скарга на боль» (1927) [[Майроніс]]а (1862—1932) на літоўскай мове
File:Visuotine lietuviu enciklopedija.General Lithuanian Encyclopedia.4Vol.jpg|Тамы [[Універсальная літоўская энцыклапедыя|«Visuotinė lietuvių enciklopedija» (''Універсальнай літоўскай энцыклапедыі'')]], выдаванай у [[Вільнюс]]е ў 2001—2015 гг.
&lt;/gallery&gt;

== Традыцыйная культура ==

=== Традыцыйныя заняткі і тыпы пасяленняў ===
{{main|Архітэктура Літвы|Гарады Літвы|Літоўскі народны музей пад адкрытым небам}}
[[Файл:Ranksluostine. 2007-04-21.jpg|thumb|150px|Трымальнік для [[рушнік]]оў у [[Аўкштайція|аўкштайцкай]] хаце]]
[[Файл:Setuve.2006--11-22.jpg|thumb|150px|Традыцыйныя сялянскія плеценыя вырабы з лазы]]
Традыцыйная культура і заняткі літоўцаў у старажытнасці былі тыповымі для народаў Балтыі. Да іх адносіцца ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], [[лён]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]) і [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.). Ворнымі прыладамі былі — адназубнае рала (''арклас'') ці саха (''жагрэ'') з адной (на ўсход ад [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі (Нярыса)]]) альбо дзюма паліцамі (на захад ад Віліі). Жыта касілі касой (на захадзе), паў-касой (у цэнтральных раёнах) ці сярпом (на ўсходзе). На марскім узбярэжжы і [[Куршская каса|Куршскай касе]] было развіта [[рыбалоўства]]. Другараднае значэнне мела бартавое ([[бортніцтва]]), затым (з канца XIX ст.) — пасечнае пчалярства&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653.&lt;/ref&gt;.

Самым старажытным тыпам пасялення была вёска (''каймас'') з безсістэмнай (кучавой) планіроўкай (ад некалькіх да некалькіх дзясяткаў сядзіб), а з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] распаўсюджваецца і вулічная планіроўка (пасля правядзення [[валочная памера|валочнай памеры]]), у XIX—XX стст. па ўсёй [[Літва|Літве]] — хутары з аднаго двара, якія былі характэрны для [[Жамойць|Жамойці]] яшчэ са старажытнасці&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. Першыя гарады, якія ўтвараліся вакол першапачатковых гарадзішчаў-замкаў, узнікаюць у другой палове XIII — пачатку XIV стст. У XIV—XV стст. расце колькасць гарадоў і мястэчак&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;.

Сялянскія сядзібы былі як правіла невялікімі, бо звычайна бацькоўская гаспадарка дзялілася паміж дзецьмі. Жылая пабудова (зрубная хата — ''нумас'') у вёсцы ставілася тарцом да вуліцы, перад хатай рабіўся кветнік ([[рута]], [[ружа]], [[мята]], [[півоня]] і інш.), а вакол ставіліся гаспадарчыя пабудовы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] большасць хат былі драўлянымі, крытымі ў большасці выпадкаў [[салома]]й&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386.&lt;/ref&gt;. З пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] хаты крыюцца [[гонта]]й, бляхай, а ў Клайпедскім краі і Заходнім Занямонні (г.зн. на тэрыторыі [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — [[чарапіца]]й&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. У перыяд паміж [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] шырокі размах набывае працэс ліквідацыі старых бедных вёсак і перасялення людзей на хутары, што мэтанакіравана арганізоўвалася ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і Літоўскай Рэспублікі (1918—1940)&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

Самым старажытным і паўсюль распаўсюджаным тыпам хат быў ''нумас''/''намас'' — аднакамерная зрубная [[хата]] без столі і з адкрытым вогнішчам у цэнтры, якая выкарыстоўвалася адначасова і як жытло, і як хлеў. Пазней да намаса пачалі прыбудоўваць і дадатковыя пакаёўні, хлеўныя пакоі і навесы, што стала пачаткам жамойцкаму тыпу хат. У XVI ст. у Аўкштайціі ''нумас'' быў выцеснены курнай хатай ''піркя''. З [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] намас ужо выконваў функцыю кухні і кладоўкі, а з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — памяшкання для дробнай жывёлы. У XVI—XIX стст. былі сфарміраваны тры тыпы хат: а) жамойцкі (''троба'') — чатырохсхільная шматкамерная хата, у цэнтры якой знаходзілася нежылое памяшканне з каміннай печчу пасярэдзіне (на якім рыхтавалі корм быдлу), а вакол па баках — жылыя і гаспадарчыя пакоі; б) аўкштайцкі (''піркя'', альбо яе варыянты ''грыча'' і ''румас'') — чатырохсхільная курная хата (з [[печ]]чу ў жылым памяшканні, сенцамі і каморай), аналагічная па ўнутранай планіроўцы хатам [[беларусы|беларусаў]], бо была перанята ў беларусаў&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;; і в) занямонскі/сувалкійскі (''стуба'') — двухсхільная доўгая шматкамерная хата, пакоі ў якой размяшчаліся ўздоўж адзін за адным (цэнтральны пакой — кухня з сенцамі; з аднаго боку кухні — гаспадарчыя пакоі, а з другога — жылыя; меліся дадатковыя ўваходы ў хату)&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213; [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира.&lt;/ref&gt;.

Да [[XX стагоддзе|XX ст.]] сяляне самі выраблялі прылады працы, прадметы хатняга ўжытку і адзення&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Сёння найбольш папулярнымі формамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і рамёстваў, якія захаваліся са старажытнасці, з’яўляюцца драўляная скульптура (крыжы, слупы-капліцы, выявы [[Ісус Хрыстос|Хрыста]], хрысціянскіх святых і інш.), часта арнаментаваная [[жалеза]]м; лубок; пляценне; мастацкае ткацтва; коўка і апрацоўка [[бурштын]]у&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt;. У [[2023]] г. традыцыя вырабу [[Павук (упрыгажэнне)|саламяных «садоў» («павукоў»)]] была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[https://ich.unesco.org/en/RL/sodai-straw-garden-making-in-lithuania-01987 Sodai straw garden making in Lithuania]&lt;/ref&gt;
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Rumšiškės (Rumszyszki) - Open air ethnographic museum 5.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''троба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Жамойць|Жамойці]]. [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам]] (Lietuvos liaudies buities muziejus) у [[мястэчка Румшышкес|мястэчку Румшышкес]] (Rumšiškės) 
File:Grycia, 2007-04-21.jpg|Традыцыйная сялянская хата ''грыча'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] (каля [[Кедайней|горада Кедайней]]), фота 2007 г.
File:Pirkios vidus, 2007-04-21.jpg|Інтэр'ер традыцыйнай сялянскай хаты (''піркя'') [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]
File:Suvalkiečių stuba, LLBM.JPG|Традыцыйная сялянская хата ''стуба'' [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Сувалкія|Сувалкіі]]. Літоўскі народны музей пад адкрытым небам у мястэчку Румшышкес, фота 2014 г.
File:Rumsiskes Liaudies buities muziejus 2006.JPG|Экспанаты (сялянская хата, млын, плот) у [[Літоўскі народны музей пад адкрытым небам|Літоўскім народным музеі пад адкрытым небам]] у мястэчку Румшышкес
File:Traku pilis by Augustas Didzgalvis.jpg|[[Тракайскі замак]] 2-й паловы XIV — пачатку XV ст. ''(адноўлены ў 1951—1961 гг. пасля зруйнавання)''
File:Zamek Dolny w Wilnie.jpg|[[Ніжні замак (Вільнюс)|Каралеўскі ніжні замак (XVI ст.)]] у [[Вільнюс]]е. ''(адноўлены ў 2003—2009 гг. пасля зруйнавання)''
File:Lithuania Birże Radziwiłł Castle.jpg|[[Біржайскі замак]] (1589) — рэзідэнцыя [[Радзівілы|Радзівілаў]]
File:2019. Kaunas, rotušė.JPG|[[Каўнаская ратуша]], фота 2019 г.
File:Kedainiai14. 2007-05-06.jpg|Вуліца Вялікая са старажытнай забудовай у [[Кедайней]], фота 2007 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Грамадскія традыцыі і святы сялян ===
[[Файл:Lithuanian soldiers (14-15c reconstruction).jpg|120px|thumb|Літоўскія ваяры XIV—XV стст. ''(рэканструкцыя)'', фота 2009 г.]]
[[Файл:Syvio sokdinimas 2.jpg|thumb|Святкаванне [[Масленіца|Масленіцы]] (''Ужгавенес'') у [[мястэчка Гражышкей|мястэчку Гражышкей]] (Gražiškiai), фота 2004 г.]]
[[Файл:Pievenu velykzydziai.2007-04-08.jpg|thumb|Тэатральнае святкаванне перад [[Вялікдзень|Вялікднём]] у вёсцы Піевенай (Pievėnai) Мажэйкейскага раёна, фота 2007 г.]]
[[Файл:Zagaru kaimas Kraujaliui koplytstulpis.JPG|thumb|Крыж-капліца (koplytstulpis — літаральна «капліца» (koplyčia) + «слуп» (stulpas)) у памяць ксяндза Краўяліса ў [[вёска Жагарай|вёсцы Жагарай (Žagarai)]] Малэтайскага раёна, фота 2014 г.]]
З узнікненнем [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў ліквідаваны падзел балцкага насельніцтва на плямёны і ўнутрыпляменныя вялікія сваяцкія роды, а таксама пачалі фарміравацца розныя праслойкі новага, [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], мяшчане і сяляне. Склад феадалаў і мяшчанства ў гарадах ВКЛ вызначаўся этнічнай стракатасцю&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.&lt;/ref&gt;.

З прыняццем [[хрысціянства]] ўсталёўваецца [[манагамія]] замест ранейшай [[палігамія|палігаміі]]. Да пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] вялікая сям’я ў вёсцы знікае і замяняецца малымі сем’ямі. Галоўную ролю ў сям’і іграў бацька, двор якога перадаваўся па спадчыне старэйшаму сыну ці зяцю. Дагэтуль дамінуе білінейнае сваяцтва (''гіміністэ'') і малая сям’я (''шэйма''). Сем’і ствараліся пры дапамозе сватаўства, улічвалася перш за ўсё маёмаснае становішча бацькоў. У вясельных абрадах асаблівую ролю іграў сват (''піршліс'') і конны вяшчальнік (''квесліс''), якія апавяшчалі пра вяселле. Сістэма тэрмінаў сваяцтва мае лінейны тып з элементамі апісальных тэрміналогій; [[сіблінг]]і падзяляюцца па полу. Тэрміны сваяцтва для маці, сястры, брата, унука, мужа, бацькі мужа і жонкі маюць індаеўрапейскае паходжанне, а астанія тэрміны з’яўляюцца ўнікальнымі і характэрны толькі для [[літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.&lt;/ref&gt;.

Асноўнай катэгорыяй насельніцтва былі сяляне, большую частку якіх да [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] складалі свабодныя земляробы — ''лаўкінінкі'' (ад слова ''лаўкас'' — «поле»), але ўзнікалі і розныя катэгорыі залежнага сялянства (у тым ліку [[прыгон]]нага)&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. Сяляне былі членамі тэрытарыяльных абшчын (палей), якія ўтваралі [[воласць]]. Унутранае жыццё сялянскай абшчыны рэгулявалася сходам (''капа'') і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]] — ''талка''); традыцыя супольнага адпачынку (вячоркі, вечарыны — ''вакаронес''); частаванне адзін аднаго свежыной, свежым півам і мёдам, і інш.&lt;ref&gt;Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654; ''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 213.&lt;/ref&gt;

Традыцыі народных гулянняў захоўваюцца да сённяшняга часу. [[Каляды|Калядная]] вячэра (''Кучас'') пачынаецца з ужывання тонкіх вафель (''калядайціс'') з ціснёнымі выявамі на тэму [[Нараджэнне Хрыстова|Нараджэння Хрыстова]], а скончваецца варажбой. На [[Новы год|свята Новага года]] робіцца працэсія вяскоўцаў, апранутых у валхвоў («трох каралёў»). На [[Масленіца|Масленіцу]] (''Ужгавенес'') катаюцца на санках, спальваюць жаночую ляльку «Морэ» і ставяць сатырычныя сцэнкі ў масках («пан», «жандар», «абжора Лашыніс», «жаніх-няўдаль Сідарас» і г.д.). На [[Вялікдзень]] (''Велікас'') абмалёўваюць і кацяць яйкі, гойдаюцца на арэлях, абліваюцца [[вада|вадой]], сцягаюць адзін аднаго галінкамі. На [[Купалле]] (Іванаў дзень — ''Ёнінес'') паляць вогнішчы і скокаюць праз яго, збіраюць кветкі, плятуць вянкі і кідаюць іх у ваду&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

Пасля прыняцця [[хрысціянства]] ў знак шчырай веры насельніцтва (асабліва сялянскае) ставіць па вёсках, на пагорках, пры дарогах сімвалічныя драўляныя каталіцкія крыжы — часта нават нетрадыцыйнай формы, бо нясуць у сабе спалучэнне хрысціянскіх і язычніцкіх традыцый (у тым ліку, багата арнаментаваныя каплічкі-слупы «stogastulpis» і «koplytstulpis»). Часам групамі крыжоў абстаўляюцца нават цэлыя пагоркі. [[Літоўскія традыцыйныя крыжы|Літоўская традыцыя вырабу драўляных каталіцкіх крыжоў і яго сімволіка]] была ўключана ў 2008 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO]&lt;/ref&gt;.

Каталіцкія ксяндзы карыстаюцца ўсямернай павагай на вёсцы.

Значны ўплыў на мову і культуру літоўскіх сялян зрабіла ўсходнеславянскае насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага, а пазней і заходнеславянскае ([[палякі]]), што было звязана з наяўнасцю ў суседзяў традыцый дзяржаўнасці, уласнай пісьмовасці, спавядання хрысціянства і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt; Да рана запазычаных літоўцамі ад [[беларусы|беларусаў]] адносяць такія традыцыі і з’явы як звычай галашэння перад адпраўкай нявесты ў дом жаніха; [[валачобны абрад]] беларускага ўзору; [[Велікоднае яйка|фарбаванне яек]] на [[Вялікдзень]]; радзінную абрадавую страву [[бабіна каша]]; некаторыя віды фальклору; аўкштайцкую курную хату; лексіку палітычнага, рэлігійнага, гандлёвага і іншага характару (bajoras — баярын/шляхціц, Velykos — Вялікдзень, turgus — торг, muita — мыта, adyna — гадзіна, abrūsas — абрус, і інш.); прозвішчы (Адамкявічус, Зінкявічус, Міцкявічус, Віткявічус і г.д.); і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

=== Традыцыйны касцюм ===
{{main|Літоўскі нацыянальны касцюм}}
[[Файл:Janusz Radziwiłł by Daniel Schultz.PNG|thumb|left|Князь [[Януш Радзівіл, 1612—1655|Януш Радзівіл (1612—1665)]] у «сармацкім строі»]]
Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар.

[[Файл:Lithuanian clogs.jpg|thumb|Драўляныя сялянскія жаночыя чаравікі (''клумпес'') у [[Жамойць|Жамойці]]]]
Традыцыйны сялянскі касцюм меў некалькі варыянтаў (у залежнасці ад раёна пражывання) і атрымаў пэўнае ўдзеянне ў [[Жамойць|Жамойці]] і [[Малая Літва|г.зв. Малой Літве]] з боку касцюма [[немцы|немцаў]], а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]] — з боку [[славяне|славян]]&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.&lt;/ref&gt;.

Традыцыйны жаночы сялянскі касцюм захоўваўся ў побыце да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] і меў шэсць варыянтаў (жамойцкі, аўкштайцкі, клайпедскі, капскі, дзуцкі, занавіцкі). Аснову яго складаюць доўгая палатняная сарочка, шырокая спадніца (звычайна 2-3), фартух, тканы або плецены пояс, [[камізэлька]] (''ліеменэ''), наплечнае покрыва (''скара''). На галаве дзяўчаты насілі вянкі (''вайнікас'', ''пакалке'') са стужак і галуна, часам — на цвёрдай аснове, а замужнія жанчыны — чапцы, а ў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] яшчэ і паралельна рушніковы ўбор ([[намітка|намітку]] — ''нуаметас''). [[Рута]] ў прычосцы дзяўчын азначала дзявоцтва. Завушніц ні дзяўчыны, ні жанчыны не насілі. Адзенне ўпрыгожвалася складанай вышыўкай, а таксама срэбнымі, бурштынавамі, каралевымі і шклянымі пацеркамі&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. У аздабленні вопраткі выкарыстоўваліся арнаменты і разнастайная гама колераў (белы, шэры, карычневы, чорны), узоры наносіліся таксама на пальчаткі, панчохі і г.д. Жаночая спадніца (''маргінес'') — розных колераў, у клетку, палоску ці складанага ўзору&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

Традыцыйнае мужчынскае сялянскае адзенне складалася з палатнянай сарочкі (''маршкіняй''), палатняных, суконных ці паўшарсцяных штаноў, камізэлькі, палатнянага альбо суконнага кафтана, валянага капялюша, паяса ці рамня. Зімой мужчыны і жанчыны насілі сярмягу, аўчыныя футры або паўкажушкі&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;.

Традыцыйным працоўным абуткам мужчын і жанчын на вёсцы былі плеценыя з ліпавага дубу [[лапці]] (''віжы''), скураныя пасталы, у [[Жамойць|Жамойці]] і [[Сувалкія|Сувалкіі]] таксама драўляныя чаравікі (''клумпес'') і абутак на драўлянай падэшве са скураным і крамнінным верхам (''нагіні'', ''мядпаджэй''), у святочныя дні — боты&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 653; Литовцы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 829.&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lithuanian traditional costumes. Aukštaitija 01.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Аўкштайція|Аўкштайціі]]
File:Lithuanian traditional costumes.Klaipėda Region.jpg|Сялянскі касцюм [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыхароў [[Малая Літва|Клайпедскага края (Малай Літвы)]]
File:Vest1.jpg|Фота ўдзельнікаў спектакля «[[Купішкіс|Купішскае]] вяселле» у традыцыйных сялянскіх касцюмах, 1930 г.
File:Vyzos.2007-08-15.jpg|Сялянскія [[лапці]] з [[Жамойць|Жамойці]]
File:Weaving, Radviliškis, Lithuania.jpg|Выраб традыцыйнай тканіны ў [[Радзвілішкіс]]е, фота 2013 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Сялянскія традыцыі харчавання ===
{{main|Літоўская кухня}}
[[Файл:Sakotis2.jpg|thumb|Кекс «[[шакоціс]]»]]
Аснову харчавання літоўцаў складалі раслінныя і малочныя прадукты, у т.л. іржаны (радзей пшанічны) [[хлеб]] (''дуона''), бліны і кашы з мукі, ячменнай і аўсянай крупы (для [[Дзукія|Дзукіі]] характэрны бліны з грачанай крупы), гарох, [[малако]], [[мяса]]&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. З пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] шырокае распаўсюджанне атрымалі стравы з [[бульба|бульбы]]. З мяса пераважна ўжывалася свініна&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

І па сённяшні дзень для большасці літоўцаў папулярнымі з’яўляюцца традыцыйныя стравы з цёртай бульбы і мясной, тварожнай і іншай начынкай (''[[цэпеліны]]''), малочныя супы (з мукой і крупамі або з бульбянымі клецкамі), бульбяныя бліны, бульба з малаком або кіслым малаком, сыр з кменам, тушаная капуста з мясам (''[[бігас]]''), кілбасы (''дэшра'', ''скіландзіс''), вэнджаная свініна, крывяны суп (''юка''), [[боршч]], рассольнік і інш. Да нацыянальных страў таксама адносіцца ''шупініс'' (каша з гароху, бульбы і свіннога мяса), ''ведарай'' (свінныя кішкі, начыненыя цёртай сырой бульбай ці крупой і запечаныя), [[аўсяны кісель]] і інш. З традыцыйных напояў распаўсюджаны [[бярозавы сок]] (''сула''), [[квас]] (у тым ліку з [[груша|груш]]), мядок (''мідус'')&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 654.&lt;/ref&gt;.

На святы пякуць адмысловыя высокія кексы тыпу кухоннае дрэва (''[[шакоціс]]'', ''рагуоціс''), здобнае печыва (''жагарэліс''), піражкі і пончыкі (''спургас''). Асноўны традыцыйны алкагольны напой — ячменнае цёмнае (і нават амаль чорнае) [[піва]] (''алус'')&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

=== Вусная творчасць і музыка ===
{{main|Літоўскі фальклор|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Traditional Lithuanian dancers1.jpg|thumb|Выступленне літоўскай танцавальнай групы «Rasa» на XIX Міжнародным фестывалі народнага танца ў [[Шатландыя|Шатландыі]], фота 2007 г.]]
Менавіта з запісаў фальклору [[Жамойць|Жамойці]] ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] (спачатку тэкстаў, затым тэкстаў з напевамі, затым інструментальных мелодый) пачалося развіццё літоўскай фалькларыстыкі. Складанасці ў навуковай фіксацыі фальклору звязаны з няведаннем [[літоўская мова|літоўскай мовы]] славянамоўнымі даследчыкамі і навукоўцамі часоў [[ВКЛ]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што зніжала зацікаўленасць тых навукоўцаў да зместу фальклору. Трошкі больш зацікаўленасці да літоўскага фальклору і мовы з боку лінгвістаў пачалося з даследаванняў [[Аўгуст Шлейхер|Аўгуста Шлейхера]] ў сярэдзіне XIX ст., працы якога доўга заставаліся адзіным дапаможнікам для вывучэння літоўскай мовы. Старажытны пласт фальклору сялян [[Дзукія|Дзукіі]] і [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] адкрыты толькі ў XX ст.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;

У фальклоры маюцца розныя паданні пра паходжанне свету і рэлікты старажытных [[міф]]аў (пра маланкоўца [[Пяркунас]]а і інш)&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Літоўская міфалогія не багата вобразамі. Эпас звязаны галоўным чынам з жывёльнай тэматыкай. Маецца багаты казачны фальклор, які паўплываў на прафесійнае мастацтва (казка «Эгле — каралева вужоў», якая стала асновай для паэмы і [[балет]]а, і інш). Мноства песень на працоўную (земляробчыя і хатнія заняткі), каляндарна-святочную, сямейна-абрадавую, інтымна-лірычную і ваенна-гістарычную тэматыку, якія суправаджаюцца інструментальнымі кампазіцыямі, карагодамі, танцамі, гульнямі і г.д. У фальклоры, гэтак жа як ва ўсёй сялянскай культуры, шырока бытавалі [[язычніцтва|язычніцкія]] матывы і спалучэнне язычніцкіх і хрысціянскіх элементаў&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. У музычна-паэтычнай стылістыцы захоўваюцца мясцовыя адрозненні&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Звычаі і абрады былі звязаны з земляробчымі работамі, асабліва іх завяршэннем, сямейнымі і каляндарнымі святамі&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 247.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Taduja1, 2006-10-01.jpg|left|thumb|Выступленне літоўскага фальклорнага ансамбля «Taduja» з горада [[Горад Кяльме|Кяльме]] ў [[Жамойць|Жамойці]], фота 2006 г.]]
Характэрнай рысай песень з’яўляецца лірызм: 50 % песень — «пра [[конь|каня]]», 30 % — «пра [[рута|руту]]»&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;. Найбольш старажытныя працоўныя і абрадавыя песні — у [[Аўкштайція|Аўкштайціі]] і [[Дзукія|Дзукіі]]. Самы архаічны пласт — аўкштайцкая поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' (жаночыя спевы ўдваіх, утраіх, учатырох альбо мужчынская ансамблевая ігра на аднародных духавых інструментах), якая суправаджала любыя віды калектыўнай працы, абрады, карагоды і танцы. Да пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] яна засталася толькі ў некаторых раёнах Аўкштайціі&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;. Літоўская поліфанічная музыка ''[[сутарцінес]]'' была ўключана ў 2010 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jorija 001.JPG|thumb|Фальклорны ансамбль «Jorija» [[Горад Кедайней|кедайнейскага]] культурнага цэнтра, фота 2010 г.]]
У Дзукіі захаваліся старадаўнія абрадавыя арэльныя песні (каляндарныя і вясельныя), песні пра жывёл і раслін, вузкааб’ёмные лады (у т.л. ангемітоніка), адзіночныя (жаночыя альбо мужчынскія) спевы. Характэрны таксама харавыя ўнісонныя і антыфонныя спевы, напеўная мелодыка (пераважна лірычнага тыпу, з распевамі складоў). У заходніх раёнах Дзукіі сустракаюцца 2-х і 3-хгалосныя песні ў 7-ступеннай дыятоніцы&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

Фальклор [[Жамойць|Жамойці]] адрозніваецца разнастайнасцю песенных тыпаў і выканаўчых традыцый, значную яго частку складаюць лірычныя песні, шматгалоссе позняга, гамафонна-гарманічнага тыпу. У межах аднаго жанру сустракаюцца песні розных стылявых пластоў: напрыклад, сярод пастуховых песень — і архаічныя (з прызыўных воклічамі «Ralioo!»), і меладычна развітыя 3-галосныя лірычнай тэматыкі&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] ужо многае з фальклору было забыта, а на змену прыходзілі літаратурныя песні (такіх літаратараў як [[Антанас Страздас]], [[Антанас Венажындзіс|Вянужыс]], [[Антанас Баранаўскас|Баронас]]) і народныя частушкі (''dainuška'')&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

Традыцыйнымі музычнымі інструментамі вяскоўцаў [[Літва|Літвы]] з’яўляюцца драўляныя (з [[ліпа|ліпы]] ці [[вярба|вярбы]]) [[гуслі]] (''канклес''/''кунклес''); язычковы інструмент ''бірбіне''; пастуховы рог ''ажрагіс''; драўляныя натуральныя трубы ''рагай'', ''трымітай'', ''даўдзіцес''; падоўжаная [[флейта]] ''лумздзяліс''; шматстваловая флейта ''скудучай''; [[дуда]]; розныя [[мембранафоны]]; ідзіяфоны; народныя [[скрыпка|скрыпкі]]; струнны бас; [[гармоніка]] і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;

== Сучасныя культурныя традыцыі ==
Традыцыйная культура развівалася і захоўвалася доўгі час на вёсцы, бо з пачаткам утварэння [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] эліта грамадства (феадалы і мяшчане) пераймала многія агульнаеўрапейскія традыцыі матэрыяльнай і духоўнай культуры Усходняй Еўропы (праваслаўнай) і Заходняй Еўропы (каталіцка-пратэстанцкай)&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;''Унуковіч, Ю.'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Т.2. — 212—213.&lt;/ref&gt;. Сярод феадалаў (шляхты) і мяшчан у часы [[ВКЛ]] гутарковай станавілася [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]], а пазней [[польская мова]], якія выкарыстоўваліся ў афіцыйным справаводстве&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;/&gt;. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[СССР]] шмат літоўцаў засвоілі і [[руская мова|рускую мову (вялікарускую мову)]].

[[Файл:J. Marčiukaitis. Su broliais (centre), 1899 07 19-.jpg|thumb|Сапраўдны член [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]], кнігагандляр, скрыпач, хормайстар, фатограф-аматар [[Юозас Марчукайціс]] (1861—1932) ''(у цэнтры)'' з братамі. Фота 1899 г.]]
Сучасныя літоўцы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі літоўцаў пачаўся ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], калі [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|ў 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго значная частка сялян была вольнай), створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі і рабочых, а таксама [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], у тым ліку клерыкальнай), сфарміраваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] [[літоўская мова|сучасны варыянт літоўскай літаратурнай мовы]]. З другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. У 1896 г. у Расійскай імперыі ўзнікла першая палітычная партыя літоўцаў (сацыял-дэмакратычная), а пасля яшчэ і іншыя партыі.

[[Файл:Juozas Miltinis, 1972.jpg|thumb|Тэатральны рэжысёр [[Юозас Мільцініс]] (1907—1994), фота 1972 г.]]
Яшчэ больш спрыяльныя ўмовы для культурнай гамагенізацыі насельніцтва былі створаны пасля [[Акт незалежнасці Літвы|абвяшчэння Літвой сваёй дзяржаўнасці і незалежнасці ў 1918 г.]] і дзяржаўнай палітыкай стандартызацыі жыцця. Гэта адлюстравалася перш за ўсё ў знешніх формах: яшчэ большае, чым у XIX ст., распаўсюджанне агульнаеўрапейскіх тыпаў адзення, ежы, жытла, заняткаў і інш. У 1921—1939 гг. літоўскі ўрад праводзіў мяккую, але паступальную [[этнічная асіміляцыя|этнічную асіміляцыю]] (літуанізацыю/балтызацыю) нелітоўскага насельніцтва краіны ([[немцы|немцаў]], [[рускія|рускіх]], [[палякі|палякаў]] і інш.), акрамя [[яўрэі|яўрэяў]], якім дазволілі [[этнічная сегрэгацыя|этнічную сегрэгацыю]]; абмяжоўваў магчымасці для культурнага развіцця на [[польская мова|польскай мове]] і ставіў перашкоды [[палякі|палякам]] для заняцця дзяржаўных пасад&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 192—193.&lt;/ref&gt;.

У 1919 г. у [[Каўнас]]е быў створаны Літоўскі спартыўны саюз (1919—1920), а пазней замест яго ў 1920 г. Літоўскі саюз фізічнага выхавання і ў 1921 г. Літоўская спартыўная ліга (апошняя з 1923 г. узяла на сябе функцыі Нацыянальнага алімпійскага камітэта), якія паставілі мэту прапагандаваць заняткі фізічнай культурай і прафесійным спортам у краіне. Першых буйных поспехаў і міжнароднага прызнання літоўскія спартсмены дамагліся ў 1930-я гг., калі ў 1937 г. і 1939 г. [[Мужчынская зборная Літвы па баскетболе|літоўская мужчынская зборная па баскетболе]] стала чэмпіёнамі Еўропы. (Першы чэмпіянат Еўропы па баскетболе (1935) выйграла зборная Латвіі). У складзе літоўскай каманды тады былі таксама амерыканскія баскетбалісты літоўскага паходжання, гэтак жа як і трэнер [[Пранас Лубінас]]. Жаночая баскетбольная каманда Літвы ў 1938 г. у [[Рым]]е ([[Італія]]) заваявала тытул віцэ-чэмпіёна Еўропы. Гэтыя дасягненні літоўскіх баскетбалістаў, як мужчын, так і жанчын, адыгралі вырашальную ролю для далейшых лёсаў [[баскетбол]]а ў [[Літва|Літве]], дзе гульня пачала лічыцца аж да сённяшняга часу нацыянальным відам спорту (амаль як «другая рэлігія»), хоць у цэлым дасягненні літоўскай зборнай па баскетболе сярэднія&lt;ref&gt;[http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта]&lt;/ref&gt;. Пазней, у складзе [[Мужчынская зборная СССР па баскетболе|мужчынскай зборнай СССР па баскетболе]] (якая выйграла мноства чэмпіянатаў і медалёў на Алімпійскіх гульнях) было толькі некалькі літоўцаў, але лепшыя з баскетбольных клубаў [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]].
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lietuviu mokslo draugijos suvaziavimas. Lithuanian scholarly assembly 1912.jpg|Сход [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]] ў 1912 г.: у другім радзе сёмы злева — [[Ёнас Басанавічус]], патрыярх літоўскага нацыянальнага Адраджэння
File:10 litai (2001).jpg|Літоўскія пілоты [[Стасіс Гірэнас]] і [[Сцяпонас Дарус]], якія зрабілі першы ў гісторыі Літвы трансатлантычны пералёт у 1933 г., на сучаснай купюры ў 10 [[літ]]аў
File:Lithuania national basketball team - EuroBasket 1937 champions.jpg|Літоўская нацыянальная зборная каманда пасля перамогі на [[чэмпіянат Еўропы па баскетболе 1937|чэмпіянаце Еўропы па баскетболе ў 1937 г.]]
File:Katherine COPELY Deividas STAGNIUNAS Nebelhorn Trophy 2009 OD.jpg|Фігурысты на ільду [[Кэтрын Копелі]] ([[ЗША]]) і [[Дэйвідас Стагнюнас]] ([[Літва]]) у стылізаваных літоўскіх традыцыйных сялянскіх касцюмах, фота 2009 г.
File:Lithuanian swimming squad at 2012 Olympic Games.jpg|Каманда плыўцоў Літвы на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульнях 2012]] у [[Лондан]]е ([[Вялікабрытанія]])
&lt;/gallery&gt;
[[Файл:Senoji Varena Sculptures.jpg|thumb|Драўляная скульптура пры дарозе ў [[Варэна (Літва)|горадзе Варэна]], фота 2006 г.]]
[[Файл:Krekenava2.jpg|thumb|Драўляны рэлігійны крыж-капліца (stogastulpis, літаральна — «дахаслуп», «слуп з дахам») у вёсцы Крэкенава (Krekenava) каля [[горад Панявежыс|Панявежыса]], фота 2012 г.]]
Уключэнне [[Літва|Літвы]] [[3 жніўня]] [[1940]] г. у склад [[СССР]] (у форме [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]) пацягнула за сабой далейшую нівеліроўку рэгіянальных асаблівасцей і ўвядзенне дадаткова [[руская мова|рускай мовы]] ў адукацыйны працэс і дзяржаўны ўжытак&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 249, 252.&lt;/ref&gt;. Маянткоўцы былі вымушаны эмігрыраваць, бо ў адваротным выпадку былі б рэпрэсаваны савецкай уладай. У 1940 г. былі нацыяналізаваны буйная прамысловасць, сістэма транспарту і сувязі, медыцынскія ўстановы і інш.&lt;ref&gt;История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 431.&lt;/ref&gt; У ходзе зямельнай рэформы 1940—1941 гг. надзелы зямлі атрымалі каля 60 тысяч беззямельных і дабаўкі да сваіх надзелаў каля 42 тысячы малазямельных гаспадароў&lt;ref&gt;История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 437; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 219.&lt;/ref&gt;. У Літоўскай ССР пачалася рэарганізацыя сістэмы адукацыі, у 1940 г. была створана [[Літоўская кінастудыя|першая кінастудыя («Каўнаская кінастудыя», перайменаваная пазней у «Літоўскую кінастудыю»)]], а ў 1941 г. першая акадэмія навук ([[Акадэмія навук Літвы|Акадэмія навук Літоўскай ССР, якая з 1990 г. носіць назву «Акадэмія навук Літвы»]]). Працэс «саветызацыі» (сацыялістычных пераўтварэнняў на савецкі ўзор) быў перарваны нападам [[Германія|Германіі]] ў [[1941]] г. на [[СССР]] у ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

У 1945—1950 гг. цэнтральныя ўлады [[СССР]] правялі поўную «саветызацыю» Літоўскай ССР: была ліквідавана прыватная ўласнасць (на зямлю, прадпрыемствы, гандлёвыя цэнтры, банкаўскія ўстановы і інш.); сельскае насельніцта прымусова заганялася ў [[калгас]]ы і калгасныя пасёлкі з грамадскімі будынкамі на галоўнай плошчы і гаспадарчымі пабудовамі асобна; планава ствараліся дзяржаўныя прамысловыя прадпрыемствы&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 243—249.&lt;/ref&gt;. Савецкая [[калектывізацыя]] прывяла да маштабных перасяленняў насельніцтва з хутароў у гарады і пасёлкі гарадскога тыпу, дзе часта сціраліся вясковыя традыцыі, хоць гарадская культура Літвы і дагэтуль мае шмат рысаў сельскай (і сялянскай) культуры — песні, танцы, абрады (у тым ліку рэлігійныя), народнае прыкладное дэкаратыўнае мастацтва (асабліва драўляная скульптура, у тым ліку рэлігійнага характару) і г.д. На вёсцы захоўвалася хатняе ткацтва.

Пасля ўключэння [[Вільнюс|Вільні (Вільнюса)]] і Віленскага края ў 1940 г. у склад Літвы пачаўся інтэнсіўны наплыў літоўскага насельніцтва ў новую сталіцу, што мэтанакіравана рабілася ўладамі Літвы (асабліва з 1945 г.), каб павялічыць да таго мізэрны працэнт літоўскага насельніцтва ў горадзе і панізіць працэнт [[яўрэі|яўрэйскага]], [[палякі|польскага]] і [[беларусы|беларускага]]&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235.&lt;/ref&gt;.

У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць [[адзенне]], зробленае на фабрыках [[СССР]]. У той жа час, як правіла, менавіта прысядзібная гаспадарка давала сельскім жыхарам асноўныя прадукты харчаванння ([[малако]], [[мяса]], яйкі, [[бульба]], [[гародніна]]), а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, вострыя прыправы, напоі і інш. пакупаліся ў дзяржаўных магазінах&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў, хоць працягвалі існаваць і народныя складальнікі песень і мастакі&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Менавіта ў савецкія часы была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва, а таксама (праз [[урбанізацыя|урбанізацыю]]) працэнтная перавага гараджан над вяскоўцамі&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 235, 252—255; История Литовской ССР. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — С. 540—542, 596—598.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Pirmojidaina.jpg|left|thumb|Першае [[Літоўскае свята песні|Літоўскае свята песні (''Dainų šventė'')]] у [[Каўнас|горадзе Каўнасе]], фота 23 жніўня 1924 г.]]
У савецкія часы шырока праводзяцца [[Літоўскае свята песні|ўсенародныя святы песень]], што пачалося яшчэ з [[1924]] г. па ініцыятыве кампазітара [[Юозас Жылевічус|Юозаса Жылевічуса]], з’яўлялася павагай да традыцыйных сялянскіх песень, танцу і касцюму і трывае да сённяшняга часу&lt;ref&gt;[http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира&lt;/ref&gt;. Гэтыя традыцыі былі формай самавыяўлення і захавання нацыянальнай свядомасці людзей. У канцы 1980-х гг., песні сталі неад’емнай часткай руху за аднаўленне незалежнасці Літвы, што вядома пад назвай «[[Спяваючая рэвалюцыя]]». На [[Літоўскае свята песні|шматтысячнае свята песень (''Dainų šventė'')]], якое праходзіць раз у чатыры гады пасля атрымання незалежнасці (1990 г.), у [[Літва|Літву]] прыязджаюць літоўцы з іншых краін свету, таму і свята сталі называць Сусветным літоўскім святам песень&lt;ref&gt;[http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt&lt;/ref&gt;. У 2008 г. [[Балтыйскае свята песні і танца|традыцыя і сімволіка свят песень Балтыйскіх краін — Эстоніі, Латвіі і Літвы]] — была ўключана ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|спіс нематэрыяльнай спадчыны ЮНЕСКА]]&lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO]&lt;/ref&gt;. Малыя святы песень зараз праводзяцца літоўскімі эмігрантамі за мяжой — у [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]].

Пасля выхаду ў [[1990]] г. Літвы са складу СССР і атрымання незалежнасці, [[руская мова]] перастала мець афіцыйны статус у дзяржаве, а краіна пачала рэвізію сацыялістычнага прошлага і працэс [[прыватызацыя|прыватызацыі]], арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[НАТА]] і Еўрапейскага Саюза. З [[1 мая]] [[2004]] г. [[Літва|Літоўская Рэспубліка]] з’яўляецца дзяржавай-членам [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], што цягне за сабой для насельніцтва ўвядзенне адпаведных стандартаў у заканадаўстве, вывучэнне [[англійская мова|англійскай мовы]], свабодны ўезд/выезд з краіны і яшчэ большую адкрытасць пераняццю многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнеса, баўлення вольнага часу (святы, [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, адкрытасць інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. У той жа час некаторымі сучаснымі літоўскімі інтэлігентамі адзначаецца схільнасць сучасных літоўцаў да самаізаляцыі ад еўрапейскіх тэндэнцый, кансерватызму і ксенафобіі насуперак талерантанасці і дэмакратызму, што тлумачаць, у тым ліку, усведамленнем «нязначнасці» Літвы ў Еўрапейскім Саюзе і адчуваннем «пагрозы» з боку суседніх народаў, больш «моцных» культурна, эканамічна і дэмаграфічна&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

У апошнія дзесяцігоддзі [[Літва]] звычайна займае першае месца ў [[Еўропа|Еўропе]] і адно з першых месцаў у свеце па [[Спіс краін паводле колькасці самагубстваў|колькасці самагустваў на душу насельніцтва]], што тлумачаць [[беспрацоўе]]м, [[алкагалізм]]ам, беднасцю і даўгамі, псіхалагічнымі прычынамі (бесперспектыўнасць існавання, адчай і г.д.) і інш.&lt;ref&gt;[http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств]; [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Lithuanian Museum of Ethnocosmology in Spring 2012.jpg|[[Літоўскі музей этнакасмалогіі]] ў вёсцы Кулёніс (Kulionys) — 70 км ад [[Вільнюс]]а. Фота 2012 г. 
File:Medziotoju trobele.jpg|Тэрыторыя музея [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]] ў [[Друскінінкай|Друскінінкаі]], фота 2010 г.
File:Sv. Petras.2007-04-01.jpg|Аматарская скульптура Святога Пятра
File:Memorejo pri Poška.jpg|Помнік паэту [[Дыянізас Пошка|Дыянізасу Пошку]] (1757—1830) у [[Мажэйкей|Мажэйкеі]], фота 2006 г.
File:Kultuvėnai, kryžius.JPG|Каталіцкі крыж у вёсцы Култувенай (Kultuvėnai) Укмяргскага раёна, фота 2014 г.
&lt;/gallery&gt;

== Дэмаграфія ==
{{main|Насельніцтва Літвы}}
Падлікі літоўскага насельніцтва на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў раннія перыяды носяць гіпатэтычны характар з-за адсутнасці афіцыйнай статыстыкі.

Паводле афіцыйнай статыстычнай інфармацыі ў 1861 г. у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў зоне кампактанага рассялення жыло каля 1,414 млн літоўцаў, а ў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) — 139 тыс.&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 38.&lt;/ref&gt;

У ходзе [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі|Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)]], не праводзілася апытанне насельніцтва аб этнічнай прыналежнасці асобы (ці як казалі ў тыя часы [[руская мова|па-руску]] — «народности»), а толькі аб роднай (ужыванай) мове і веравызнанні. Дакладнасць вынікаў перапісу аспрэчваецца, але іншай усеахопнай статыстычнай інфармацыі няма. Лічыцца, што ў 1897 г. у [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай губернях]] жыло каля 1,6 млн літоўцаў&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 134.&lt;/ref&gt;. Паводле даддзеных перапісу ад 1897 г. у [[Вільнюс|Вільні]] 40 % насельніцтва роднай мовай назвала [[ідыш|яўрэскую (ідыш)]]; 30,1 % — [[польская мова|польскую]]; 20,9 % — [[руская мова|рускую]]; 4,3 % — [[беларуская мова|беларускую]]; 2,1 % — [[літоўская мова|літоўскую]]; 1,4 % — [[нямецкая мова|нямецкую]]; 0,5 % — [[татарская мова|татарскую]]; 0,3 % — [[украінская мова|украінскую]]; 0,4 % — іншыя мовы&lt;ref&gt;''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах… С. 76.&lt;/ref&gt;. У канцы XIX ст. ва Усходняй Прусіі (Германская імперыя) налічвалася каля 115 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — С. 239.&lt;/ref&gt;.

У 1923 г. на тэрыторыі свайго кампактанага рассялення ў Літве налічвалася 1,70 млн літоўцаў; у 1940 г. — каля 2,4 млн; у 1945 г. — каля 2,1 млн; у 1959 г. — 2,15 млн; у 1970 г. — 2,50 млн; у 1979 г. — 2,71 млн; у 1989 г. — 2,92 млн; у 2001 г. — 2,90 млн; у 2011 г. — 2,56 млн.&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 170; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 42, 78, 92.&lt;/ref&gt;

З часу аднаўлення незалежнасці (у 1990 г.) у [[Літва|Літве]] пачалася сталая дэпапуляцыя, якая па сваім тэмпам займае адно з першых месцаў у Еўропе, што выклікана значнымі штогадовымі хвалямі эміграцыі літоўцаў (у першую чаргу, працоўнай і на пастаяннае месца жыхарства замяжу), зніжэннем нараджальнасці і старэннем насельніцтва&lt;ref&gt;[http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов]; [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения]; [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне]&lt;/ref&gt;. Паводле прагнозаў, у 2060 г. каля 40 % жыхароў Літвы будуць складаць людзі ўзростам за 60 год&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет]&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 2009 г. толькі 66,9 % жыхароў [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] жыве ў гарадах.

== Літоўская дыяспара — рассяленне і колькасць у свеце ==
[[Файл:Lithuanian restaurant in Chicago.jpg|thumb|Літоўскі рэстаран у [[горад Чыкага|горадзе Чыкага]] ([[ЗША]]), фота 2009 г.]]
[[Файл:VilaZelina.jpg|thumb|Каталіцкі касцёл Святога Юзафа ў мікрараёне Vila Zelina [[горад Сан-Паулу|горада Сан-Паулу]] ([[Бразілія]]), пабудаваны літоўскай дыяспарай у 1936 г. Фота 2007 г.]]
Значныя эміграцыйныя патокі літоўскага насельніцтва за межы свайго традыцыйнага і кампактнага рассялення пачаліся з другой паловы XIX ст., калі малазямельныя і беззямельныя сяляне пераязджалі для заробку ў прамысловыя гарады цэнтральнай часткі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ([[Санкт-Пецярбург]], [[Масква]], [[Адэса]], [[Рыга]], [[Тула]], [[Калуга]] і інш.) і за межы Расійскай імперыі, галоўным чынам, у [[ЗША]]&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.&lt;/ref&gt;. Галоўным цэнтрам дыяспары ў Расійскай імперыі быў Санкт-Пецярбург, дзе меліся невялікія культурныя цэнтры і таварыствы дапамогі літоўцаў. У 1869—1899 гг. у ЗША эмігрыравала каля 50 тысяч літоўцаў, у 1899—1914 гг. — звыш 252 тысяч, пасяліўшыся, галоўным чынам, у [[Чыкага]], [[Лемонт|Лемонце]] і [[Нью-Ёрк]]у, дзе былі адкрыты літоўскія культурныя цэнтры і каталіцкія парафіі&lt;ref&gt;Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 386; ''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79, 92.&lt;/ref&gt;. У 1910 г. у ЗША пражывала 207 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 135.&lt;/ref&gt;. Частка эмігрантаў перасялілася і ў краіны [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. З пачаткам ваенных дзеянняў у ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] шмат літоўцаў-бежанцаў (да 300 тыс.) было эвакуіравана ў цэнтральныя губерні Расійскай імперыі: у [[Санкт-Пецярбург|Петраград]] і яго навакольная раёны (каля 150 тыс.), Маскву, [[Варонеж]], [[Тамбоў]], [[Яраслаўль]], [[Кіеў]] і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;/&gt;

Стварэнне Літоўскай Рэспублікі (1918—1940) прывяло як да іміграцыі, так эміграцыі насельніцтва. Паводле дагавора паміж Літвой і [[РСФСР]] ад 1920 г. на радзіму вярнулася большая частка літоўцаў-пасяленцаў і літоўскіх бежанцаў ад вайны&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;&gt;''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия. — Москва, 1994. — С. 226.&lt;/ref&gt;. У ЗША і іншыя краіны ў 1923—1939 гг. пераехала каля 80 тысяч літоўцаў&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Па прычыне таго, што ўрад ЗША ўстанавіў квоты колькасці эмігрантаў з розных краін, многія літоўцы вымушаны былі накіроўвацца ў [[Бразілія|Бразілію]] (31,4 % усіх літоўскіх эмігрантаў у міжваенны перыяд), [[Аргенціна|Аргенціну]], [[Уругвай]] і [[Канада|Канаду]], дзе большая іх частка працавала малакваліфікаванымі работнікамі на сельскагаспадарчых плантацыях у цяжкіх умовах, таму многія літоўцы з цягам часу адтуль перасяляліся ў ЗША і іншыя краіны&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 79.&lt;/ref&gt;.

Літоўскае насельніцтва ў міжваенны перыяд (1918—1939) у [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]] (ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]) падвяргалася адпаведна паланізацыі і германізацыі&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Савецкая ўлада ў міжваенны перыяд вызначыла [[Мінск]] (сталіца [[БССР]]) у якасці галоўнага культурнага цэнтра літоўскай дыяспары ў СССР, што мела ў першую чаргу сацыялістычны і паказны, прапагандысцкі характар для міжнароднай грамадскасці: у Мінску існаваў літоўскі сектар пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]], выдавалася газета на [[літоўская мова|літоўскай мове]] «Чырвоны араты» (1927—1937), падручнікі і кнігі, інш. У Маскве выдаваўся часопіс на літоўскай мове «Кавадла» (1931—1938), у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] і [[Масква|Маскве]] існавалі літоўскія нацыянальныя клубы і г.д. Аднак у 1937—1938 гг. савецкая ўлада ліквідавала ўсе літоўскія нацыянальныя арганізацыі і друк у СССР, а многія літоўцы ў СССР былі рэпрэсаваны&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;. Пасля ўключэння ў 1945 г. большай часткі Усходняй Прусіі ў склад [[СССР]] і стварэння [[Калінінградская вобласць|Калініградскай вобласці]], пачаліся сталінскія рэпрэсіі і высяленні [[немцы|немцаў]] і літоўцаў, якіх савецкія ўлады не адрознівалі ад немцаў па прычыне германізаванасці, з гэтай тэрыторыі ў [[Сібір]], дзе большая частка іх загінула ў лагерах ад голаду&lt;ref&gt;''Зинкявичюс, З.'' Откуда родом литовцы… С. 135—136.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Immigrants on deck of the KANIMBLA with Immigration Minister Caldwell (8400326783).jpg|thumb|Літоўскія мігранты з аўстралійскім міністрам іміграцыі [[Артур Колуэл|Артурам Колуэлам]] на палубе карабля «Kanimbla» каля [[Мельбурн]]а ([[Аўстралія]]), фота канца 1940-х гг.]]
Па прычыне ўключэння Літвы ў склад [[СССР]] з краіны выехала значная частка літоўскага насельніцтва, у тым ліку грамадскай эліты (буржуазія, інтэлігенцыя, клір), накіраваўшыся ў ЗША, Канаду і [[Аўстралія|Аўстралію]]&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 92.&lt;/ref&gt;. Паводле прыблізных падлікаў у 1945—1990 гг. за межамі [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] жыло каля 700 тыс. літоўцаў&lt;ref&gt;''Vaitekūnas, S.'' The Population of Lithuania… С. 91.&lt;/ref&gt;.

Пасля выхаду ў 1990 г. Літвы са складу СССР некаторыя эмігранты (у тым ліку, нашчадкі ранейшай эліты) пачалі вяртацца ў незалежную літоўскую дзяржаву. Напрыклад, другім прэзідэнтам атрымаўшай зноў у 1990 г. незалежнасць Літвы стаў [[Валдас Адамкус]] — сын начальніка генштаба арміі міжваеннай Літвы, рэпатрыянт з [[Чыкага]] ([[Ілінойс|штат Ілінойс]]) і член [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканскай партыі ЗША]]. У той жа час хвалі рээміграцыі ў параўнанні з эміграцыяй літоўцаў замяжу нязначныя.

[[Файл:Church of the Resurrection, Toronto.JPG|thumb|Каталіцкі касцёл Уваскрэшання Хрыстова (літоўскія францысканцы) у [[Таронта]] ([[Канада]]), фота 2009 г.]]
У постсавецкі час (і асабліва пасля ўступлення [[Літва|Літвы]] ў 2004 г. у склад [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]) эміграцыя набывае пагражальныя для краіны памеры, што тлумачыцца праблемамі [[Эканоміка Літвы|літоўскай эканомікі]] (закрыццё многіх прадпрыемстваў, высокія цэны на энерганосьбіты і г.д.), адсутнасцю перспектыў і сацыяльных гарантый для маладых людзей, нізкімі заробкамі ці беспрацоўем у Літве. У 2012—2013 гг. узровень беспрацоўя ў Літве складаў 12—13 %&lt;ref&gt;[http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает]; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]&lt;/ref&gt;. З 1990 па 2010 г. з Літвы выехала каля 615 тыс. чалавек; прычым у 2001—2010 гг. эмігравала каля 337 тыс.&lt;ref&gt;[http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}; [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }}&lt;/ref&gt; Паводле розных ацэнак, за перыяд з 2004 па 2014 г. з Літвы выехала ад 500 тыс. да 1 млн чалавек (перапіс насельніцтва ў 2011 г. праводзіўся ў тым ліку і па інтэрнэту, таму літоўскія эмігранты з любой кропкі свету маглі дэклараваць свае нібыта месцазнаходжанне ў [[Літва|Літве]])&lt;ref&gt;[http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}}; [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает]; [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень]&lt;/ref&gt;. Асноўнымі накірункамі літоўскай эміграцыі з’яўляюцца краіны Еўрапейскага саюза: так, у 2011 г. у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] асела каля 50 % агульнай колькасці літоўскіх эмігрантаў; у [[Ірландыя|Ірландыі]] — 10,4 %; у [[Нарвегія|Нарвегіі]] — 7,1 %; у [[Германія|Германіі]] — 7 %; у [[Іспанія|Іспаніі]] — 3,6 %; у [[ЗША]] — 3,3 %; у [[Швецыя|Швецыі]] — 2,4 %; у [[Расія|Расіі]] — 2 %&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&amp;l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей]&lt;/ref&gt;. Гэта стварае новыя новыя цэнтры літоўскай дыяспары.

Паводле афіцыйных дадзеных, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 2001 г. налічвалася 4 363 літоўца, а ў 2011 г. — ужо 97 083 літоўца&lt;ref&gt;''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home]&lt;/ref&gt;. У [[Ірландыя|Ірландыі]] ў 2006 г. пражывала 36 683 літоўцы, а ў 2011 г. — ужо 43 847 літоўцаў&lt;ref&gt;[http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %]&lt;/ref&gt;. З той прычыны сярод сучасных літоўцаў Вялікабрытанія нават атрымала паў-жартаўлівую назву «Другая Літва» (''Antra Lietuva''), а Ірландыя — назву «Трэцяя Літва» (''Trečia Lietuva'')&lt;ref&gt;[http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt&lt;/ref&gt;.

== Знакамітыя літоўцы ==
* [[Данатас Банёніс]]
* [[Ёнас Басанавічус]]
* [[Матэюс Валанчус]]
* [[Томас Венцлава]]
* [[Відунас]]
* [[Вітаўт]]
* [[Гедымін]]
* [[Біруце Галдзікас]]
* [[Альбрэхт Гаштольд]]
* [[Мельхіёр Гедройц]]
* [[Лаўрынас Стуока-Гуцявічус]]
* [[Інгеборга Дапкунайтэ]]
* [[Сіманас Даўкантас]]
* [[Юрга Жылінскене]]
* [[Вітаўтас Ландсбергіс]]
* [[Міндоўг]]
* [[Саламея Нерыс]]
* [[Эймунтас Някрошус]]
* [[Юозас Мільцініс]]
* [[Мадэстас Феліксавіч Паўлаўскас]]
* [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]
* [[Арвідас Сабоніс]]
* [[Жыдрунас Савіцкас]]
* [[Віялета Урмана]]
* [[Мікалоюс Чурлёніс]]

=== Найбагацейшыя літоўцы ===
* [http://susvet.info/node/2618 Найбагацейшыя літоўцы (2008)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200615/http://susvet.info/node/2618 |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html Найбагацейшыя літоўцы (2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120628005937/http://www.ej.by/news/world/2011/06/27/samym_bogatym_litovtsem_stal_vladelets_maxima__.html |date=28 чэрвеня 2012 }}
* [http://bnn-news.ru/litovskiy-zhurnal-vladelets-i-maxima-i-samyiy-bogatyiy-litovets-94187 Найбагацейшыя літоўцы (2013)]

== Гл. таксама ==
* [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў]]
* {{нп3|Літоўскія імёны||ru|Литовские имена}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Археология СССР. Т. 17. Финно-угры и балты в эпоху средневековья / Л. А. Голубева [и др.]; Отв. ред. тома В. В. Седов; Редкол.: Б. А. Рыбаков (гл. ред.) [и др.]. — М.: Наука, 1987. — 510 с.
* Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР, Ин-т языка и литературы; ред. А. Блинкена. — Рига : Зинатие, 1985. — 249 с.
* ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Внуковіч, Ю. І.]]'' Літоўцы Беларусі: этналагічнае даследаванне / Ю. І. Внуковіч ; [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]. Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2010. — 170 с.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с.
* ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с.
* ''[[Алег Іванавіч Дзярновіч|Дзярновіч, А.]]'' [http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1797&amp;Itemid=70 Жамойць і Літва] / А. Дзярновіч // Наша ніва. — 22 чэрвеня 2013.
* ''[[Артурас Дубоніс|Дубоніс, А.]]'' Лейці вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства / А. Дубоніс. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 146 с.
* ''[[Зігмас Зінкявічус|Зинкявичюс, З.]]'' Откуда родом литовцы / З. Зинкявичюс, [[Аляксеюс Лухтанас|А. Лухтанас]], Г. Чеснис. — Вильнюс : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. — 144 с.
* История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с.
* История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с.
* ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&amp;pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997.
* ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага. — Rzeszów, 2000. — 238 с.
* ''Волкайте-Куликаускене, Р. К.'' [https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1979/03/eoarchive_1979_3_031_volkaite-kulikauskene.pdf Образование литовской народности (по данным археологии)] /Р. К. Волкайте-Куликаускене //Советская этнография. — 1979. — № 3. — С. 31—46.
* Литовский язык // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 650—652.
* Литовцы // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 17. Лас-Тунас — Ломонос. — С. 652—654.
* Литовцы // Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. — С. 385—386.
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61779/Литовцы Литовцы] // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — Санкт-Петербург : Тип. И. А. Эфрона, 1896. — Т. XVIIА (34). — С. 827—830. [http://www.runivers.ru/lib/book3182/10165/]
* Литовцы // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1913. — Т. 27: Лемуры — Майков. — С. 238—257.
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевiч, В. Л.]]'' [http://vln.by/node/59 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с.
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=624–625|артыкул=Жамойць|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} — (электронная версія тут [http://vln.by/node/29])
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' [http://vln.by/node/17 Літва] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 т. — Мн.: БелЭН, 2006. — Т.2. — С. 202—206.
* [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]: [http://vln.by/node/153 «Першапачатковая Літва знаходзілася на памежжы сучасных Літвы і Беларусі»] // В. Насевіч. — Туризм и отдых. — 15 января 2009 г. — № 1 (686).
* ''Палионис, Й.'' К проблеме диахронно-типологического изучения балтийских литературных языков / Й. Палионис // Балтийские языки в настоящем и прошлом / АН ЛатвССР. Ин-т языка и литературы им. А. Упита. — Рига : Зинатие, 1985. — С. 13—17.
* ''Плаканс, А.'' Краткая история стран Балтии: [перевод с английского] / А. Плаканс. — Москва : Весь Мир, 2016. — 478 с.
* ''[[Юрый Іосіфавіч Унуковіч|Унуковіч, Ю.]]'' Літоўцы / Ю. Унуковіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2006. — Т.2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 211—214.
* ''Устинова, М. Я.'' Литовцы / М. Я. Устинова, В. П. Штраус // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]]. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 225—226.
* ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с.
* Языки мира: Балтийские языки / РАН. Ин-т языкознания; Ред. кол.: В. Н. Топоров, М. В. Завьялова, А. А. Кибрик и др. — Москва : Academia, 2006. — 224 с.
* Lietuvių etnogenezės / atsakingoji redaktore R. Volkaite-Kulikauskienė. — Vilnius, 1987.
* [http://pbc.biaman.pl/Content/5425/zip/ Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego]. — Wilno : Druk. J. Zawadzkiego, 1913. — 66 s.
* ''[[Стасіс Вайтэкунас|Vaitekūnas, S.]]'' The Population of Lithuania / S. Vaitekūnas. — Vilnius : Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. — 150 с.

== Спасылкі ==
{{commons category|People of Lithuania}}
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00013 Cross-crafting and its symbolism. UNESCO] // unesco.org
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00433 Sutartinės, Lithuanian multipart songs. UNESCO] // unesco.org
* [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00087 Baltic song and dance celebrations. UNESCO] // unesco.org
* [http://old.travel.lt/index.php/junecko/4316 Культурная спадчына чалавецтва ў Літве (са спіса ЮНЕСКА)] // old.travel.lt
* [http://www.dainusvente.lt/ Афіцыйны сайт Літоўскага фестываля (свята) песень] // dainusvente.lt
* [http://www.etnolog.ru/people.php?id=LITO Литовцы] // Энциклопедия народов мира (www.etnolog.ru)
* [http://www.olitve.ru/sport-v-litve/istorija-litovskogo-sporta/ Из истории литовского спорта] // olitve.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/economy/skolko-v-litve-ostalos-millionerov-posle-vvedeniya-evro.d?id=66874714 Сколько в Литве осталось миллионеров после введения евро] // delfi.lt
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР] // demoscope.ru
* [http://www.stat.gov.lt/lt/ Літоўскі дэпартамент статыстыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141111193027/http://www.stat.gov.lt/lt |date=11 лістапада 2014 }} // www.stat.gov.lt
* [http://ru.delfi.lt/abroad/global/demograficheskaya-katastrofa-litva-v-liderah-es-po-sokrascheniyu-naseleniya.d?id=65276122#ixzz3LjSRTUnj Демографическая катастрофа: Литва — в лидерах ЕС по сокращению населения] // delfi.lt
* [http://www.kurier.lt/naselenie-litvy-menee-treh-millionov/ Население Литвы — менее трех миллионов] // kurier.lt
* [http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=63922 Потери населения Литвы за годы независимости больше, чем в мировой войне] // baltic-course.com
* [http://ru.delfi.lt/news/live/naselenie-litvy-stareet.d?id=18711903#ixzz3LjUfmJF5 Население Литвы стареет] // delfi.lt
* [http://www.obzor.lt/news/n8632.html Безработица в Литве: и трудовая эмиграция не спасает] // obzor.lt
* [http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 За 20 последних лет из Литвы эмигрировали более полумиллиона человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141112051713/http://www.newsbalt.ru/detail/?ID=3552 |date=12 лістапада 2014 }} // newsbalt.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/live/iz-litvy-v-proshlom-godu-emigrirovalo-53-900-zhitelej.d?id=57132021&amp;l=fplead Из Литвы в прошлом году эмигрировало 53 900 жителей] // delfi.lt
* [http://news.tts.lt/oldie/ru/Litva_i_strani_baltii/27950-Politik_Obshhestvo_Litvy_stareet_i_ehmigriruet_a_vlasti_nichego_ne_delajut.htm Общество Литвы стареет и эмигрирует, а власти ничего не делают]{{Недаступная спасылка}} // news.tts.lt
* [http://svpressa.ru/world/article/43474/ Литва шокирована переписью: Страна исчезает] // svpressa.ru
* [http://www.warandpeace.ru/ru/exclusive/view/58162/ Население Литвы вернулось на довоенный уровень] // warandpeace.ru
* [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?fpt=table US population ancestry from Lithuania (Census 2010)] // census.gov
* [http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ Lithuanians in Canada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306064716/http://thecanadianencyclopedia.com/en/article/lithuanians/ |date=6 сакавіка 2016 }} // thecanadianencyclopedia.com
* ''Pidd, H.'' [http://www.theguardian.com/world/2013/jan/07/baltic-exchange-lithuanians-new-home-britain Baltic exchange: meet the Lithuanians who have made Britain their home] // theguardian.com
* [http://ru.delfi.lt/news/live/za-pyat-let-v-irlandii-chislo-litovcev-uvelichilos-na-40.d?id=57585567 За пять лет в Ирландии число литовцев увеличилось на 40 %] // delfi.lt
* [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ Europa kai kurių lietuvių akimis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060834/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/europa-kai-kuriu-lietuviu-akimis/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt
* [http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ Kur daugiausiai emigruoja lietuviai] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206060855/http://www.mapijoziai.lt/zemelapiai/kur-daugiausiai-emigruoja-lietuviai/ |date=6 лютага 2015 }} // mapijoziai.lt
* [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?level1=main&amp;level2=articles&amp;textid=2778 Актер и дипломат Юозас Будрайтис: «Я хотел, чтобы в России узнали историю Литвы»] // www.relga.ru
* [http://news.tut.by/world/193364.html Литовский диссидент обвиняет родину в «примитивном национализме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305034147/http://news.tut.by/world/193364.html |date=5 сакавіка 2016 }} // delfi.lt
* [http://news.21.by/society/2013/05/08/761803.html Літоўцам ламае мазгі, калі кажуць, што ВКЛ — беларуская дзяржава] //news.21.by
* [http://zn.ua/ARCHIVE/litva_zanimaet_pervoe_mesto_v_mire_po_kolichestvu_samoubiystv_.html Литва занимает первое место в мире по количеству самоубийств] // zn.ua
* [http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ Самоубийственная Литва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150501102055/http://www.oracle-today.ru/articles/66048/ |date=1 мая 2015 }} // oracle-today.ru
* [http://politikus.ru/events/26868-ministr-zdravoohraneniya-litvy-predlozhila-maloimuschim-litovcam-samoubiystvo-kak-vyhod-iz-bednosti.html Министр здравоохранения Литвы предложила малоимущим литовцам самоубийство как «выход из бедности»] //politikus.ru
* [http://ru.delfi.lt/news/politics/venclova-politiki-prikryvayut-istoriej-svoi-korystnye-interesy.d?id=42730115 Венцлова: политики прикрывают историей свои корыстные интересы] // delfi.lt
* [http://ru.delfi.lt/news/live/eksperty-litva-vedet-sebya-stranno-ee-politika-bluzhdanie-v-tumane.d?id=63624682 Эксперты: Литва ведет себя странно, ее политика — блуждание в тумане] // delfi.lt
* [http://ru.delfi.lt/news/politics/bumblauskas-nakonec-vyyasnilos-kto-nashi-soyuzniki.d?id=64381318 Бумблаускас: наконец выяснилось, кто наши союзники] // delfi.lt
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Балтыйскія плямёны}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}

[[Катэгорыя:Літоўцы| ]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Народы Літвы]]
[[Катэгорыя:Народы Польшчы]]</text>
      <sha1>rvibvrmb9to4eirjbxhfbusv3r89xe4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нямецкая мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45916</id>
    <revision>
      <id>5123273</id>
      <parentid>5118574</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сучасная рэформа правапісу */ афармленне</comment>
      <origin>5123273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225899" sha1="p522rpcx02b9p9bke7mukawifvdez0d" xml:space="preserve">{{Мова
|імя = Нямецкая мова
|саманазва = Deutsch, deutsche Sprache
|краіны = [[Германія]], [[Аўстрыя]], [[Швейцарыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Бельгія]], [[Італія]], [[Люксембург]], [[Расія]] і яшчэ 36 краін
|афіцыйная мова = 
{{Сцяг Германіі}} [[Германія]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]:
* [[Файл:Flag of the German Community in Belgium.svg|border|22px]] [[Нямецкамоўная супольнасць Бельгіі|Нямецкамоўная супольнасць]]
'''Рэгіянальная ці лакальная афіцыйная мова:'''&lt;br /&gt;
{{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]]:&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg|title= Cooficialização da língua alemã em Antônio Carlos: Projeto legislativo 132/2010|publisher= Instituto de Investigação e Desenvolvimento em Política Linguística|access-date= 2014-11-13|lang= pt|archive-url= https://web.archive.org/web/20120402095443/http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg|archive-date= 2 красавіка 2012|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.vemprapomerode.com.br/cultura/patrimonio/pagina/lingua-alema|title= Língua alemã|publisher= Secretaria de Turismo, Cultura e Esporte de Pomerode|access-date= 2014-11-13|lang= pt|archive-url= https://web.archive.org/web/20160727082105/http://www.vemprapomerode.com.br/cultura/patrimonio/pagina/lingua-alema|archive-date= 27 ліпеня 2016|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Bandeira Santa Catarina.svg|border|22px]] [[Санта-Катарына]] ([[Антоніу-Карлус, Санта-Катарына|Антоніу-Карлус]], [[Памеродзі]])
{{Сцяг Ватыкана}} [[Ватыкан]]:
* [[Файл:BANDERA GUARDIA VATICA PANCHO.svg|border|22px]] [[Папская швейцарская гвардыя|Швейцарская гвардыя]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Haubel M.|загаловак= Die päpstliche Schweizergarde|выданне=Österreichische Militärische Zeitschrift |год=2007 |нумар=3 |старонкі=311-316}}&lt;/ref&gt;
{{Сцяг Даніі}} [[Данія]] ([[Паўднёвая Данія]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nordschleswig.dk/sprache |title= Sprache – Identität und Schlüssel|publisher=Nordschleswig.de |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Сцяг Італіі}} [[Італія]]:
* [[Файл:Flag of South Tyrol.png|border|22px]] [[Бальцана (правінцыя)|Паўднёвы Ціроль]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Bauer R.|загаловак=Deutsch als Amtssprache in Südtirol |мова=de |выданне= Terminologie et tradtition. Office des publications officielles des communautés europeénnes|год=1994 |старонкі= 63–84}}&lt;/ref&gt;
{{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.az.com.na/fileadmin/pdf/2007/deutsch_in_namibia_2007_07_18.pdf|title=Deutsch in Namibia|date=18.07.2007|publisher=Allgemeine Zeitung|access-date=2014-11-13|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624233949/http://www.az.com.na/fileadmin/pdf/2007/deutsch_in_namibia_2007_07_18.pdf|archive-date=24 чэрвеня 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deutschinnamibia.org/index.php?module=Pages&amp;func=display&amp;pageid=1|title=Wir stellen uns vor: Initiative Deutsch in Namibia (DiN)|publisher=DiN|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208161724/http://www.deutschinnamibia.org/index.php?module=Pages&amp;func=display&amp;pageid=1|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;  
{{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bpb.de/internationales/amerika/lateinamerika/44846/deutsche-kolonie|title=Die deutsche Kolonie in den Subtropen Paraguays|date=09.01.2008|publisher= Bundeszentrale für politische Bildung|access-date=2014-11-13|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 
{{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ostpreussen-info.de/land/minderheit.htm|title=Zur Lage der deutschen Minderheit in Polen seit 1989|author= Danowski R.|publisher=Ostpreussen-info.de|access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:POL województwo opolskie flag.svg|22px|border|Апольскае ваяводства]] [[Апольскае ваяводства]] (27 [[гміна|гмін]])
* [[Файл:POL województwo śląskie flag.svg|22px|border|Сілезскае ваяводства]] [[Сілезскае ваяводства]] (1 гміна)
{{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]:
* [[Файл:Banskobystricky vlajka.svg|22px|border|Банскабістрыцкі край]] [[Банскабістрыцкі край]] ([[Крагуле]])
{{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]:&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Erbe M.|загаловак=Das Elsass. Historische Landschaft im Wandel der Zeiten|месца=Stuttgart|выдавецтва=Kohlhammer|год=2002|старонкі=198|isbn=3-17-015771-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Hartweg F.|загаловак=Die Sprachen im Elsass: Kalter Krieg oder versöhntes Miteinander?|спасылка=http://www.hss.de/downloads/argumente_materialien_35.pdf|мова=de|выданне=Argumente und Materialien
zum Zeitgeschehen: Frankophonie – nationale und internationale Dimensionen|год=2002|нумар=35|старонкі=63-75|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516130401/http://www.hss.de/downloads/argumente_materialien_35.pdf|archive-date=16 мая 2012}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Эльзас}}
* {{Сцягафікацыя|Латарынгія}} ([[Мозель (дэпартамент)|Мозель]])
'''Арганізацыі:'''
* {{Сцяг Еўропы}} [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]&lt;ref name=&quot;Europa.eu&quot;&gt;{{cite web |url= http://europa.eu/about-eu/facts-figures/administration/index_de.htm|title= EU-Verwaltung - Bedienstete, Sprachen und Standorte|publisher=Europa.eu |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;
|колькасць носьбітаў = Родная мова: ад 90 да 105 млн. чал.&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Marten T., Sauer F. J.|загаловак=Länderkunde Deutschland, Österreich und Schweiz (mit Liechtenstein) im Querschnitt |месца= Berlin |выдавецтва=Inform-Verlag |год=2005 |старонкі=7 |isbn=3-9805843-1-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sprachkreis Deutsch&quot;&gt;{{cite web |url=http://sprachkreis-deutsch.ch/2012/05/14/die-meistgesprochenen-sprachen-der-welt/ |title=Die meistgesprochenen Sprachen der Welt |date=14.05.2012 |publisher=Sprachkreis Deutsch |access-date=2014-11-13 |lang=de |archive-date=15 сакавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315144820/http://sprachkreis-deutsch.ch/2012/05/14/die-meistgesprochenen-sprachen-der-welt/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Другая мова: не больш за 80 млн. чал.&lt;ref name=&quot;Sprachkreis Deutsch&quot;/&gt;
|рэйтынг = 10
|катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]]
|класіфікацыя = 
[[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям’я]]
: [[Германскія мовы|Германская галіна]]
:: [[Заходнегерманскія мовы|Заходнегерманская група]]
|пісьменнасць = [[Лацінскі алфавіт|лацініца]] ([[нямецкі алфавіт]])
|ГОСТ 7.75-97 = нем 481
|ISO1 = de
|ISO2 = ger (B); deu (T)
|ISO3 = deu
}}
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|right]]

'''Няме́цкая мова''' (ням. {{audio|de-Deutsch.ogg|''Deutsch''}}, вымаўляецца: {{IPA|[dɔɪ̯ʧ]}}; ''deutsche Sprache'', вымаўляецца: {{IPA|[ˈdɔɪ̯ʧə ˈʃpʀaːχə]}}) — [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейская мова]], адносіцца да [[Германскія мовы|германскіх моў]] ([[Заходнегерманскія мовы|заходняя група]]).

Афіцыйная мова [[Германія|Германіі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Ліхтэнштэйн]]а, адна з афіцыйных моў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Люксембург]]а, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]].

== Гісторыя нямецкай мовы ==
Мова, ад якой пайшлі ўсе германскія дыялекты, называецца [[Прагерманская мова|прагерманскай]]. Гэта адно з адгалінаванняў [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. Яе прарадзіма — тэрыторыі паўднёвай Скандынавіі, Даніі і паўночнай Германіі, дзе пачалі гаварыць на прагерманскай мове каля 500—600 года да н. э&lt;ref&gt;[https://erosheve.ru/blog/izuchenie-nemeckogo/istoriya-nemetskogo-yazyka/ История немецкого языка: кратко от зарождения и до наших дней]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У [[Сярэдневякоўе|сярэднія вякі]] адбываецца фарміраванне [[Фанетыка|фанетыкі]] і [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], лексічнага строю і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] [[Сярэдневерхненямецкая мова|сярэдневерхненямецкай]], а за ёю — {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкай мовы|ru|Ранненововерхненемецкий язык}}.

Сучасную нямецкую мову, гісторыя якой пачынаецца прыкладна з другой паловы XVII стагоддзя, іначай называюць {{нп3|Новаверхненямецкая мова|новаверхненямецкай мовай|ru|Нововерхненемецкий язык}}. Вялікую ролю ў яе станаўленні адыгралі пераклад [[Біблія Лютэра|Бібліі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]], творчасць [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Іагана Вольфганга фон Гётэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Ёган Крыстаф Готшэд|Іагана Крыстафа Готшэда]], мовазнаўчыя працы {{нп3|Іаган Крыстаф Адэлунг|Іагана Крыстафа Адэлунга|ru|Аделунг, Иоганн Кристоф}}, [[Браты Грым|братоў Грым]] і [[Конрад Дудэн|Конрада Дудэна]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Немецкий язык // Языкознание. {{нп3|Большой энциклопедический словарь|Большой энциклопедический словарь|ru|Большой энциклопедический словарь}}|адказны=Гл. ред. {{нп3|Вікторыя Мікалаеўна Ярцава|В. Н. Ярцева|ru|Ярцева, Виктория Николаевна}}|выданне=2-е изд.|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1998|старонкі=329|isbn=5-85270-307-9}}&lt;/ref&gt;.

Сучасная {{нп3|літаратурная нямецкая мова|літаратурная нямецкая мова|ru|Литературный немецкий язык}} ўзнікла на аснове [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкіх дыялектаў]]. У адрозненне ад яе асобныя {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|нямецкія дыялекты|ru|Диалекты немецкого языка}} (напрыклад, [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкія]] ці {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскія|ru|Алеманнский диалект}}), якія не поўнасцю ўдзельнічалі ў верхненямецкім зрушэнні ці ўдзельнічалі ў іншых фанетычных пераходах, захоўваюць сваю своеасаблівасць.

У Аўстрыі і Швейцарыі склаліся ўласныя {{нп3|варыянты нямецкай мовы|варыянты нямецкай мовы|ru|Разновидности немецкого языка}}, сфарміраваныя на ўласнай дыялектнай аснове са сваімі спецыфічнымі рысамі фанетычнага і граматычнага ладу&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;.

Зыходзячы з асаблівасцей [[гісторыя|гістарычнага]] развіцця нямецкай мовы, выдзяляюць чатыры асноўныя перыяды (ступені) яе існавання (без уліку [[Прагерманская мова|прагерманскай мовы]])&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;. Кожная ступень характарызуецца прыблізнымі часавымі рамкамі і пэўнымі асаблівасцямі фарміравання [[Фанетыка|фанетычнай]], [[граматыка|граматычнай]] і [[Лексіка|лексічнай]] структур, што дазваляе прасачыць галоўныя прычыны тых змен, якія адбываліся ў мове на працягу больш чым тысячы гадоў і ў тым ці іншым выглядзе прасочваюцца і па сёння&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.linguist.de/Deutsch/gds1.htm|title=Allgemeiner Längsschnitt vom Indogermanischen zum Neuhochdeutschen|author=Wohlgemuth J.|publisher=Linguist.de|access-date=2012-10-05|lang=de}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=15-18}}. Выдзяляюць наступныя ступені&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/NEMETSKI_YAZIK.html?page=0,0|title=Немецкий язык|publisher=[[Кругасвет|Энциклопедия Кругосвет]]|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm|title=Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=32-33}}.

{| class=&quot;standard&quot;
|-
! Перыяд !! Гады !! Характарыстыка
|-
| '''[[Старажытнаверхненямецкая мова]]''' (''Althochdeutsch'') || [[750]]—[[1050]] || У выніку [[Другое (верхненямецкае) перемяшчэнне зычных|другога перамяшчэння зычных]] фарміруецца ўласная фанетычная сістэма; у марфалогіі назоўнікаў прасочваецца фарміраванне [[Граматычная катэгорыя|катэгорыі]] [[Граматычны лік|ліку]] пры дапамозе [[умлаўт]]а карнявога галоснага, адбываецца скарачэнне канчаткаў, утвараюцца складаныя [[час у нямецкай мове|дзеяслоўныя часы]] [[Perfekt]] і [[Plusquamperfekt]]. Літаратура гэтага перыяду прадстаўлена ў асноўным помнікамі [[Царква, супольнасць|царкоўна-рэлігійнага]] характару&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Stefan Sonderegger.|загаловак=Althochdeutsche Sprache und Literatur: eine Einführung in das älteste Deutsch. Darstellung und Grammatik|месца=Berlin|год=1987|isbn=3-11-004559-1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Сярэдневерхненямецкая мова]]''' (''Mittelhochdeutsch'') || [[1050]]—[[1350]] || Працягваецца фарміраванне фанетычнага строю; афармляюцца сучасныя граматычныя катэгорыі [[Часціны мовы ў нямецкай мове|іменных часцін мовы]], [[Інфінітыў у нямецкай мове|інфінітыў дзеяслова]] набывае сучасны выгляд, актыўна запазычваюцца новыя словы з [[Французская мова|французскай мовы]]. У сярэдневерхненямецкі перыяд адбываецца росквіт нямецкай [[Куртуазная літаратура|рыцарскай паэзіі]]&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Ранненоваверхненямецкая мова]]''' (''Frühneuhochdeutsch'') || [[1350]]—[[1650]] || Працягваецца фарміраванне граматычных катэгорый назоўніка, у фанетыцы адбываюцца змены ў сістэме [[манафтонг]]аў і [[дыфтонг]]аў, ускладняецца [[Сінтаксіс нямецкай мовы|сінтаксічная]] структура сказаў, паяўляюцца новыя словаўтваральныя элементы, адбываюцца першыя спробы ўнармавання граматыкі, запазычваюцца словы з французскай і [[Італьянская мова|італьянскай моў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.germsem.uni-kiel.de/ndnl/materialien/Vorlesung%20Prof.%20Elmentaler%20Deutsche%20Sprachgeschichte%20Stand%20Sommer%2010/deutsche%20sprachgeschichte%207%20fruehneuhochdeutsch%20sommer%2010.pdf|title=Geschichte der Deutschen Sprache: Frühneuhochdeutsch|publisher=[[Універсітэт імя Хрысціяна Альбрэхта|Christian-Albrechts-Universität zu Kiel]]|access-date=2012-10-04|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319062910/http://www.germsem.uni-kiel.de/ndnl/materialien/Vorlesung%20Prof.%20Elmentaler%20Deutsche%20Sprachgeschichte%20Stand%20Sommer%2010/deutsche%20sprachgeschichte%207%20fruehneuhochdeutsch%20sommer%2010.pdf|archive-date=19 сакавіка 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Дзякуючы дзейнасці [[Марцін Лютэр|Лютэра]] пачынае фарміравацца пісьмовая норма{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Новаверхненямецкая мова]]''' (''Neuhochdeutsch'') || [[1650]] — нашы дні || Нямецкая мова набывае сучасны выгляд, асноўныя змены закранаюць лексічную структуру (XIX—XX стст.), запазычанні пераважна [[Англійская мова|англійскія]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lars-thielemann.de/heidi/hausarbeiten/Anglizismen2.htm |title=Anglizismen im Deutschen |author=Thielemann L. |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;. Адбываецца замацаванне граматычных норм, афармляецца правапіс&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;.
|}

=== Мовы старажытных германцаў ===
{{main|Прагерманская мова}}
[[Файл:AlthochdeutscheSprachräume962 Box.jpg|thumb|400px|Заходнегерманскі моўны рэгіён ва [[Усходне-Франкскае каралеўства|Усходне-франкскім каралеўстве]] ([[962]] год).]]
[[Германцы|Германскія плямёны]], якія паявіліся ў VI—V стст. да н. э. у паўночнай частцы нізіны паміж [[Эльба]]й і [[Одэр]]ам, у [[Ютландыя|Ютландыі]] і на поўдні [[Скандынавія|Скандынавіі]], паходзілі ад [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскіх народаў]], якія перакачавалі ў [[Еўропа|Еўропу]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Meier-Brügger M., {{нп3|Ханс Краэ|Krahe H.|ru|Краэ, Ханс}}|загаловак=Indogermanische Sprachwissenschaft|месца=Berlin|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=2002|старонак|isbn=3-11-017243-7}}&lt;/ref&gt;. [[Прагерманская мова|Іх мова]], якая адасобілася ад іншых [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]] у выніку {{нп3|Германскае перамяшчэнне зычных|першага перамяшчэння зычных|ru|Закон Гримма}}, стала асноваю моў германцаў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Zimmer S.|частка=Usipeten/Usipeter und Tenkterer: Sprachliches|загаловак=Reallexikon der germanischen Altertumskunde|том=31|месца=Berlin|выдавецтва=de Gruyter|год=2006|старонкі=572–573|isbn=3-11-018386-2}}&lt;/ref&gt;. На працягу некалькіх стагоддзяў на мовы германцаў аказвалі ўплыў мовы суседзяў (у асноўным — [[Кельты|кельтаў]], а пазней і [[Рымская імперыя|рымлян]]){{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=9-13}}.

У многім развіццё мовы ў самым пачатку нашай эры звязана з міграцыямі носьбітаў племянных моў, а таксама з працэсамі паглынання невялікіх плямён большымі. Так утварыліся племянныя аб’яднанні [[Франкі|франкаў]], [[Саксы|саксаў]], {{нп3|цюрынгі|цюрынгаў|ru|Тюринги}}, [[Алеманы|алеманаў]] і [[бавары|бавараў]], мовы якіх сталі асновай сучасных [[Старажытнафранкская мова|франкскіх]], {{нп3|Ніжнесаксонскія дыялекты|ніжнесаксонскіх|ru|Нижнесаксонские диалекты}}, {{нп3|Цюрынгскія дыялекты|цюрынгскіх|ru|Тюрингско-верхнесаксонские диалекты}}, {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскіх|ru|Алеманнский диалект}} і [[Баварскі дыялект|баварскіх дыялектаў]]. У V—IX стст. усе гэтыя плямёны былі аб’яднаны пад уладай [[Меравінгі|Меравінгаў]] (паходы [[Хлодвіг I|Хлодвіга]]), а пазней і [[Каралінгі|Каралінгаў]] (заваяванні [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]])&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Лебек С.|частка=Франки|загаловак=Происхождение франков. V-XI века|месца=М.|выдавецтва=Скарабей|год=1993|том=1|isbn=5-86507-001-0}}&lt;/ref&gt;. Створаная Карлам [[Франкская дзяржава|імперыя]], якая ахоплівала землі сучасных [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]] і [[Германія|Германіі]], у [[843]] годзе была [[Вердэнскі дагавор|падзелена]] яго сынамі на тры часткі, што садзейнічала аддзяленню кантынентальных германскіх народаў на ўсходнім баку [[Рэйн]]а ад раманскіх народаў [[Галія|Галіі]] і [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскага паўвострава]]{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=21-22}}.

=== Старажытнаверхненямецкая мова ===
{{main|Старажытнаверхненямецкая мова}}

У VIII ст. у выніку {{нп3|Другое перамяшчэнне зычных|другога перамяшчэння зычных|ru|другога перамяшчэння зычных}} пачынаецца выдзяленне [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкай мовы]]. Прагерманскія зычныя /p/, /t/ і /k/ (і часткова /b/, /d/ і /g/) перайшлі ў верхненямецкія /pf/, /ts/ і /kx/ у пачатковай пазіцыі і ў /f/, /s/ і /x/ — у канцавой&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Cercignani F.|загаловак=The Consonants of German: Synchrony and Diachrony|месца=Milano|выдавецтва=Cisalpino|год=1979|старонкі=26-48}}&lt;/ref&gt;. Гэтая фанетычная з’ява, якая пачала праяўляцца яшчэ ў VI ст., ахапіла паўднёванямецкія землі баварцаў і алеманаў, якія гаварылі на [[Старажытнаверхненямецкая мова|старажытнаверхненямецкай]]. У германскіх землях, размешчаных на поўнач ад {{нп3|Лінія maken/machen|лініі maken/machen|ru|Линия Бенрата}}, франкі і саксы гаварылі на {{нп3|Старажытнаніжненямецкая мова|старажытнаніжненямецкай|ru|Древнесаксонский язык}}. У землях паміж гэтымі мовамі другое перамяшчэнне прайшло нераўнамерна (напрыклад, у {{нп3|Рыпуарскія дыялекты|рыпуарскім|ru|Рипуарские диалекты}} і {{нп3|Мозельска-франкскія дыялекты|мозельска-франкскім дыялектах|ru|Мозельско-франкские диалекты}}){{sfn|Niebaum H., Macha J. Einführung in die Dialektologie des Deutschen|2006|S=222}}.

Яшчэ да падзення Рыма ў выніку рымска-германскіх зносін у мову германцаў пранікла вялікая колькасць лацінскіх слоў, якія адлюстроўвалі рэаліі жыцця рымлян, не знаёмыя германцам&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Moser H.|загаловак=Annalen der deutschen Sprache von den Anfangen bis zur Gegenwart|месца=Stuttgart|год=1961|старонкі=16}}&lt;/ref&gt;. Хрысціянізацыя германцаў у раннім сярэдневякоўі спрыяла распаўсюджанню [[Лацінскі алфавіт|лацінскага пісьма]] ў германскіх землях. Слоўнік германцаў у гэты час істотна ўзбагачаецца за кошт лацінскіх запазычанняў, звязаных, як правіла, з [[Хрысціянства|хрысціянскім культам]]. Сама [[лацінская мова]] яшчэ доўга заставалася моваю [[Навука|навукі]] і [[адукацыя|адукацыі]] ў нямецкіх землях&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Besch W.|загаловак=Sprachgeschichte: Ein Handbuch zur Geschichte der deutschen Sprache|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1998|isbn=3-11-011257-4}}&lt;/ref&gt;.

=== Нямецкая мова ў сярэднія вякі і новы час ===
{{main|Сярэдневерхненямецкая мова|Ранненоваверхненямецкая мова}}
[[Усходне-Франкскае каралеўства]] было неаднародным, многаплемянным, аднак усведамленне яго жыхарамі свайго этнічнага і часткова моўнага адзінства прыйшло ўжо ў канцы X — пачатку XI ст., г.зн. к пачатку сярэдневерхненямецкага перыяду. Слова {{нп3|Deutsch, этымалогія слова|''Deutsch''|ru|Deutsch (этимология слова)}} утворана ад прыметніка ''diutisc'' ({{lang-goh|diot}}, {{lang-got|þiuda}}) і азначала «той, хто гаворыць на мове народа» (у адрозненне ад тых, хто гаворыць на латыні). Лацінскае ''theodisce'' (''theodisca lingua'') з’явілася ў лацінскіх крыніцах у канцы VIII ст. і апісвала народы, якія не гавораць на латыні, у тым ліку — германскія&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Wolfgang Haubrichs, {{нп3|Хервіг Вольфрам|Herwig Wolfram|ru|Вольфрам, Хервиг}}.|частка=Theodiscus|загаловак=Reallexikon der Germanischen Altertumskunde|месца=Berlin, New York|год=2005|isbn=3-11-018385-4}}&lt;/ref&gt;. У другой палавіне IX ст. у {{нп3|Отфрыд фон Вейсенбург|Отфрыда|ru|Отфрид фон Вейсенбург}} сустракаецца ''thiufrenkiska zunga'', як абазначэнне агульнафранкскай мовы, а ў пачатку XI ст. ''diu diutisca zunge'' сустракаецца ў {{нп3|Ноткер Нямецкі|Ноткера|ru|Ноткер Немецкий}} як абазначэнне мовы германскіх народаў. Упершыню ў якасці абазначэння народа ''diutisc'' сустракаецца толькі ў канцы XI стагоддзя{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=38}}.

У адрозненне ад сваіх [[Раманскія народы|раманскіх]] і [[Славяне|славянскіх]] суседзяў, у нямецкім моўным арэале на працягу ўсяго [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўя]] існавалі тэрытарыяльна раздробленыя палітычныя структуры, што прывяло да ўтварэння і развіцця вялікай колькасці розных {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|дыялектаў|ru|Диалекты немецкого языка}}. Рэгіянальныя асаблівасці ўжывання [[Сярэдневерхненямецкая мова|сярэдневерхненямецкай мовы]] абцяжарвалі працэс стварэння культурнай цэласнасці і стымулявалі паэтаў пачатку XIII ст. пазбягаць дыялектных форм з мэтай пашырыць круг патэнцыяльных чытачоў, што разглядаецца як першая спроба стварэння агульнанямецкай мовы. Але гэта стала магчыма толькі пры распаўсюджанні граматнасці сярод шырокіх слаёў насельніцтва ў перыяды [[Позняе Сярэдневякоўе|позняга сярэдневякоўя]] і пазней — [[Адраджэнне|Адраджэння]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Thordis Hennings.|загаловак=Einführung in das Mittelhochdeutsche|месца=Berlin|год=2003|isbn=3-11-017818-4}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Martin Luther (Lucas Cranach) 1526.jpg|200px|thumb|right|[[Марцін Лютэр]] (партрет работы [[Лукас Кранах Старэйшы|Лукаса Кранаха Старэйшага]], [[1526]]).]]

У XIII—XIV стст. фарміраванне нямецкай мовы прыводзіць да таго, што лацінская мова паступова страчвае свае пазіцыі мовы афіцыйна-дзелавой сферы (канчаткова гэта адбываецца толькі ў XVI—XVII стст.). Паступова змешаныя ўсходне-нямецкія гаворкі, якія паўсталі ў выніку каланізацыі славянскіх зямель на ўсход ад ракі [[Эльба|Эльбы]], атрымліваюць вядучую ролю і, узбагаціўшыся за кошт узаемадзеяння з паўднёванямецкай літаратурнай традыцыяй, ствараюць аснову нямецкай нацыянальнай літаратурнай мовы.

У адрозненне ад большасці еўрапейскіх моў, [[літаратурная мова|літаратурная форма]] якіх заснавана на дыялекце [[Сталіца|сталіцы]], {{нп3|нямецкая літаратурная мова|нямецкая літаратурная мова|ru|Литературный немецкий язык}} прадстаўляе сабой нешта сярэдняе паміж [[Сярэдненямецкія дыялекты|сярэдне-]] і [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкімі дыялектамі]] і лічыцца мясцовай толькі ў [[Гановер]]ы. У паўночнай частцы Германіі гэтая мова распаўсюдзілася ў сферах {{нп3|Дзяржаўнае кіраванне|дзяржаўнага кіравання|ru|Государственное управление}} і школьнай адукацыі ў час [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. У эпоху росквіту [[Ганза|Ганзы]] па ўсёй паўночнай Германіі панавалі [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкія дыялекты]] і [[нідэрландская мова]]. З часам літаратурная нямецкая ў паўночных абласцях Германіі практычна выцесніла мясцовыя дыялекты, якія толькі часткова захаваліся да сённяшняга часу. У цэнтры і на поўдні Германіі, дзе мова з самага пачатку была больш падобна на літаратурную, насельніцтва захавала свае дыялекты&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Peter von Polenz.|загаловак=Geschichte der deutschen Sprache (9. Auflage)|месца=Berlin, New York|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1987|isbn=3-11-007998-4}}&lt;/ref&gt;.

У 1521 годзе [[Марцін Лютэр]] пераклаў на тады яшчэ не ўстояную стандартную пісьмовую мову [[Новы Запавет|Новы]], а ў 1534 годзе — [[Стары Запавет]], што, на думку многіх вучоных-мовазнаўцаў XIX ст., паўплывала на развіццё мовы цэлых пакаленняў, бо ўжо ў XIV ст. было відно паступовае развіццё агульнарэгіянальнай пісьмовай нямецкай мовы, якую таксама называюць {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкай|ru|Ранненововерхненемецкий язык}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.welt.de/kultur/history/article1590611/Wie_Martin_Luthers_Bibel_unsere_Sprache_praegt.html|title=Wie Martin Luthers Bibel unsere Sprache prägt|author=Jan von Flocken.|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Утварэнне літаратурнай пісьмовай нямецкай мовы было ў асноўным завершана ў XVII стагоддзі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Frédéric Hartweg, Klaus-Peter Wegera.|загаловак=Frühneuhochdeutsch. Eine Einführung in die deutsche Sprache des Spätmittelalters und der frühen Neuzeit|месца=Niemeyer, Tübingen|год=2005|isbn=3-484-25133-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Станаўленне новаверхненямецкай мовы ===
{{main|Новаверхненямецкая мова}}
Вялікае значэнне для {{нп3|новаверхненямецкая мова|новаверхненямецкай мовы|ru|Нововерхненемецкий язык}} мела інтэнсіўнае развіццё ў XVIII—XIX стст. свецкай [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]]. Фарміраванне норм сучаснай літаратурнай мовы завяршаецца ў канцы XVIII ст., калі нармалізуюцца [[Граматыка|граматычная сістэма]], стабілізуецца [[арфаграфія]], ствараюцца нарматыўныя слоўнікі, а ў канцы XIX ст. на аснове сцэнічнага вымаўлення выпрацоўваюцца [[Арфаэпія|арфаэпічныя нормы]]. У XVI—XVIII стст. новыя літаратурныя нормы распаўсюджваюцца на поўнач Германіі. У гэты час у нямецкую мову актыўна пранікаюць словы з [[Французская мова|французскай]] і [[Славянскія мовы|славянскіх моў]].

Складаннем першых слоўнікаў нямецкай мовы займаліся {{нп3|Іаган Крыстаф Адэлунг|І. К. Адэлунг|ru|Аделунг, Иоганн Кристоф}} (1781) і [[браты Грым]] (1852, завершаны ў 1961 годзе). Нямецкі правапіс фарміраваўся на працягу ўсяго XIX ст. Значны прарыў у стварэнні агульнага правапісу быў дасягнуты дзякуючы [[Конрад Дудэн|Конраду Дудэну]], які ў 1880 годзе выпусціў «Арфаграфічны слоўнік нямецкай мовы»&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Andreas Gardt.|загаловак=Geschichte der Sprachwissenschaft in Deutschland|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1999|isbn=3-11-015788-8}}&lt;/ref&gt;. У 1901 годзе гэты слоўнік быў у трохі змененай форме прызнаны асновай нямецкага афіцыйнага правапісу на {{нп3|Арфаграфічная канферэнцыя, 1901|Арфаграфічнай канферэнцыі 1901 года|ru|Орфографическая конференция (1901)}}, але з [[1956]] года зноў устае пытанне аб рэфармаванні арфаграфіі, што вылілася ў {{нп3|Рэформа нямецкага правапісу, 1996|рэформу 1996 года|ru|Реформа немецкого правописания (1996)}}.

Усё XX стагоддзе нямецкая мова змянялася нязначна: асноўныя змены закраналі лексікон, які папаўняюся новымі словамі. Пасля прыходу да ўлады [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] на чале [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацыянал-сацыялістычнай партыі]] мова стала сродкам актыўнай [[Прапаганда|прапаганды]], у выніку чаго ўзнікла такая з’ява, як {{нп3|мова нацысцкай Германіі|мова нацысцкай Германіі|ru|Язык нацистской Германии}} — нямецкая мова, напоўненая ідэалагічна афарбаванымі тэрмінамі і {{нп3|эўфемізм|эўфемізмамі|ru|Эвфемизм}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Klemperer V.|загаловак=LTI — Lingua Tertii Imperii. Notizbuch eines Philologen|месца=Leipzig|год=1996|старонкі=24|isbn=3-379-00125-2}}&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і акупацыі Усходняй Германіі савецкімі войскамі ў {{нп3|Нямецкая мова ў ГДР|нямецкую мову ГДР|ru|Немецкий язык в ГДР}} пранікаюць словы з [[Руская мова|рускай мовы]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Alexandre Pirojkov.|загаловак=Russizismen im Deutschen der Gegenwart. Bestand, Zustand und Entwicklungstendenzen|месца=Berlin|выдавецтва=Weissensee-Verlag|год=2002|isbn=3-934479-69-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ammon U.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: Das Problem der nationalen Varietäten|частка=Zur Entstehung von Staatsvarietäten während der 40jährigen Teilung Deutschlands|месца=Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995|старонкі=385–390|isbn=3-11-014753-X}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=30}}. Вялікі ўплыў на мову ў канцы XX — пачатку XXI ст. аказалі {{нп3|Англіцызм|англійскія запазычанні|ru|Англицизмы}}, што звязана з развіццём тэхналогій і папулярнасцю англамоўнай культуры ў свеце. Немалую ролю пры гэтым адыгрываюць [[Інтэрнэт]] і [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], якія паскараюць працэсы запазычання&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Burmasova S.|загаловак=Empirische Untersuchung der Anglizismen im Deutschen am Material der Zeitung DIE WELT (Jahrgänge 1994 und 2004)|спасылка=http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf|месца=Bamberg|выдавецтва=University of Bamberg Press|год=2010|старонкі=222|isbn=978-3-923507-71-9|archive-date=31 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025924/http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf}}&lt;/ref&gt;.

=== Сучасная рэформа правапісу ===
{{main|Рэформа нямецкага правапісу, 1996}}

[[Файл:Duden.jpg|200px|right|thumb|[[Дудэн]] — зборнік норм правапісу нямецкай мовы.]]
[[1 жніўня]] [[1996]] года ў [[Германія|Германіі]] былі ўведзены новыя правілы нямецкай арфаграфіі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pub.ids-mannheim.de/laufend/sprachreport/reform/reform-ges.html|title=Rechtschreibreform. Eine Zusammenfassung von Dr. Klaus Heller|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Першы план рэформы прадугледжваў замену ''ß'' на ''ss'' пасля кароткіх галосных (напрыклад, як у словах ''Fluss, muss, dass''), аднак [[ß|эсцэт]] захоўваўся пасля доўгіх галосных і [[дыфтонг|дыфтонгаў]] (''Fuß, heiß''). Пры ўтварэнні новых слоў ці форм аснова слова захоўваецца (''nummerieren'' пішацца з падвоенай ''mm'', бо аснова ''Nummer''). Для часта ўжывальных запазычанняў дазволена спрошчанае напісанне (''Mayonnaise → Majonäse''), у словах [[Грэчаская мова|грэчаскага]] паходжання спалучэнне літар ''ph'' замянялася на ''f'' (''Geographie → Geografie''). Некаторыя складаныя [[дзеяслоў|дзеясловы]], якія раней пісаліся ў адно слова, сталі пісацца асобна (''kennen lernen, Halt machen, verloren gehen''), а абазначэнні {{нп3|час сутак|часу сутак|ru|Время суток}}, якія суправаджаліся словамі ''gestern, heute, morgen'' (''heute Nachmittag, morgen Vormittag''), і субстантывіраваныя [[лічэбнік]]і (''der Zweite'', ''der Dritte'') пачыналіся з [[Вялікая літара|вялікай літары]]. Было дазволена таксама патройваць зычную на стыку слоў, якія заканчваюцца і пачынаюцца на адзін і той жа зычны (''Betttuch = Bett + Tuch''). Змены закранулі і [[Пунктуацыя|пунктуацыю]]: у {{нп3|складаназлучаны сказ|складаназлучаным сказе|ru|Сложносочинённое предложение}} са [[злучнік]]амі ''und'' ці ''oder'', а таксама ў канструкцыі Infinitiv + zu [[коска]] не ставілася.

Рэформа была ўспрынята неадназначна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.journalismusausbildung.de/rechtschreibung_geschichte.htm|title=Welche Auswirkungen hat die Rechtschreibreform auf unseren Alltag?|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925080848/http://www.journalismusausbildung.de/rechtschreibung_geschichte.htm|archive-date=25 верасня 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Незадоўга да намечанага заканчэння рэфармавання некалькі вядучых газет і часопісаў [[Германія|ФРГ]] (найперш тыя, што ўваходзяць у выдавецкі канцэрн [[Axel Springer SE]]) заявілі аб вяртанні да традыцыйных правіл. Адна з самых кансерватыўных і паважаных газет ФРГ, [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]], у 1999 годзе, як і ўся краіна, перайшла на новую арфаграфію, але скора вярнулася да звыклага правапісу. Таксама ад новай арфаграфіі адмовіўся найважнейшы грамадска-палітычны часопіс краіны [[Der Spiegel|«Der Spiegel»]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.faz.net/artikel/S30703/rechtschreibung-die-rueckkehr-30014040.html|title=Rechtschreibung. Die Rückkehr|access-date=2011-11-06|archive-date=23 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923133237/http://www.faz.net/artikel/S30703/rechtschreibung-die-rueckkehr-30014040.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць нямецкіх [[пісьменнік]]аў і [[Філалогія|філолагаў]] з самага пачатку адмовіліся прыняць новыя арфаграфічныя правіла, аднак іх просьбы прыпыніць рэформу так і не былі выкананы. Другі варыянт рэформы [[2005]] года таксама не быў прыняты грамадскасцю.

З [[1 жніўня]] [[2006]] года ў Германіі ўступіў у сілу трэці і канчатковы варыянт закона аб рэформе нямецкага правапісу. Новыя правілы пунктуацыі і арфаграфіі абавязковыя для ўсіх без выключэння дзяржаўных устаноў і для сістэмы адукацыі. Рэформа скасоўвае 87 з 212 правіл арфаграфіі, замест 52 правіл пунктуацыі засталося толькі 12.

== Распаўсюджанасць нямецкай мовы ==
{{main|Распаўсюджанне нямецкай мовы ў свеце}}

Нямецкая мова шырока {{нп3|Спіс моў па колькасці гаворачых|распаўсюджана ва ўсім свеце|ru|Список языков по количеству носителей}} як [[Родная мова|родная]] і як {{нп3|Другая мова|другая|ru|Второй язык}}&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Schäuble W. |загаловак=Zwei Jahrzehnte Politik für Aussiedler und nationale Minderheiten |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland: Bilanz und Perspektiven |год=2009 |том=38 |старонкі=17-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_de.pdf |title=Spezial-Eurobarometer 243: Die Europäer und ihre Sprachen |publisher=Europa.eu |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;. Акрамя асноўных трох [[Нямецкамоўныя краіны|нямецкамоўных краін]] [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], сярод якіх [[Германія]], [[Швейцарыя]] і [[Аўстрыя]], нямецкая мова ўжываецца ў іншых дзяржавах, трапляючы ў катэгорыю мясцовых моў {{нп3|меншасць|меншасцей|ru|Меньшинство}}&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Nossol A. |загаловак=Kulturelle Identität und Konfessionalität |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland. Bilanz und Perspektiven |год=2009 |старонкі=101-102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rosenberg P. |загаловак=Die Entwicklung der europäischen Sprachenvielfalt und die Rolle der Minderheiten – der linguistische Befund |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland. Bilanz und Perspektiven |год=2009 |старонкі=135-149 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;. Так, нямецкая з’яўляецца [[Родная мова|роднай мовай]] ці мовай зносін для асоб нямецкага паходжання ў краінах [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Weber M. |загаловак=Deutsche Minderheiten in der europäischen Siedlungsgeschichte |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland: Bilanz und Perspektiven |год=2009 |том=38 |старонкі=42-43 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;, для больш чым двух мільёнаў чалавек у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Бразілія|Бразіліі]], шырока выкарыстоўваецца ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] і ў некаторых посткаланіяльных краінах [[Афрыка|Афрыкі]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/kurse/SS08/v_sprachliche_variation_08/10_sprachliche_variation.pdf|title=Sprachliche Variation. Sprachkontakt|author=Siebenhaar B.|publisher=[[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Universität Leipzig]]|access-date=2014-11-13|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым нямецкая мова з’яўляецца адною з афіцыйных моў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]]&lt;ref name=&quot;Europa.eu&quot;/&gt;, і многіх іншых {{нп3|Выкарыстанне нямецкай мовы ў міжнародных арганізацыях|міжнародных і рэгіянальных арганізацый|ru|Использование немецкого языка в международных организациях}}.

У кожнай дзяржаве нямецкае мова валодае ўласнай спецыфікай ужывання (гл. раздзел [[Нямецкая мова#Разнавіднасці мовы|Разнавіднасці мовы]]). У табліцы ніжэй прыведзены толькі некаторыя дзяржавы, дзе нямецкая мова з’яўляецца афіцыйнай ці адною з афіцыйных, шырока распаўсюджана як мова меншасцей ці мае адметнасці свайго гістарычнага развіцця. Даныя аб колькасці нямецкамоўных прыведзены па [[Ethnologue|Ethnologue 2014]] без уліку шэрагу дыялектаў.

[[Файл:Legal status of German in the world.svg|thumb|300px|right|Распаўсюджанасць у свеце.]]
[[Файл:Legal statuses of German in Europe.svg|right|thumb|300px|Нямецкая як афіцыйная мова.]]
[[Файл:Knowledge German EU map.png|right|thumb|300px|Веданне нямецкай мовы ў краінах [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]].]]
[[Файл:NEM.PNG|300px|thumb|Доля расійскіх немцаў па [[Рэгіёны Расіі|рэгіёнах РФ]] па даных [[Усерасійскі перапіс насельніцтва, 2002|перапісу 2002 года]].]]
[[Файл:German USC2000 PHS.svg|300px|thumb|Распаўсюджанасць нямецкай мовы ў ЗША.]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
  ! Дзяржава || Колькасць гаворачых&lt;br /&gt; на нямецкай мове || Заўвагі
  |-
  | {{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]] || 79 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AU|title=Australia |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || 79 тыс. аўстралійцаў гавораць па-нямецку дома, хоць немцаў у Аўстраліі значна больш. Гл. [[Нямецкая мова ў Аўстраліі]].
  |-
  | {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]] || 7,83 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/bar|title=Bavarian|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова ў Аўстрыі замацавана [[Канстытуцыя Аўстрыі|Канстытуцыяй]] і прызнаецца [[Афіцыйная мова|афіцыйнай]] нароўні з мовамі меншасцей. Пераважна ў Аўстарыі гавораць на ўласным [[Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|варыянце нямецкай мовы]], узнікшым пад уплывам [[Баварскі дыялект|баварскіх дыялектаў]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Аўстрыі]].
  |-
  | {{Сцяг Аргенціны}} [[Аргенціна]] || 400 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AR|title=Argentina|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Аргенцінскія немцы, якія пражываюць у [[Буэнас-Айрэс]]е, ужываюць мову [[бельгранадойч]] — змешаная нямецкая і [[Іспанская мова|іспанская]].
  |-
  | {{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]] || 41,2 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/BE/languages|title=Belgium|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ва Усходняй Бельгіі (правінцыя [[Льеж, правінцыя|Льеж]]), з’яўляецца адною з трох афіцыйных моў нароўні з [[Французская мова|французскай]] і [[Нідэрландская мова|нідэрландскай]]. Гл. [[Нямецкамоўная супольнасць Бельгіі]].
  |-
  | {{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]] || 1,5 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/BR|title=Brazil|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў штатах [[Санта-Катарына|Санта Катарына]] і [[Рыу-Гранды-ду-Сул]]. У другой палавіне XX ст. была пад уплывам [[Партугальская мова ў Бразіліі|партугальскай мовы]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Бразіліі]].
  |-
  | {{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]] || 1,5 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/gct|title=German, Colonia Tovar|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Венесуэле нямецкая мова ([[алеман каланьера]]) выкарыстоўваецца ў мястэчку [[Калонія Товар]]. Этнічных немцаў каля 6 тыс. чал., з іх толькі чвэрць валодае нямецкай.
  |-
  | {{Сцяг Германіі}} [[Германія]] || 69,8 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/DE/languages|title=Germany|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова ў Германіі з’яўляецца афіцыйнай мовай, замацаванай заканадаўча. Іменна ў Германіі нямецкая мова валодае самай высокай [[Разнавіднасці нямецкай мовы|варыятыўнасцю]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Германіі]].
  |-
  | {{Сцяг Даніі}} [[Данія]] || 25,9 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/DK/languages|title=Denmark|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў былой [[Паўднёвая Ютландыя, амт|Паўднёвай Ютландыі]] (сучасная [[Паўднёвая Данія]]). Гл. [[Нямецкая мова ў Даніі]].
  |-
  | {{Сцяг Італіі}} [[Італія]] || каля 225 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/IT/languages|title=Italy|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова выкарыстоўваецца на ўзроўні рэгіёна [[Паўднёвы Ціроль]], нароўні з [[Італьянская мова|італьянскай]] і [[Ладзінская мова|ладзінскай мовамі]]. Разам з літаратурнай нямецкай у Італіі шырока распаўсюджаны [[баварскі дыялект]]. 
  |-
  | {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]] || каля 181 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.newskaz.ru/society/20130515/5087880.html|title= Свыше 11 млн казахов проживает в Казахстане|author=Устиненко А.|date=15.05.2013|publisher=Новости — Казахстан |access-date=2014-11-13 }}&lt;/ref&gt; ||  Немцы Казахстана пражываюць пераважна на поўначы краіны і ў раёне [[Астана|Астаны]]. Колькасць немцаў хутка зніжаецца: па даных перапісу 1989 і Ethnologue іх налічвалася 958 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/KZ/languages|title=Kazakhstan|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;; па выніках перапісу насельніцтва 2009 года колькасць немцаў складала ўжо 178 тыс.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx|title=Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство республики Казахстан по статистике|access-date=2012-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208073821/http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx|archive-date=8 лютага 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2013 год іх стала на 3 тыс. чал. больш. Гл. [[Немцы Казахстана]].
  |-
  | {{Сцяг Канады}} [[Канада]] || 430 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CA|title=Canada|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Немецкамоўнае насельніцтва Канады складаюць пераважна патомкі імігрантаў XIX і XX стагоддзя, [[менаніты]] ў [[Антарыа]].
  |-
  | {{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]] || каля 36 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/LI|title=Liechtenstein|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Ліхтэнштэйне нямецкая — адзіная афіцыйная мова. Найбольш распаўсюджаны [[ліхтэнштэйнскі дыялект]], роднасны [[Швейцарскі дыялект|швейцарскаму]] і [[Форарльбергскі дыялект|форарльбергскаму]].
  |-
  | {{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]] || 10,2 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/LU/languages|title=Luxembourg|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая выкарыстоўваецца як адна з афіцыйных моў нароўні з [[Люксембургская мова|люксембургскай]] і [[французская мова|французскай]]. Нямецкая вельмі папулярная як другая мова.
  |-
  | {{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]] || 22,5 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/NA/languages|title=Namibia|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая з’яўляецца адною з нацыянальных моў Намібіі нароўні з [[афрыкаанс]], [[герэра, мова|герэра]], [[ашывамба]] і [[англійская мова|англійскай]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Намібіі]].
  |-
  | {{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]] || 166 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PY/languages|title=Paraguay|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt; || На нямецкай мове ў Парагваі гавораць нашчадкі менанітаў, якія імігравалі ў 1927 годзе, а таксама бразільскія немцы, якія прыехалі ў 1950-80-я гады. Гл. [[Нямецкая мова ў Парагваі]].
  |-
  | {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]] || 500 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PL/languages|title=Poland|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt; || У Польшчы нямецкая мова прызнана мовай меншасцей. На ёй гавораць пераважна патомкі [[Сілезія|сілезскіх]] немцаў, якія пазбеглі дэпартацыі ў Польшчы. Лік нямецкамоўных з года ў год зніжаецца.
  |-
  | {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] || каля 2,07 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/RU |title=Russian Federation |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Расіі этнічныя немцы пражываюць у [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай частцы Расіі]], [[Сібір]]ы і на тэрыторыі былой [[АССР немцаў Паволжа]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Stricker G.|загаловак= Fragen an die Geschichte der Deutschen in Rußland |мова=de |выданне=Fragen an die Geschichte der Deutschen in Rußland|год=1997 |старонкі=13-34}}&lt;/ref&gt;. Па даных [[Усерасійскі перапіс насельніцтва, 2010|перапісу 2010 года]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html|title=Вот какие мы - россияне: Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года|date=22.12.2011|publisher=Российская газета — №5660 (284)|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt;, немцамі сябе лічыць усяго 394 тыс. чал. Гл. [[Расійскія немцы]], [[Нямецка-плацкі дыялект]].
  |-
  | {{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]] || 45,1 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/RO/languages|title=Romania|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў гарадах [[Сібіу]], [[Сігішаара]], [[Тымішаара]], [[Сату-Марэ]]. Большая частка носьбітаў — [[трансільванскія саксы]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.siebenbuergersachsen.de/geschichte/index.htm|title=Siebenbürger Sachsen - gestern, heute, morgen|author=Lauer J.|access-date=2012-01-12|lang=de}}&lt;/ref&gt; і [[дунайскія швабы]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Румыніі]].
  |-
  | {{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]] || 5,4 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/SK/languages|title=Slovakia|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў асяроддзі [[Карпацкія немцы|славацкіх немцаў]]. У 1930-я гады пераважаў у вёсцы [[Крагуле]] [[Банскабістрыцкі край|Банскабістрыцкага края]].
  |-
  | {{Сцяг ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] || 1,3 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/US|title=United States |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Злучаных Штатах нямецкая з’яўляецца мовай меншасцей, аднак яна шырока распаўсюджана і актыўна вывучаецца ў адукацыйных установах&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vistawide.com/languages/us_languages.htm|title=Language-learning trends in the United States|publisher=Vistawide.com|access-date=2012-01-27|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Гл. [[Нямецкая мова ў ЗША]].
  |-
  | {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] || 33,3 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/UA/languages|title=Ukraine|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нашчадкі нямецкіх перасяленцаў XVIII ст. пражываюць на тэрыторыі [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]], [[Адэская вобласць|Адэскай]], [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцях і былой [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]]. Гл. [[Немцы ва Украіне]].
  |-
  | {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]] || каля 1 млн чал. || Дакладных звестак пра лік носьбітаў няма. Нямецкая выкарыстоўваецца ў [[Эльзас]]е (станам на 2012 год каля 790 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.olcalsace.org/de/der-dialekt-in-zahlen|title=Der Dialekt in Zahlen|publisher=Amt für Sprache und Kultur im Elsass (OLCA)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;) і паўночнай частцы [[Латарынгія|Латарынгіі]], у дэпартаменце [[Мозель (дэпартамент)|Мозель]] (па розных звестках ад 48 да 300 тыс. чал.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.culture-bilinguisme-lorraine.org/|title=Culture et Bilinguisme de Lorraine - Zweisprachig, unsere Zukunft|access-date=2012-01-12|lang=fr}}&lt;/ref&gt;. Актыўна выцясняецца французскай. Гл. [[Нямецкая мова ў Францыі]].
  |-
  | {{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]] || 40,8 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CZ/languages|title=Czech Republic|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Па даных чэшскай статыстыкі на 2001 год налічвалася ўсяго каля 39 тыс. немцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.czso.cz/csu/2008edicniplan.nsf/engt/24003E05E7/$File/4032080117.pdf|title=Obyvatelstvo podle národnosti podle výsledků sčítání lidu v letech 1921-2001|access-date=2011-11-06|lang=cz|archive-date=5 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005143728/https://www.czso.cz/csu/2008edicniplan.nsf/engt/24003E05E7/$File/4032080117.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да нямецкамоўнай меншасці ў Чэхіі адносяцца [[судэцкія немцы]], якім удалося пазбегнуць [[Дэпартацыя немцаў пасля Другой сусветнай вайны|дэпартацыі]] пасля [[Другая сусветная вайна|вайны]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Чэхіі]].
  |-
  | {{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]] || 4,6 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CH/languages|title=Switzerland|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Выкарыстоўваецца як адна з афіцыйных нароўні з французскай, італьянскай і [[Рэтараманская мова|рэтараманскай]]; каля 67 % [[Швейцарцы|швейцарцаў]] гавораць на [[Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|уласным варыянце нямецкай мовы]], узнікшым на аснове [[Алеманскія дыялекты|алеманскіх дыялектаў]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Швейцарыі]].
  |-
  | {{Сцяг ПАР}} [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] || 12 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/ZA|title=South Africa|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У ПАР у правінцыі [[Квазулу-Натал (правінцыя)|Квазулу-Натал]] ужываецца варыянт нямецкай мовы пад назвай [[наталер-дойч]]. 
  |}

== Разнавіднасці мовы ==
{{main|Разнавіднасці нямецкай мовы}}

Нямецкая мова {{нп3|Плюрыцэнтрычная мова|плюрыцэнтрычная|ru|Плюрицентрический язык}}, неаднародная. Гэтая неаднароднасць праяўляецца ў адрозненнях, характэрных для тых ці іншых груп носьбітаў мовы. Даследаванні мовазнаўцаў XVIII—XIX ст. стварылі падмурак для развіцця нямецкай дыялекталогіі, якая ўжо к пачатку XX ст. дазволіла скласці поўнае ўяўленне аб дыялектах [[Заходнегерманскія мовы|заходнегерманскага кантынуума]]{{sfn|Филичева Н. И. Диалектология немецкого языка|1983|с=16-31}}. Наддыялектнымі формамі з’яўляюцца нацыянальныя варыянты, якімі карыстаюцца носьбіты нямецкай мовы ў [[Германія|Германіі]] (уласна, літаратурная нямецкая мова), [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ({{нп3|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|аўстрыйскі варыянт|ru|Австрийский вариант немецкого языка}}) і [[Швейцарыя|Швейцарыі]] ({{нп3|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|швейцарскі варыянт|ru|Швейцарский вариант немецкого языка}}){{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=26-28}}. Разам з гэтым узнікалі і развіваліся першыя [[кантактныя мовы на нямецкай аснове]], даследаванні якіх былі праведзены значна пазней. Сфарміраваныя ў выніку пранікнення іншамоўных {{нп3|Запазычанне|запазычанняў|ru|Заимствование}} разнавіднасці ўзнікаюць і развіваюцца да канца XX — пачатку XXI ст. (напрыклад, {{нп3|белгранадойч|белгранадойч|ru|Бельгранодойч}}), некаторыя ж — поўнасцю знікаюць пад уздзеяннем мясцовых моў ці ў выніку наўмыснай поўнай [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] ({{нп3|бароссадойч|бароссадойч|ru|Бароссадойч}} у [[Аўстралія|Аўстраліі]]).

=== Дыялекты ===
{{main|Дыялекты нямецкай мовы}}
{{Гл. таксама|Ніжненямецкая мова|Верхненямецкія мовы}}
[[Файл:Brockhaus 1892 Deutsche Mundarten.jpg|400px|right|thumb|Карта нямецкіх дыялектаў 1894 года.]]
[[Файл:Verbreitungsgebiet der heutigen niederdeutschen Mundarten.svg|300px|right|thumb|Ніжненямецкія дыялекты.]]
[[Файл:Mitteldeutsche Mundarten.png|300px|right|thumb|Сярэдненямецкія дыялекты.]]
[[Файл:Oberdeutsche Mundarten.png|300px|right|thumb|Паўднёванямецкія дыялекты.]]

Усе нямецкія дыялекты ўваходзяць у заходнегерманскі {{нп3|дыялектны кантынуум|дыялектны кантынуум|ru|Диалектный континуум}}, у які таксама ўваходзіць і [[нідэрландская мова]]. На тэрыторыі сучасных Германіі, Аўстрыі, Швейцарыі, [[Люксембург]]а, [[Ліхтэнштэйн]]а, [[Італія|Італіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] выдзяляюць тры вялікія групы дыялектаў: [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкую]] (Niederdeutsch), [[Сярэдненямецкія дыялекты|сярэдненямецкую]] (Mitteldeutsch) і [[Паўднёванямецкія дыялекты|паўднёванямецкую]] (Oberdeutsch), прычым апошнія дзве групы прынята разглядаць у складзе [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкіх дыялектаў]] (Hochdeutsch)&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;. Граніца паміж ніжне- і верхненямецкімі дыялектамі называецца [[Лінія Бенрата|лініяй Бенрата]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opdegrens.eu/hansh/2009/benrath2.html|title=Meer over de Benrather taalgrens|author=Hans Hermans.|date=2009-11-18|access-date=2012-09-20|lang=nl}}&lt;/ref&gt;. Асобныя дыялекты і нацыянальныя варыянты, якія ўваходзяць у кожную з гэтых груп, маюць акрамя геаграфічных таксама выразныя моўныя адрозненні, узніклыя з часам пад уплывам [[Культура|культурных]], [[Геаграфія|геаграфічных]] і [[Гісторыя|гістарычных]] фактараў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Eckhard Eggers.|загаловак=Moderne Dialekte – neue Dialektologie. Akten des 1. Kongresses der Internationalen Gesellschaft für Dialektologie des Deutschen (IGDD) am Forschungsinstitut für Deutsche Sprache „Deutscher Sprachatlas“ der Philipps-Universität Marburg vom 5. bis 8. März 2003|месца=Steiner, Stuttgart|год=2005|isbn=3-515-08762-1}}&lt;/ref&gt;. Так, свае асаблівасці ў фанетыцы і лексіцы маюць аўстрыйскі і швейцарскі варыянты, для якіх характэрны іншая [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыя]] пачатковых ''p-, t-, k-'', ужыванне ў маўленні іншамоўных слоў, {{нп3|аўстрыцызм|аўстрыцызмаў|ru|Австрицизм}} і {{нп3|гельвецызм|гельвецызмаў|ru|Гельвецизм}} і іншыя асаблівасці, не характэрныя для {{нп3|Літаратурная нямецкая мова|літаратурнай нямецкай мовы|ru|Литературный немецкий язык}}. З’яўляючыся наддыялектнымі формамі, яны тым не менш не могуць разглядацца ў адрыве ад дыялектаў — [[Баварскі дыялект|баварскіх]] і {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскіх|ru|Алеманнский диалект}}, адпаведна.

==== Ніжненямецкія дыялекты ====
[[Ніжненямецкая мова|Ніжненямецкая група дыялектаў]] (Niederdeutsch, Plattdeutsch) распаўсюджана на поўначы [[Германія|Германіі]] і ва ўсходняй частцы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]. Ніжнефранкскія дыялекты на тэрыторыі Нідэрландаў звычайна выдзяляюць як {{нп3|дыялекты нідэрландскай мовы|дыялекты нідэрландскай мовы|ru|Диалекты нидерландского языка}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=König W.|частка=Niederdeutsch und Niederländisch|загаловак=dtv-Atlas zur deutschen Sprache. 9. Auflage|месца=München|год=1992|старонкі=103|isbn=3-423-03025-9}}&lt;/ref&gt;, аднак іх гістарычная сувязь з нямецкай мовай не дазваляе разглядаць іх у адрыве ад яе&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Arend Mihm.|загаловак=Sprache und Geschichte am unteren Niederrhein. Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung|месца=Köln|год=1992}}&lt;/ref&gt;. У спісе прыведзены ўсе буйныя дыялекты гэтай групы без адрознення вобласці іх распаўсюджання. Ніжнесаксонскія, якія таксама называюцца заходненіжненямецкімі, і ўсходненіжненямецкія дыялекты аб’ядноўваць паняццем [[ніжненямецкая мова]]. Заходнія дыялекты гэтай мовы адрозніваюцца ад усходніх перш за ўсё гістарычна складзенымі фанетычнымі нормамі і лексікай, бо дыялекты паўночна-ўсходняй Германіі ў сярэднія вякі былі пад уплывам [[Славянскія мовы|славянскіх моў]]. Некаторыя дыялекты ўсходненіжненямецкай прасторы перасякаюцца з {{нп3|Усходнесярэдненямецкія дыялекты|усходнесярэдненямецкімі дыялектамі|ru|Восточносредненемецкие диалекты}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Foerste W.|частка=Geschichte der niederdeutschen Mundarten|загаловак=Deutsche Philologie im Aufriss, 2. überarbeitete Auflage - unveränderter Nachdruck|месца=Berlin|выдавецтва=Erich Schmidt Verlag|год=1966|старонкі=1730–1898|ref=Foerste W. Geschichte der niederdeutschen Mundarten}}&lt;/ref&gt;

* '''[[Ніжняфранкскія дыялекты|Ніжняфранкскі]] (Niederfränkisch)'''
:* [[Галандскі дыялект|Галандскі]] (Holländisch)
:* [[Брабанцкія дыялекты|Брабанцкі]] (Brabantisch)
:* [[Фламандскія дыялекты|Фламандскі]] (Flämisch)
:* [[Лімбургская мова|Лімбургскі]] (Limburgisch)
:* [[Зеландскі дыялект|Зеландскі]] (Seeländisch)
:* [[Ніжнярэйнскія дыялекты|Ніжнярэйнскі]] (Niederrheinisch)

* '''[[Ніжнесаксонскія дыялекты|Ніжнесаксонскі]] (Niedersächsisch)'''
:* [[Вестфальскі дыялект|Вестфальскі]] (Westfälisch)
:* [[Остфальскі дыялект|Остфальскі]] (Ostfälisch)
:* [[Паўночнаніжнесаксонскі дыялект|Паўночнаніжнесаксонскі]] (Nordniedersächsisch)

* '''[[Усходненіжненямецкія дыялекты|Усходненіжненямецкі]] (Ostniederdeutsch)'''
:* [[Маркска-брандэнбургскія дыялекты|Маркска-брандэнбургскі]] (Märkisch-Brandenburgisch)
:* [[Мекленбургска-памеранскія дыялекты|Мекленбургска-памеранскі]] (Mecklenburgisch-Vorpommersch)
:* [[Ніжняпрускі дыялект|Ніжняпрускі]] (Niederpreußisch)

==== Сярэдненямецкія дыялекты ====
[[Сярэдненямецкія дыялекты|Сярэдненямецкая група дыялектаў]] (Mitteldeutsch) распаўсюджана ў сярэдняй частцы Германіі, прычым вобласць яе распаўсюджання ўяўляе сабой вузкую паласу, якая аддзяляе ніжненямецкія дыялекты ад паўднёванямецкіх. Сярэдненямецкія дыялекты, як і паўночная група, дзеляцца на дзве часткі — заходнюю і ўсходнюю. Заходняя ў асноўным уключае {{нп3|франкскія дыялекты|франкскія дыялекты|ru|Франкские диалекты}}, якія працягваюцца да паўднёванямецкай прасторы, пераходзячы ў {{нп3|верхнефранкскія дыялекты|верхнефранкскія дыялекты|ru|Верхнефранкский диалект}}. Ва ўсходняй частцы пераважаюць {{нп3|цюрынгскія дыялекты|цюрынгска-верхнесаксонскія дыялекты|ru|Тюрингско-верхнесаксонские диалекты}}, якія займаюць вялікія тэрыторыі на захад ад лужыцкай дыялектнай групы.

* '''[[Заходнесярэдненямецкія дыялекты|Заходнесярэдненямецкі]] (Westmitteldeutsch)'''
:* [[Рыпуарскія дыялекты|Рыпуарскі]] (Ripuarisch)
:* [[Мозельска-франкскія дыялекты|Мозельска-франкскі]] (Moselfränkisch)
:* [[Пфальцкі дыялект|Пфальцкі]] (Pfälzisch)
:* [[Хесэнскі дыялект|Хесэнскі]] (Hessisch)
:* [[Латарынгскі (франкскі) дыялект|Латарынгскі]] (Lothringisch)

* '''[[Усходнесярэдненямецкія дыялекты|Усходнесярэдненямецкі]] (Ostmitteldeutsch)'''
:* [[Цюрынгска-верхнесаксонскія дыялекты|Цюрынгска-верхнесаксонскі]] (Thüringisch-Obersächsisch)
:* [[Лужыцкія дыялекты|Лужыцкі]] (Lausitzisch)
:* [[Сілезскія дыялекты нямецкай мовы|Сілезскі]] (Schlesisch)
:* [[Верхнепрускі дыялект|Верхнепрускі]] (Hochpreußisch)
:* [[Эрцгебіргскі дыялект|Эрцгебіргскі]] (Erzgebirgisch)

==== Паўднёванямецкія дыялекты ====
[[Паўднёванямецкія дыялекты|Паўднёванямецкая група дыялектаў]] (Oberdeutsch) распаўсюджана ў паўднёвай частцы Германіі, у [[Швейцарыя|Швейцарыі]] і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Паўночная частка паўднёванямецкай прасторы занята ўсходне- і паўднёвафранкскімі дыялектамі, якія ўваходзяць у буйную групу франкскіх дыялектаў, у якіх пазней адбылося другое перамяшчэнне&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mlwerke.de/me/me19/me19_474.htm#Kap_III|title=Fränkische Zeit. Anmerkung: Der fränkische Dialekt|author=[[Фрыдрых Энгельс|Friedrich Engels]].|access-date=2011-11-12|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Гэтая група працягваецца на паўночным захадзе да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Адпаведна, заходнюю і ўсходнюю частку займаюць дзве найбуйнейшыя групы прасторы — алеманскія&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gottenheim.de/Dialekt/alemanne.htm|title=Alemannisch|access-date=2011-11-12|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/68rCLKVoS?url=http://www.gottenheim.de/Dialekt/alemanne.htm|archive-date=2 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і баварскія дыялекты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sprachatlas.bayerische-landesbibliothek-online.de/|title=Bayerische Landesbibliothek Online. Sprechender Sprachatlas von Bayern|access-date=2011-11-12|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/68rCLvz3S?url=http://sprachatlas.bayerische-landesbibliothek-online.de/|archive-date=2 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

* '''[[Верхнефранкскія дыялекты|Верхнефранкскі]] (Oberfränkisch)'''
:* [[Усходнефранкскія дыялекты|Усходнефранкскі]] (Ostfränkisch)
:* [[Паўднёвафранкскія дыялекты|Паўднёвафранкскі]] (Südfränkisch)

* '''[[Алеманская гаворка|Алеманскі]] / [[Швейцарскі дыялект|Швейцарскі]] (Westoberdeutsch / Alemannisch ''im weiteren Sinne'')'''
:* [[Швабскі дыялект|Швабскі]] (Schwäbisch)
:* [[Ніжнеалеманскія дыялекты|Ніжнеалеманскі]] (Niederalemannisch)
:* [[Верхнеалеманскі дыялект|Верхнеалеманскі]] (Hochalemannisch)
:* [[Горнаалеманскі дыялект|Горнаалеманскі]] (Höchstalemannisch)

* '''[[Баварскі дыялект|Баварскі]] (Ostoberdeutsch / Bairisch)'''
:* [[Паўночнабаварскі дыялект|Паўночнабаварскі]] (Nordbairisch)
:* [[Сярэднебаварскі дыялект|Сярэднебаварскі]] (Mittelbairisch)
:* [[Паўднёвабаварскі дыялект|Паўднёвабаварскі]] (Südbairisch)

=== Нацыянальныя варыянты ===
[[Файл:Fußgeher-Schild.JPG|thumb|200px|right|Вывеска ў двары [[Вена|венскай]] вуліцы: тыповы [[аўстрыцызм]].]]
[[Файл:Basel-Parkverbot.JPG|thumb|200px|right|Знак, які забараняе стаянку аўтамабіля, [[Базель]]: тыпова швейцарскае словаўжыванне.]]

{{main|Нацыянальныя варыянты нямецкай мовы}}
{{Гл. таксама|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы}}

Наддыялектныя формы — {{нп3|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|аўстрыйскі|ru|Австрийский вариант немецкого языка}} і {{нп3|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|швейцарскі варыянты нямецкай мовы|ru|Швейцарский вариант немецкого языка}} — цесна звязаныя з [[дыялект]]амі, на тэрыторыі распаўсюджання якіх яны ўжываюцца. Так, аўстрыйскі варыянт адносяць да {{нп3|Аўстра-баварскі дыялект|аўстра-баварскіх дыялектаў|ru|Баварский диалект}}, а швейцарскі — адпаведна, да {{нп3|Швейцарскі дыялект|швейцарскага дыялекту|ru|Швейцарский диалект}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dialekt.ch/|title=Website zu den Deutschschweizer Dialekten|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Але ні той, ні другі нельга пераносіць выключна на дыялекты, бо абодва варыянты ўнармаваны і выкарыстоўваюцца на пісьме&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inst.at/trans/15Nr/06_1/scharloth15.htm|title=Zwischen Fremdsprache und nationaler Varietät. Untersuchungen zum Plurizentrizitätsbewusstsein der Deutschschweizer|author=Joachim Scharloth.|date=2004|publisher=Universität Zürich, Switzerland|access-date=2011-11-26|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ulrich Ammon.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: Das Problem der nationalen Varietäten|месца=Berlin/New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995}}&lt;/ref&gt;.

Аўстрыйскі і швейцарскі варыянты маюць уласныя адрозненні ад стандартнай нямецкай мовы, якія ўкосна адпавядаюць дыялектам гэтых рэгіёнаў і праяўляюць сябе ў першую чаргу ў зносінах з носьбітамі літаратурнай мовы&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;. У цэлым [[немцы]] свабодна разумеюць [[швейцарцы|швейцарцаў]] і [[аўстрыйцы|аўстрыйцаў]], аднак у радзе выпадкаў фанетычныя і лексічныя асаблівасці гэтых варыянтаў не адпавядаюць літаратурнай норме, тым самым ствараючы бар’еры для міжнацыянальных зносін. Напрыклад, аўстрыйскія назвы месяцаў ''Jänner'' і ''Feber'' адрозніваюцца ад нямецкіх ''Januar'' і ''Februar'', а некаторыя граматычныя канструкцыі гэтага варыянта (напрыклад, часавая форма {{нп3|Прэтэрыт, нямецкая мова|прэтэрыта|ru|Претерит (немецкий язык)}} і ўсе часы {{нп3|кан'юнктыў|кан'юнктыва|ru|Сослагательное наклонение}}) носяць зусім іншую [[Семантыка|семантычную]] афарбоўку&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Peter Wiesinger.|загаловак=Die deutsche Sprache in Österreich. Eine Einführung. In: Wiesinger (Hg.): Das österreichische Deutsch. Schriften zur deutschen Sprache. Band 12|месца=Wien, Köln, Graz|год=1988}}&lt;/ref&gt;. У швейцарскім варыянце, як і ў аўстрыйскім, таксама існуюць шматлікія лексічныя неадпаведнасці, якія складана ўспрымаюцца носьбітамі нямецкай мовы. Напрыклад, часта выкарыстоўваюцца словы [[Французская мова|французскага]] паходжання (''Billett'' замест ''Fahrkarte'', ''Velo'' замест ''Fahrrad'', ''Poulet'' замест ''Hühnerfleisch''). Акрамя гэтага, існуюць адрозненні ў маўленні, якія ствараюць дадатковыя складанасці для разумення мовы: адрозненні ў вымаўленні {{нп3|Выбухныя зычныя|выбухных|ru|Взрывные согласные}} /p/, /t/, /k/ (аўстрыйскі варыянт) і {{нп3|спірант|спіранта|ru|Фрикативные согласные}} /ç/, адсутнасць {{нп3|Гартанная змычка|гартаннай змычкі|ru|Гортанная смычка}} (у швейцарскім варыянце)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Hans Bickel, Christoph Landolt.|загаловак=Schweizerhochdeutsch. Wörterbuch der Standardsprache in der deutschen Schweiz|месца=Mannheim, Zürich|выдавецтва=Dudenverlag|год=2012|isbn=978-3-411-70417-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Robert Sedlaczek.|загаловак=Das österreichische Deutsch|месца=Wien|выдавецтва=Ueberreuter|год=2004|isbn=3-8000-7075-8}}&lt;/ref&gt;.

І аўстрыйскі, і швейцарскі варыянты шырока распаўсюджаны ў краінах свайго ўжывання. Нягледзячы на тое, што дзяржаўнай мовай з’яўляецца літаратурная нямецкая, статус гэтых варыянтаў намнога больш трывалы, бо {{нп3|аўстрыцызм|аўстрыцызмы|ru|Австрицизм}} і {{нп3|гельвецызм|гельвецызмы|ru|Гельвецизм}} шырока ўжываюцца ў [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] і ў {{нп3|Гутарковае маўленне|гутарковым маўленні|ru|Разговорный стиль}}&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/pdf/Siebenhaar_Wyler_97.pdf|title=Dialekt und Hochsprache in der deutschsprachigen Schweiz|author=Siebenhaar B., Wyler A.|date=1997|access-date=2011-11-26|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Pollak W.|загаловак=Was halten die Österreicher von ihrem Deutsch? Eine sprachpolitische und soziosemiotische Analyse der sprachlichen Identität der Österreicher|месца=Wien|выдавецтва=Österreichische Gesellschaft für Semiotik/Institut für Soziosemiotische Studien|год=1992}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=28}}.

== Нямецкае пісьменства ==
{{main|Нямецкі алфавіт}}

[[Файл:Vereinfachte Ausgangsschrift.png|right|thumb|250px|[[Прапісныя літары]] нямецкага алфавіта з асобнымі спалучэннямі літар.]]

У [[Нямецкі алфавіт|нямецкім алфавіце]] выкарыстоўваецца 26 пар [[Лацінскі алфавіт|лацінскіх літар]] ({{нп3|Малая літара|малыя|ru|Строчная буква}} і [[Вялікая літара|вялікія]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/alphabet/|title=Немецкий алфавит: Study German|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;; літары {{нп3|умлаўт|ўмлаўтных|ru|Умлаут}} [[Гук мовы|гукаў]] (''ä'', ''ö'', ''ü''), і [[Лігатура (злучэнне літар)|лігатура]] ''ß'' ([[ß|эсцэт]]) у склад алфавіта не ўваходзяць. Пры алфавітным упарадкаванні ''ä'', ''ö'', ''ü'' не адрозніваюцца ад ''a'', ''o'', ''u'' адпаведна, за выключэннем слоў, якія адрозніваюцца толькі ўмлаўтам, — у гэтым выпадку слова з умлаўтам ідзе пасля; ''ß'' выкарыстоўваецца пасля доўгіх галосных і дыфтонгаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.all-de.com/service/fragen_antworten/771-kogda-v-nemeckom-yasyke-ispolzuetsya-ss.html|title=Когда используется «ß»|access-date=2014-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201203804/http://www.all-de.com/service/fragen_antworten/771-kogda-v-nemeckom-yasyke-ispolzuetsya-ss.html|archive-date=1 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і прыроўніваецца да спалучэння ''ss''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://audio-class.ru/deutsch/abc-de.html|title=О Немецком алфавите|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Аднак пры пералічванні нямецкіх літар літары ''ä'', ''ö'', ''ü'' прыводзяць не побач з адпаведнымі літарамі ''a'', ''o'' і ''u'', а ў канцы спіса&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sprachprofi.org/german-alphabet_72670817.html|title=Das deutsche Alphabet|access-date=2012-01-17|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaHYdy15?url=http://www.sprachprofi.org/vocabulary/german-alphabet.html|archive-date=23 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У слоўніках нямецкія словы размяшчаюцца без уліку умлаўта.

{| class=&quot;standart&quot; style=&quot;text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;&quot;
|-----
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
|-----
| [[A, лацініца|A a]] || а || [[F, лацініца|F f]] || эф || [[L, лацініца|L l]] || эль || [[Q, лацініца|Q q]] || ку || ([[Ü, лацініца|Ü ü]]) || у-умлаўт
|-----
| ([[Ä, лацініца|Ä ä]]) || а-умлаўт || [[G, лацініца|G g]] || гэ || [[M, лацініца|M m]] || эм || [[R, лацініца|R r]] || эр || [[V, лацініца|V v]] || фау
|-----
| [[B, лацініца|B b]] || бэ || [[H, лацініца|H h]] || ха || [[N (літара)|N n]] || эн || [[S, лацініца|S s]] || эс || [[W, лацініца|W w]] || вэ
|-----
| [[C, лацініца|C c]] || цэ || [[I, лацініца|I i]] || і || [[O, лацініца|O o]] || о || ([[ß]]) || эсцэт (ss) || [[X, лацініца|X x]] || ікс
|-----
| [[D, лацініца|D d]] || дэ || [[J, лацініца|J j]] || ёт || ([[Ö, лацініца|Ö ö]]) || о-умлаўт || [[T, лацініца|T t]] || тэ || [[Y, лацініца|Y y]] || іпсілан
|-----
| [[E, лацініца|E e]] || э || [[K, лацініца|K k]] || ка || [[P (лацініца)|P p]] || пэ || [[U, лацініца|U u]] || у || [[Z, лацініца|Z z]] || цэт
|-----
|}

Да лацініцы ў нямецкай мове для пісьма ўжываліся [[руны]], якія пасля хрысціянізацыі германскіх зямель поўнасцю выйшлі з ужытку. Да пачатку XX ст. афіцыйна выкарыстоўваўся {{нп3|Гатычнае пісьмо|гатычны шрыфт|ru|Готическое письмо}} (у тым ліку і ў слоўніках, выдадзеных у іншых краінах)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inyazservice.narod.ru/german_general.html|title=Виды немецкого письма|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119121342/http://inyazservice.narod.ru/german_general.html|archive-date=19 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Існавалі таксама асаблівы {{нп3|гатычны рукапісны шрыфт|гатычны рукапісны шрыфт|ru|Готический курсив}} і {{нп3|фрактура|фрактура|ru|Фрактура}} (выкладаліся ў школах да [[1941]] года). [[Антыква]] выкарыстоўваецца спачатку неафіцыйна з XIX ст., а пасля [[Лістападаўская рэвалюцыя|лістападаўскай рэвалюцыі 1918]] года ўводзіцца афіцыйна. Пры [[Нацыянал-сацыялізм|нацыстах]] гатычны шрыфт быў вернуты і некаторы час ужываўся афіцыйна, але затым {{нп3|Нацысцкая прапаганда|нацысцкая ж прапаганда|ru|Национал-социалистическая пропаганда}} пачала ганенні на гатычныя шрыфты, угледзеўшы ў іх рысы {{нп3|Яўрэйскае квадратнае пісьмо|яўрэйскага квадратнага пісьма|ru|Еврейское квадратное письмо}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://books.google.com/?id=zfT0Iam0q7AC&amp;pg=PA165&amp;vq=the+nazi+ban+on+gothic&amp;dq=paul+renner+the+art+of+typography+1998|title=Paul Renner: the Art of Typography|author=Christopher Burke.|date=1998|publisher=New York: Princeton Architectural Press|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Цяпер яны выкарыстоўваюцца толькі ў дэкаратыўных мэтах ці пры выданні кніг.

== Лінгвістычная характарыстыка ==

=== Фанетыка і фаналогія ===
{{main|Фанетыка нямецкай мовы}}

Нямецкая [[фанетыка]] і [[фаналогія]] — гэта найперш фанетычная і фаналагічная сістэма літаратурнай нямецкай мовы, бо сама нямецкая мова неаднародная, мае некалькі {{нп3|Разнавіднасці нямецкай мовы|стандартных варыянтаў|ru|Разновидности немецкого языка}}, у залежнасці ад краіны распаўсюджання, і мноства {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|дыялектаў|ru|Диалекты немецкого языка}}, кожны з якіх мае свае ўласныя фанетычныя асаблівасці&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Werner König.|загаловак=Phonologische Regionalismen in der deutschen Standardsprache|месца=Berlin|год=1997|старонак=246—270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://faql.de/lokalkolorit.html#ig |title=richtich oder richtick — was ist richtig? |access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.

У канцы XVIII ст. эталонным нямецкім вымаўленнем лічылася саксонскае, што тлумачыцца моцным уплывам саксонскіх дзеячаў мастацтва і навукі на {{нп3|Культура Германіі|нямецкую культуру|ru|Культура Германии}} ў цэлым. Ужо ў XIX ст. вымаўленне, характэрнае для мовы жыхароў паўночнай Германіі, істотна ўмацавала свае пазіцыі, што, з аднаго боку, было выклікана ўзмацненнем [[Прусія|Прусіі]] і стварэннем пад яе эгідай аб’яднанай [[Германская імперыя|Германскай імперыі]], з другога — ужо замацаванымі ў вуснай мове стандартамі паўночнагерманскага вымаўлення.

Гэтае вымаўленне было кадыфікавана ў «Сцэнічным вымаўленні» (''Deutschen Bühnenaussprache'') [[Тэадор Зібс|Тэадора Зібса]] ў 1898 годзе. Сучасныя {{нп3|Арфаэпічны слоўнік|арфаэпічныя слоўнікі|ru|Орфоэпический словарь}} ў цэлым адпавядаюць нормам, устаноўленым Зібсам, адрозніваючыся ад іх толькі нязначна. Так, напрыклад, сучаснае вымаўленне гука {{нп3|Альвеалярны дрыжачы зычны|[r]|ru|Альвеолярные дрожащие согласные}} ужо не адпавядае фанеме /r/. Прызнанымі сёння нормамі вымаўлення лічацца нормы [[Конрад Дудэн|Конрада Дудэна]], прыведзеныя ў яго «Арфаэпічным слоўніку» (''Duden-Aussprachewörterbuch'')&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Seminar für Sprachmethodik: Phonologie. Ein sprachwissenschaftliches Lehrbuch|месца=Bonn|выдавецтва=Verlag für Kultur und Wissenschaft|год=2000}}&lt;/ref&gt;, які апісвае ўсе асноўныя правілы фанетыкі і фаналогіі, але ў той жа час не заўсёды адлюстроўвае сучасны стан нямецкага вымаўлення. Прычынай гэтых неадпаведнасцей з’яўляюцца змены ў маўленні немцаў, выкліканыя радам фактараў, сярод якіх значнае месца занімае ўплыў сучаснай [[Культура ЗША|заходняй культуры]]. Тым не менш, нормы літаратурнай нямецкай мовы і яе фанетыкі і фаналогіі працягваюць выкладацца ў {{нп3|Адукацыя ў Германіі|нямецкіх школах|ru|Образование в Германии}} і вышэйшых навучальных установах&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ursula Hirschfeld.|загаловак=Welche Aussprache lehren wir? In: Jahrbuch Deutsch als Fremdsprache|год=1997|старонкі=175-188}}&lt;/ref&gt;.

==== Сістэма галосных і зычных гукаў ====

[[Фанетыка]] нямецкай мовы налічвае 44 [[гук]]і, сярод якіх адрозніваюць 16 [[Галосныя|галосных]], 3 {{нп3|дыфтонгі|дыфтонгі|ru|Дифтонг}}, 22 [[зычныя]] і 3 {{нп3|Афрыката|афрыкаты|ru|Аффрикаты}} (гукаспалучэнні [kv] і [ks] часта разглядаюць у радзе афрыкат, аднак у [[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] яны не ўлічваюцца)&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы |месца=Мн. |год=2002 |старонак=415 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;. Акрамя стандартнага набору гукаў у нямецкай могуць выкарыстоўвацца таксама гукі {{нп3|Неагублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад'ёму|[ʌ]|ru|Неогублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма}} (''D'''u'''blin''), {{нп3|Ненапружаны галосны пярэдняга рада ніжняга пад'ёму|[æ]|ru|Ненапряжённый гласный переднего ряда нижнего подъёма}} (''C'''a'''nberra''), {{нп3|Шва|[ə:]|ru|Шва}} (''New J'''er'''sey''), {{нп3|Агублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад'ёму|[ɔ:]|ru|Огублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма}} (''H'''a'''ll''), {{нп3|Агублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад'ёму|[ɶ:]|ru|Огублённый гласный переднего ряда нижнего подъёма}} (''Chef d''''ɶu'''vre''), {{нп3|Звонкі лабіявелярны апраксімант|[w]|ru|Звонкий лабиовелярный аппроксимант}} ('''''W'''aterproof''), {{нп3|Глухі зубны шчылінны зычны|[θ]|ru|Глухой зубной щелевой согласный}} (''Commonweal'''th'''''), {{нп3|Звонкі зубны шчылінны зычны|[ð]|ru|Звонкий зубной щелевой согласный}} (''Ciuda'''d'''Trujillo''), {{нп3|Звонкая постальвеалярная афрыката|[ʤ]|ru|Звонкая постальвеолярная аффриката}} ('''''G'''in''), якія ўжываюцца пераважна ў словах іншамоўнага паходжання.

У залежнасці ад становішча [[язык]]а нямецкія галосныя падзяляюцца на {{нп3|Галосныя пярэдняга рада|галосныя пярэдняга|ru|Гласные переднего ряда}} (''i, e, ä, ö, ü'') і {{нп3|Галосныя задняга рада|задняга радоў|ru|Гласные заднего ряда}} (''a, o, u''). Яны бываюць доўгімі і кароткімі, прычым 8 галосных літар даюць 16 галосных гукаў&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;. Працягласць галосных звязваецца з якасцю склада, які яны ўтвараюць. У гэтых адносінах адрозніваюць адкрытыя (заканчваюцца на галосны ці складаюцца з аднаго галоснага) і закрытыя [[Склад (мова)|склад]] і (заканчваюцца на адну або некалькі зычных). {{нп3|Дыфтонг|Дыфтонгам|ru|Дифтонг}} называецца злітнае вымаўленне ў адным складзе двух галосных. У залежнасці ад удзелу голасу нямецкія зычныя падзяляюцца на {{нп3|Глухі зычны|глухія|ru|Согласные}}, {{нп3|Звонкі зычны|звонкія|ru|Согласные}} ({{нп3|Выбухныя зычныя|выбухныя|ru|Взрывные согласные}} і {{нп3|Шчылінныя зычныя|шчылінныя|ru|Фрикативные согласные}}) і {{нп3|Санорныя зычныя|санорныя|ru|Сонорные согласные}} (гучныя). Пад {{нп3|афрыката|афрыкатамі|ru|Аффрикаты}} разумеюць злітнае вымаўленне двух зычных.

{{multicol}}

{| class=&quot;standard&quot;
|+ Зычныя гукі нямецкай мовы
|-
! Гук !! Характарыстыка !! Літарныя адпаведнасці !! прыклад
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі губна-губны выбухны|[p]]] || выбухны глухі || ''p, pp, b'' || '''''P'''ass'' ['''p'''as]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі губна-губны выбухны|[b]]] || выбухны звонкі || ''b, bb'' || '''''b'''aden'' [''''b'''a: dən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі альвеалярны выбухны|[t]]] || выбухны глухі || ''t, tt, th, d'' || ''sa'''tt''''' [za'''t''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі альвеалярны выбухны|[d]]] || выбухны звонкі || ''d, dd'' || '''''d'''ort'' ['''d'''ɔrt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі велярны выбухны|[k]]] || выбухны глухі || ''k, ck, ch, g'' || '''''K'''ette'' [''''k'''εtə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі велярны выбухны|[g]]] || выбухны звонкі || ''g, gg'' || ''Ro'''gg'''en'' ['rɔ'''g'''ən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі губна-зубны спірант|[f]]] || шчылінны глухі || ''f, ff, v, ph'' || '''''F'''eder'' [''''f'''e: dər]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі губна-зубны спірант|[v]]] || шчылінны звонкі || ''w, v'' || '''''W'''elt'' ['''v'''εlt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі альвеалярны спірант|[s]]] || шчылінны глухі || ''s, ss, ß'' || ''Flu'''ss''''' [flʊ'''s''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі альвеалярны спірант|[z]]] || шчылінны звонкі || ''s'' || '''''s'''agen'' [''''z'''a: gən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі постальвеалярны спірант|[ʃ]]] || шчылінны глухі || ''sch, s, ch'' || '''''sch'''ön'' ['''ʃ'''ø:n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі постальвеалярны спірант|[ʒ]]] || шчылінны звонкі || ''g, j'' || '''''G'''enie'' ['''ʒ'''e’ni:]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[палатальны апраксімант|[j]]] || шчылінны звонкі || ''j, y'' || '''''j'''ung'' ['''j'''ʊŋ]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі палатальны спірант|[ç]]] || шчылінны глухі || ''ch, g'' || ''Köni'''g''''' ['kø:nɪ'''ç''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі велярны спірант|[x]]] || шчылінны глухі || ''ch'' || ''no'''ch''''' [nɔ'''x''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі глатальны шчылінны зычны|[h]]] || шчылінны глухі || ''h'' || ''wo'''h'''er'' [vo’'''h'''e:ɐ]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[альвеалярны дрыжачы зычны|[r]]] || звонкі санорны || ''r, rr, rh'' || '''''R'''ose'' [''''r'''o: zə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[ненапружаны галосны сярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[ɐ]]] || вакалізаваны [r] || ''r, er'' || ''hie'''r''''' [hi:'''ɐ''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[альвеалярны латэральны апраксімант|[l]]] || санат || ''l, ll'' || '''''L'''iebe'' [''''l'''i: bə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[губна-губны насавы зычны|[m]]] || насавы санат || ''m, mm'' || ''ko'''mm'''en'' ['kɔ'''m'''ən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Пярэднеязычны насавы зычны|[n]]] || насавы санат || ''n, nn'' || '''''N'''ame'' [''''n'''a: mə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[велярны насавы зычны|[ŋ]]] || насавы санат || ''ng, n'' || ''da'''n'''ken'' ['da'''ŋ'''kən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая губна-зубная афрыката|[p͡f]]] || афрыката || ''pf'' || '''''Pf'''erd'' ['''p͡f'''e: rt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая альвеалярная афрыката|[t͡s]]] || афрыката || ''z, tz, c, t'' || '''''Z'''ahn'' ['''t͡s'''a: n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая постальвеалярная афрыката|[t͡ʃ]]] || афрыката || ''tsch, tch'' || ''Ma'''tch''''' [mε'''t͡ʃ''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[kv]]] || гукаспалучэнне || ''qu'' || '''''Qu'''elle'' [''''kv'''εlə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[ks]]] || гукаспалучэнне || ''x, chs'' || ''se'''chs''''' [zε'''ks''']
|}

{{multicol-break}}

{| class=&quot;standard&quot;
|+ Галосныя гукі нямецкай мовы
|-
! Гук !! Характарыстыка !! Літарныя адпаведнасці !! Прыклад
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[a]]] || адкрыты кароткі || ''a'' || ''M'''a'''nn'' [m'''a'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[a:]]] || адкрыты доўгі || ''a, aa, ah'' || ''T'''a'''t'' [t'''a:'''t]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ε]]] || адкрыты кароткі || ''e, ä'' || ''H'''e'''ld'' [h'''ε'''lt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ε:]]] || адкрыты доўгі || ''ä, äh'' || ''B'''ä'''r'' [b'''ε:'''r]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Шва|[ə]]] || слабы, рэдукаваны || ''e'' || ''leb'''e'''n'' ['le: b'''ə'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[e:]]] || закрытый доўгі || ''e, ee, eh'' || ''l'''e'''gen'' ['l'''e:'''gən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны неагублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[ɪ]]] || адкрыты кароткі || ''i'' || ''W'''i'''nd'' [v'''ɪ'''nt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[i:]]] || закрытый доўгі || ''i, ih, ie, ieh'' || ''W'''ie'''n'' [v'''i:'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ɔ]]] || адкрыты кароткі || ''o'' || ''w'''o'''llen'' ['v'''ɔ'''lən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[o:]]] || закрытый доўгі || ''o, oo, oh'' || ''K'''oh'''l'' [k'''o:'''l]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[œ]]] || адкрыты кароткі || ''ö'' || ''L'''ö'''ffel'' ['l'''œ'''fəl]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[ø:]]] || закрытый доўгі || ''ö, öh, oe'' || ''H'''öh'''le'' ['h'''ø:'''lə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад'ёму|[ʊ]]] || адкрыты кароткі || ''u'' || ''H'''u'''nd'' [h'''ʊ'''nt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада верхняга пад’ёму|[u:]]] || закрытый доўгі || ''u, uh'' || ''g'''u'''t'' [g'''u:'''t]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[ʏ]]] || адкрыты кароткі || ''ü, y'' || ''f'''ü'''nf'' [f'''ʏ'''nf]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[y:]]] || закрытый доўгі || ''ü, üh, y'' || ''f'''üh'''len'' ['f'''y:'''lən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[aɪ̯]]] || дыфтонг || ''ei, ey, ai, ay'' || ''B'''ay'''ern'' ['b'''aɪ̯'''ɐn]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[aʊ̯]]] || дыфтонг || ''au'' || ''H'''au'''s'' [h'''aʊ̯'''s]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[ɔʏ̯]]] || дыфтонг || ''eu, äu'' || ''L'''eu'''te'' ['l'''ɔʏ̯'''tə]
|}

{{multicol-end}}

==== Транскрыпцыйныя знакі ====

Традыцыйна ў нямецкай {{нп3|транскрыпцыя, лінгвістыка|транскрыпцыі|ru|Транскрипция (лингвистика)}} для вывучэння або чытання складаных слоў выкарыстоўваюць адмысловыя знакі, якія паказваюць на розныя асаблівасці вымаўлення&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Helmut Richter.|загаловак=Grundsätze und System der Transkription (IPA)|месца=Tübingen|год=1973}}&lt;/ref&gt;: ''[:]'' (працягласць), ''[']'' ([[націск]]), ''[•]'' (паўпрацягласць), ''[’]'' ({{нп3|Гартанная змычка|цвёрды прыступ|ru|Гортанная смычка}} галоснага ў пачатку слова). Так, напрыклад, слова ''Uhu'' мае транскрыпцыю ''['’u: hu•]'': відавочна, што слова чытаецца з прыступам на першым гуку, націск падае на першы склад, ''u'' — доўгі, канцавая галосная вымаўляецца паўдоўга, ''h'' — вымаўляецца (у адрозненне ад звычайнага ўжывання паміж двума галоснымі, як, напрыклад, у слове ''fliehen''). У звычайных слоўніках, якія не прадугледжваюць раскрыцця фанетычных асаблівасцей слоў, знакі ''[’]'' і ''[•]'' апускаюцца.

==== Націск ====

Слоўны націск у нямецкай мове носіць фіксаваны характар і амаль не змяняе свайго становішча ў слове. У каранёвых словах націск падае, як правіла, на першы склад, у словах з [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкамі]] націск падае альбо на прыстаўку, альбо на [[Корань (лінгвістыка)|корань]]. У сувязі з гэтым вылучаюць націскныя (''un-, ur-, ab-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-'') і ненаціскныя прыстаўкі (''be-, ge-, ent-, emp-, er-, miss-, ver-, zer-''), якія іначай называюцца паўпрэфіксамі і прэфіксамі (націскальнасць з’яўляецца адной з прычын проціпастаўлення гэтых [[афікс]]аў). Большасць нямецкіх [[суфікс]]аў ненаціскныя, аднак існуе цэлая група націскных суфіксаў (''-ist, -ent, -ant, -ee, -eur, -ion, -tät, -ur, -at, -it, -ot, -et'')&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;. У [[Складанае слова|складаных словах]] націск бывае галоўным (звычайна падае на першы кампанент слова) і другарадным. Другарадны націск звычайна падае на другі кампанент (напрыклад, як у слове ''Zeít-verschiébung''), аднак існуюць і выключэнні (напрыклад, як у слове ''Jáhr-húndert''), а ў [[абрэвіятура]]х адносіцца да апошняй літары (''die BRD [be:’ɛr’de:]'').

Націск у {{нп3|Сказ, лінгвістыка|сказе|ru|Предложение (лингвистика)}} падае на якія-небудзь знамянальныя словы, г.зн. службовыя словы націску пазбаўленыя. Націск, {{нп3|Тон, лінгвістыка|рухі тону|ru|Тон (лингвистика)}}, {{нп3|Тэмп маўлення|тэмп|ru|Темп речи}} і паўзы ў сукупнасці даюць {{нп3|Інтанацыя, лінгвістыка|інтанацыю|ru|Интонация (лингвистика)}}. Галоўны націск ва ўсёй фразе называецца {{нп3|Фразавы націск|фразавым націскам|ru|Ударение}}, для якога характэрныя паніжэнні ці павышэнні тону: ''Was &quot;machen Sie?''. {{нп3|Лагічны націск|Лагічны націск|ru|Ударение}} паказвае на слова, якое той, хто гаворыць, хоча лагічна вылучыць: ''&quot;Er kommt heute — Er &quot;kommt heute.''

=== Марфалогія ===
{{main|Граматыка нямецкай мовы}}

Па сваёй марфалагічнай структуры нямецкая мова з’яўляецца флектыўна-аналітычнаю. [[Флектыўнасць]] і {{нп3|аналітызм|аналітызм|ru|Аналитические языки}} пераважаюць у мове і ўтвараюць дамінанту яе [[Марфалогія мовы|марфалагічнага строю]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Deutsch.pdf|title=Germanische Sprachen: Deutsch|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130182302/http://wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Deutsch.pdf|archive-date=30 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

* '''Флектыўнасць'''
Сінтэтычна спрагаецца [[дзеяслоў]] у нямецкай мове ў {{нп3|Цяперашні час, лінгвістыка|цяперашнім|ru|Настоящее время (лингвистика)}} ({{нп3|Präsens|Präsens|ru|Презенс (немецкий язык)}}) і [[Прошлы час|прошлым часе]] ({{нп3|Präteritum|Präteritum|ru|Претерит (немецкий язык)}}); сінтэтычна скланяецца [[прыметнік]], выступаючы ў атрыбутыўнай функцыі; [[Субстантывацыя|субстантыўныя]] прыметнікі таксама маюць [[Канчатак|канчаткі]] і скланяюцца па {{нп3|Нямецкія склоны|склонах|ru|Падеж в немецком языке}}. Практычна ўсе займеннікі скланяюцца сінтэтычна, аднак сустракаюцца і [[Суплетывізм|суплетыўныя]] формы (асабліва ў {{нп3|Асабовыя займеннікі|асабовых займеннікаў|ru|}}): ''ich — meiner — mir; er — ihm; wir — uns''. Што да скланення назоўнікаў, то тут назіраецца даволі своеасаблівая карціна: назоўнікі, у залежнасці ад прыналежнасці да таго ці іншага скланення (у нямецкай іх чатыры), скланяюцца альбо флектыўна-аналітычна, г.зн. па склонах змяняецца не толькі імя, але і [[артыкль]] (моцнае, слабае і змешанае скланенні), альбо толькі аналітычна, змяняецца толькі артыкль, імя ж застаецца ва ўсіх склонах нязменным (жаночае скланенне). З [[лічэбнік]]аў толькі {{нп3|парадкавыя лічэбнікі|парадкавыя|ru|Порядковое числительное}} змяняюцца па склонах і маюць тыя ж канчаткі, што і прыметнікі.

* '''Аналітызм'''
Аналітычна ўтвараюцца ў нямецкай мове:
# чатыры з шасці дзеяслоўных часавых форм як у [[Абвесны лад|абвесным]], так і ва {{нп3|сувязны лад|сувязным ладзе (кан’юнктыве)|ru|Сослагательное наклонение}} ({{нп3|Perfekt|Perfekt|ru|Перфект (немецкий язык)}}, {{нп3|Plusquamperfekt|Plusquamperfekt|ru|Плюсквамперфект (немецкий язык)}}, {{нп3|Futur I|Futurum I|ru|Первый футур}}, {{нп3|Futur II|Futurum II|ru|Второй футур}});
# усе часавыя формы {{нп3|Залежны стан дзеяслова|залежнага стану|ru|Залог (лингвистика)}};
# умоўны лад (Konditionalis I і Konditionalis II);
# артыкль + назоўнік уяўляюць сабой таксама аналітычную з’яву, бо носьбітам {{нп3|Семантыка, лінгвістыка|семантыкі|ru|Семантика}} з’яўляецца імя, а выразнікам яго граматычных катэгорый ([[Граматычны род|род]], [[Граматычны лік|лік]], [[склон]], суаднесенасць-несуаднесенасць) артыкль.

* '''Інкарпарацыя'''
{{нп3|Інкарпарацыя, лінгвістыка|Інкарпарацыя|ru|Инкорпорация (лингвистика)}} хоць і не з’яўляецца дамінуючым марфалагічным тыпам нямецкай мовы, усё ж сустракаецца ў ёй вельмі часта. Прыкладамі інкарпарацыі ў нямецкай мове з’яўляюцца:
# усе [[Складанае слова|складаныя словы]]: ''Damenschuhabsatz'' — абцас жаночных чаравікаў.
# зліццё прыназоўнікаў з артыклямі: ''im'' (''in + dem''), ''ins'' (''in + das''), ''zum'' (''zu + dem''), ''zur'' (''zu + der''), ''vom'' (''von + dem''), ''am'' (''an + dem''), ''ums'' (''um + das'') і так далей.
# інтэрпазіцыя часціцы ''zu'' паміж прыстаўкай і коранем дзеяслова: ''Wir haben keine Zeit, unsere Freunde an'''zu'''rufen''.

* '''Аглютынацыя'''
{{нп3|Аглютынацыя, лінгвістыка|Аглютынацыя|ru|Агглютинация (лингвистика)}} сустракаецца ў нямецкай мове даволі рэдка. Прыклад аглютынацыі: ''der Bär — die Bär'''in''' — die Bär'''inn'''en''. [[Суфікс]] ''-in'' (''-inn'') перадае толькі {{нп3|жаночы род|жаночы род|ru|Женский род}}, а суфікс ''-en'' — толькі [[множны лік]].

==== Артыкль ====
{{main|Артыкль у нямецкай мове}}

{{нп3|Артыкль у нямецкай мове|Артыкль у нямецкай мове|ru|Артикль в немецком языке}} — гэта службовае слова, якое ўказвае на род, лік і склон назоўніка (таму яго яшчэ называюць родавым словам)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lernendeutsch.ru/?page_id=351|title=Немецкий язык для всех: Der Artikel. Артикль|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Адрозніваюць {{нп3|Пэўны артыкль|пэўныя|ru|Артикль}} (''der, die, das, die'') і {{нп3|Няпэўны артыкль|няпэўныя артыклі|ru|Артикль}} (''ein, eine, ein'', множнага ліку ў няпэўнага артыкля няма). Яны могуць [[Скланенне|скланяцца]] як {{нп3|Указальны займеннік|указальныя|ru|Указательные местоимения}} (''dieser, jener''), {{нп3|Прыналежны склон|прыналежныя|ru|Посессив}} (''mein, dein, sein''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальныя|ru|Вопросительные местоимения}} (''welcher?, was für ein…?'') і няпэўныя (''jeder, mancher'') [[займеннік]]і, адмоўны займеннік ''kein'', а таксама займеннікі, якія ўжываюцца толькі ў множным ліку (''alle, viele, einige, mehrere'')&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Heinz V.|загаловак=Das System der Artikelformen im gegenwärtigen Deutsch|месца=Tübingen|год=1979|isbn=3-484-10359-0}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне артыкляў
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''der (ein)'' || ''die (eine)'' || ''das (ein)'' || ''die''
|-
| Genitiv || ''des (eines)'' || ''der (einer)'' || ''des (eines)'' || ''der''
|-
| Dativ || ''dem (einem)'' || ''der (einer)'' || ''dem (einem)'' || ''den''
|-
| Akkusativ || ''den (einen)'' || ''die (eine)'' || ''das (ein)'' || ''die''
|}

Няпэўны артыкль часцей за ўсё стаіць перад назоўнікамі, якія ўпамінаюцца ўпершыню ці мала вядомыя. Пэўны артыкль ужываецца, калі прадмет ужо ўпамінаўся, а таксама пры наяўнасці азначэння (назоўнік у форме [[Родны склон|роднага склону]], {{нп3|парадкавы лічэбнік|парадкавы лічэбнік|ru|Порядковое числительное}}, прыметнік у [[Ступені параўнання|Superlativ]]). Артыкль можа быць апушчаны ў выпадках, калі перад назоўнікам стаіць займеннік ці {{нп3|колькасны лічэбнік|колькасны лічэбнік|ru|Имя числительное}}, калі назоўнік — назва [[Краіна|краіны]] ці [[горад]]а (ніякі род), абстрактнае паняцце, ці ён абазначае нейкае рэчыва ў невядомай колькасці.

==== Назоўнік ====
{{main|Назоўнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Назоўнік у нямецкай мове|Нямецкія назоўнікі|ru|Существительное в немецком языке}} ў адзіночным ліку маюць чатыры тыпы скланення: моцнае для мужчынскага і ніякага роду, слабае — для мужчынскага роду, жаночае — для жаночага роду і змешанае — для некаторых назоўнікаў мужчынскага і ніякага роду. {{нп3|Уласнае імя|Імёны ўласныя|ru|Имя собственное}} маюць канчатак ''-s'' толькі ў родным склоне&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/substantiv3.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Имя существительное (Substantiv) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне назоўнікаў у адзіночным ліку
|-
! Склон !! Моцнае скланенне !! Слабае скланенне !! Жаночае скланенне !! Змешанае скланенне
|-
| Nominativ || ''der Berg'' || ''der Mensch'' || ''die Frau'' || ''der Name''
|-
| Genitiv || ''des Berg(e)s'' || ''des Menschen'' || ''der Frau'' || ''des Namens''
|-
| Dativ || ''dem Berg'' || ''dem Menschen'' || ''der Frau'' || ''dem Namen''
|-
| Akkusativ || ''den Berg'' || ''den Menschen'' || ''die Frau'' || ''den Namen''
|}

Множны лік назоўнікі ўтвараюць па пяці тыпах (1 тып — суфікс ''-e''; 2 тып — суфікс ''-(e)n'' (заўсёды без умлаўта); 3 тып — суфікс ''-er'' (па магчымасці з умлаўтам); 4 тып — без суфікса (з умлаўтам і без яго); 5 тып — суфікс ''-s'' (для скарочаных і складанаскарочаных слоў, а таксама {{нп3|Запазычанне|запазычанняў|ru|Заимствование}}; без умлаўта)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Смирнова Т. Н. |загаловак=Deutsch Intensiv. Начальный этап |месца=М. |год=2005 |старонак=352 |isbn=5-329-01422-0}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Множны лік назоўнікаў
|-
! Тып !! Лік !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| '''I''' || Адзіночны — множны || ''der Platz — die Plätze'' || ''die Stadt — die Städte'' || ''das Jahr — die Jahre''
|-
| '''II''' || Адзіночны — множны || ''der Junge — die Jungen'' || ''die Uhr — die Uhren'' || ''das Bett — die Betten''
|-
| '''III''' || Адзіночны — множны || ''der Mann — die Männer'' || &lt;center&gt;—&lt;/center&gt; || ''das Bild — die Bilder''
|-
| '''IV''' || Адзіночны — множны || ''der Vogel — die Vögel'' || ''die Tochter — die Töchter'' || ''das Gebäude — die Gebäude''
|-
| '''V''' || Адзіночны — множны || ''der Park — die Parks'' || ''die Mutti — die Muttis'' || ''das Hotel — die Hotels''
|}

У множным ліку ўсе назоўнікі скланяюцца аднолькава. У давальным склоне к форме множнага ліку прыбаўляецца ''-n'', калі гэта форма яшчэ не мае такога канчатка (ці канчатка ''-s'') у назоўным склоне.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне назоўнікаў у множным ліку
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| Nominativ ||'' die Männer'' || ''die Frauen'' || ''die Kinos''
|-
| Genitiv || ''der Männer'' || ''der Frauen'' || ''der Kinos''
|-
| Dativ || ''den Männern'' || ''den Frauen'' || ''den Kinos''
|-
| Akkusativ || ''die Männer'' || ''die Frauen'' || ''die Kinos''
|}

==== Прыметнік ====
{{main|Прыметнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Прыметнік у нямецкай мове|Нямецкія прыметнікі|ru|Прилагательное в немецком языке}} змяняюцца толькі калі выступаюць як {{нп3|Азначэнне, лінгвістыка|азначэнні|ru|Определение (синтаксис)}} да назоўнікаў. Яны маюць тры тыпы скланення&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lernendeutsch.ru/?page_id=312 |title=Имя прилагательное (Das Adjektiv). Склонение прилагательных. |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;:

* '''слабае''' — прыметнік стаіць пасля пэўнага артыкля ці займеннікаў ''dieser, jener, jeder, welcher''; ён набывае канчатак ''-en'' ва ўсіх склонах адзіночнага ліку, акрамя назоўнага; вінавальны склон для жаночага і ніякага роду маюць канчатак ''-e'', а ў множным ліку ўсіх склонаў набывае ''-en'';
* '''моцнае''' — мае месца, калі перад прыметнікам няма азначальніка, пэўнага артыкля, за выключэннем роднага склону мужчынскага і ніякага роду ў адзіночным ліку, дзе выкарыстоўваецца слабы канчатак ''-en'';
* '''змешанае''' — прыметнік стаіць пасля няпэўнага артыкля, прыналежнага займенніка ці адмоўнага займенніка ''kein''; моцныя канчаткі для назоўнага і вінавальнага склону, слабыя — для роднага і давальнага.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Слабае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''der gute Mann'' || ''die gute Frau'' || ''das gute Kind'' || ''die guten Leute''
|-
| Genitiv || ''des guten Mannes'' || ''der guten Frau'' || ''des guten Kindes'' || ''der guten Leute''
|-
| Dativ || ''dem guten Mann(e)'' || ''der guten Frau'' || ''dem guten Kind(e)'' || ''den guten Leuten''
|-
| Akkusativ || ''den guten Mann'' || ''die gute Frau'' || ''das gute Kind'' || ''die guten Leute''
|}

{| class=&quot;standard&quot;
|+Моцнае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''süßer Wein'' || ''warme Milch'' || ''frisches Gemüse'' || ''gute Bücher''
|-
| Genitiv || ''süßen Weines'' || ''warmer Milch'' || ''frischen Gemüses'' || ''guter Bücher''
|-
| Dativ || ''süßem Wein(e)'' || ''warmer Milch'' || ''frischem Gemüse'' || ''guten Büchern''
|-
| Akkusativ || ''süßen Wein'' || ''warme Milch'' || ''frisches Gemüse'' || ''gute Bücher''
|}

{| class=&quot;standard&quot;
|+Змешанае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| Nominativ || ''ein großer Platz'' || ''eine große Stadt'' || ''ein großes Land''
|-
| Genitiv || ''eines großen Platzes'' || ''einer großen Stadt'' || ''eines großen Landes''
|-
| Dativ || ''einem großen Platz(e)'' || ''einer großen Stadt'' || ''einem großen Land(e)''
|-
| Akkusativ || ''einen großen Platz'' || ''eine große Stadt'' || ''ein großes Land''
|}

Нямецкія прыметнікі і [[Прыслоўе|прыслоўі]] могуць утвараць [[ступені параўнання]]. Усяго іх тры&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/adjektiv_sr.html |title=Степени сравнения прилагательных и наречий (Die Komparationsstufen der Adjektive) |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117224257/http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/adjektiv_sr.html |archive-date=17 студзеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:

# '''звычайная''' (Positiv) — звычайны прыметнік ці прыслоўе;
# '''вышэйшая''', ці '''параўнальная''' (Komparativ) — да прыметніка ці прыслоўя далучаецца суфікс ''-er'', каранёвыя галосныя ''a, o'' ці ''u'' могуць набываць {{нп3|умлаўт|умлаўт|ru|Умлаут}};
# '''найвышэйшая''' (Superlativ) утвараецца пры дапамозе суфікса ''-(e)st'' і, як правіла, прадстаўлена ў некалькіх формах:
* у нескланяльнай форме з часціцай '''am''' і нязменным '''-(e)sten''' у якасці акалічнасці ці часткі выказніка: ''am schönsten'';
* у скланяльнай форме з пэўным артыклем у якасці азначэння перад назоўнікам '''der/die/das -(e)ste''': ''der/die/das interessanteste, …'' і
* у асаблівай форме ад некаторых прыметнікаў і прыслоўяў на '''-(e)ns''': ''möglichst, schleunigst, …'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.all-de.com/service/de_einsteiger/403-stepeni-sravneniya-prilagatelnyh-i-narechiy.html |title=Немецкий язык: от А до Я: Степени сравнения прилагательных и наречий |access-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113638/http://www.all-de.com/service/de_einsteiger/403-stepeni-sravneniya-prilagatelnyh-i-narechiy.html |archive-date=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя прыметнікі і прыслоўі не ўтвараюць ступені па агульных правілах: ''hoch — höher — höchste'', ''gut — besser — beste'' і інш.

==== Займеннікі ====
{{main|Займеннік у нямецкай мове}}

{{нп3|Займеннік у нямецкай мове|Нямецкія займеннікі|ru|Местоимение в немецком языке}} могуць замяняць назоўнікі там, дзе гэта неабходна. Да іх адносяцца {{нп3|Асабовы займеннік|асабовыя|ru|Личные местоимения}} (''ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, Sie''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальныя|ru|Вопросительные местоимения}} (''wer?, was?''), няпэўныя (''man, etwas, jemand, alle, alles, viele, einige'') і адмоўныя займеннікі (''nichts, niemand''), а таксама безасабовы займеннік ''es'' і займенныя прыслоўі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/pronomen2.html|title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Местоимение (Pronomen)|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Усе астатнія займеннікі суправаджаюць назоўнікі. Пытальныя і асабовыя займеннікі скланяюцца па трох склонах&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/pronom_1.html|title=Личные местоимения в немецком языке — Personalpronomen|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120091725/http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/pronom_1.html|archive-date=20 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, бо формы роднага склону перайшлі ў разрад прыналежных.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне асабовых займеннікаў
|-
! Склон !! Пытальныя&lt;br /&gt; займеннікі !! 1 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 2 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 3 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 1 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! 2 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! 3 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! Ветлівая&lt;br /&gt; форма
|-
| Nominativ || ''wer? was?'' || ''ich'' || ''du'' || ''er, sie, es'' || ''wir'' || ''ihr'' || ''sie'' || ''Sie''
|-
| Dativ || ''wem?'' || ''mir'' || ''dir'' || ''ihm, ihr, ihm'' || ''uns'' || ''euch'' || ''ihnen'' || ''Ihnen''
|-
| Akkusativ || ''wen? was?'' || ''mich'' || ''dich'' || ''ihn, sie, es'' || ''uns'' || ''euch'' || ''sie'' || ''Sie''
|}

Прыналежныя займеннікі адказваюць на пытанне ''wessen?'' (чый?, чыя?, чыё?, чые?). Яны адпавядаюць асабовым займеннікам у родным склоне: ''mein, dein, sein, ihr, sein, unser, ihr, sie, Sie''. Кожны прыналежны займеннік дапасоўваецца ў родзе, ліку і склоне з назоўнікам, з якім ён звязаны. У адзіночным ліку ён скланяецца як няпэўны артыкль, а ў множным як пэўны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lingvotech.com/pritmestoim|title=Лингвотек. Притяжательные местоимения (Possesivpronomen)|access-date=2011-11-06|archive-date=3 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803082933/http://www.lingvotech.com/pritmestoim|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне прыналежных займеннікаў
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''mein'' || ''meine'' || ''mein'' || ''meine''
|-
| Genitiv || ''meines'' || ''meiner'' || ''meines'' || ''meiner''
|-
| Dativ || ''meinem'' || ''meiner'' || ''meinem'' || ''meinen''
|-
| Akkusativ || ''meinen'' || ''meine'' || ''mein'' || ''meine''
|}

Няпэўна-асабовы займеннік ''man'' ужываецца, калі асоба толькі маецца на ўвазе, ён не перакладаецца на беларускую мову. Уся канструкцыя перакладаецца як {{нп3|безасабовы сказ|безасабовы сказ|ru|Безличные предложения}}. Вельмі часта ён ужываецца з мадальнымі дзеясловамі (''man kann, man darf'' і т. д.)&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Михаленко А. О.|загаловак=Deutsche Sprache|частка=Морфология|месца=Красноярск|выдавецтва=СибГАУ, ИФиЯК СФУ|год=2010|старонкі=12-76|isbn=978-5-699-20204-1}}&lt;/ref&gt;. Безасабовы займеннік ''es'' ужываецца як дзейнік у спалучэнні з безасабовым дзеясловам (''Es regnet. Es ist Sonntag. Wie geht es Ihnen? Es ist etwas passiert?''). Займенныя прыслоўі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.langues.ru/mesnade.htm |title=ЦДО: Местоименные наречия в немецком языке |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/68rCcXgty?url=http://www.langues.ru/mesnade.htm |archive-date=2 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; служаць для абазначэння неадушаўлёных прадметаў. Яны бываюць указальнымі (утвараюцца з указальнага прыслоўя ''da'' і адпаведнага прыназоўніка: ''dabei, dafür, damit, darüber, dazu'' і інш.) і пытальнымі (пытальнае прыслоўе ''wo'' і прыназоўнік: ''wobei, wofür, womit, worüber, wozu''). Пытанні аб адушаўлёных прадметах утвараюцца іначай. Для іх выкарыстоўваецца спалучэнне прыназоўніка і пытальнага займенніка ''wer'' у адпаведным склоне (''Um wen geht es?'').

==== Лічэбнік ====
{{main|Лічэбнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Лічэбнік у нямецкай мове|Нямецкія лічэбнікі|ru|Числительное в немецком языке}} падзяляюць на {{нп3|Колькасныя лічэбнікі|колькасныя|ru|Имя числительное}} (''eins, zwei, drei, vier, fünf, sechs'' і т. д.) і {{нп3|Парадкавыя лічэбнікі|парадкавыя|ru|Порядковое числительное}} (''erste, zweite, dritte, vierte, fünfte, sechste''). Субстантывіраваныя лічэбнікі, якія выконваюць часта функцыю [[дзейнік|дзейніка]], у якасці лічэбнікаў не заўсёды ўлічваюць.

Першыя адказваюць на пытанне ''«колькі?»'' і могуць быць простымі (1—12, 100, 1000), складанымі (13—19; утвараюцца ад адзінак і ліку ''zehn'') і вытворнымі. Колькасныя лічэбнікі ад 20 да 99 ўтвараюцца спалучэннем у адно слова назвы лічэбніка першага парадку, злучніка ''und'' і лічэбніка другога парадку (напрыклад, 35 — ''fünfunddreißig'', літаральна «пяць-і-трыццаць»)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trilinguis.ru/linguistic/chisl/nemec-chislitelnie.aspx |title=Trilinguis: Языковой портал. Немецкие числительные |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ru.funnygerman.com/2009/03/zahlwort.html |title=FunnyGerman.com. Числительное (Zahlwort) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;. Утварэнне лічэбнікаў парадку соцень і тысяч адбываецца спалучэннем у адно слова колькасці тысяч, затым соцень, затым указання састаўной часткі лічэбніка, адпаведнага лічэбніку другога ці першага парадку. Лічэбнікі, пачынаючы з мільёна і больш, пішуцца асобна з указаннем іх колькасці ў пачатку састаўнога лічэбніка (напрыклад, 1 364 819 — ''eine Million dreihundertvierundsechzigtausendachthundertneunzehn'')&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch.passivhaus-info.org/index.php?go=Pages&amp;in=view&amp;id=9 |title=Числительные в немецком языке |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102193726/http://deutsch.passivhaus-info.org/index.php?go=Pages&amp;in=view&amp;id=9 |archive-date=2 лістапада 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Парадкавыя лічэбнікі адказваюць на пытанне ''«які? якая? якое?»'' і дзеляцца на наступныя групы:
* выключэнні: ''der/die/das erste (1.), dritte (3.), sieb(en)te (7.), achte (8.)'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.all-de.com/service/de_kinder/748-opornye-tablicy-i-shemy-poryadkovye-chislitelnye.html |title=Немецкий язык: от А до Я: Опорные таблицы и схемы: Порядковые числительные |access-date=2014-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116105732/http://www.all-de.com/service/de_kinder/748-opornye-tablicy-i-shemy-poryadkovye-chislitelnye.html |archive-date=16 студзеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;;
* астатнія лічэбнікі да 19 (да адпаведнага колькаснага лічэбніка дадаюцца [[суфікс]] ''-t-'' і [[канчатак]], напрыклад, ''der/die/das fünfte (5.)'') і
* ад 20 і далей (да адпаведнага колькаснага лічэбніка дадаюцца суфікс ''-st-'' і канчатак; ''der/die/das einundzwanzigste (21.)'').

Каб утварыць дроб, да колькаснага лічэбніка трэба дадаць суфікс ''-tel'' (1/4 — ''Viertel'', 3/5 — ''drei Fünftel''). {{нп3|Дзесятковы дроб|Дзесятковы дроб|ru|Десятичная дробь}} чытаецца з [[коска]]й (0,348 — ''Null Komma dreihundertachtundvierzig'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://subscribe.ru/archive/job.lang.deutlang/200907/19000947.html |title=Немецкий язык - это просто. Числительное (Zahlwort) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

==== Прыназоўнік ====

Нямецкія [[прыназоўнік]]і ўжываюцца перад назоўнікамі і {{нп3|Асабовы займеннік|асабовымі займеннікамі|ru|Личные местоимения}}, такім чынам вызначаючы іх {{нп3|Нямецкія склоны|склон|ru|Падеж в немецком языке}}. У сувязі з гэтым вылучаюць тры групы прыназоўнікаў, якія кіруюцца адпаведна [[Давальны склон|давальным]] (''mit, aus, nach, zu, bei, von, außer, seit, gegenüber, entgegen''), [[вінавальны склон|вінавальным]] (''für, gegen, durch, ohne, um, bis, entlang'') ці [[Родны склон|родным склонам]] (''während, trotz, wegen, (an)statt, unweit'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/preposition.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Предлог (Preposition) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

Двайному кіраванню падпарадкоўваюцца прыназоўнікі ''in, an, auf, vor, hinter, über, unter, neben, zwischen'', якія могуць выкарыстоўвацца з вінавальным і давальным склонамі. Пры гэтым прымаецца пад увагу, якое значэнне мае [[выказнік]] у сказе. напрыклад: ''Sie hängt ein Bild über die Couch'' (Akk.) — ''Das Bild hängt über der Couch'' (Dat.). У дадзеным выпадку важна, якое пытанне прымяняецца да прыназоўніка — ''wohin?'' ці ''wo?''&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;.

==== Дзеяслоў ====
{{main|Дзеяслоў у нямецкай мове}}

[[Файл:Zeitformen (Schritten).jpg|450px|right|Часавыя ступені нямецкай мовы.]]

{{нп3|Дзеяслоў у нямецкай мове|Нямецкі дзеяслоў|ru|Глагол в немецком языке}} мае пяць асноўных катэгорый&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Мышковая И. Б.|загаловак=Времена немецкого глагола|месца=СПб.|год=2007|старонак=96|isbn=978-5-91281-007-7}}&lt;/ref&gt;: [[Асоба (мовазнаўства)|асоба]] (1-я, 2-я, 3-я), [[Граматычны лік|лік]] (адзіночны і множны), [[Час дзеяслова|час]] (прошлы, цяперашні і будучы), {{нп3|Стан, катэгорыя дзеяслова|стан|ru|Залог (лингвистика)}} ([[Незалежны стан, катэгорыя дзеяслова|незалежны]] і {{нп3|Залежны стан, катэгорыя дзеяслова|залежны|ru|Залог (лингвистика)}}) і [[Лад дзеяслова|лад]] (абвесны, загадны і ўмоўны). Акрамя асабова-часавых форм у дзеяслова ёсць таксама неасабовыя формы: {{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Infinitiv I|ru|Инфинитив в немецком языке}}, {{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Infinitiv II|ru|Инфинитив в немецком языке}}&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;, {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік#Першы інфінітыў|Partizip I|ru|Причастие в немецком языке#Первое причастие}} і {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік#Другі дзеепрыметнік|Partizip II|ru|Причастие в немецком языке#Второе причастие}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.edwardo.info/glagol_11.php |title=Немецкое причастие (Partizip) |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016115355/http://www.edwardo.info/glagol_11.php |archive-date=16 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У залежнасці ад асаблівасцей формаўтварэння адрозніваюць слабыя, моцныя і няправільныя дзеясловы&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://grammade.ru/grammar/verb3grf.shtml |title=Audio-class.ru. Немецкие глаголы сильного спряжения |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120701230148/http://grammade.ru/grammar/verb3grf.shtml |archive-date=1 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У залежнасці ад кіравання адрозніваюць [[Пераходнасць (мовазнаўства)|пераходныя]], якія патрабуюць наяўнасці дапаўнення ў [[вінавальны склон|Akkusativ]], і непераходныя дзеясловы, якія дапаўненняў не патрабуюць. Дзеясловы могуць быць зваротнымі (абазначаюць дзеянне, накіраванае на дзеючую асобу), а таксама мадальнымі (дзеясловы ''dürfen, können, mögen, müssen, sollen, wollen'' і дзеяслоў ''lassen'', які часта да мадальных не адносяць)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/verb7.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка: Модальные глаголы |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

У нямецкай мове шэсць {{нп3|Катэгорыя часу ў нямецкай мове|часоў|ru|Время в немецком языке}}:
* '''[[Präsens]]''' — просты цяперашні час, які ўтвараецца ад інфінітыўнага кораня дзеяслова з дапамогай асабовага канчатка. Напрыклад: ''Ich '''schreibe''' einen Brief''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/praesens |title=Deutsch.lingo4u.de. Präsens (Gegenwart) |access-date=2011-11-06 |lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Präteritum, нямецкая мова|Präteritum]]''' — просты прошлы час, які складаецца з аднаго сэнсавага дзеяслова. Утвараецца ад асновы другой (прэтэрытнай) формы дзеяслова пры дапамозе асабовага канчатка. Напрыклад: ''Ich '''machte''' schon die Tür '''auf'''''. Асабовыя канчаткі ў дзеясловаў у гэтым часе блізкія да Präsens, за выключэннем першай і трэцяй асобы адзіночнага ліку&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/imperfekt |title=Deutsch.lingo4u.de. Imperfekt (Prateritum, Vergangenheit) |access-date=2011-11-06 |lang=de |archive-date=11 ліпеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711211256/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/imperfekt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Perfekt, нямецкая мова|Perfekt]]''' — складаны прошлы час. Складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Partizip II і {{нп3|Дапаможны дзеяслоў|дапаможнага дзеяслова|ru|Вспомогательный глагол}} ''haben'' ці ''sein'' у Präsens. Напрыклад: ''Ich '''habe''' die Geschichte '''erzählt'''; Ich '''bin''' zu schnell '''gefahren'''''. Дапаможныя дзеясловы спрагаюцца, а іх выбар залежыць ад {{нп3|Лексічная значэнне|лексічнага значэння|ru|Лексическое значение}} сэнсавага дзеяслова&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/perfekt|title=Deutsch.lingo4u.de. Perfekt (vollendete Gegenwart)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Plusquamperfekt, нямецкая мова|Plusquamperfekt]]''' — складаны прошлы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Partizip II і дапаможнага дзеяслова ''haben'' ці ''sein'' ў форме Präteritum. Напрыклад: ''Er '''hatte''' den Regenschirm nicht '''genommen'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/plusquamperfekt|title=Deutsch.lingo4u.de. Plusquamperfekt (Vorvergangenheit)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Futur I, нямецкая мова|Futur I]]''' — складаны будучы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і дапаможнага дзеяслова ''werden''. Напрыклад: ''Ich '''werde''' um jeden Preis '''kommen'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-1|title=Deutsch.lingo4u.de. Futur I (Zukunft)|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=3 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103193003/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Futur II]]''' — складаны будучы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv II і дапаможнага дзеяслова ''werden''. Напрыклад: ''Morgen um neun Uhr abend '''werde''' ich '''gekommen sein'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-2|title=Deutsch.lingo4u.de. Futur II (vollendete Zukunft)|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=9 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109155451/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Спражэнне дзеясловаў у незалежным стане абвеснага ладу
|-
! Präsens Aktiv !! Präteritum Aktiv !! Perfekt Aktiv !! Plusquamperfekt Aktiv !! Futur I Aktiv
|-
| ''ich mache'' || ''ich machte'' || ''ich habe gemacht'' || ''ich hatte gemacht'' || ''ich werde machen''
|-
| ''du machst'' || ''du machtest'' || ''du hast gemacht'' || ''du hattest gemacht'' || ''du wirst machen''
|-
| ''er (sie, es) macht'' || ''er (sie, es) machte'' || ''er (sie, es) hat gemacht'' || ''er (sie, es) hatte gemacht'' || ''er (sie, es) wird machen''
|-
| ''wir machen'' || ''wir machten'' || ''wir haben gemacht'' || ''wir hatten gemacht'' || ''wir werden machen''
|-
| ''ihr macht'' || ''ihr machtet'' || ''ihr habt gemacht'' || ''ihr hattet gemacht'' || ''ihr werdet machen''
|-
| ''sie (Sie) machen'' || ''sie (Sie) machten'' || ''sie (Sie) haben gemacht'' || ''sie (Sie) hatten gemacht'' || ''sie (Sie) werden machen''
|}

Стан залежыць ад характару [[дзейнік|дзейніка]]. Ён можа быць незалежным (Aktiv — дзеянне зыходзіць ад дзейніка) і залежным (Passiv — дзеянне накіравана на сябе). У пасіўнага стану ёсць усе тыя ж часавыя формы, што і ў актыўнага. Усе яны ўтвараюцца па адной схеме. Präsens Passiv утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präsens і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Präteritum Passiv — ''werden'' у Präteritum і Partizip II. Perfekt і Plusquamperfekt Passiv — ''werden'' у адпаведнай форме (асаблівая форма ''worden'') і Partizip II. Futur Passiv — ''werden'' у Futur і Partizip II&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot; /&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Спражэнне дзеясловаў у пасіўным стане абвеснага ладу
|-
! Präsens Passiv !! Präteritum Passiv !! Perfekt Passiv !! Plusquamperfekt Passiv !! Futur I Passiv
|-
| ''ich werde gefragt'' || ''ich wurde gefragt'' || ''ich bin gefragt worden'' || ''ich war gefragt worden'' || ''ich werde gefragt werden''
|-
| ''du wirst gefragt'' || ''du wurdest gefragt'' || ''du bist gefragt worden'' || ''du warst gefragt worden'' || ''du wirst gefragt werden''
|-
| ''er (sie, es) wird gefragt'' || ''er (sie, es) wurde gefragt'' || ''er (sie, es) ist gefragt worden'' || ''er (sie, es) war gefragt worden'' || ''er (sie, es) wird gefragt werden''
|-
| ''wir werden gefragt'' || ''wir wurden gefragt'' || ''wir sind gefragt worden'' || ''wir waren gefragt worden'' || ''wir werden gefragt werden''
|-
| ''ihr werdet gefragt'' || ''ihr wurdet gefragt'' || ''ihr seid gefragt worden'' || ''ihr wart gefragt worden'' || ''ihr werdet gefragt werden''
|-
| ''sie (Sie) werden gefragt'' || ''sie (Sie) wurden gefragt'' || ''sie (Sie) sind gefragt worden'' || ''sie (Sie) waren gefragt worden'' || ''sie (Sie) werden gefragt werden''
|}

Статыў (пасіў стану, або кароткі пасіў) перадае ўжо не працэс дзеяння, а яго вынік. Ён утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''sein'' у адпаведнай форме і другога дзеепрыметніка пераходнага сэнсавага дзеяслова.

{{нп3|Сувязны лад|Сувязны лад|ru|Сослагательное наклонение}} (Konjunktiv — выражае жаданне ці магчымасць) мае тыя ж часавыя формы, што і [[абвесны лад|абвесны]] (Indikativ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/verben/konjunktiv|title=Deutsch.lingo4u.de. Konjunktiv|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=5 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805235619/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/verben/konjunktiv|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Präsens Konjunktiv утвараецца пры дапамозе інфінітыўнай асновы, суфікса '' -e '' і асабовага канчатка, але каранёвая галосная пры гэтым застаецца нязменнай. У 1-й і 3-й асобе адзіночнага ліку суфікс і асабовы канчатак зліваюцца, што не дапускае падваення зычнай. Формы Präteritum Konjunktiv слабых дзеясловаў супадаюць з формамі прэтэрыта абвеснага ладу. Формы прэтэрыта кан’юнктыва моцных дзеясловаў утвараюцца з асновы дзеяслова ў прэтэрыце абвеснага ладу з дапамогай суфікса ''-e'' і асабовых канчаткаў прэтэрыта. Каранёвыя галосныя ''a, o, u'' атрымліваюць {{нп3|умлаут|умлаут|ru|Умлаут}}. Існуе таксама цэлы рад дзеясловаў, Präteritum Konjunktiv якіх не падпарадкоўваецца агульным правілам: гэта няправільныя дзеясловы ''sein (wäre), tun (täte), gehen (ginge), stehen (stände)''; няправільныя дзеясловы ''haben (hätte), werden (würde), bringen (brächte)''; прэтэрыта-прэзэнсныя дзеясловы (акрамя '' sollen '' і ''wollen''): ''dürfte, könnte, möchte, müsste, wüsste''. Perfekt Konjunktiv утвараецца пры дапамозе дапаможных дзеясловаў ''haben'' ці ''sein'', якія стаяць у Präsens Konjunktiv, і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Plusquamperfekt Konjunktiv утвараецца з дапамогай тых жа дапаможных дзеясловаў у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Futurum I і Futurum II Konjunktiv утвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II адпаведна. Акрамя гэтых форм ёсць яшчэ дзве, аналагаў якім няма ў [[беларуская мова|беларускай мове]]. Гэта Konditionalis I і Konditionalis II. Яны ўтвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präteritum Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II.

[[Загадны лад]] (Imperativ) мае чатыры формы: 2-ая асоба адзіночнага ліку (''arbeite, nimm''), 1-ая асоба множнага ліку (''arbeiten wir / wollen wir arbeiten, nehmen wir / wollen wir nehmen''), 2-ая асоба множнага ліку (''arbeitet, nehmt'') і ветлівая форма (''arbeiten Sie, nehmen Sie''). Таксама загадны лад можна ўтварыць інфінітывам ('' Nicht aus dem Fenster lehnen! '') або другім дзеепрыметнікам ('' Hiergeblieben! ''). Пабуджальнасць у нямецкім могуць выражаць некаторыя граматычныя канструкцыі (напрыклад, haben / sein + zu + Infinitiv, мадальны дзеяслоў + Infinitiv).

{{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Інфінітыў|ru|Инфинитив в немецком языке}} (Infinitiv) і {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік|дзеепрыметнік|ru|Причастие в немецком языке}} (Partizip) удзельнічаюць ва ўтварэнні розных граматычных канструкцый і часавых форм.

Інфінітыў утварае інфінітыўныя групы і канструкцыі з прыназоўнікам ''zu'' (інфінітыўныя групы тыпу ''um zu, ohne zu, (an) statt zu''; канструкцыя ''haben/sein + zu + Infinitiv'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eustudy.ru/infinitiv_mit_zu.php|title=Конструкция «zu + инфинитив»|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt; і без яго (з мадальнымі дзеясловамі, дзеясловамі руху і іншымі дзеясловамі-выключэннямі). Інфінітыў выконвае розныя сінтаксічныя ролі: [[дзейнік]] (''Es ist eine Vergnügen, zu reiten''), [[выказнік]] (''Vielleicht haben Sie die Absicht, auch unsere Vororte mit ihren schönen Palästen und Parks zu besuchen''), [[Дапаўненне (сінтаксіс)|дапаўненне]] (''Marion war von Herzen froh (darüber), in diesem schrecklichen halbzerstörten Haus nicht allein zu sein'') і [[акалічнасць, лінгвістыка|акалічнасць]] (''Er fährt nach Moskau, um seine Eltern zu besuchen'').

Нямецкі дзеепрыметнік бывае двух відаў: Partizip I (аснова дзеяслова ў Präsens і суфікс ''-(e)nd'') і Partizip II (аснова дзеяслова, прыстаўка ''ge-'' і суфікс ''-(e)t'' (для слабых дзеясловаў) ці ''-en'' (для моцных дзеясловаў))&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.modernlib.ru/books/mishkovaya_irina/vremena_nemeckogo_glagola/read_5/|title=Времена немецкого глагола. Глава 8. Немецкое причастие|author=Мышковая И. Б.|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Першы дзеепрыметнік часта выступае ў ролі азначэння да назоўніка (''Das zu lesende Buch'') і акалічнасці (''Aus dem Kino zurückgehend, besprachen die Leute den Film''). Другі дзеепрыметнік ужываецца пры ўтварэнні складаных часавых форм Perfekt і Plusquamperfekt (''Mein Freund hat das Institut absolviert'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.de-online.ru/index/prichastija_nastojashhego_i_proshedshego_vremeni_partizip_1_partizip_2/0-84|title=Deutsch-Online. Причастия настоящего и прошедшего времени (Partizip 1, Partizip 2)|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;, ва ўсіх часавых формах пасіўнага стану (''Der Text wird/wurde nacherzählt, nachdem er zweimal vorgelesen worden ist/worden war'') і як азначэнне да назоўніка ў дзеепрыметных групах (''Die von mir gekaufte Zeitung liegt auf dem Tisch'').

=== Сінтаксіс ===
{{main|Сінтаксіс нямецкай мовы}}

Сінтаксіс нямецкай мовы развіваўся на працягу ўсяе {{нп3|Гісторыя нямецкай мовы|гісторыі існавання мовы|ru|История немецкого языка}}, аднак канчатковае нармаванне адбывалася толькі ў XIX—XX стагоддзях. Пунктуацыя нямецкай мовы [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўя]] і [[Новы час|новага часу]] выключала вялікую колькасць [[Знакі прыпынку|знакаў прыпынку]], таму сказы былі простымі, аднак са з’яўленнем [[Коска|коскі]] ў {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкім перыядзе|ru|Ранненововерхненемецкий язык}} адбыўся вялікі рывок у развіцці нямецкага сказа, што вызначыла яго сённяшнюю структуру&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Otto Behaghel.|загаловак=Deutsche Syntax|месца=Winter, Heidelberg|год=1928}}&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Сказ, лінгвістыка|Нямецкія сказы|ru|Предложение (лингвистика)}} бываюць {{нп3|Просты сказ|простымі|ru|Предложение (лингвистика)}} і {{нп3|Складаны сказ|складанымі|ru|Сложное предложение}}. Просты сказ звычайна складаецца з двух слоў — [[дзейнік|дзейніка]] і [[выказнік|выказніка]] (неразвіты сказ), аднак можа ўключаць і даданыя члены сказа (развіты сказ). Складаныя сказы складаюцца з двух або некалькіх простых сказаў. Адпаведна, яны бываюць {{нп3|Складаназлучаны сказ|складаназлучанымі|ru|Сложносочинённое предложение}} (бяззлучнікавыя і злучнікавыя), якія складаюцца з двух незалежных сказаў, і {{нп3|Складаназалежныя сказы|складаназалежныя|ru|Сложноподчинённое предложение}}, якія складаюцца з галоўнага і аднаго ці некалькіх {{нп3|даданы сказ|даданых сказаў|ru|Придаточное предложение}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=P. Eisenberg.|загаловак=Das Wort (Bd. 1), Der Satz (Bd. 2) — Grundri? der deutschen Grammatik|месца=Stuttgart|год=2004}}&lt;/ref&gt;.

Сувязь у складаназлучаным сказе ажыццяўляецца пры дапамозе злучальных злучнікаў ''und, aber, oder, denn, deshalb, darum, doch, dann, so, also'', а таксама пры дапамозе парных злучнікаў ''bald… bald, nicht nur… sondern auch, sowohl… als auch, entweder… oder''. Даданы сказ у складзе складаназалежнага ўводзіцца пры дапамозе падпарадкавальных злучнікаў (''dass, wenn, als, weil''), адносных займеннікаў (''der, die, das, die''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальных займеннікаў|ru|Вопросительные местоимения}} (''wer, was, welcher''), прыслоўяў (''wo, wann''), пытальных займенных прыслоўяў (''woran, wovon, woruber'') і інш. Іх выбар залежыць ад віду даданага сказа. Гэтыя сказы бываюць: дапаўняльнымі, азначальнымі, акалічнаснымі (месца, часу, спосабу дзеяння, параўнання, ступені, выніку, прычыны, мэты, умовы і ўступкі) і далучальнымі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Снегирёва Н. С.|загаловак=Синтаксис немецкого языка|выдавецтва=ОмГУ|год=2004|старонак=149}}&lt;/ref&gt;.

Парадак слоў у нямецкім сказе напрамую залежыць ад яго характару. У простым [[Апавяданне|апавядальным]] сказе адрозніваюць прамы і адваротны парадак слоў. У першым выпадку маецца на ўвазе, што ўсе члены сказа займаюць толькі свае выразна ўстаноўленыя пазіцыі: спачатку дзейнік, затым выказнік і даданыя члены сказа&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.partner-inform.de/news.php?ids=1752_all_285_|title=О системных различиях в грамматическом строе немецкого языка|author=Локштанова Л.|publisher=Partner|access-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514191442/http://www.partner-inform.de/news.php?ids=1752_all_285_|archive-date=14 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''Der Lehrer kommt bald''. Пры адваротным парадку слоў адбываецца інверсія: ''Bald kommt der Lehrer''. Пры састаўным або складаным выказніку зменная частка становіцца на сваё месца, а нязменная ідзе ў канец: ''Ich stimme zu''.

У пытальным сказе без пытальнага слова выказнік становіцца на першае месца ў сказе: ''Hat er das gemacht?''. У пытальным сказе з пытальным словам (''wer?, was?, wann?, wo?, wohin?, woher?, wie?, warum?, wozu?'' і інш.) на першым месцы стаіць само пытальнае слова, а выказнік ідзе за ім: ''Was hat er gemacht?''&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы. § 3. Порядок слов в вопросительном предложении|месца=Мн. |год=2002 |старонкі=268-269 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;.

У адмоўных сказах часцей за ўсё сустракаецца адмоўная часціца ''nicht'', якая звычайна выкарыстоўваецца перад адмаўляемым словам: ''Nicht alle verstehen das''. Аднак калі адмаўляецца выказнік, то часціца ставіцца ў канец сказа перад нязменнай часткай: ''Das weiß ich nicht''. Калі адмаўляецца назоўнік, то перад ім ставіцца адмоўны займеннік ''kein'', які замяшчае няпэўны артыкль і ўзгадняецца з назоўнікам у родзе, ліку і склоне: ''Ich habe keine Zeit''. Двайнога адмаўлення ў нямецкай мове няма, г.зн. канструкцыі ''«нічога / ніколі не …»'' перадаюцца толькі адным адмаўленнем (у дадзеным выпадку словамі ''nichts'' ці ''niemand'')&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы. § 5. Порядок слов в предложениях с отрицанием|месца=Мн. |год=2002 |старонкі=270-273 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Словаўтварэнне ===
{{main|Словаўтварэнне нямецкай мовы}}

[[Словаўтварэнне]] нямецкай мовы атрымала вельмі добрае развіццё. Багацце элементаў слоў, як уласна нямецкіх, так і {{нп3|Запазычанне|запазычаных|ru|Заимствование}}, дазваляе «збіраць» самыя розныя словы. У [[1999]] годзе парламент нямецкай [[Землі Германіі|зямлі]] [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія|Мекленбург — Пярэдняя Памеранія]] разгледзеў праект закона пад назвай ''«Rinderkennzeichnungs- und Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz»'' («Закон аб перадачы абавязкаў кантролю маркіроўкі ялавічыны»). Гэтае слова афіцыйна з’яўляецца [[Самае доўгае слова нямецкай мовы|самым доўгім у нямецкай мове]] (63 літары, 7 частак). У [[Інтэрнэт|Сеціве]] прыводзяцца спасылкі на слова з 79 літар — ''{{нп3|Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft|«Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft»|de}}'' («Таварыства служачых малодшага звяна органа па наглядзе за будаўніцтвам пры галоўным упраўленні электрычнага абслугоўвання дунайскага параходства»)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gutefrage.net/frage/wie-ist-das-laengste-deutsche-wort-ohne-gedankenstriche|title=Wie ist das längste deutsche Wort (ohne Gedankenstriche)?|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Апошняе па новых правілах прыбаўляе яшчэ адну літару (''…schi'''fff'''ahrt…''). Падобных складаных слоў у нямецкай мове вельмі шмат&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pub.ids-mannheim.de/laufend/sprachreport/pdf/sr10-2a.pdf |title=Das längste deutsche Wort? Ein fiktives Gespräch mit wahrem Hintergrund|author=Rainer Perkuhn. |access-date=2011-11-06 |lang=de}}&lt;/ref&gt;.

Месца нямецкага словаўтварэння ў сістэме мовы да гэтага часу да канца не вызначана. Звычайна яно разглядаецца ў рамках [[Лексікалогія|лексікалогіі]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Schmidt W.|загаловак=Deutsche Sprachkunde. 7. Aufl|месца=Berlin|год=1972}}&lt;/ref&gt; ці [[Граматыка|граматыкі]], аднак, будучы звязаным і з граматыкай, і з лексікай, словаўтварэнне валодае ўласнымі, толькі яму ўласцівымі рысамі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Jung W.|загаловак=Grammatik der deutschen Gegenwartssprache|месца=Leipzig|год=1996}}&lt;/ref&gt;. Словаўтварэнне можа разглядацца як з [[Дыяхранія|дыяхроннага]], так і з [[Сінхранія|сінхроннага]] погляду. Гэта важна для разумення гістарычнага развіцця словаўтваральнай формы, выразнага размежавання словаўтваральных працэсаў і сучаснай структуры слова. З сінхраніяй і дыяхраніяй перакрыжоўваюцца працэсуальны і статыстычны аспекты (словаўтварэнне ў руху і статыцы).

Мінімальная адзінка слова называецца [[марфема]]й. У сваю чаргу марфемы могуць быць граматычнымі і лексічнымі. Словаўтваральны аналіз слова можа быць марфемным (дзяленне на самыя дробныя значныя адзінкі: ''be-auf-trag-en'') і па «непасрэдна-складніках» ('' Erfrischung → erfrischen + -ung → er- + frisch ''). Нямецкае словаўтварэнне вылучае простыя, [[Вытворнае слова|вытворныя]] і [[Складанае слова|складаныя словы]]. {{нп3|Словаўтваральныя мадэлі нямецкай мовы|Словаўтваральныя мадэлі|ru|Словообразование в немецком языке}} ўяўляюць сабой класіфікацыю гэтых слоў і ўключаюць восем узроўняў: мадэль каранёвых слоў, мадэль бязафікснага словаўтварэння, прэфіксальная, суфіксальная мадэлі, мадэль прэфіксальна-суфіксальнага словаўтварэння, мадэль асноў з паўпрэфіксамі і паўсуфіксамі і азначальнае словаскладанне&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др.|загаловак=Словарь словообразовательных элементов немецкого языка|месца=М.|год=1979|старонак=536}}&lt;/ref&gt;. Гл. таксама: [[Афіксы ў нямецкай мове]].

{| class=&quot;standard&quot;
|-
! Мадэль !! Апісанне
|-
| Мадэль каранёвых слоў || [[Корань (лінгвістыка)|Каранёвыя словы]] не раскладаюцца на марфемы і нематываваныя. Нямецкія каранёвыя словы, як правіла, маюць адзін—два склады (''Tisch, klug, Abend''), але ёсць і трохскладовыя (''Ameise''); запазычаныя каранёвыя словы могуць уключаць больш чым два склады. На перыферыі каранёвых слоў знаходзяцца гукапераймальныя словы (''paff, piep, miau'') і [[Абрэвіятура|абрэвіятуры]].
|-
| Мадэль бязафікснага (імпліцытнага) словаўтварэння || Узаемапераход [[Часціны мовы|часцін мовы]], функцыянаванне адной і той жа асновы ў якасці розных часцін мовы (''grünen vi, grün a, Grün n''). Словаўтваральны афікс адсутнічае, як словаўтваральны сродак разглядаецца наяўнасць унутранай [[Канчатак|флексіі]] (''binden — Band, krank — kränken'').
|-
| Прэфіксальная мадэль || Сувязная словаўтваральная марфема папярэднічае ўтваральнай аснове (''entlaufen, missgelaunt, Unruhe''). Прэфікс надае слову пэўную катэгарыяльную прыкмету (напрыклад, прэфікс ''be-'' надае дзеясловам ''besetzen, besticken'' значэнне забеспячэння).
|-
| Суфіксальная мадэль || Сувязная словаўтваральная марфема знаходзіцца пасля ўтваральнай асновы (''Schönheit, nächtlich''). Суфікс падводзіць адпаведную лексічную адзінку пад больш шырокую семантычную катэгорыю. Напрыклад, суфікс назоўнікаў жаночага роду ''-ung'' мае значэнне дзеяння працэсу, асобных дзеянняў, актаў (''Abdankung, Beaufsichtigung''); з’яў (''Lösung''); тэхнічных прылад (''Abdichtung''); неадушаўлёных прадметаў, часам зборнасці (''Besegelung, Kleidung'').
|-
| Мадэль прэфіксальна-суфіксальнага словаўтварэння || Лексічныя адзінкі, утваральныя асновы якіх адначасова спалучаюцца як з прэфіксам, так і з суфіксам (''Gefrage, befrackt'').
|-
| Мадэль асноў з паўпрэфіксамі || Многія паўпрэфіксы семантычна адпавядаюць прыназоўнікам (''ab-, an-, mit-, vor-, zu-''). Большасць паўпрэфіксаў аддзяляльныя, але ёсць і выключэнні (''über-, um-''); паўпрэфіксы могуць групавацца ў семантычныя катэгорыі (узмацненне — ''hoch-, allzu-, blitz-''; негатыўнасць — ''teufels-, sau-'').
|-
| Мадэль асноў з паўсуфіксамі || Адрозніваюцца ад суфіксаў абмежаванасцю выражаных імі семантычных катэгорый (наяўнасць, багацце — ''-voll, -reich''; напрамак — ''-weg, -seits''; здольнасць, каштоўнасць — ''-fertig, -fächig'').
|-
| Словаскладанне || Бывае азначальным і неазначальным. Пад першым разумеецца спалучэнне дзвюх асноў (''Freiheitsliebe, Braunkohle''), другі тып уключае «імператыўныя імёны» (''Vergißmeinnicht''), злучальныя складанні (''Freundfeind'') і некаторыя іншыя віды злучэнняў. Да складання адносяцца таксама злучэнні частотных кампанентаў.
|}

=== Лексіка ===
{{main|Лексіка нямецкай мовы}}

Да спрадвечных слоў нямецкай мовы адносяцца {{нп3|лексема, лінгвістыка|лексемы|ru|Лексема (лингвистика)}}, якія ў тым ці іншым выглядзе сустракаліся яшчэ ў [[Прагерманская мова|прагерманскай мове]], з розных дыялектаў якой узніклі сучасныя [[германскія мовы]], у тым ліку і літаратурная нямецкая&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Wiese H.|загаловак=Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt|месца=Berlin  |выдавецтва=Logos Verlag|год=2010|isbn=978-3-8325-1601-7}}&lt;/ref&gt;. Большая частка гэтых слоў была атрымана ў спадчыну прагерманскай мовай, у сваю чаргу, з [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. Да іх адносяцца, напрыклад: займеннікі ''ich'' (прагерм. ''*ek''), ''du'' (''*þū''), ''mein'' (''*mīnaz'') і т. д.; лічэбнікі ''ein'' (прагерм. ''*ainaz''), ''zwei'' (''*twai''), ''hundert'' (''*hundaradą'') і т. д.; назоўнікі ''Vieh'' (прагерм. ''*fehu''), ''Haus'' (''*hūsą''), ''Feuer'' (''*fōr'') і інш.; такія дзеясловы як ''gehen'' (прагерм. ''*gāną''), ''stehen'' (''*stāną''), ''sehen'' (''*sehwaną'') і інш.&lt;ref&gt;Гл. адп. артыкулы ў {{кніга |аўтар=Kluge F.|загаловак=Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache |адказны=bearbeitet von Elmar Seebold |выданне= 24., durchgesehene und erweiterte Auflage|месца= Berlin, New York|выдавецтва= Walter de Gruyter|год=2001 |isbn=978-3-11-017473-1}}, {{кніга |загаловак={{нп3|Нямецкі слоўнік братоў Грым|Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm|ru|Немецкий словарь братьев Гримм}}. 16 Bände in 32 Teilbänden|спасылка=http://woerterbuchnetz.de/DWB/|месца=Leipzig|год=1854-1961}}, {{cite web |url=http://www.dwds.de/ |title=Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache|publisher= Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften|access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

[[Запазычанні|Запазычаныя]] словы пранікалі ў нямецкую мову, як правіла, з іншых [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]], што тлумачыцца гістарычнымі культурнымі, палітычнымі і эканамічнымі сувязямі Германіі з суседнімі тэрыторыямі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Wo kommen die deutschen Fremdwörter her?|выданне= Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2001|нумар=5 |старонкі=7-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Schildt J.|загаловак=Abriss der Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin|год=1976|старонкі=29}}&lt;/ref&gt;. Разам з індаеўрапейскімі запазычаннямі ў нямецкай прысутнічае культурная лексіка з неіндаеўрапейскіх моў&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Körner H.|загаловак=Zur Entwicklung des deutschen (Lehn-)Wortschatzes|выданне=Glottometrics |год=2004 |нумар=7|старонкі=25-49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.examen-europaeum.com/EEE/EEE2003/08FremdundLehnwoerter.htm |title=Fremdwörter und Lehnwörter |access-date=2011-11-08 |lang=de |archive-url=https://www.webcitation.org/68rDFHejd?url=http://www.examen-europaeum.com/EEE/EEE2003/08FremdundLehnwoerter.htm |archive-date=2 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Запазычаныя словы могуць часткова захоўваць свае першапачатковыя вымаўленне і [[Арфаграфія|арфаграфію]]. Прыкладамі запазычанняў з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] з’яўляюцца: ''Koch'' ({{lang-la|coquus}}), ''Wein'' (''vīnum''), ''Straße'' (''strāta''), ''Prozess'' (''processus''), ''schreiben'' (''scrībere'') і інш.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latein.ch/sprache/etymologien/|title=Latein im Deutschen|access-date=2011-11-08|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831220845/http://www.latein.ch/sprache/etymologien/|archive-date=31 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Са [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай]] былі запазычаныя словы, звязаныя з навукай, рэлігіяй, міфалогіяй і грамадска-палітычным ладам: ''Meter'' ([[Старажытнагрэчаская мова|ст.-грэч.]] μέτρον), ''Elektron'' (ήλεκτρον), ''Mathematik'' (μαθηματική), ''Historie'' (ἱστορία), ''Theologie'' (θεολογία), ''Liturgie'' (λειτουργία), ''Mythos'' (μῦθος), ''Thron'' (θρόνος), ''Demokratie'' (δημοκρατία) і інш. Словы лацінскага і грэчаскага паходжання, а таксама часткі вытворных слоў узнікалі ў нямецкай на працягу ўсяе яе наступнай гісторыі цераз іншыя мовы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Wolff F.|загаловак=Latein und Griechisch im deutschen Wortschatz|месца=Wiesbaden|выдавецтва=VMA-Verlag|год=1999|isbn=3-928127-63-2}}&lt;/ref&gt;.

З [[Італьянская мова|італьянскай мовы]] прыйшлі эканамічныя тэрміны і словы, звязаныя з мастацтвам: ''Bank'' ({{lang-it|banca}}), ''Bankrott'' (''banca rotta''), ''Bilanz'' (''bilancia''), ''Risiko'' (''risico'', ''risco''), ''Kapital'' (''capitale''), ''Arie'' (''aria''), ''Oper'' (''opera''), ''Sinfonie'' (''sinfonia'')&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Italianismen im Deutschen |выданне=Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2006 |нумар=13 |старонкі= 77-86}}&lt;/ref&gt;. З [[Французская мова|французскай]] паходзяць словы, звязаныя з модай і бытам: ''Figur'' ({{lang-fr|figure}}), ''Garderobe'' (''garde-robe''), ''Toilette'' (''toilette''), ''Friseur'' (''friser'')&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Ein Beitrag zur Fremdwortdiskussion |выданне=Die deutsche Sprache in der Gegenwart. Festschrift für Dieter Cherubim zum 60. Geburtstag |год=2001 |старонкі= 263-270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Telling R.|загаловак=Französisch im deutschen Wortschatz. Lehn- und Fremdwörter aus acht Jahrhunderten|месца=Berlin|выдавецтва=Volk und Wissen Volkseigener Verlag |год=1987 |isbn=3-06-521804-6 }}&lt;/ref&gt;. З англійскай мовы ў нямецкую была запазычана вялікая колькасць слоў ({{нп3|англіцызм|англіцызмаў|ru|Англицизмы}} і {{нп3|амерыканізм|амерыканізмаў|ru|Американизмы}}), звязаных з тэхналогіямі, СМІ, а таксама маладзёжнай культурай: ''E-Mail'' ({{lang-en|e-mail}}), ''Show'' (''show''), ''Keyboard'' (''keyboard''), ''Ticket'' (''ticket''), ''T-Shirt'' (''T-shirt''), ''Party'' (''party''), ''Date'' (date), ''Baby'' (''baby''), ''Story'' (''story'')&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Carstensen B., Busse U.|загаловак= Anglizismen-Wörterbuch: der Einfluss des Englischen auf den deutschen Wortschatz nach 1945|месца=Berlin, New York |выдавецтва=de Gruyter |год=2001 |том= 1|старонкі=25-47 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак= Anglizismen – quantitativ|выданне=Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2003 |нумар=8 |старонкі=7-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Burmasova S.|загаловак=Empirische Untersuchung der Anglizismen im Deutschen am Material der Zeitung DIE WELT (Jahrgänge 1994 und 2004)|спасылка=http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf|месца=Bamberg|выдавецтва=University of Bamberg Press|год=2010|isbn=978-3-923507-71-9|archive-date=31 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025924/http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Eisenberg P.|загаловак=Anglizismen im Deutschen |выданне=Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung, Union der deutschen Akademien der Wissenschaften: Reichtum und Armut der deutschen Sprache. Erster Bericht zur Lage der deutschen Sprache |год=2013 |старонкі=57-119}}&lt;/ref&gt;.

Вялікі {{нп3|Арабізмы ў нямецкай мове|ўплыў|ru|Арабские заимствования в немецком языке}} аказала [[арабская мова]], з якой былі ўзятыя словы: ''Matratze'' ([[Арабская мова|араб]]. مطرح), ''Elixir'' (الإكسير), ''Arsenal'' (دار الصناعة), ''Ziffer'' (صفر) і іншыя&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Osman N.|загаловак=Kleines Lexikon deutscher Wörter arabischer Herkunft|месца=München|год=1992|isbn=3-406-34048-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Unger A.|загаловак=Von Algebra bis Zucker. Arabische Wörter im Deutschen |месца=Stuttgart |выдавецтва=Reclam|год=2007|isbn=978-3-15-010609-9}}&lt;/ref&gt;. У нямецкай таксама прысутнічаюць шматлікія гебраізмы — запазычанні з [[іўрыт]]а і [[ідыш]]а: ''betucht'' ({{lang-he|בָּטַח}}), ''koscher'' (ככּשר‎), ''dufte'' (טוֹב‎), ''mauscheln'' (מֹשֶׁה‎ ці מָשָׁל‎), ''zocken'' (צחוק‎), ''Chuzpe'' (חֻצְפָּה‎‎), ''Schlamassel'' ({{lang-yi|שלימזל‎}})&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Hebraismen im Deutschen|выданне=Glottometrics|год=2014|нумар=27|старонкі=10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stern H.|загаловак=Wörterbuch zum jiddischen Lehnwortschatz in den deutschen Dialekten|месца=Tübingen |выдавецтва=Niemeyer |год=2000 |isbn=3-484-39102-2}}&lt;/ref&gt;.

Асобную катэгорыю складаюць словы, якія складаюць нацыянальную культурную лексіку. Напрыклад, з [[Кітайская мова|кітайскай]] словы ''Feng Shui'' ({{lang-zh|風水}}), ''Mahjong'' (麻將), ''Kungfu'' (功夫), ''Ketchup'' (茄汁), ''Tee'' (茶)&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Sinismen im Deutschen und Englischen|выданне=Glottometrics|год=2008 |нумар=17 |старонкі=87–93}}&lt;/ref&gt;. З [[Японская мова|японскай]]: ''Kamikaze'' ({{lang-ja|神風}}), ''Ninja'' (忍者), ''Aikido'' (合気道), ''Origami'' (折り紙), ''Karaoke'' (カラオケ), ''Tsunami'' (津波)&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Zur Entwicklung der Entlehnungen aus dem Japanischen ins Deutsche|выданне=Glottometrics|год=2009|нумар=19 |старонкі=80-84}}&lt;/ref&gt;. З [[руская мова|рускай]]&lt;ref&gt;Частка гэтых слоў супадае з беларускімі.&lt;/ref&gt;: ''Sputnik'' (''спадарожнік''), ''Sowjet'' (''савет''), ''Pogrom'' (''пагром''), ''Datsche'' (''дача''), ''Kosaken'' (''казак'') і іншыя&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Slawische Entlehnungen im Deutschen |выданне= Rusistika - Slavistika - Lingvistika. Festschrift für Werner Lehfeldt|год=2003 |старонкі= 464-473}}&lt;/ref&gt;.

У розны час нямецкая мова запазычала таксама з суседніх [[Германскія мовы|германскіх]], [[Славянскія мовы|славянскіх]], [[раманскія мовы|раманскіх моў]], а таксама (пры дапамозе) [[Цюркскія мовы|цюркскіх]], [[фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскіх]], {{нп3|Індыйскія мовы|індыйскіх|ru|Список языков Индии}}, [[Іранскія мовы|іранскіх]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Iranismen im Deutschen|выданне=Glottometrics|год=2013|нумар=26|старонкі=1-8}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Палінезійскія мовы|палінезійскіх|ru|Полинезийские языки}}, {{нп3|Мовы Афрыкі|афрыканскіх|ru|Языки Африки}} і іншых моў&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Eisenberg P.|загаловак=Das Fremdwort im Deutschen|месца= Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter |год=2011|isbn=978-3-11-023564-7}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Германскія мовы]]
* [[Гісторыя нямецкай мовы]]
* [[Распаўсюджанне нямецкай мовы ў свеце]]
* [[Нацыянальныя варыянты нямецкай мовы]]
* [[Дыялекты нямецкай мовы]]
* [[Нямецкі алфавіт]]
* [[Граматыка нямецкай мовы]]
* [[Фанетыка нямецкай мовы]]
* Шматмоўны корпус [[Tatoeba]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Б. А. Абрамов, Н. Н. Семенюк. [http://tapemark.narod.ru/les/329a.html Немецкий язык] // {{крыніцы/ЛЭС-90}} С. 329—330.
* {{кніга|аўтар=Бах А.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Либроком|год=2011|старонак=346|isbn=978-5-397-01659-9|ref=Бах А. История немецкого языка, 2011}}
* {{кніга|аўтар=Берков В. П.|загаловак=Современные германские языки|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2001|старонак=336|isbn=5-17-010576-2|ref=Берков В. П. Современные германские языки, 2001}}
* {{кніга|аўтар=Домашнев А. И.|загаловак=Труды по германскому языкознанию и социолингвистике|месца=СПб.|выдавецтва=Наука|год=2005|старонак=1113|ref=Домашнев А. И. Труды по германскому языкознанию и социолингвистике, 2005}}
* {{кніга|аўтар=Жирмунский В. М.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Издательство литературы на иностранных языках|год=1948|старонак=300|ref=Жирмунский В. М. История немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Жирмунский В. М.|загаловак=Общее и германское языкознание|месца=Л.|выдавецтва=Наука|год=1976|старонак=698|ref=Жирмунский В. М. Общее и германское языкознание, 1976}}
* {{кніга|аўтар=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др.|загаловак=Словарь словообразовательных элементов немецкого языка |месца=М.|год=1979|старонак=536|ref=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др. Словарь словообразовательных элементов немецкого языка, 1979}}
* {{кніга|аўтар=Левковская К. А.|загаловак=Немецкий язык. Фонетика, грамматика, лексика|адказны=К. А. Левковская|выданне=2-е изд.|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2004|старонак=368|isbn=5-7695-1996-7|ref=Левковская К. А. Немецкий язык. Фонетика, граматика, лексика, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Маккензен Л.|загаловак=Немецкий язык. Универсальный справочник|месца=М.|выдавецтва=Аквариум|год=1998|старонак=592|isbn=5-85684-101-8|ref=Маккензен Л. Немецкий язык. Универсальный справочник, 1998}}
* {{кніга|аўтар=Москальская О. И.|загаловак=История немецкого языка. Deutsche Sprachgeschichte|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2006|старонак=288|isbn=5769530235|ref=Москальская О. И. История немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Мышковая И. Б.|загаловак=Времена немецкого глагола|месца=СПб. |год=2007|старонак=96|isbn=978-5-91281-007-7|ref=Мышковая И. Б. Времена немецкого глагола, 2007}}
* {{кніга|аўтар=Погадаев В. А.|загаловак=Немецкий язык. Краткий справочник|месца=М.|год=2003|старонак=318|isbn=5-8123-0155-7|ref=Погадаев В. А. Немецкий язык. Краткий справочник, 2003}}
* {{кніга|аўтар=Ольшанский И. Г., Гусева А. Е.|загаловак=Лексикология: Современный немецкий язык|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2005|старонак=416|isbn=5-7695-1812-X|ref=Ольшанский И. Г., Гусева А. Е. Лексикология: Современный немецкий язык, 2005}}
* {{кніга|аўтар=Снегирёва Н. С.|загаловак=Синтаксис немецкого языка. Syntax der deutschen Sprache: Theorie, Übungen und Textbeispiele|месца=Омск|выдавецтва=ОмГУ|год=2004|старонак=149|isbn=5-7779-0312-6|ref=Снегирёва Н. С. Синтаксис немецкого языка, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=Диалектология немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Выс. школа|год=1983|старонак=192|ref=Филичева Н. И. Диалектология немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2003|старонак=204|isbn=5769509325|ref=Филичева Н. И. История немецкого языка, 2003}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=Немецкий литературный язык|месца=М.|выдавецтва=Выс. школа|год=1992|старонак=176|isbn=5-06-001718-4|ref=Филичева Н. И. Немецкий литературный язык, 1992}}
* {{кніга|аўтар=Ammon U.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietät|месца=Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995|isbn=3-11-014753-X|ref=Ammon, U. Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1995}}
* {{кніга|аўтар=Ammon U., Bickel H., Ebner J. u. a.|загаловак={{нп3|Variantenwörterbuch des Deutschen||ru|Словарь вариантов немецкого языка}}. Die Standardsprache in Österreich, der Schweiz und Deutschland sowie in Liechtenstein, Luxemburg, Ostbelgien und Südtirol|месца=Berlin|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=2004|isbn=3-11-016574-0|ref=Ammon U., Bickel H., Ebner J. u. a. Variantenwörterbuch des Deutschen, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Besch W.|загаловак=Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung|месца=Berlin|выдавецтва=de Gruyter|год=1982|isbn=3-11-005977-0|ref=Besch W. Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung, 1982}}
* {{кніга|аўтар=Helbig G., Buscha J.|загаловак=Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht|месца=Berlin|выдавецтва=Langenscheidt|год=2007|старонак=736|isbn=978-3-468-49493-2|ref=Helbig G., Buscha J. Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht, 2007}}
* {{кніга|аўтар=Krech E.-M., Stock E., Hirschfeld U.|загаловак=Deutsches Aussprachewörterbuch|месца=Berlin|год=2009|isbn=978-3-11-018202-6|ref=Krech E.-M., Stock E., Hirschfeld U. Deutsches Aussprachewörterbuch, 2009}}
* {{кніга|аўтар=Niebaum H., Macha J.|загаловак=Einführung in die Dialektologie des Deutschen|месца=Tübingen |год=2006|isbn=3-484-26037-8|ref=Niebaum H., Macha J. Einführung in die Dialektologie des Deutschen}}
* {{кніга|аўтар=Pahlow H.|загаловак=Deutsche Grammatik — einfach, kompakt und übersichtlich|месца=Leipzig|выдавецтва=Engelsdorfer Verlag|год=2010|старонак=135|isbn=978-3-86268-012-2|ref=Pahlow H. Deutsche Grammatik, 2010}}
* {{кніга|аўтар=Polenz P. von.|загаловак=Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin, New York|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1987|isbn=3-11-007998-4|ref=Polenz P. Geschichte der deutschen Sprache, 1987}}
* {{кніга|аўтар=Regh F.-J.|загаловак=Grammatik &amp; Zeichensetzung — leicht erklärt|месца=Mechernich|выдавецтва=Lern-WOLF Verlag|год=2009|ref=Regh F.-J. Grammatik &amp; Zeichensetzung — leicht erklärt, 2009}}
* {{кніга|аўтар=Schildt J.|загаловак=Abriss der Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin|выдавецтва=Akademie-Verlag|год=1976}}
* {{кніга|аўтар=Siebs Th.|загаловак=Deutsche Aussprache — Reine und gemäßigte Hochlautung mit Aussprachewörterbuch |месца=Berlin|год=2007|isbn=978-3-11-018203-3|ref=Siebs Th. Deutsche Aussprache — Reine und gemäßigte Hochlautung mit Aussprachewörterbuch, 2007}}
* {{кніга|загаловак=Regeln und Wörterverzeichnis. Überarbeitete Fassung des amtlichen Regelwerks 2004|месца=München, Mannheim|выдавецтва={{нп3|Rat für deutsche Rechtschreibung||ru|Совет по немецкому правописанию}}|год=2006|ref=Regeln und Wörterverzeichnis. Überarbeitete Fassung des amtlichen Regelwerks 2004}}
* Belarussisch-Deutsches Wörterbuch: больш за 70 тысяч слоў і выразаў / Пад рэдакцыяй Мікалая Кур’янкі, Лявона Баршчэўскага і Томаса Вайлера. — Мінск: Зміцер Колас, 2010. — 608 с. — ISBN 978-985-6783-98-5

== Спасылкі ==
{{Interwiki|de||на нямецкай мове|}}
* [http://www.ethnologue.com/subgroups/german-0 Нямецкія мовы] // Этналог {{Ref-en}}
* {{Cite web|url=http://www.goethe.de/ins/ru/lp/ruindex.htm|title=Немецкий культурный центр им. Гёте|access-date=2011-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516001326/http://www.goethe.de/ins/ru/lp/ruindex.htm|archive-date=16 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.canoo.net/|title=Canoonet: Deutsche Wörterbücher und Grammatik|access-date=2012-10-04|lang=de}}
* {{Cite web|url=http://www.duden.de/rechtschreibregeln|title=Duden. Rechtschreibregeln|access-date=2011-07-26|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513053621/http://www.duden.de/rechtschreibregeln|archive-date=13 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.nord-inform.de/modules.php?name=News&amp;file=print&amp;sid=606|title=На каком языке говорят немцы?|work=Partner-Nord № 52, 22.06.2007|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/617raqFVe?url=http://www.nord-inform.de/modules.php?name=News|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.de-online.ru/|title=Deutsch-online: Грамматика немецкого языка|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831160322/http://www.de-online.ru/|archive-date=31 жніўня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://deutschdoma.ru/course/grammatika|title=DeutschDoma: Грамматика немецкого языка|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/67Xba3ftH?url=http://deutschdoma.ru/course/grammatika|archive-date=9 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.deutsch-uni.com.ru/gram/grammatik.php|title=Грамматика немецкого языка - Deutsche Grammatik|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/617rcA9aw?url=http://www.deutsch-uni.com.ru/gram/grammatik.php|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}
* {{Cite web|url=http://grammade.ru/|title=Grammatik im Deutschunterricht|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913025617/http://www.grammade.ru/|archive-date=13 верасня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://ru.funnygerman.com/|title=Интересный немецкий язык|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502112203/http://ru.funnygerman.com/|archive-date=2 мая 2012|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://studygerman.ru/|title=Studygerman.ru — Портал изучения немецкого языка|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507095856/http://www.studygerman.ru/|archive-date=7 мая 2012|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://deutsch.info/|title=deutsch.info — Бесплатная многоязычная онлайн-платформа, которая сочетает изучение немецкого языка с практическими советами о жизни и работе в Германии и Австрии|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113161251/http://deutsch.info/en/|archive-date=13 студзеня 2014|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}

{{Нямецкая мова}}
{{Сучасныя германскія мовы}}
{{Мовы Еўрапейскага Саюза}}
{{Немцы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Выдатны артыкул|Мовазнаўства}}

[[Катэгорыя:Нямецкая мова| ]]
[[Катэгорыя:Германскія мовы]]
[[Катэгорыя:Мовы Германіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Аўстрыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Люксембурга]]
[[Катэгорыя:Мовы Швейцарыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Мовы Венгрыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Даніі]]
[[Катэгорыя:Мовы Італіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Намібіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Парагвая]]
[[Катэгорыя:Мовы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Мовы Румыніі]]
[[Катэгорыя:Мовы Славакіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Францыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>p522rpcx02b9p9bke7mukawifvdez0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123274</id>
      <parentid>5123273</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сістэма галосных і зычных гукаў */ афармленне</comment>
      <origin>5123274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225834" sha1="6ipi1053f0s20t3avfde67die0ysz11" xml:space="preserve">{{Мова
|імя = Нямецкая мова
|саманазва = Deutsch, deutsche Sprache
|краіны = [[Германія]], [[Аўстрыя]], [[Швейцарыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Бельгія]], [[Італія]], [[Люксембург]], [[Расія]] і яшчэ 36 краін
|афіцыйная мова = 
{{Сцяг Германіі}} [[Германія]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]]&lt;br /&gt;
{{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]:
* [[Файл:Flag of the German Community in Belgium.svg|border|22px]] [[Нямецкамоўная супольнасць Бельгіі|Нямецкамоўная супольнасць]]
'''Рэгіянальная ці лакальная афіцыйная мова:'''&lt;br /&gt;
{{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]]:&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg|title= Cooficialização da língua alemã em Antônio Carlos: Projeto legislativo 132/2010|publisher= Instituto de Investigação e Desenvolvimento em Política Linguística|access-date= 2014-11-13|lang= pt|archive-url= https://web.archive.org/web/20120402095443/http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg|archive-date= 2 красавіка 2012|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.vemprapomerode.com.br/cultura/patrimonio/pagina/lingua-alema|title= Língua alemã|publisher= Secretaria de Turismo, Cultura e Esporte de Pomerode|access-date= 2014-11-13|lang= pt|archive-url= https://web.archive.org/web/20160727082105/http://www.vemprapomerode.com.br/cultura/patrimonio/pagina/lingua-alema|archive-date= 27 ліпеня 2016|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Bandeira Santa Catarina.svg|border|22px]] [[Санта-Катарына]] ([[Антоніу-Карлус, Санта-Катарына|Антоніу-Карлус]], [[Памеродзі]])
{{Сцяг Ватыкана}} [[Ватыкан]]:
* [[Файл:BANDERA GUARDIA VATICA PANCHO.svg|border|22px]] [[Папская швейцарская гвардыя|Швейцарская гвардыя]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Haubel M.|загаловак= Die päpstliche Schweizergarde|выданне=Österreichische Militärische Zeitschrift |год=2007 |нумар=3 |старонкі=311-316}}&lt;/ref&gt;
{{Сцяг Даніі}} [[Данія]] ([[Паўднёвая Данія]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nordschleswig.dk/sprache |title= Sprache – Identität und Schlüssel|publisher=Nordschleswig.de |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Сцяг Італіі}} [[Італія]]:
* [[Файл:Flag of South Tyrol.png|border|22px]] [[Бальцана (правінцыя)|Паўднёвы Ціроль]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Bauer R.|загаловак=Deutsch als Amtssprache in Südtirol |мова=de |выданне= Terminologie et tradtition. Office des publications officielles des communautés europeénnes|год=1994 |старонкі= 63–84}}&lt;/ref&gt;
{{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.az.com.na/fileadmin/pdf/2007/deutsch_in_namibia_2007_07_18.pdf|title=Deutsch in Namibia|date=18.07.2007|publisher=Allgemeine Zeitung|access-date=2014-11-13|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624233949/http://www.az.com.na/fileadmin/pdf/2007/deutsch_in_namibia_2007_07_18.pdf|archive-date=24 чэрвеня 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deutschinnamibia.org/index.php?module=Pages&amp;func=display&amp;pageid=1|title=Wir stellen uns vor: Initiative Deutsch in Namibia (DiN)|publisher=DiN|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208161724/http://www.deutschinnamibia.org/index.php?module=Pages&amp;func=display&amp;pageid=1|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;  
{{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bpb.de/internationales/amerika/lateinamerika/44846/deutsche-kolonie|title=Die deutsche Kolonie in den Subtropen Paraguays|date=09.01.2008|publisher= Bundeszentrale für politische Bildung|access-date=2014-11-13|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 
{{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ostpreussen-info.de/land/minderheit.htm|title=Zur Lage der deutschen Minderheit in Polen seit 1989|author= Danowski R.|publisher=Ostpreussen-info.de|access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:POL województwo opolskie flag.svg|22px|border|Апольскае ваяводства]] [[Апольскае ваяводства]] (27 [[гміна|гмін]])
* [[Файл:POL województwo śląskie flag.svg|22px|border|Сілезскае ваяводства]] [[Сілезскае ваяводства]] (1 гміна)
{{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]:
* [[Файл:Banskobystricky vlajka.svg|22px|border|Банскабістрыцкі край]] [[Банскабістрыцкі край]] ([[Крагуле]])
{{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]:&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Erbe M.|загаловак=Das Elsass. Historische Landschaft im Wandel der Zeiten|месца=Stuttgart|выдавецтва=Kohlhammer|год=2002|старонкі=198|isbn=3-17-015771-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Hartweg F.|загаловак=Die Sprachen im Elsass: Kalter Krieg oder versöhntes Miteinander?|спасылка=http://www.hss.de/downloads/argumente_materialien_35.pdf|мова=de|выданне=Argumente und Materialien
zum Zeitgeschehen: Frankophonie – nationale und internationale Dimensionen|год=2002|нумар=35|старонкі=63-75|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516130401/http://www.hss.de/downloads/argumente_materialien_35.pdf|archive-date=16 мая 2012}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцягафікацыя|Эльзас}}
* {{Сцягафікацыя|Латарынгія}} ([[Мозель (дэпартамент)|Мозель]])
'''Арганізацыі:'''
* {{Сцяг Еўропы}} [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]&lt;ref name=&quot;Europa.eu&quot;&gt;{{cite web |url= http://europa.eu/about-eu/facts-figures/administration/index_de.htm|title= EU-Verwaltung - Bedienstete, Sprachen und Standorte|publisher=Europa.eu |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;
|колькасць носьбітаў = Родная мова: ад 90 да 105 млн. чал.&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Marten T., Sauer F. J.|загаловак=Länderkunde Deutschland, Österreich und Schweiz (mit Liechtenstein) im Querschnitt |месца= Berlin |выдавецтва=Inform-Verlag |год=2005 |старонкі=7 |isbn=3-9805843-1-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sprachkreis Deutsch&quot;&gt;{{cite web |url=http://sprachkreis-deutsch.ch/2012/05/14/die-meistgesprochenen-sprachen-der-welt/ |title=Die meistgesprochenen Sprachen der Welt |date=14.05.2012 |publisher=Sprachkreis Deutsch |access-date=2014-11-13 |lang=de |archive-date=15 сакавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315144820/http://sprachkreis-deutsch.ch/2012/05/14/die-meistgesprochenen-sprachen-der-welt/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Другая мова: не больш за 80 млн. чал.&lt;ref name=&quot;Sprachkreis Deutsch&quot;/&gt;
|рэйтынг = 10
|катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]]
|класіфікацыя = 
[[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям’я]]
: [[Германскія мовы|Германская галіна]]
:: [[Заходнегерманскія мовы|Заходнегерманская група]]
|пісьменнасць = [[Лацінскі алфавіт|лацініца]] ([[нямецкі алфавіт]])
|ГОСТ 7.75-97 = нем 481
|ISO1 = de
|ISO2 = ger (B); deu (T)
|ISO3 = deu
}}
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|right]]

'''Няме́цкая мова''' (ням. {{audio|de-Deutsch.ogg|''Deutsch''}}, вымаўляецца: {{IPA|[dɔɪ̯ʧ]}}; ''deutsche Sprache'', вымаўляецца: {{IPA|[ˈdɔɪ̯ʧə ˈʃpʀaːχə]}}) — [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейская мова]], адносіцца да [[Германскія мовы|германскіх моў]] ([[Заходнегерманскія мовы|заходняя група]]).

Афіцыйная мова [[Германія|Германіі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Ліхтэнштэйн]]а, адна з афіцыйных моў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Люксембург]]а, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]].

== Гісторыя нямецкай мовы ==
Мова, ад якой пайшлі ўсе германскія дыялекты, называецца [[Прагерманская мова|прагерманскай]]. Гэта адно з адгалінаванняў [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. Яе прарадзіма — тэрыторыі паўднёвай Скандынавіі, Даніі і паўночнай Германіі, дзе пачалі гаварыць на прагерманскай мове каля 500—600 года да н. э&lt;ref&gt;[https://erosheve.ru/blog/izuchenie-nemeckogo/istoriya-nemetskogo-yazyka/ История немецкого языка: кратко от зарождения и до наших дней]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У [[Сярэдневякоўе|сярэднія вякі]] адбываецца фарміраванне [[Фанетыка|фанетыкі]] і [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], лексічнага строю і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] [[Сярэдневерхненямецкая мова|сярэдневерхненямецкай]], а за ёю — {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкай мовы|ru|Ранненововерхненемецкий язык}}.

Сучасную нямецкую мову, гісторыя якой пачынаецца прыкладна з другой паловы XVII стагоддзя, іначай называюць {{нп3|Новаверхненямецкая мова|новаверхненямецкай мовай|ru|Нововерхненемецкий язык}}. Вялікую ролю ў яе станаўленні адыгралі пераклад [[Біблія Лютэра|Бібліі]] [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]], творчасць [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Іагана Вольфганга фон Гётэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Ёган Крыстаф Готшэд|Іагана Крыстафа Готшэда]], мовазнаўчыя працы {{нп3|Іаган Крыстаф Адэлунг|Іагана Крыстафа Адэлунга|ru|Аделунг, Иоганн Кристоф}}, [[Браты Грым|братоў Грым]] і [[Конрад Дудэн|Конрада Дудэна]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Немецкий язык // Языкознание. {{нп3|Большой энциклопедический словарь|Большой энциклопедический словарь|ru|Большой энциклопедический словарь}}|адказны=Гл. ред. {{нп3|Вікторыя Мікалаеўна Ярцава|В. Н. Ярцева|ru|Ярцева, Виктория Николаевна}}|выданне=2-е изд.|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1998|старонкі=329|isbn=5-85270-307-9}}&lt;/ref&gt;.

Сучасная {{нп3|літаратурная нямецкая мова|літаратурная нямецкая мова|ru|Литературный немецкий язык}} ўзнікла на аснове [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкіх дыялектаў]]. У адрозненне ад яе асобныя {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|нямецкія дыялекты|ru|Диалекты немецкого языка}} (напрыклад, [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкія]] ці {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскія|ru|Алеманнский диалект}}), якія не поўнасцю ўдзельнічалі ў верхненямецкім зрушэнні ці ўдзельнічалі ў іншых фанетычных пераходах, захоўваюць сваю своеасаблівасць.

У Аўстрыі і Швейцарыі склаліся ўласныя {{нп3|варыянты нямецкай мовы|варыянты нямецкай мовы|ru|Разновидности немецкого языка}}, сфарміраваныя на ўласнай дыялектнай аснове са сваімі спецыфічнымі рысамі фанетычнага і граматычнага ладу&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;.

Зыходзячы з асаблівасцей [[гісторыя|гістарычнага]] развіцця нямецкай мовы, выдзяляюць чатыры асноўныя перыяды (ступені) яе існавання (без уліку [[Прагерманская мова|прагерманскай мовы]])&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;. Кожная ступень характарызуецца прыблізнымі часавымі рамкамі і пэўнымі асаблівасцямі фарміравання [[Фанетыка|фанетычнай]], [[граматыка|граматычнай]] і [[Лексіка|лексічнай]] структур, што дазваляе прасачыць галоўныя прычыны тых змен, якія адбываліся ў мове на працягу больш чым тысячы гадоў і ў тым ці іншым выглядзе прасочваюцца і па сёння&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.linguist.de/Deutsch/gds1.htm|title=Allgemeiner Längsschnitt vom Indogermanischen zum Neuhochdeutschen|author=Wohlgemuth J.|publisher=Linguist.de|access-date=2012-10-05|lang=de}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=15-18}}. Выдзяляюць наступныя ступені&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/NEMETSKI_YAZIK.html?page=0,0|title=Немецкий язык|publisher=[[Кругасвет|Энциклопедия Кругосвет]]|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://titus.uni-frankfurt.de/didact/idg/idgstkl.htm|title=Indogermanische Sprachen und ihre Bezeugungstiefe|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=32-33}}.

{| class=&quot;standard&quot;
|-
! Перыяд !! Гады !! Характарыстыка
|-
| '''[[Старажытнаверхненямецкая мова]]''' (''Althochdeutsch'') || [[750]]—[[1050]] || У выніку [[Другое (верхненямецкае) перемяшчэнне зычных|другога перамяшчэння зычных]] фарміруецца ўласная фанетычная сістэма; у марфалогіі назоўнікаў прасочваецца фарміраванне [[Граматычная катэгорыя|катэгорыі]] [[Граматычны лік|ліку]] пры дапамозе [[умлаўт]]а карнявога галоснага, адбываецца скарачэнне канчаткаў, утвараюцца складаныя [[час у нямецкай мове|дзеяслоўныя часы]] [[Perfekt]] і [[Plusquamperfekt]]. Літаратура гэтага перыяду прадстаўлена ў асноўным помнікамі [[Царква, супольнасць|царкоўна-рэлігійнага]] характару&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Stefan Sonderegger.|загаловак=Althochdeutsche Sprache und Literatur: eine Einführung in das älteste Deutsch. Darstellung und Grammatik|месца=Berlin|год=1987|isbn=3-11-004559-1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Сярэдневерхненямецкая мова]]''' (''Mittelhochdeutsch'') || [[1050]]—[[1350]] || Працягваецца фарміраванне фанетычнага строю; афармляюцца сучасныя граматычныя катэгорыі [[Часціны мовы ў нямецкай мове|іменных часцін мовы]], [[Інфінітыў у нямецкай мове|інфінітыў дзеяслова]] набывае сучасны выгляд, актыўна запазычваюцца новыя словы з [[Французская мова|французскай мовы]]. У сярэдневерхненямецкі перыяд адбываецца росквіт нямецкай [[Куртуазная літаратура|рыцарскай паэзіі]]&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Ранненоваверхненямецкая мова]]''' (''Frühneuhochdeutsch'') || [[1350]]—[[1650]] || Працягваецца фарміраванне граматычных катэгорый назоўніка, у фанетыцы адбываюцца змены ў сістэме [[манафтонг]]аў і [[дыфтонг]]аў, ускладняецца [[Сінтаксіс нямецкай мовы|сінтаксічная]] структура сказаў, паяўляюцца новыя словаўтваральныя элементы, адбываюцца першыя спробы ўнармавання граматыкі, запазычваюцца словы з французскай і [[Італьянская мова|італьянскай моў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.germsem.uni-kiel.de/ndnl/materialien/Vorlesung%20Prof.%20Elmentaler%20Deutsche%20Sprachgeschichte%20Stand%20Sommer%2010/deutsche%20sprachgeschichte%207%20fruehneuhochdeutsch%20sommer%2010.pdf|title=Geschichte der Deutschen Sprache: Frühneuhochdeutsch|publisher=[[Універсітэт імя Хрысціяна Альбрэхта|Christian-Albrechts-Universität zu Kiel]]|access-date=2012-10-04|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319062910/http://www.germsem.uni-kiel.de/ndnl/materialien/Vorlesung%20Prof.%20Elmentaler%20Deutsche%20Sprachgeschichte%20Stand%20Sommer%2010/deutsche%20sprachgeschichte%207%20fruehneuhochdeutsch%20sommer%2010.pdf|archive-date=19 сакавіка 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Дзякуючы дзейнасці [[Марцін Лютэр|Лютэра]] пачынае фарміравацца пісьмовая норма{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=28}}.
|-
| '''[[Новаверхненямецкая мова]]''' (''Neuhochdeutsch'') || [[1650]] — нашы дні || Нямецкая мова набывае сучасны выгляд, асноўныя змены закранаюць лексічную структуру (XIX—XX стст.), запазычанні пераважна [[Англійская мова|англійскія]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lars-thielemann.de/heidi/hausarbeiten/Anglizismen2.htm |title=Anglizismen im Deutschen |author=Thielemann L. |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;. Адбываецца замацаванне граматычных норм, афармляецца правапіс&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;.
|}

=== Мовы старажытных германцаў ===
{{main|Прагерманская мова}}
[[Файл:AlthochdeutscheSprachräume962 Box.jpg|thumb|400px|Заходнегерманскі моўны рэгіён ва [[Усходне-Франкскае каралеўства|Усходне-франкскім каралеўстве]] ([[962]] год).]]
[[Германцы|Германскія плямёны]], якія паявіліся ў VI—V стст. да н. э. у паўночнай частцы нізіны паміж [[Эльба]]й і [[Одэр]]ам, у [[Ютландыя|Ютландыі]] і на поўдні [[Скандынавія|Скандынавіі]], паходзілі ад [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскіх народаў]], якія перакачавалі ў [[Еўропа|Еўропу]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Meier-Brügger M., {{нп3|Ханс Краэ|Krahe H.|ru|Краэ, Ханс}}|загаловак=Indogermanische Sprachwissenschaft|месца=Berlin|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=2002|старонак|isbn=3-11-017243-7}}&lt;/ref&gt;. [[Прагерманская мова|Іх мова]], якая адасобілася ад іншых [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]] у выніку {{нп3|Германскае перамяшчэнне зычных|першага перамяшчэння зычных|ru|Закон Гримма}}, стала асноваю моў германцаў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Zimmer S.|частка=Usipeten/Usipeter und Tenkterer: Sprachliches|загаловак=Reallexikon der germanischen Altertumskunde|том=31|месца=Berlin|выдавецтва=de Gruyter|год=2006|старонкі=572–573|isbn=3-11-018386-2}}&lt;/ref&gt;. На працягу некалькіх стагоддзяў на мовы германцаў аказвалі ўплыў мовы суседзяў (у асноўным — [[Кельты|кельтаў]], а пазней і [[Рымская імперыя|рымлян]]){{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=9-13}}.

У многім развіццё мовы ў самым пачатку нашай эры звязана з міграцыямі носьбітаў племянных моў, а таксама з працэсамі паглынання невялікіх плямён большымі. Так утварыліся племянныя аб’яднанні [[Франкі|франкаў]], [[Саксы|саксаў]], {{нп3|цюрынгі|цюрынгаў|ru|Тюринги}}, [[Алеманы|алеманаў]] і [[бавары|бавараў]], мовы якіх сталі асновай сучасных [[Старажытнафранкская мова|франкскіх]], {{нп3|Ніжнесаксонскія дыялекты|ніжнесаксонскіх|ru|Нижнесаксонские диалекты}}, {{нп3|Цюрынгскія дыялекты|цюрынгскіх|ru|Тюрингско-верхнесаксонские диалекты}}, {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскіх|ru|Алеманнский диалект}} і [[Баварскі дыялект|баварскіх дыялектаў]]. У V—IX стст. усе гэтыя плямёны былі аб’яднаны пад уладай [[Меравінгі|Меравінгаў]] (паходы [[Хлодвіг I|Хлодвіга]]), а пазней і [[Каралінгі|Каралінгаў]] (заваяванні [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]])&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Лебек С.|частка=Франки|загаловак=Происхождение франков. V-XI века|месца=М.|выдавецтва=Скарабей|год=1993|том=1|isbn=5-86507-001-0}}&lt;/ref&gt;. Створаная Карлам [[Франкская дзяржава|імперыя]], якая ахоплівала землі сучасных [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]] і [[Германія|Германіі]], у [[843]] годзе была [[Вердэнскі дагавор|падзелена]] яго сынамі на тры часткі, што садзейнічала аддзяленню кантынентальных германскіх народаў на ўсходнім баку [[Рэйн]]а ад раманскіх народаў [[Галія|Галіі]] і [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскага паўвострава]]{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=21-22}}.

=== Старажытнаверхненямецкая мова ===
{{main|Старажытнаверхненямецкая мова}}

У VIII ст. у выніку {{нп3|Другое перамяшчэнне зычных|другога перамяшчэння зычных|ru|другога перамяшчэння зычных}} пачынаецца выдзяленне [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкай мовы]]. Прагерманскія зычныя /p/, /t/ і /k/ (і часткова /b/, /d/ і /g/) перайшлі ў верхненямецкія /pf/, /ts/ і /kx/ у пачатковай пазіцыі і ў /f/, /s/ і /x/ — у канцавой&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Cercignani F.|загаловак=The Consonants of German: Synchrony and Diachrony|месца=Milano|выдавецтва=Cisalpino|год=1979|старонкі=26-48}}&lt;/ref&gt;. Гэтая фанетычная з’ява, якая пачала праяўляцца яшчэ ў VI ст., ахапіла паўднёванямецкія землі баварцаў і алеманаў, якія гаварылі на [[Старажытнаверхненямецкая мова|старажытнаверхненямецкай]]. У германскіх землях, размешчаных на поўнач ад {{нп3|Лінія maken/machen|лініі maken/machen|ru|Линия Бенрата}}, франкі і саксы гаварылі на {{нп3|Старажытнаніжненямецкая мова|старажытнаніжненямецкай|ru|Древнесаксонский язык}}. У землях паміж гэтымі мовамі другое перамяшчэнне прайшло нераўнамерна (напрыклад, у {{нп3|Рыпуарскія дыялекты|рыпуарскім|ru|Рипуарские диалекты}} і {{нп3|Мозельска-франкскія дыялекты|мозельска-франкскім дыялектах|ru|Мозельско-франкские диалекты}}){{sfn|Niebaum H., Macha J. Einführung in die Dialektologie des Deutschen|2006|S=222}}.

Яшчэ да падзення Рыма ў выніку рымска-германскіх зносін у мову германцаў пранікла вялікая колькасць лацінскіх слоў, якія адлюстроўвалі рэаліі жыцця рымлян, не знаёмыя германцам&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Moser H.|загаловак=Annalen der deutschen Sprache von den Anfangen bis zur Gegenwart|месца=Stuttgart|год=1961|старонкі=16}}&lt;/ref&gt;. Хрысціянізацыя германцаў у раннім сярэдневякоўі спрыяла распаўсюджанню [[Лацінскі алфавіт|лацінскага пісьма]] ў германскіх землях. Слоўнік германцаў у гэты час істотна ўзбагачаецца за кошт лацінскіх запазычанняў, звязаных, як правіла, з [[Хрысціянства|хрысціянскім культам]]. Сама [[лацінская мова]] яшчэ доўга заставалася моваю [[Навука|навукі]] і [[адукацыя|адукацыі]] ў нямецкіх землях&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Besch W.|загаловак=Sprachgeschichte: Ein Handbuch zur Geschichte der deutschen Sprache|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1998|isbn=3-11-011257-4}}&lt;/ref&gt;.

=== Нямецкая мова ў сярэднія вякі і новы час ===
{{main|Сярэдневерхненямецкая мова|Ранненоваверхненямецкая мова}}
[[Усходне-Франкскае каралеўства]] было неаднародным, многаплемянным, аднак усведамленне яго жыхарамі свайго этнічнага і часткова моўнага адзінства прыйшло ўжо ў канцы X — пачатку XI ст., г.зн. к пачатку сярэдневерхненямецкага перыяду. Слова {{нп3|Deutsch, этымалогія слова|''Deutsch''|ru|Deutsch (этимология слова)}} утворана ад прыметніка ''diutisc'' ({{lang-goh|diot}}, {{lang-got|þiuda}}) і азначала «той, хто гаворыць на мове народа» (у адрозненне ад тых, хто гаворыць на латыні). Лацінскае ''theodisce'' (''theodisca lingua'') з’явілася ў лацінскіх крыніцах у канцы VIII ст. і апісвала народы, якія не гавораць на латыні, у тым ліку — германскія&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Wolfgang Haubrichs, {{нп3|Хервіг Вольфрам|Herwig Wolfram|ru|Вольфрам, Хервиг}}.|частка=Theodiscus|загаловак=Reallexikon der Germanischen Altertumskunde|месца=Berlin, New York|год=2005|isbn=3-11-018385-4}}&lt;/ref&gt;. У другой палавіне IX ст. у {{нп3|Отфрыд фон Вейсенбург|Отфрыда|ru|Отфрид фон Вейсенбург}} сустракаецца ''thiufrenkiska zunga'', як абазначэнне агульнафранкскай мовы, а ў пачатку XI ст. ''diu diutisca zunge'' сустракаецца ў {{нп3|Ноткер Нямецкі|Ноткера|ru|Ноткер Немецкий}} як абазначэнне мовы германскіх народаў. Упершыню ў якасці абазначэння народа ''diutisc'' сустракаецца толькі ў канцы XI стагоддзя{{sfn|Жирмунский В. М. История немецкого языка|1948|с=38}}.

У адрозненне ад сваіх [[Раманскія народы|раманскіх]] і [[Славяне|славянскіх]] суседзяў, у нямецкім моўным арэале на працягу ўсяго [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўя]] існавалі тэрытарыяльна раздробленыя палітычныя структуры, што прывяло да ўтварэння і развіцця вялікай колькасці розных {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|дыялектаў|ru|Диалекты немецкого языка}}. Рэгіянальныя асаблівасці ўжывання [[Сярэдневерхненямецкая мова|сярэдневерхненямецкай мовы]] абцяжарвалі працэс стварэння культурнай цэласнасці і стымулявалі паэтаў пачатку XIII ст. пазбягаць дыялектных форм з мэтай пашырыць круг патэнцыяльных чытачоў, што разглядаецца як першая спроба стварэння агульнанямецкай мовы. Але гэта стала магчыма толькі пры распаўсюджанні граматнасці сярод шырокіх слаёў насельніцтва ў перыяды [[Позняе Сярэдневякоўе|позняга сярэдневякоўя]] і пазней — [[Адраджэнне|Адраджэння]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Thordis Hennings.|загаловак=Einführung in das Mittelhochdeutsche|месца=Berlin|год=2003|isbn=3-11-017818-4}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Martin Luther (Lucas Cranach) 1526.jpg|200px|thumb|right|[[Марцін Лютэр]] (партрет работы [[Лукас Кранах Старэйшы|Лукаса Кранаха Старэйшага]], [[1526]]).]]

У XIII—XIV стст. фарміраванне нямецкай мовы прыводзіць да таго, што лацінская мова паступова страчвае свае пазіцыі мовы афіцыйна-дзелавой сферы (канчаткова гэта адбываецца толькі ў XVI—XVII стст.). Паступова змешаныя ўсходне-нямецкія гаворкі, якія паўсталі ў выніку каланізацыі славянскіх зямель на ўсход ад ракі [[Эльба|Эльбы]], атрымліваюць вядучую ролю і, узбагаціўшыся за кошт узаемадзеяння з паўднёванямецкай літаратурнай традыцыяй, ствараюць аснову нямецкай нацыянальнай літаратурнай мовы.

У адрозненне ад большасці еўрапейскіх моў, [[літаратурная мова|літаратурная форма]] якіх заснавана на дыялекце [[Сталіца|сталіцы]], {{нп3|нямецкая літаратурная мова|нямецкая літаратурная мова|ru|Литературный немецкий язык}} прадстаўляе сабой нешта сярэдняе паміж [[Сярэдненямецкія дыялекты|сярэдне-]] і [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкімі дыялектамі]] і лічыцца мясцовай толькі ў [[Гановер]]ы. У паўночнай частцы Германіі гэтая мова распаўсюдзілася ў сферах {{нп3|Дзяржаўнае кіраванне|дзяржаўнага кіравання|ru|Государственное управление}} і школьнай адукацыі ў час [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. У эпоху росквіту [[Ганза|Ганзы]] па ўсёй паўночнай Германіі панавалі [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкія дыялекты]] і [[нідэрландская мова]]. З часам літаратурная нямецкая ў паўночных абласцях Германіі практычна выцесніла мясцовыя дыялекты, якія толькі часткова захаваліся да сённяшняга часу. У цэнтры і на поўдні Германіі, дзе мова з самага пачатку была больш падобна на літаратурную, насельніцтва захавала свае дыялекты&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Peter von Polenz.|загаловак=Geschichte der deutschen Sprache (9. Auflage)|месца=Berlin, New York|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1987|isbn=3-11-007998-4}}&lt;/ref&gt;.

У 1521 годзе [[Марцін Лютэр]] пераклаў на тады яшчэ не ўстояную стандартную пісьмовую мову [[Новы Запавет|Новы]], а ў 1534 годзе — [[Стары Запавет]], што, на думку многіх вучоных-мовазнаўцаў XIX ст., паўплывала на развіццё мовы цэлых пакаленняў, бо ўжо ў XIV ст. было відно паступовае развіццё агульнарэгіянальнай пісьмовай нямецкай мовы, якую таксама называюць {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкай|ru|Ранненововерхненемецкий язык}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.welt.de/kultur/history/article1590611/Wie_Martin_Luthers_Bibel_unsere_Sprache_praegt.html|title=Wie Martin Luthers Bibel unsere Sprache prägt|author=Jan von Flocken.|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Утварэнне літаратурнай пісьмовай нямецкай мовы было ў асноўным завершана ў XVII стагоддзі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Frédéric Hartweg, Klaus-Peter Wegera.|загаловак=Frühneuhochdeutsch. Eine Einführung in die deutsche Sprache des Spätmittelalters und der frühen Neuzeit|месца=Niemeyer, Tübingen|год=2005|isbn=3-484-25133-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Станаўленне новаверхненямецкай мовы ===
{{main|Новаверхненямецкая мова}}
Вялікае значэнне для {{нп3|новаверхненямецкая мова|новаверхненямецкай мовы|ru|Нововерхненемецкий язык}} мела інтэнсіўнае развіццё ў XVIII—XIX стст. свецкай [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]]. Фарміраванне норм сучаснай літаратурнай мовы завяршаецца ў канцы XVIII ст., калі нармалізуюцца [[Граматыка|граматычная сістэма]], стабілізуецца [[арфаграфія]], ствараюцца нарматыўныя слоўнікі, а ў канцы XIX ст. на аснове сцэнічнага вымаўлення выпрацоўваюцца [[Арфаэпія|арфаэпічныя нормы]]. У XVI—XVIII стст. новыя літаратурныя нормы распаўсюджваюцца на поўнач Германіі. У гэты час у нямецкую мову актыўна пранікаюць словы з [[Французская мова|французскай]] і [[Славянскія мовы|славянскіх моў]].

Складаннем першых слоўнікаў нямецкай мовы займаліся {{нп3|Іаган Крыстаф Адэлунг|І. К. Адэлунг|ru|Аделунг, Иоганн Кристоф}} (1781) і [[браты Грым]] (1852, завершаны ў 1961 годзе). Нямецкі правапіс фарміраваўся на працягу ўсяго XIX ст. Значны прарыў у стварэнні агульнага правапісу быў дасягнуты дзякуючы [[Конрад Дудэн|Конраду Дудэну]], які ў 1880 годзе выпусціў «Арфаграфічны слоўнік нямецкай мовы»&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Andreas Gardt.|загаловак=Geschichte der Sprachwissenschaft in Deutschland|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1999|isbn=3-11-015788-8}}&lt;/ref&gt;. У 1901 годзе гэты слоўнік быў у трохі змененай форме прызнаны асновай нямецкага афіцыйнага правапісу на {{нп3|Арфаграфічная канферэнцыя, 1901|Арфаграфічнай канферэнцыі 1901 года|ru|Орфографическая конференция (1901)}}, але з [[1956]] года зноў устае пытанне аб рэфармаванні арфаграфіі, што вылілася ў {{нп3|Рэформа нямецкага правапісу, 1996|рэформу 1996 года|ru|Реформа немецкого правописания (1996)}}.

Усё XX стагоддзе нямецкая мова змянялася нязначна: асноўныя змены закраналі лексікон, які папаўняюся новымі словамі. Пасля прыходу да ўлады [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] на чале [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацыянал-сацыялістычнай партыі]] мова стала сродкам актыўнай [[Прапаганда|прапаганды]], у выніку чаго ўзнікла такая з’ява, як {{нп3|мова нацысцкай Германіі|мова нацысцкай Германіі|ru|Язык нацистской Германии}} — нямецкая мова, напоўненая ідэалагічна афарбаванымі тэрмінамі і {{нп3|эўфемізм|эўфемізмамі|ru|Эвфемизм}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Klemperer V.|загаловак=LTI — Lingua Tertii Imperii. Notizbuch eines Philologen|месца=Leipzig|год=1996|старонкі=24|isbn=3-379-00125-2}}&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і акупацыі Усходняй Германіі савецкімі войскамі ў {{нп3|Нямецкая мова ў ГДР|нямецкую мову ГДР|ru|Немецкий язык в ГДР}} пранікаюць словы з [[Руская мова|рускай мовы]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Alexandre Pirojkov.|загаловак=Russizismen im Deutschen der Gegenwart. Bestand, Zustand und Entwicklungstendenzen|месца=Berlin|выдавецтва=Weissensee-Verlag|год=2002|isbn=3-934479-69-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ammon U.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: Das Problem der nationalen Varietäten|частка=Zur Entstehung von Staatsvarietäten während der 40jährigen Teilung Deutschlands|месца=Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995|старонкі=385–390|isbn=3-11-014753-X}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=30}}. Вялікі ўплыў на мову ў канцы XX — пачатку XXI ст. аказалі {{нп3|Англіцызм|англійскія запазычанні|ru|Англицизмы}}, што звязана з развіццём тэхналогій і папулярнасцю англамоўнай культуры ў свеце. Немалую ролю пры гэтым адыгрываюць [[Інтэрнэт]] і [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], якія паскараюць працэсы запазычання&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Burmasova S.|загаловак=Empirische Untersuchung der Anglizismen im Deutschen am Material der Zeitung DIE WELT (Jahrgänge 1994 und 2004)|спасылка=http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf|месца=Bamberg|выдавецтва=University of Bamberg Press|год=2010|старонкі=222|isbn=978-3-923507-71-9|archive-date=31 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025924/http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf}}&lt;/ref&gt;.

=== Сучасная рэформа правапісу ===
{{main|Рэформа нямецкага правапісу, 1996}}

[[Файл:Duden.jpg|200px|right|thumb|[[Дудэн]] — зборнік норм правапісу нямецкай мовы.]]
[[1 жніўня]] [[1996]] года ў [[Германія|Германіі]] былі ўведзены новыя правілы нямецкай арфаграфіі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pub.ids-mannheim.de/laufend/sprachreport/reform/reform-ges.html|title=Rechtschreibreform. Eine Zusammenfassung von Dr. Klaus Heller|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Першы план рэформы прадугледжваў замену ''ß'' на ''ss'' пасля кароткіх галосных (напрыклад, як у словах ''Fluss, muss, dass''), аднак [[ß|эсцэт]] захоўваўся пасля доўгіх галосных і [[дыфтонг|дыфтонгаў]] (''Fuß, heiß''). Пры ўтварэнні новых слоў ці форм аснова слова захоўваецца (''nummerieren'' пішацца з падвоенай ''mm'', бо аснова ''Nummer''). Для часта ўжывальных запазычанняў дазволена спрошчанае напісанне (''Mayonnaise → Majonäse''), у словах [[Грэчаская мова|грэчаскага]] паходжання спалучэнне літар ''ph'' замянялася на ''f'' (''Geographie → Geografie''). Некаторыя складаныя [[дзеяслоў|дзеясловы]], якія раней пісаліся ў адно слова, сталі пісацца асобна (''kennen lernen, Halt machen, verloren gehen''), а абазначэнні {{нп3|час сутак|часу сутак|ru|Время суток}}, якія суправаджаліся словамі ''gestern, heute, morgen'' (''heute Nachmittag, morgen Vormittag''), і субстантывіраваныя [[лічэбнік]]і (''der Zweite'', ''der Dritte'') пачыналіся з [[Вялікая літара|вялікай літары]]. Было дазволена таксама патройваць зычную на стыку слоў, якія заканчваюцца і пачынаюцца на адзін і той жа зычны (''Betttuch = Bett + Tuch''). Змены закранулі і [[Пунктуацыя|пунктуацыю]]: у {{нп3|складаназлучаны сказ|складаназлучаным сказе|ru|Сложносочинённое предложение}} са [[злучнік]]амі ''und'' ці ''oder'', а таксама ў канструкцыі Infinitiv + zu [[коска]] не ставілася.

Рэформа была ўспрынята неадназначна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.journalismusausbildung.de/rechtschreibung_geschichte.htm|title=Welche Auswirkungen hat die Rechtschreibreform auf unseren Alltag?|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925080848/http://www.journalismusausbildung.de/rechtschreibung_geschichte.htm|archive-date=25 верасня 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Незадоўга да намечанага заканчэння рэфармавання некалькі вядучых газет і часопісаў [[Германія|ФРГ]] (найперш тыя, што ўваходзяць у выдавецкі канцэрн [[Axel Springer SE]]) заявілі аб вяртанні да традыцыйных правіл. Адна з самых кансерватыўных і паважаных газет ФРГ, [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]], у 1999 годзе, як і ўся краіна, перайшла на новую арфаграфію, але скора вярнулася да звыклага правапісу. Таксама ад новай арфаграфіі адмовіўся найважнейшы грамадска-палітычны часопіс краіны [[Der Spiegel|«Der Spiegel»]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.faz.net/artikel/S30703/rechtschreibung-die-rueckkehr-30014040.html|title=Rechtschreibung. Die Rückkehr|access-date=2011-11-06|archive-date=23 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923133237/http://www.faz.net/artikel/S30703/rechtschreibung-die-rueckkehr-30014040.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць нямецкіх [[пісьменнік]]аў і [[Філалогія|філолагаў]] з самага пачатку адмовіліся прыняць новыя арфаграфічныя правіла, аднак іх просьбы прыпыніць рэформу так і не былі выкананы. Другі варыянт рэформы [[2005]] года таксама не быў прыняты грамадскасцю.

З [[1 жніўня]] [[2006]] года ў Германіі ўступіў у сілу трэці і канчатковы варыянт закона аб рэформе нямецкага правапісу. Новыя правілы пунктуацыі і арфаграфіі абавязковыя для ўсіх без выключэння дзяржаўных устаноў і для сістэмы адукацыі. Рэформа скасоўвае 87 з 212 правіл арфаграфіі, замест 52 правіл пунктуацыі засталося толькі 12.

== Распаўсюджанасць нямецкай мовы ==
{{main|Распаўсюджанне нямецкай мовы ў свеце}}

Нямецкая мова шырока {{нп3|Спіс моў па колькасці гаворачых|распаўсюджана ва ўсім свеце|ru|Список языков по количеству носителей}} як [[Родная мова|родная]] і як {{нп3|Другая мова|другая|ru|Второй язык}}&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Schäuble W. |загаловак=Zwei Jahrzehnte Politik für Aussiedler und nationale Minderheiten |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland: Bilanz und Perspektiven |год=2009 |том=38 |старонкі=17-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_de.pdf |title=Spezial-Eurobarometer 243: Die Europäer und ihre Sprachen |publisher=Europa.eu |access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;. Акрамя асноўных трох [[Нямецкамоўныя краіны|нямецкамоўных краін]] [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], сярод якіх [[Германія]], [[Швейцарыя]] і [[Аўстрыя]], нямецкая мова ўжываецца ў іншых дзяржавах, трапляючы ў катэгорыю мясцовых моў {{нп3|меншасць|меншасцей|ru|Меньшинство}}&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Nossol A. |загаловак=Kulturelle Identität und Konfessionalität |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland. Bilanz und Perspektiven |год=2009 |старонкі=101-102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rosenberg P. |загаловак=Die Entwicklung der europäischen Sprachenvielfalt und die Rolle der Minderheiten – der linguistische Befund |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland. Bilanz und Perspektiven |год=2009 |старонкі=135-149 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;. Так, нямецкая з’яўляецца [[Родная мова|роднай мовай]] ці мовай зносін для асоб нямецкага паходжання ў краінах [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Weber M. |загаловак=Deutsche Minderheiten in der europäischen Siedlungsgeschichte |спасылка=http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |мова=de |выданне=Aussiedler- und Minderheitenpolitik in Deutschland: Bilanz und Perspektiven |год=2009 |том=38 |старонкі=42-43 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191550/http://www.bkge.de/download/1-310_Aussiedlerpolitik.pdf |archive-date=23 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;, для больш чым двух мільёнаў чалавек у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Бразілія|Бразіліі]], шырока выкарыстоўваецца ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] і ў некаторых посткаланіяльных краінах [[Афрыка|Афрыкі]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/kurse/SS08/v_sprachliche_variation_08/10_sprachliche_variation.pdf|title=Sprachliche Variation. Sprachkontakt|author=Siebenhaar B.|publisher=[[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Universität Leipzig]]|access-date=2014-11-13|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым нямецкая мова з’яўляецца адною з афіцыйных моў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]]&lt;ref name=&quot;Europa.eu&quot;/&gt;, і многіх іншых {{нп3|Выкарыстанне нямецкай мовы ў міжнародных арганізацыях|міжнародных і рэгіянальных арганізацый|ru|Использование немецкого языка в международных организациях}}.

У кожнай дзяржаве нямецкае мова валодае ўласнай спецыфікай ужывання (гл. раздзел [[Нямецкая мова#Разнавіднасці мовы|Разнавіднасці мовы]]). У табліцы ніжэй прыведзены толькі некаторыя дзяржавы, дзе нямецкая мова з’яўляецца афіцыйнай ці адною з афіцыйных, шырока распаўсюджана як мова меншасцей ці мае адметнасці свайго гістарычнага развіцця. Даныя аб колькасці нямецкамоўных прыведзены па [[Ethnologue|Ethnologue 2014]] без уліку шэрагу дыялектаў.

[[Файл:Legal status of German in the world.svg|thumb|300px|right|Распаўсюджанасць у свеце.]]
[[Файл:Legal statuses of German in Europe.svg|right|thumb|300px|Нямецкая як афіцыйная мова.]]
[[Файл:Knowledge German EU map.png|right|thumb|300px|Веданне нямецкай мовы ў краінах [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]].]]
[[Файл:NEM.PNG|300px|thumb|Доля расійскіх немцаў па [[Рэгіёны Расіі|рэгіёнах РФ]] па даных [[Усерасійскі перапіс насельніцтва, 2002|перапісу 2002 года]].]]
[[Файл:German USC2000 PHS.svg|300px|thumb|Распаўсюджанасць нямецкай мовы ў ЗША.]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
  ! Дзяржава || Колькасць гаворачых&lt;br /&gt; на нямецкай мове || Заўвагі
  |-
  | {{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]] || 79 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AU|title=Australia |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || 79 тыс. аўстралійцаў гавораць па-нямецку дома, хоць немцаў у Аўстраліі значна больш. Гл. [[Нямецкая мова ў Аўстраліі]].
  |-
  | {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]] || 7,83 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/bar|title=Bavarian|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова ў Аўстрыі замацавана [[Канстытуцыя Аўстрыі|Канстытуцыяй]] і прызнаецца [[Афіцыйная мова|афіцыйнай]] нароўні з мовамі меншасцей. Пераважна ў Аўстарыі гавораць на ўласным [[Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|варыянце нямецкай мовы]], узнікшым пад уплывам [[Баварскі дыялект|баварскіх дыялектаў]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Аўстрыі]].
  |-
  | {{Сцяг Аргенціны}} [[Аргенціна]] || 400 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AR|title=Argentina|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Аргенцінскія немцы, якія пражываюць у [[Буэнас-Айрэс]]е, ужываюць мову [[бельгранадойч]] — змешаная нямецкая і [[Іспанская мова|іспанская]].
  |-
  | {{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]] || 41,2 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/BE/languages|title=Belgium|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ва Усходняй Бельгіі (правінцыя [[Льеж, правінцыя|Льеж]]), з’яўляецца адною з трох афіцыйных моў нароўні з [[Французская мова|французскай]] і [[Нідэрландская мова|нідэрландскай]]. Гл. [[Нямецкамоўная супольнасць Бельгіі]].
  |-
  | {{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]] || 1,5 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/BR|title=Brazil|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў штатах [[Санта-Катарына|Санта Катарына]] і [[Рыу-Гранды-ду-Сул]]. У другой палавіне XX ст. была пад уплывам [[Партугальская мова ў Бразіліі|партугальскай мовы]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Бразіліі]].
  |-
  | {{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]] || 1,5 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/gct|title=German, Colonia Tovar|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Венесуэле нямецкая мова ([[алеман каланьера]]) выкарыстоўваецца ў мястэчку [[Калонія Товар]]. Этнічных немцаў каля 6 тыс. чал., з іх толькі чвэрць валодае нямецкай.
  |-
  | {{Сцяг Германіі}} [[Германія]] || 69,8 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/DE/languages|title=Germany|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова ў Германіі з’яўляецца афіцыйнай мовай, замацаванай заканадаўча. Іменна ў Германіі нямецкая мова валодае самай высокай [[Разнавіднасці нямецкай мовы|варыятыўнасцю]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Германіі]].
  |-
  | {{Сцяг Даніі}} [[Данія]] || 25,9 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/DK/languages|title=Denmark|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў былой [[Паўднёвая Ютландыя, амт|Паўднёвай Ютландыі]] (сучасная [[Паўднёвая Данія]]). Гл. [[Нямецкая мова ў Даніі]].
  |-
  | {{Сцяг Італіі}} [[Італія]] || каля 225 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/IT/languages|title=Italy|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая мова выкарыстоўваецца на ўзроўні рэгіёна [[Паўднёвы Ціроль]], нароўні з [[Італьянская мова|італьянскай]] і [[Ладзінская мова|ладзінскай мовамі]]. Разам з літаратурнай нямецкай у Італіі шырока распаўсюджаны [[баварскі дыялект]]. 
  |-
  | {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]] || каля 181 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.newskaz.ru/society/20130515/5087880.html|title= Свыше 11 млн казахов проживает в Казахстане|author=Устиненко А.|date=15.05.2013|publisher=Новости — Казахстан |access-date=2014-11-13 }}&lt;/ref&gt; ||  Немцы Казахстана пражываюць пераважна на поўначы краіны і ў раёне [[Астана|Астаны]]. Колькасць немцаў хутка зніжаецца: па даных перапісу 1989 і Ethnologue іх налічвалася 958 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/KZ/languages|title=Kazakhstan|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;; па выніках перапісу насельніцтва 2009 года колькасць немцаў складала ўжо 178 тыс.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx|title=Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство республики Казахстан по статистике|access-date=2012-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208073821/http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx|archive-date=8 лютага 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2013 год іх стала на 3 тыс. чал. больш. Гл. [[Немцы Казахстана]].
  |-
  | {{Сцяг Канады}} [[Канада]] || 430 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CA|title=Canada|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Немецкамоўнае насельніцтва Канады складаюць пераважна патомкі імігрантаў XIX і XX стагоддзя, [[менаніты]] ў [[Антарыа]].
  |-
  | {{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]] || каля 36 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/LI|title=Liechtenstein|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Ліхтэнштэйне нямецкая — адзіная афіцыйная мова. Найбольш распаўсюджаны [[ліхтэнштэйнскі дыялект]], роднасны [[Швейцарскі дыялект|швейцарскаму]] і [[Форарльбергскі дыялект|форарльбергскаму]].
  |-
  | {{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]] || 10,2 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/LU/languages|title=Luxembourg|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая выкарыстоўваецца як адна з афіцыйных моў нароўні з [[Люксембургская мова|люксембургскай]] і [[французская мова|французскай]]. Нямецкая вельмі папулярная як другая мова.
  |-
  | {{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]] || 22,5 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/NA/languages|title=Namibia|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нямецкая з’яўляецца адною з нацыянальных моў Намібіі нароўні з [[афрыкаанс]], [[герэра, мова|герэра]], [[ашывамба]] і [[англійская мова|англійскай]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Намібіі]].
  |-
  | {{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]] || 166 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PY/languages|title=Paraguay|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt; || На нямецкай мове ў Парагваі гавораць нашчадкі менанітаў, якія імігравалі ў 1927 годзе, а таксама бразільскія немцы, якія прыехалі ў 1950-80-я гады. Гл. [[Нямецкая мова ў Парагваі]].
  |-
  | {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]] || 500 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PL/languages|title=Poland|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt; || У Польшчы нямецкая мова прызнана мовай меншасцей. На ёй гавораць пераважна патомкі [[Сілезія|сілезскіх]] немцаў, якія пазбеглі дэпартацыі ў Польшчы. Лік нямецкамоўных з года ў год зніжаецца.
  |-
  | {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] || каля 2,07 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/RU |title=Russian Federation |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Расіі этнічныя немцы пражываюць у [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай частцы Расіі]], [[Сібір]]ы і на тэрыторыі былой [[АССР немцаў Паволжа]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Stricker G.|загаловак= Fragen an die Geschichte der Deutschen in Rußland |мова=de |выданне=Fragen an die Geschichte der Deutschen in Rußland|год=1997 |старонкі=13-34}}&lt;/ref&gt;. Па даных [[Усерасійскі перапіс насельніцтва, 2010|перапісу 2010 года]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html|title=Вот какие мы - россияне: Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года|date=22.12.2011|publisher=Российская газета — №5660 (284)|access-date=2012-01-27}}&lt;/ref&gt;, немцамі сябе лічыць усяго 394 тыс. чал. Гл. [[Расійскія немцы]], [[Нямецка-плацкі дыялект]].
  |-
  | {{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]] || 45,1 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/RO/languages|title=Romania|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў гарадах [[Сібіу]], [[Сігішаара]], [[Тымішаара]], [[Сату-Марэ]]. Большая частка носьбітаў — [[трансільванскія саксы]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.siebenbuergersachsen.de/geschichte/index.htm|title=Siebenbürger Sachsen - gestern, heute, morgen|author=Lauer J.|access-date=2012-01-12|lang=de}}&lt;/ref&gt; і [[дунайскія швабы]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Румыніі]].
  |-
  | {{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]] || 5,4 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/SK/languages|title=Slovakia|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Распаўсюджана ў асяроддзі [[Карпацкія немцы|славацкіх немцаў]]. У 1930-я гады пераважаў у вёсцы [[Крагуле]] [[Банскабістрыцкі край|Банскабістрыцкага края]].
  |-
  | {{Сцяг ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] || 1,3 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/US|title=United States |publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У Злучаных Штатах нямецкая з’яўляецца мовай меншасцей, аднак яна шырока распаўсюджана і актыўна вывучаецца ў адукацыйных установах&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vistawide.com/languages/us_languages.htm|title=Language-learning trends in the United States|publisher=Vistawide.com|access-date=2012-01-27|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Гл. [[Нямецкая мова ў ЗША]].
  |-
  | {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] || 33,3 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/UA/languages|title=Ukraine|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Нашчадкі нямецкіх перасяленцаў XVIII ст. пражываюць на тэрыторыі [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]], [[Адэская вобласць|Адэскай]], [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцях і былой [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]]. Гл. [[Немцы ва Украіне]].
  |-
  | {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]] || каля 1 млн чал. || Дакладных звестак пра лік носьбітаў няма. Нямецкая выкарыстоўваецца ў [[Эльзас]]е (станам на 2012 год каля 790 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.olcalsace.org/de/der-dialekt-in-zahlen|title=Der Dialekt in Zahlen|publisher=Amt für Sprache und Kultur im Elsass (OLCA)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;) і паўночнай частцы [[Латарынгія|Латарынгіі]], у дэпартаменце [[Мозель (дэпартамент)|Мозель]] (па розных звестках ад 48 да 300 тыс. чал.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.culture-bilinguisme-lorraine.org/|title=Culture et Bilinguisme de Lorraine - Zweisprachig, unsere Zukunft|access-date=2012-01-12|lang=fr}}&lt;/ref&gt;. Актыўна выцясняецца французскай. Гл. [[Нямецкая мова ў Францыі]].
  |-
  | {{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]] || 40,8 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CZ/languages|title=Czech Republic|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Па даных чэшскай статыстыкі на 2001 год налічвалася ўсяго каля 39 тыс. немцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.czso.cz/csu/2008edicniplan.nsf/engt/24003E05E7/$File/4032080117.pdf|title=Obyvatelstvo podle národnosti podle výsledků sčítání lidu v letech 1921-2001|access-date=2011-11-06|lang=cz|archive-date=5 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005143728/https://www.czso.cz/csu/2008edicniplan.nsf/engt/24003E05E7/$File/4032080117.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да нямецкамоўнай меншасці ў Чэхіі адносяцца [[судэцкія немцы]], якім удалося пазбегнуць [[Дэпартацыя немцаў пасля Другой сусветнай вайны|дэпартацыі]] пасля [[Другая сусветная вайна|вайны]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Чэхіі]].
  |-
  | {{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]] || 4,6 млн чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/CH/languages|title=Switzerland|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || Выкарыстоўваецца як адна з афіцыйных нароўні з французскай, італьянскай і [[Рэтараманская мова|рэтараманскай]]; каля 67 % [[Швейцарцы|швейцарцаў]] гавораць на [[Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|уласным варыянце нямецкай мовы]], узнікшым на аснове [[Алеманскія дыялекты|алеманскіх дыялектаў]]. Гл. [[Нямецкая мова ў Швейцарыі]].
  |-
  | {{Сцяг ПАР}} [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] || 12 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/ZA|title=South Africa|publisher=[[Ethnologue]]|access-date=2014-11-13}}&lt;/ref&gt; || У ПАР у правінцыі [[Квазулу-Натал (правінцыя)|Квазулу-Натал]] ужываецца варыянт нямецкай мовы пад назвай [[наталер-дойч]]. 
  |}

== Разнавіднасці мовы ==
{{main|Разнавіднасці нямецкай мовы}}

Нямецкая мова {{нп3|Плюрыцэнтрычная мова|плюрыцэнтрычная|ru|Плюрицентрический язык}}, неаднародная. Гэтая неаднароднасць праяўляецца ў адрозненнях, характэрных для тых ці іншых груп носьбітаў мовы. Даследаванні мовазнаўцаў XVIII—XIX ст. стварылі падмурак для развіцця нямецкай дыялекталогіі, якая ўжо к пачатку XX ст. дазволіла скласці поўнае ўяўленне аб дыялектах [[Заходнегерманскія мовы|заходнегерманскага кантынуума]]{{sfn|Филичева Н. И. Диалектология немецкого языка|1983|с=16-31}}. Наддыялектнымі формамі з’яўляюцца нацыянальныя варыянты, якімі карыстаюцца носьбіты нямецкай мовы ў [[Германія|Германіі]] (уласна, літаратурная нямецкая мова), [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ({{нп3|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|аўстрыйскі варыянт|ru|Австрийский вариант немецкого языка}}) і [[Швейцарыя|Швейцарыі]] ({{нп3|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|швейцарскі варыянт|ru|Швейцарский вариант немецкого языка}}){{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=26-28}}. Разам з гэтым узнікалі і развіваліся першыя [[кантактныя мовы на нямецкай аснове]], даследаванні якіх былі праведзены значна пазней. Сфарміраваныя ў выніку пранікнення іншамоўных {{нп3|Запазычанне|запазычанняў|ru|Заимствование}} разнавіднасці ўзнікаюць і развіваюцца да канца XX — пачатку XXI ст. (напрыклад, {{нп3|белгранадойч|белгранадойч|ru|Бельгранодойч}}), некаторыя ж — поўнасцю знікаюць пад уздзеяннем мясцовых моў ці ў выніку наўмыснай поўнай [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] ({{нп3|бароссадойч|бароссадойч|ru|Бароссадойч}} у [[Аўстралія|Аўстраліі]]).

=== Дыялекты ===
{{main|Дыялекты нямецкай мовы}}
{{Гл. таксама|Ніжненямецкая мова|Верхненямецкія мовы}}
[[Файл:Brockhaus 1892 Deutsche Mundarten.jpg|400px|right|thumb|Карта нямецкіх дыялектаў 1894 года.]]
[[Файл:Verbreitungsgebiet der heutigen niederdeutschen Mundarten.svg|300px|right|thumb|Ніжненямецкія дыялекты.]]
[[Файл:Mitteldeutsche Mundarten.png|300px|right|thumb|Сярэдненямецкія дыялекты.]]
[[Файл:Oberdeutsche Mundarten.png|300px|right|thumb|Паўднёванямецкія дыялекты.]]

Усе нямецкія дыялекты ўваходзяць у заходнегерманскі {{нп3|дыялектны кантынуум|дыялектны кантынуум|ru|Диалектный континуум}}, у які таксама ўваходзіць і [[нідэрландская мова]]. На тэрыторыі сучасных Германіі, Аўстрыі, Швейцарыі, [[Люксембург]]а, [[Ліхтэнштэйн]]а, [[Італія|Італіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] выдзяляюць тры вялікія групы дыялектаў: [[Ніжненямецкая мова|ніжненямецкую]] (Niederdeutsch), [[Сярэдненямецкія дыялекты|сярэдненямецкую]] (Mitteldeutsch) і [[Паўднёванямецкія дыялекты|паўднёванямецкую]] (Oberdeutsch), прычым апошнія дзве групы прынята разглядаць у складзе [[Верхненямецкія мовы|верхненямецкіх дыялектаў]] (Hochdeutsch)&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;. Граніца паміж ніжне- і верхненямецкімі дыялектамі называецца [[Лінія Бенрата|лініяй Бенрата]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opdegrens.eu/hansh/2009/benrath2.html|title=Meer over de Benrather taalgrens|author=Hans Hermans.|date=2009-11-18|access-date=2012-09-20|lang=nl}}&lt;/ref&gt;. Асобныя дыялекты і нацыянальныя варыянты, якія ўваходзяць у кожную з гэтых груп, маюць акрамя геаграфічных таксама выразныя моўныя адрозненні, узніклыя з часам пад уплывам [[Культура|культурных]], [[Геаграфія|геаграфічных]] і [[Гісторыя|гістарычных]] фактараў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Eckhard Eggers.|загаловак=Moderne Dialekte – neue Dialektologie. Akten des 1. Kongresses der Internationalen Gesellschaft für Dialektologie des Deutschen (IGDD) am Forschungsinstitut für Deutsche Sprache „Deutscher Sprachatlas“ der Philipps-Universität Marburg vom 5. bis 8. März 2003|месца=Steiner, Stuttgart|год=2005|isbn=3-515-08762-1}}&lt;/ref&gt;. Так, свае асаблівасці ў фанетыцы і лексіцы маюць аўстрыйскі і швейцарскі варыянты, для якіх характэрны іншая [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыя]] пачатковых ''p-, t-, k-'', ужыванне ў маўленні іншамоўных слоў, {{нп3|аўстрыцызм|аўстрыцызмаў|ru|Австрицизм}} і {{нп3|гельвецызм|гельвецызмаў|ru|Гельвецизм}} і іншыя асаблівасці, не характэрныя для {{нп3|Літаратурная нямецкая мова|літаратурнай нямецкай мовы|ru|Литературный немецкий язык}}. З’яўляючыся наддыялектнымі формамі, яны тым не менш не могуць разглядацца ў адрыве ад дыялектаў — [[Баварскі дыялект|баварскіх]] і {{нп3|Алеманскія дыялекты|алеманскіх|ru|Алеманнский диалект}}, адпаведна.

==== Ніжненямецкія дыялекты ====
[[Ніжненямецкая мова|Ніжненямецкая група дыялектаў]] (Niederdeutsch, Plattdeutsch) распаўсюджана на поўначы [[Германія|Германіі]] і ва ўсходняй частцы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]. Ніжнефранкскія дыялекты на тэрыторыі Нідэрландаў звычайна выдзяляюць як {{нп3|дыялекты нідэрландскай мовы|дыялекты нідэрландскай мовы|ru|Диалекты нидерландского языка}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=König W.|частка=Niederdeutsch und Niederländisch|загаловак=dtv-Atlas zur deutschen Sprache. 9. Auflage|месца=München|год=1992|старонкі=103|isbn=3-423-03025-9}}&lt;/ref&gt;, аднак іх гістарычная сувязь з нямецкай мовай не дазваляе разглядаць іх у адрыве ад яе&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Arend Mihm.|загаловак=Sprache und Geschichte am unteren Niederrhein. Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung|месца=Köln|год=1992}}&lt;/ref&gt;. У спісе прыведзены ўсе буйныя дыялекты гэтай групы без адрознення вобласці іх распаўсюджання. Ніжнесаксонскія, якія таксама называюцца заходненіжненямецкімі, і ўсходненіжненямецкія дыялекты аб’ядноўваць паняццем [[ніжненямецкая мова]]. Заходнія дыялекты гэтай мовы адрозніваюцца ад усходніх перш за ўсё гістарычна складзенымі фанетычнымі нормамі і лексікай, бо дыялекты паўночна-ўсходняй Германіі ў сярэднія вякі былі пад уплывам [[Славянскія мовы|славянскіх моў]]. Некаторыя дыялекты ўсходненіжненямецкай прасторы перасякаюцца з {{нп3|Усходнесярэдненямецкія дыялекты|усходнесярэдненямецкімі дыялектамі|ru|Восточносредненемецкие диалекты}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Foerste W.|частка=Geschichte der niederdeutschen Mundarten|загаловак=Deutsche Philologie im Aufriss, 2. überarbeitete Auflage - unveränderter Nachdruck|месца=Berlin|выдавецтва=Erich Schmidt Verlag|год=1966|старонкі=1730–1898|ref=Foerste W. Geschichte der niederdeutschen Mundarten}}&lt;/ref&gt;

* '''[[Ніжняфранкскія дыялекты|Ніжняфранкскі]] (Niederfränkisch)'''
:* [[Галандскі дыялект|Галандскі]] (Holländisch)
:* [[Брабанцкія дыялекты|Брабанцкі]] (Brabantisch)
:* [[Фламандскія дыялекты|Фламандскі]] (Flämisch)
:* [[Лімбургская мова|Лімбургскі]] (Limburgisch)
:* [[Зеландскі дыялект|Зеландскі]] (Seeländisch)
:* [[Ніжнярэйнскія дыялекты|Ніжнярэйнскі]] (Niederrheinisch)

* '''[[Ніжнесаксонскія дыялекты|Ніжнесаксонскі]] (Niedersächsisch)'''
:* [[Вестфальскі дыялект|Вестфальскі]] (Westfälisch)
:* [[Остфальскі дыялект|Остфальскі]] (Ostfälisch)
:* [[Паўночнаніжнесаксонскі дыялект|Паўночнаніжнесаксонскі]] (Nordniedersächsisch)

* '''[[Усходненіжненямецкія дыялекты|Усходненіжненямецкі]] (Ostniederdeutsch)'''
:* [[Маркска-брандэнбургскія дыялекты|Маркска-брандэнбургскі]] (Märkisch-Brandenburgisch)
:* [[Мекленбургска-памеранскія дыялекты|Мекленбургска-памеранскі]] (Mecklenburgisch-Vorpommersch)
:* [[Ніжняпрускі дыялект|Ніжняпрускі]] (Niederpreußisch)

==== Сярэдненямецкія дыялекты ====
[[Сярэдненямецкія дыялекты|Сярэдненямецкая група дыялектаў]] (Mitteldeutsch) распаўсюджана ў сярэдняй частцы Германіі, прычым вобласць яе распаўсюджання ўяўляе сабой вузкую паласу, якая аддзяляе ніжненямецкія дыялекты ад паўднёванямецкіх. Сярэдненямецкія дыялекты, як і паўночная група, дзеляцца на дзве часткі — заходнюю і ўсходнюю. Заходняя ў асноўным уключае {{нп3|франкскія дыялекты|франкскія дыялекты|ru|Франкские диалекты}}, якія працягваюцца да паўднёванямецкай прасторы, пераходзячы ў {{нп3|верхнефранкскія дыялекты|верхнефранкскія дыялекты|ru|Верхнефранкский диалект}}. Ва ўсходняй частцы пераважаюць {{нп3|цюрынгскія дыялекты|цюрынгска-верхнесаксонскія дыялекты|ru|Тюрингско-верхнесаксонские диалекты}}, якія займаюць вялікія тэрыторыі на захад ад лужыцкай дыялектнай групы.

* '''[[Заходнесярэдненямецкія дыялекты|Заходнесярэдненямецкі]] (Westmitteldeutsch)'''
:* [[Рыпуарскія дыялекты|Рыпуарскі]] (Ripuarisch)
:* [[Мозельска-франкскія дыялекты|Мозельска-франкскі]] (Moselfränkisch)
:* [[Пфальцкі дыялект|Пфальцкі]] (Pfälzisch)
:* [[Хесэнскі дыялект|Хесэнскі]] (Hessisch)
:* [[Латарынгскі (франкскі) дыялект|Латарынгскі]] (Lothringisch)

* '''[[Усходнесярэдненямецкія дыялекты|Усходнесярэдненямецкі]] (Ostmitteldeutsch)'''
:* [[Цюрынгска-верхнесаксонскія дыялекты|Цюрынгска-верхнесаксонскі]] (Thüringisch-Obersächsisch)
:* [[Лужыцкія дыялекты|Лужыцкі]] (Lausitzisch)
:* [[Сілезскія дыялекты нямецкай мовы|Сілезскі]] (Schlesisch)
:* [[Верхнепрускі дыялект|Верхнепрускі]] (Hochpreußisch)
:* [[Эрцгебіргскі дыялект|Эрцгебіргскі]] (Erzgebirgisch)

==== Паўднёванямецкія дыялекты ====
[[Паўднёванямецкія дыялекты|Паўднёванямецкая група дыялектаў]] (Oberdeutsch) распаўсюджана ў паўднёвай частцы Германіі, у [[Швейцарыя|Швейцарыі]] і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Паўночная частка паўднёванямецкай прасторы занята ўсходне- і паўднёвафранкскімі дыялектамі, якія ўваходзяць у буйную групу франкскіх дыялектаў, у якіх пазней адбылося другое перамяшчэнне&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mlwerke.de/me/me19/me19_474.htm#Kap_III|title=Fränkische Zeit. Anmerkung: Der fränkische Dialekt|author=[[Фрыдрых Энгельс|Friedrich Engels]].|access-date=2011-11-12|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Гэтая група працягваецца на паўночным захадзе да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Адпаведна, заходнюю і ўсходнюю частку займаюць дзве найбуйнейшыя групы прасторы — алеманскія&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gottenheim.de/Dialekt/alemanne.htm|title=Alemannisch|access-date=2011-11-12|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/68rCLKVoS?url=http://www.gottenheim.de/Dialekt/alemanne.htm|archive-date=2 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і баварскія дыялекты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sprachatlas.bayerische-landesbibliothek-online.de/|title=Bayerische Landesbibliothek Online. Sprechender Sprachatlas von Bayern|access-date=2011-11-12|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/68rCLvz3S?url=http://sprachatlas.bayerische-landesbibliothek-online.de/|archive-date=2 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

* '''[[Верхнефранкскія дыялекты|Верхнефранкскі]] (Oberfränkisch)'''
:* [[Усходнефранкскія дыялекты|Усходнефранкскі]] (Ostfränkisch)
:* [[Паўднёвафранкскія дыялекты|Паўднёвафранкскі]] (Südfränkisch)

* '''[[Алеманская гаворка|Алеманскі]] / [[Швейцарскі дыялект|Швейцарскі]] (Westoberdeutsch / Alemannisch ''im weiteren Sinne'')'''
:* [[Швабскі дыялект|Швабскі]] (Schwäbisch)
:* [[Ніжнеалеманскія дыялекты|Ніжнеалеманскі]] (Niederalemannisch)
:* [[Верхнеалеманскі дыялект|Верхнеалеманскі]] (Hochalemannisch)
:* [[Горнаалеманскі дыялект|Горнаалеманскі]] (Höchstalemannisch)

* '''[[Баварскі дыялект|Баварскі]] (Ostoberdeutsch / Bairisch)'''
:* [[Паўночнабаварскі дыялект|Паўночнабаварскі]] (Nordbairisch)
:* [[Сярэднебаварскі дыялект|Сярэднебаварскі]] (Mittelbairisch)
:* [[Паўднёвабаварскі дыялект|Паўднёвабаварскі]] (Südbairisch)

=== Нацыянальныя варыянты ===
[[Файл:Fußgeher-Schild.JPG|thumb|200px|right|Вывеска ў двары [[Вена|венскай]] вуліцы: тыповы [[аўстрыцызм]].]]
[[Файл:Basel-Parkverbot.JPG|thumb|200px|right|Знак, які забараняе стаянку аўтамабіля, [[Базель]]: тыпова швейцарскае словаўжыванне.]]

{{main|Нацыянальныя варыянты нямецкай мовы}}
{{Гл. таксама|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы}}

Наддыялектныя формы — {{нп3|Аўстрыйскі варыянт нямецкай мовы|аўстрыйскі|ru|Австрийский вариант немецкого языка}} і {{нп3|Швейцарскі варыянт нямецкай мовы|швейцарскі варыянты нямецкай мовы|ru|Швейцарский вариант немецкого языка}} — цесна звязаныя з [[дыялект]]амі, на тэрыторыі распаўсюджання якіх яны ўжываюцца. Так, аўстрыйскі варыянт адносяць да {{нп3|Аўстра-баварскі дыялект|аўстра-баварскіх дыялектаў|ru|Баварский диалект}}, а швейцарскі — адпаведна, да {{нп3|Швейцарскі дыялект|швейцарскага дыялекту|ru|Швейцарский диалект}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dialekt.ch/|title=Website zu den Deutschschweizer Dialekten|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Але ні той, ні другі нельга пераносіць выключна на дыялекты, бо абодва варыянты ўнармаваны і выкарыстоўваюцца на пісьме&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inst.at/trans/15Nr/06_1/scharloth15.htm|title=Zwischen Fremdsprache und nationaler Varietät. Untersuchungen zum Plurizentrizitätsbewusstsein der Deutschschweizer|author=Joachim Scharloth.|date=2004|publisher=Universität Zürich, Switzerland|access-date=2011-11-26|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ulrich Ammon.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: Das Problem der nationalen Varietäten|месца=Berlin/New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995}}&lt;/ref&gt;.

Аўстрыйскі і швейцарскі варыянты маюць уласныя адрозненні ад стандартнай нямецкай мовы, якія ўкосна адпавядаюць дыялектам гэтых рэгіёнаў і праяўляюць сябе ў першую чаргу ў зносінах з носьбітамі літаратурнай мовы&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;. У цэлым [[немцы]] свабодна разумеюць [[швейцарцы|швейцарцаў]] і [[аўстрыйцы|аўстрыйцаў]], аднак у радзе выпадкаў фанетычныя і лексічныя асаблівасці гэтых варыянтаў не адпавядаюць літаратурнай норме, тым самым ствараючы бар’еры для міжнацыянальных зносін. Напрыклад, аўстрыйскія назвы месяцаў ''Jänner'' і ''Feber'' адрозніваюцца ад нямецкіх ''Januar'' і ''Februar'', а некаторыя граматычныя канструкцыі гэтага варыянта (напрыклад, часавая форма {{нп3|Прэтэрыт, нямецкая мова|прэтэрыта|ru|Претерит (немецкий язык)}} і ўсе часы {{нп3|кан'юнктыў|кан'юнктыва|ru|Сослагательное наклонение}}) носяць зусім іншую [[Семантыка|семантычную]] афарбоўку&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Peter Wiesinger.|загаловак=Die deutsche Sprache in Österreich. Eine Einführung. In: Wiesinger (Hg.): Das österreichische Deutsch. Schriften zur deutschen Sprache. Band 12|месца=Wien, Köln, Graz|год=1988}}&lt;/ref&gt;. У швейцарскім варыянце, як і ў аўстрыйскім, таксама існуюць шматлікія лексічныя неадпаведнасці, якія складана ўспрымаюцца носьбітамі нямецкай мовы. Напрыклад, часта выкарыстоўваюцца словы [[Французская мова|французскага]] паходжання (''Billett'' замест ''Fahrkarte'', ''Velo'' замест ''Fahrrad'', ''Poulet'' замест ''Hühnerfleisch''). Акрамя гэтага, існуюць адрозненні ў маўленні, якія ствараюць дадатковыя складанасці для разумення мовы: адрозненні ў вымаўленні {{нп3|Выбухныя зычныя|выбухных|ru|Взрывные согласные}} /p/, /t/, /k/ (аўстрыйскі варыянт) і {{нп3|спірант|спіранта|ru|Фрикативные согласные}} /ç/, адсутнасць {{нп3|Гартанная змычка|гартаннай змычкі|ru|Гортанная смычка}} (у швейцарскім варыянце)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Hans Bickel, Christoph Landolt.|загаловак=Schweizerhochdeutsch. Wörterbuch der Standardsprache in der deutschen Schweiz|месца=Mannheim, Zürich|выдавецтва=Dudenverlag|год=2012|isbn=978-3-411-70417-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Robert Sedlaczek.|загаловак=Das österreichische Deutsch|месца=Wien|выдавецтва=Ueberreuter|год=2004|isbn=3-8000-7075-8}}&lt;/ref&gt;.

І аўстрыйскі, і швейцарскі варыянты шырока распаўсюджаны ў краінах свайго ўжывання. Нягледзячы на тое, што дзяржаўнай мовай з’яўляецца літаратурная нямецкая, статус гэтых варыянтаў намнога больш трывалы, бо {{нп3|аўстрыцызм|аўстрыцызмы|ru|Австрицизм}} і {{нп3|гельвецызм|гельвецызмы|ru|Гельвецизм}} шырока ўжываюцца ў [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] і ў {{нп3|Гутарковае маўленне|гутарковым маўленні|ru|Разговорный стиль}}&lt;ref name=&quot;Немецкий язык&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/pdf/Siebenhaar_Wyler_97.pdf|title=Dialekt und Hochsprache in der deutschsprachigen Schweiz|author=Siebenhaar B., Wyler A.|date=1997|access-date=2011-11-26|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Pollak W.|загаловак=Was halten die Österreicher von ihrem Deutsch? Eine sprachpolitische und soziosemiotische Analyse der sprachlichen Identität der Österreicher|месца=Wien|выдавецтва=Österreichische Gesellschaft für Semiotik/Institut für Soziosemiotische Studien|год=1992}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Москальская О. И. История немецкого языка|2006|с=28}}.

== Нямецкае пісьменства ==
{{main|Нямецкі алфавіт}}

[[Файл:Vereinfachte Ausgangsschrift.png|right|thumb|250px|[[Прапісныя літары]] нямецкага алфавіта з асобнымі спалучэннямі літар.]]

У [[Нямецкі алфавіт|нямецкім алфавіце]] выкарыстоўваецца 26 пар [[Лацінскі алфавіт|лацінскіх літар]] ({{нп3|Малая літара|малыя|ru|Строчная буква}} і [[Вялікая літара|вялікія]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/alphabet/|title=Немецкий алфавит: Study German|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;; літары {{нп3|умлаўт|ўмлаўтных|ru|Умлаут}} [[Гук мовы|гукаў]] (''ä'', ''ö'', ''ü''), і [[Лігатура (злучэнне літар)|лігатура]] ''ß'' ([[ß|эсцэт]]) у склад алфавіта не ўваходзяць. Пры алфавітным упарадкаванні ''ä'', ''ö'', ''ü'' не адрозніваюцца ад ''a'', ''o'', ''u'' адпаведна, за выключэннем слоў, якія адрозніваюцца толькі ўмлаўтам, — у гэтым выпадку слова з умлаўтам ідзе пасля; ''ß'' выкарыстоўваецца пасля доўгіх галосных і дыфтонгаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.all-de.com/service/fragen_antworten/771-kogda-v-nemeckom-yasyke-ispolzuetsya-ss.html|title=Когда используется «ß»|access-date=2014-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201203804/http://www.all-de.com/service/fragen_antworten/771-kogda-v-nemeckom-yasyke-ispolzuetsya-ss.html|archive-date=1 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і прыроўніваецца да спалучэння ''ss''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://audio-class.ru/deutsch/abc-de.html|title=О Немецком алфавите|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Аднак пры пералічванні нямецкіх літар літары ''ä'', ''ö'', ''ü'' прыводзяць не побач з адпаведнымі літарамі ''a'', ''o'' і ''u'', а ў канцы спіса&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sprachprofi.org/german-alphabet_72670817.html|title=Das deutsche Alphabet|access-date=2012-01-17|lang=de|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaHYdy15?url=http://www.sprachprofi.org/vocabulary/german-alphabet.html|archive-date=23 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У слоўніках нямецкія словы размяшчаюцца без уліку умлаўта.

{| class=&quot;standart&quot; style=&quot;text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;&quot;
|-----
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
| width=&quot;1&quot; rowspan=&quot;16&quot; |
! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;літара&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;назва&lt;/span&gt;
|-----
| [[A, лацініца|A a]] || а || [[F, лацініца|F f]] || эф || [[L, лацініца|L l]] || эль || [[Q, лацініца|Q q]] || ку || ([[Ü, лацініца|Ü ü]]) || у-умлаўт
|-----
| ([[Ä, лацініца|Ä ä]]) || а-умлаўт || [[G, лацініца|G g]] || гэ || [[M, лацініца|M m]] || эм || [[R, лацініца|R r]] || эр || [[V, лацініца|V v]] || фау
|-----
| [[B, лацініца|B b]] || бэ || [[H, лацініца|H h]] || ха || [[N (літара)|N n]] || эн || [[S, лацініца|S s]] || эс || [[W, лацініца|W w]] || вэ
|-----
| [[C, лацініца|C c]] || цэ || [[I, лацініца|I i]] || і || [[O, лацініца|O o]] || о || ([[ß]]) || эсцэт (ss) || [[X, лацініца|X x]] || ікс
|-----
| [[D, лацініца|D d]] || дэ || [[J, лацініца|J j]] || ёт || ([[Ö, лацініца|Ö ö]]) || о-умлаўт || [[T, лацініца|T t]] || тэ || [[Y, лацініца|Y y]] || іпсілан
|-----
| [[E, лацініца|E e]] || э || [[K, лацініца|K k]] || ка || [[P (лацініца)|P p]] || пэ || [[U, лацініца|U u]] || у || [[Z, лацініца|Z z]] || цэт
|-----
|}

Да лацініцы ў нямецкай мове для пісьма ўжываліся [[руны]], якія пасля хрысціянізацыі германскіх зямель поўнасцю выйшлі з ужытку. Да пачатку XX ст. афіцыйна выкарыстоўваўся {{нп3|Гатычнае пісьмо|гатычны шрыфт|ru|Готическое письмо}} (у тым ліку і ў слоўніках, выдадзеных у іншых краінах)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inyazservice.narod.ru/german_general.html|title=Виды немецкого письма|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119121342/http://inyazservice.narod.ru/german_general.html|archive-date=19 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Існавалі таксама асаблівы {{нп3|гатычны рукапісны шрыфт|гатычны рукапісны шрыфт|ru|Готический курсив}} і {{нп3|фрактура|фрактура|ru|Фрактура}} (выкладаліся ў школах да [[1941]] года). [[Антыква]] выкарыстоўваецца спачатку неафіцыйна з XIX ст., а пасля [[Лістападаўская рэвалюцыя|лістападаўскай рэвалюцыі 1918]] года ўводзіцца афіцыйна. Пры [[Нацыянал-сацыялізм|нацыстах]] гатычны шрыфт быў вернуты і некаторы час ужываўся афіцыйна, але затым {{нп3|Нацысцкая прапаганда|нацысцкая ж прапаганда|ru|Национал-социалистическая пропаганда}} пачала ганенні на гатычныя шрыфты, угледзеўшы ў іх рысы {{нп3|Яўрэйскае квадратнае пісьмо|яўрэйскага квадратнага пісьма|ru|Еврейское квадратное письмо}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://books.google.com/?id=zfT0Iam0q7AC&amp;pg=PA165&amp;vq=the+nazi+ban+on+gothic&amp;dq=paul+renner+the+art+of+typography+1998|title=Paul Renner: the Art of Typography|author=Christopher Burke.|date=1998|publisher=New York: Princeton Architectural Press|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Цяпер яны выкарыстоўваюцца толькі ў дэкаратыўных мэтах ці пры выданні кніг.

== Лінгвістычная характарыстыка ==

=== Фанетыка і фаналогія ===
{{main|Фанетыка нямецкай мовы}}

Нямецкая [[фанетыка]] і [[фаналогія]] — гэта найперш фанетычная і фаналагічная сістэма літаратурнай нямецкай мовы, бо сама нямецкая мова неаднародная, мае некалькі {{нп3|Разнавіднасці нямецкай мовы|стандартных варыянтаў|ru|Разновидности немецкого языка}}, у залежнасці ад краіны распаўсюджання, і мноства {{нп3|Дыялекты нямецкай мовы|дыялектаў|ru|Диалекты немецкого языка}}, кожны з якіх мае свае ўласныя фанетычныя асаблівасці&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Werner König.|загаловак=Phonologische Regionalismen in der deutschen Standardsprache|месца=Berlin|год=1997|старонак=246—270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://faql.de/lokalkolorit.html#ig |title=richtich oder richtick — was ist richtig? |access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.

У канцы XVIII ст. эталонным нямецкім вымаўленнем лічылася саксонскае, што тлумачыцца моцным уплывам саксонскіх дзеячаў мастацтва і навукі на {{нп3|Культура Германіі|нямецкую культуру|ru|Культура Германии}} ў цэлым. Ужо ў XIX ст. вымаўленне, характэрнае для мовы жыхароў паўночнай Германіі, істотна ўмацавала свае пазіцыі, што, з аднаго боку, было выклікана ўзмацненнем [[Прусія|Прусіі]] і стварэннем пад яе эгідай аб’яднанай [[Германская імперыя|Германскай імперыі]], з другога — ужо замацаванымі ў вуснай мове стандартамі паўночнагерманскага вымаўлення.

Гэтае вымаўленне было кадыфікавана ў «Сцэнічным вымаўленні» (''Deutschen Bühnenaussprache'') [[Тэадор Зібс|Тэадора Зібса]] ў 1898 годзе. Сучасныя {{нп3|Арфаэпічны слоўнік|арфаэпічныя слоўнікі|ru|Орфоэпический словарь}} ў цэлым адпавядаюць нормам, устаноўленым Зібсам, адрозніваючыся ад іх толькі нязначна. Так, напрыклад, сучаснае вымаўленне гука {{нп3|Альвеалярны дрыжачы зычны|[r]|ru|Альвеолярные дрожащие согласные}} ужо не адпавядае фанеме /r/. Прызнанымі сёння нормамі вымаўлення лічацца нормы [[Конрад Дудэн|Конрада Дудэна]], прыведзеныя ў яго «Арфаэпічным слоўніку» (''Duden-Aussprachewörterbuch'')&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Seminar für Sprachmethodik: Phonologie. Ein sprachwissenschaftliches Lehrbuch|месца=Bonn|выдавецтва=Verlag für Kultur und Wissenschaft|год=2000}}&lt;/ref&gt;, які апісвае ўсе асноўныя правілы фанетыкі і фаналогіі, але ў той жа час не заўсёды адлюстроўвае сучасны стан нямецкага вымаўлення. Прычынай гэтых неадпаведнасцей з’яўляюцца змены ў маўленні немцаў, выкліканыя радам фактараў, сярод якіх значнае месца занімае ўплыў сучаснай [[Культура ЗША|заходняй культуры]]. Тым не менш, нормы літаратурнай нямецкай мовы і яе фанетыкі і фаналогіі працягваюць выкладацца ў {{нп3|Адукацыя ў Германіі|нямецкіх школах|ru|Образование в Германии}} і вышэйшых навучальных установах&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ursula Hirschfeld.|загаловак=Welche Aussprache lehren wir? In: Jahrbuch Deutsch als Fremdsprache|год=1997|старонкі=175-188}}&lt;/ref&gt;.

==== Сістэма галосных і зычных гукаў ====

[[Фанетыка]] нямецкай мовы налічвае 44 [[гук]]і, сярод якіх адрозніваюць 16 [[Галосныя|галосных]], 3 [[дыфтонгі]], 22 [[зычныя]] і 3 {{нп3|Афрыката|афрыкаты|ru|Аффрикаты}} (гукаспалучэнні [kv] і [ks] часта разглядаюць у радзе афрыкат, аднак у [[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] яны не ўлічваюцца)&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы |месца=Мн. |год=2002 |старонак=415 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;. Акрамя стандартнага набору гукаў у нямецкай могуць выкарыстоўвацца таксама гукі {{нп3|Неагублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад'ёму|[ʌ]|ru|Неогублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма}} (''D'''u'''blin''), {{нп3|Ненапружаны галосны пярэдняга рада ніжняга пад'ёму|[æ]|ru|Ненапряжённый гласный переднего ряда нижнего подъёма}} (''C'''a'''nberra''), {{нп3|Шва|[ə:]|ru|Шва}} (''New J'''er'''sey''), {{нп3|Агублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад'ёму|[ɔ:]|ru|Огублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма}} (''H'''a'''ll''), {{нп3|Агублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад'ёму|[ɶ:]|ru|Огублённый гласный переднего ряда нижнего подъёма}} (''Chef d''''ɶu'''vre''), {{нп3|Звонкі лабіявелярны апраксімант|[w]|ru|Звонкий лабиовелярный аппроксимант}} ('''''W'''aterproof''), {{нп3|Глухі зубны шчылінны зычны|[θ]|ru|Глухой зубной щелевой согласный}} (''Commonweal'''th'''''), {{нп3|Звонкі зубны шчылінны зычны|[ð]|ru|Звонкий зубной щелевой согласный}} (''Ciuda'''d'''Trujillo''), {{нп3|Звонкая постальвеалярная афрыката|[ʤ]|ru|Звонкая постальвеолярная аффриката}} ('''''G'''in''), якія ўжываюцца пераважна ў словах іншамоўнага паходжання.

У залежнасці ад становішча [[язык]]а нямецкія галосныя падзяляюцца на {{нп3|Галосныя пярэдняга рада|галосныя пярэдняга|ru|Гласные переднего ряда}} (''i, e, ä, ö, ü'') і {{нп3|Галосныя задняга рада|задняга радоў|ru|Гласные заднего ряда}} (''a, o, u''). Яны бываюць доўгімі і кароткімі, прычым 8 галосных літар даюць 16 галосных гукаў&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;. Працягласць галосных звязваецца з якасцю склада, які яны ўтвараюць. У гэтых адносінах адрозніваюць адкрытыя (заканчваюцца на галосны ці складаюцца з аднаго галоснага) і закрытыя [[Склад (мова)|склад]] і (заканчваюцца на адну або некалькі зычных). [[Дыфтонг|Дыфтонгам]] называецца злітнае вымаўленне ў адным складзе двух галосных. У залежнасці ад удзелу голасу нямецкія зычныя падзяляюцца на {{нп3|Глухі зычны|глухія|ru|Согласные}}, {{нп3|Звонкі зычны|звонкія|ru|Согласные}} ({{нп3|Выбухныя зычныя|выбухныя|ru|Взрывные согласные}} і {{нп3|Шчылінныя зычныя|шчылінныя|ru|Фрикативные согласные}}) і {{нп3|Санорныя зычныя|санорныя|ru|Сонорные согласные}} (гучныя). Пад {{нп3|афрыката|афрыкатамі|ru|Аффрикаты}} разумеюць злітнае вымаўленне двух зычных.

{{multicol}}

{| class=&quot;standard&quot;
|+ Зычныя гукі нямецкай мовы
|-
! Гук !! Характарыстыка !! Літарныя адпаведнасці !! прыклад
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі губна-губны выбухны|[p]]] || выбухны глухі || ''p, pp, b'' || '''''P'''ass'' ['''p'''as]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі губна-губны выбухны|[b]]] || выбухны звонкі || ''b, bb'' || '''''b'''aden'' [''''b'''a: dən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі альвеалярны выбухны|[t]]] || выбухны глухі || ''t, tt, th, d'' || ''sa'''tt''''' [za'''t''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі альвеалярны выбухны|[d]]] || выбухны звонкі || ''d, dd'' || '''''d'''ort'' ['''d'''ɔrt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі велярны выбухны|[k]]] || выбухны глухі || ''k, ck, ch, g'' || '''''K'''ette'' [''''k'''εtə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі велярны выбухны|[g]]] || выбухны звонкі || ''g, gg'' || ''Ro'''gg'''en'' ['rɔ'''g'''ən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі губна-зубны спірант|[f]]] || шчылінны глухі || ''f, ff, v, ph'' || '''''F'''eder'' [''''f'''e: dər]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі губна-зубны спірант|[v]]] || шчылінны звонкі || ''w, v'' || '''''W'''elt'' ['''v'''εlt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі альвеалярны спірант|[s]]] || шчылінны глухі || ''s, ss, ß'' || ''Flu'''ss''''' [flʊ'''s''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі альвеалярны спірант|[z]]] || шчылінны звонкі || ''s'' || '''''s'''agen'' [''''z'''a: gən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі постальвеалярны спірант|[ʃ]]] || шчылінны глухі || ''sch, s, ch'' || '''''sch'''ön'' ['''ʃ'''ø:n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[звонкі постальвеалярны спірант|[ʒ]]] || шчылінны звонкі || ''g, j'' || '''''G'''enie'' ['''ʒ'''e’ni:]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[палатальны апраксімант|[j]]] || шчылінны звонкі || ''j, y'' || '''''j'''ung'' ['''j'''ʊŋ]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі палатальны спірант|[ç]]] || шчылінны глухі || ''ch, g'' || ''Köni'''g''''' ['kø:nɪ'''ç''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі велярны спірант|[x]]] || шчылінны глухі || ''ch'' || ''no'''ch''''' [nɔ'''x''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[глухі глатальны шчылінны зычны|[h]]] || шчылінны глухі || ''h'' || ''wo'''h'''er'' [vo’'''h'''e:ɐ]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[альвеалярны дрыжачы зычны|[r]]] || звонкі санорны || ''r, rr, rh'' || '''''R'''ose'' [''''r'''o: zə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[ненапружаны галосны сярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[ɐ]]] || вакалізаваны [r] || ''r, er'' || ''hie'''r''''' [hi:'''ɐ''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[альвеалярны латэральны апраксімант|[l]]] || санат || ''l, ll'' || '''''L'''iebe'' [''''l'''i: bə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[губна-губны насавы зычны|[m]]] || насавы санат || ''m, mm'' || ''ko'''mm'''en'' ['kɔ'''m'''ən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Пярэднеязычны насавы зычны|[n]]] || насавы санат || ''n, nn'' || '''''N'''ame'' [''''n'''a: mə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[велярны насавы зычны|[ŋ]]] || насавы санат || ''ng, n'' || ''da'''n'''ken'' ['da'''ŋ'''kən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая губна-зубная афрыката|[p͡f]]] || афрыката || ''pf'' || '''''Pf'''erd'' ['''p͡f'''e: rt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая альвеалярная афрыката|[t͡s]]] || афрыката || ''z, tz, c, t'' || '''''Z'''ahn'' ['''t͡s'''a: n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Глухая постальвеалярная афрыката|[t͡ʃ]]] || афрыката || ''tsch, tch'' || ''Ma'''tch''''' [mε'''t͡ʃ''']
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[kv]]] || гукаспалучэнне || ''qu'' || '''''Qu'''elle'' [''''kv'''εlə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[ks]]] || гукаспалучэнне || ''x, chs'' || ''se'''chs''''' [zε'''ks''']
|}

{{multicol-break}}

{| class=&quot;standard&quot;
|+ Галосныя гукі нямецкай мовы
|-
! Гук !! Характарыстыка !! Літарныя адпаведнасці !! Прыклад
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[a]]] || адкрыты кароткі || ''a'' || ''M'''a'''nn'' [m'''a'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада ніжняга пад’ёму|[a:]]] || адкрыты доўгі || ''a, aa, ah'' || ''T'''a'''t'' [t'''a:'''t]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ε]]] || адкрыты кароткі || ''e, ä'' || ''H'''e'''ld'' [h'''ε'''lt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ε:]]] || адкрыты доўгі || ''ä, äh'' || ''B'''ä'''r'' [b'''ε:'''r]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Шва|[ə]]] || слабы, рэдукаваны || ''e'' || ''leb'''e'''n'' ['le: b'''ə'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[e:]]] || закрытый доўгі || ''e, ee, eh'' || ''l'''e'''gen'' ['l'''e:'''gən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны неагублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[ɪ]]] || адкрыты кароткі || ''i'' || ''W'''i'''nd'' [v'''ɪ'''nt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Неагублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[i:]]] || закрытый доўгі || ''i, ih, ie, ieh'' || ''W'''ie'''n'' [v'''i:'''n]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[ɔ]]] || адкрыты кароткі || ''o'' || ''w'''o'''llen'' ['v'''ɔ'''lən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[o:]]] || закрытый доўгі || ''o, oo, oh'' || ''K'''oh'''l'' [k'''o:'''l]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада сярэдне-ніжняга пад’ёму|[œ]]] || адкрыты кароткі || ''ö'' || ''L'''ö'''ffel'' ['l'''œ'''fəl]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада сярэдне-верхняга пад’ёму|[ø:]]] || закрытый доўгі || ''ö, öh, oe'' || ''H'''öh'''le'' ['h'''ø:'''lə]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад'ёму|[ʊ]]] || адкрыты кароткі || ''u'' || ''H'''u'''nd'' [h'''ʊ'''nt]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны задняга рада верхняга пад’ёму|[u:]]] || закрытый доўгі || ''u, uh'' || ''g'''u'''t'' [g'''u:'''t]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Ненапружаны агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[ʏ]]] || адкрыты кароткі || ''ü, y'' || ''f'''ü'''nf'' [f'''ʏ'''nf]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Агублены галосны пярэдняга рада верхняга пад’ёму|[y:]]] || закрытый доўгі || ''ü, üh, y'' || ''f'''üh'''len'' ['f'''y:'''lən]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[aɪ̯]]] || дыфтонг || ''ei, ey, ai, ay'' || ''B'''ay'''ern'' ['b'''aɪ̯'''ɐn]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[aʊ̯]]] || дыфтонг || ''au'' || ''H'''au'''s'' [h'''aʊ̯'''s]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[ɔʏ̯]]] || дыфтонг || ''eu, äu'' || ''L'''eu'''te'' ['l'''ɔʏ̯'''tə]
|}

{{multicol-end}}

==== Транскрыпцыйныя знакі ====

Традыцыйна ў нямецкай {{нп3|транскрыпцыя, лінгвістыка|транскрыпцыі|ru|Транскрипция (лингвистика)}} для вывучэння або чытання складаных слоў выкарыстоўваюць адмысловыя знакі, якія паказваюць на розныя асаблівасці вымаўлення&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Helmut Richter.|загаловак=Grundsätze und System der Transkription (IPA)|месца=Tübingen|год=1973}}&lt;/ref&gt;: ''[:]'' (працягласць), ''[']'' ([[націск]]), ''[•]'' (паўпрацягласць), ''[’]'' ({{нп3|Гартанная змычка|цвёрды прыступ|ru|Гортанная смычка}} галоснага ў пачатку слова). Так, напрыклад, слова ''Uhu'' мае транскрыпцыю ''['’u: hu•]'': відавочна, што слова чытаецца з прыступам на першым гуку, націск падае на першы склад, ''u'' — доўгі, канцавая галосная вымаўляецца паўдоўга, ''h'' — вымаўляецца (у адрозненне ад звычайнага ўжывання паміж двума галоснымі, як, напрыклад, у слове ''fliehen''). У звычайных слоўніках, якія не прадугледжваюць раскрыцця фанетычных асаблівасцей слоў, знакі ''[’]'' і ''[•]'' апускаюцца.

==== Націск ====

Слоўны націск у нямецкай мове носіць фіксаваны характар і амаль не змяняе свайго становішча ў слове. У каранёвых словах націск падае, як правіла, на першы склад, у словах з [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкамі]] націск падае альбо на прыстаўку, альбо на [[Корань (лінгвістыка)|корань]]. У сувязі з гэтым вылучаюць націскныя (''un-, ur-, ab-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-'') і ненаціскныя прыстаўкі (''be-, ge-, ent-, emp-, er-, miss-, ver-, zer-''), якія іначай называюцца паўпрэфіксамі і прэфіксамі (націскальнасць з’яўляецца адной з прычын проціпастаўлення гэтых [[афікс]]аў). Большасць нямецкіх [[суфікс]]аў ненаціскныя, аднак існуе цэлая група націскных суфіксаў (''-ist, -ent, -ant, -ee, -eur, -ion, -tät, -ur, -at, -it, -ot, -et'')&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;. У [[Складанае слова|складаных словах]] націск бывае галоўным (звычайна падае на першы кампанент слова) і другарадным. Другарадны націск звычайна падае на другі кампанент (напрыклад, як у слове ''Zeít-verschiébung''), аднак існуюць і выключэнні (напрыклад, як у слове ''Jáhr-húndert''), а ў [[абрэвіятура]]х адносіцца да апошняй літары (''die BRD [be:’ɛr’de:]'').

Націск у {{нп3|Сказ, лінгвістыка|сказе|ru|Предложение (лингвистика)}} падае на якія-небудзь знамянальныя словы, г.зн. службовыя словы націску пазбаўленыя. Націск, {{нп3|Тон, лінгвістыка|рухі тону|ru|Тон (лингвистика)}}, {{нп3|Тэмп маўлення|тэмп|ru|Темп речи}} і паўзы ў сукупнасці даюць {{нп3|Інтанацыя, лінгвістыка|інтанацыю|ru|Интонация (лингвистика)}}. Галоўны націск ва ўсёй фразе называецца {{нп3|Фразавы націск|фразавым націскам|ru|Ударение}}, для якога характэрныя паніжэнні ці павышэнні тону: ''Was &quot;machen Sie?''. {{нп3|Лагічны націск|Лагічны націск|ru|Ударение}} паказвае на слова, якое той, хто гаворыць, хоча лагічна вылучыць: ''&quot;Er kommt heute — Er &quot;kommt heute.''

=== Марфалогія ===
{{main|Граматыка нямецкай мовы}}

Па сваёй марфалагічнай структуры нямецкая мова з’яўляецца флектыўна-аналітычнаю. [[Флектыўнасць]] і {{нп3|аналітызм|аналітызм|ru|Аналитические языки}} пераважаюць у мове і ўтвараюць дамінанту яе [[Марфалогія мовы|марфалагічнага строю]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Deutsch.pdf|title=Germanische Sprachen: Deutsch|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130182302/http://wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Deutsch.pdf|archive-date=30 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

* '''Флектыўнасць'''
Сінтэтычна спрагаецца [[дзеяслоў]] у нямецкай мове ў {{нп3|Цяперашні час, лінгвістыка|цяперашнім|ru|Настоящее время (лингвистика)}} ({{нп3|Präsens|Präsens|ru|Презенс (немецкий язык)}}) і [[Прошлы час|прошлым часе]] ({{нп3|Präteritum|Präteritum|ru|Претерит (немецкий язык)}}); сінтэтычна скланяецца [[прыметнік]], выступаючы ў атрыбутыўнай функцыі; [[Субстантывацыя|субстантыўныя]] прыметнікі таксама маюць [[Канчатак|канчаткі]] і скланяюцца па {{нп3|Нямецкія склоны|склонах|ru|Падеж в немецком языке}}. Практычна ўсе займеннікі скланяюцца сінтэтычна, аднак сустракаюцца і [[Суплетывізм|суплетыўныя]] формы (асабліва ў {{нп3|Асабовыя займеннікі|асабовых займеннікаў|ru|}}): ''ich — meiner — mir; er — ihm; wir — uns''. Што да скланення назоўнікаў, то тут назіраецца даволі своеасаблівая карціна: назоўнікі, у залежнасці ад прыналежнасці да таго ці іншага скланення (у нямецкай іх чатыры), скланяюцца альбо флектыўна-аналітычна, г.зн. па склонах змяняецца не толькі імя, але і [[артыкль]] (моцнае, слабае і змешанае скланенні), альбо толькі аналітычна, змяняецца толькі артыкль, імя ж застаецца ва ўсіх склонах нязменным (жаночае скланенне). З [[лічэбнік]]аў толькі {{нп3|парадкавыя лічэбнікі|парадкавыя|ru|Порядковое числительное}} змяняюцца па склонах і маюць тыя ж канчаткі, што і прыметнікі.

* '''Аналітызм'''
Аналітычна ўтвараюцца ў нямецкай мове:
# чатыры з шасці дзеяслоўных часавых форм як у [[Абвесны лад|абвесным]], так і ва {{нп3|сувязны лад|сувязным ладзе (кан’юнктыве)|ru|Сослагательное наклонение}} ({{нп3|Perfekt|Perfekt|ru|Перфект (немецкий язык)}}, {{нп3|Plusquamperfekt|Plusquamperfekt|ru|Плюсквамперфект (немецкий язык)}}, {{нп3|Futur I|Futurum I|ru|Первый футур}}, {{нп3|Futur II|Futurum II|ru|Второй футур}});
# усе часавыя формы {{нп3|Залежны стан дзеяслова|залежнага стану|ru|Залог (лингвистика)}};
# умоўны лад (Konditionalis I і Konditionalis II);
# артыкль + назоўнік уяўляюць сабой таксама аналітычную з’яву, бо носьбітам {{нп3|Семантыка, лінгвістыка|семантыкі|ru|Семантика}} з’яўляецца імя, а выразнікам яго граматычных катэгорый ([[Граматычны род|род]], [[Граматычны лік|лік]], [[склон]], суаднесенасць-несуаднесенасць) артыкль.

* '''Інкарпарацыя'''
{{нп3|Інкарпарацыя, лінгвістыка|Інкарпарацыя|ru|Инкорпорация (лингвистика)}} хоць і не з’яўляецца дамінуючым марфалагічным тыпам нямецкай мовы, усё ж сустракаецца ў ёй вельмі часта. Прыкладамі інкарпарацыі ў нямецкай мове з’яўляюцца:
# усе [[Складанае слова|складаныя словы]]: ''Damenschuhabsatz'' — абцас жаночных чаравікаў.
# зліццё прыназоўнікаў з артыклямі: ''im'' (''in + dem''), ''ins'' (''in + das''), ''zum'' (''zu + dem''), ''zur'' (''zu + der''), ''vom'' (''von + dem''), ''am'' (''an + dem''), ''ums'' (''um + das'') і так далей.
# інтэрпазіцыя часціцы ''zu'' паміж прыстаўкай і коранем дзеяслова: ''Wir haben keine Zeit, unsere Freunde an'''zu'''rufen''.

* '''Аглютынацыя'''
{{нп3|Аглютынацыя, лінгвістыка|Аглютынацыя|ru|Агглютинация (лингвистика)}} сустракаецца ў нямецкай мове даволі рэдка. Прыклад аглютынацыі: ''der Bär — die Bär'''in''' — die Bär'''inn'''en''. [[Суфікс]] ''-in'' (''-inn'') перадае толькі {{нп3|жаночы род|жаночы род|ru|Женский род}}, а суфікс ''-en'' — толькі [[множны лік]].

==== Артыкль ====
{{main|Артыкль у нямецкай мове}}

{{нп3|Артыкль у нямецкай мове|Артыкль у нямецкай мове|ru|Артикль в немецком языке}} — гэта службовае слова, якое ўказвае на род, лік і склон назоўніка (таму яго яшчэ называюць родавым словам)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lernendeutsch.ru/?page_id=351|title=Немецкий язык для всех: Der Artikel. Артикль|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Адрозніваюць {{нп3|Пэўны артыкль|пэўныя|ru|Артикль}} (''der, die, das, die'') і {{нп3|Няпэўны артыкль|няпэўныя артыклі|ru|Артикль}} (''ein, eine, ein'', множнага ліку ў няпэўнага артыкля няма). Яны могуць [[Скланенне|скланяцца]] як {{нп3|Указальны займеннік|указальныя|ru|Указательные местоимения}} (''dieser, jener''), {{нп3|Прыналежны склон|прыналежныя|ru|Посессив}} (''mein, dein, sein''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальныя|ru|Вопросительные местоимения}} (''welcher?, was für ein…?'') і няпэўныя (''jeder, mancher'') [[займеннік]]і, адмоўны займеннік ''kein'', а таксама займеннікі, якія ўжываюцца толькі ў множным ліку (''alle, viele, einige, mehrere'')&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Heinz V.|загаловак=Das System der Artikelformen im gegenwärtigen Deutsch|месца=Tübingen|год=1979|isbn=3-484-10359-0}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне артыкляў
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''der (ein)'' || ''die (eine)'' || ''das (ein)'' || ''die''
|-
| Genitiv || ''des (eines)'' || ''der (einer)'' || ''des (eines)'' || ''der''
|-
| Dativ || ''dem (einem)'' || ''der (einer)'' || ''dem (einem)'' || ''den''
|-
| Akkusativ || ''den (einen)'' || ''die (eine)'' || ''das (ein)'' || ''die''
|}

Няпэўны артыкль часцей за ўсё стаіць перад назоўнікамі, якія ўпамінаюцца ўпершыню ці мала вядомыя. Пэўны артыкль ужываецца, калі прадмет ужо ўпамінаўся, а таксама пры наяўнасці азначэння (назоўнік у форме [[Родны склон|роднага склону]], {{нп3|парадкавы лічэбнік|парадкавы лічэбнік|ru|Порядковое числительное}}, прыметнік у [[Ступені параўнання|Superlativ]]). Артыкль можа быць апушчаны ў выпадках, калі перад назоўнікам стаіць займеннік ці {{нп3|колькасны лічэбнік|колькасны лічэбнік|ru|Имя числительное}}, калі назоўнік — назва [[Краіна|краіны]] ці [[горад]]а (ніякі род), абстрактнае паняцце, ці ён абазначае нейкае рэчыва ў невядомай колькасці.

==== Назоўнік ====
{{main|Назоўнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Назоўнік у нямецкай мове|Нямецкія назоўнікі|ru|Существительное в немецком языке}} ў адзіночным ліку маюць чатыры тыпы скланення: моцнае для мужчынскага і ніякага роду, слабае — для мужчынскага роду, жаночае — для жаночага роду і змешанае — для некаторых назоўнікаў мужчынскага і ніякага роду. {{нп3|Уласнае імя|Імёны ўласныя|ru|Имя собственное}} маюць канчатак ''-s'' толькі ў родным склоне&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/substantiv3.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Имя существительное (Substantiv) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне назоўнікаў у адзіночным ліку
|-
! Склон !! Моцнае скланенне !! Слабае скланенне !! Жаночае скланенне !! Змешанае скланенне
|-
| Nominativ || ''der Berg'' || ''der Mensch'' || ''die Frau'' || ''der Name''
|-
| Genitiv || ''des Berg(e)s'' || ''des Menschen'' || ''der Frau'' || ''des Namens''
|-
| Dativ || ''dem Berg'' || ''dem Menschen'' || ''der Frau'' || ''dem Namen''
|-
| Akkusativ || ''den Berg'' || ''den Menschen'' || ''die Frau'' || ''den Namen''
|}

Множны лік назоўнікі ўтвараюць па пяці тыпах (1 тып — суфікс ''-e''; 2 тып — суфікс ''-(e)n'' (заўсёды без умлаўта); 3 тып — суфікс ''-er'' (па магчымасці з умлаўтам); 4 тып — без суфікса (з умлаўтам і без яго); 5 тып — суфікс ''-s'' (для скарочаных і складанаскарочаных слоў, а таксама {{нп3|Запазычанне|запазычанняў|ru|Заимствование}}; без умлаўта)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Смирнова Т. Н. |загаловак=Deutsch Intensiv. Начальный этап |месца=М. |год=2005 |старонак=352 |isbn=5-329-01422-0}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Множны лік назоўнікаў
|-
! Тып !! Лік !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| '''I''' || Адзіночны — множны || ''der Platz — die Plätze'' || ''die Stadt — die Städte'' || ''das Jahr — die Jahre''
|-
| '''II''' || Адзіночны — множны || ''der Junge — die Jungen'' || ''die Uhr — die Uhren'' || ''das Bett — die Betten''
|-
| '''III''' || Адзіночны — множны || ''der Mann — die Männer'' || &lt;center&gt;—&lt;/center&gt; || ''das Bild — die Bilder''
|-
| '''IV''' || Адзіночны — множны || ''der Vogel — die Vögel'' || ''die Tochter — die Töchter'' || ''das Gebäude — die Gebäude''
|-
| '''V''' || Адзіночны — множны || ''der Park — die Parks'' || ''die Mutti — die Muttis'' || ''das Hotel — die Hotels''
|}

У множным ліку ўсе назоўнікі скланяюцца аднолькава. У давальным склоне к форме множнага ліку прыбаўляецца ''-n'', калі гэта форма яшчэ не мае такога канчатка (ці канчатка ''-s'') у назоўным склоне.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне назоўнікаў у множным ліку
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| Nominativ ||'' die Männer'' || ''die Frauen'' || ''die Kinos''
|-
| Genitiv || ''der Männer'' || ''der Frauen'' || ''der Kinos''
|-
| Dativ || ''den Männern'' || ''den Frauen'' || ''den Kinos''
|-
| Akkusativ || ''die Männer'' || ''die Frauen'' || ''die Kinos''
|}

==== Прыметнік ====
{{main|Прыметнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Прыметнік у нямецкай мове|Нямецкія прыметнікі|ru|Прилагательное в немецком языке}} змяняюцца толькі калі выступаюць як {{нп3|Азначэнне, лінгвістыка|азначэнні|ru|Определение (синтаксис)}} да назоўнікаў. Яны маюць тры тыпы скланення&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lernendeutsch.ru/?page_id=312 |title=Имя прилагательное (Das Adjektiv). Склонение прилагательных. |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;:

* '''слабае''' — прыметнік стаіць пасля пэўнага артыкля ці займеннікаў ''dieser, jener, jeder, welcher''; ён набывае канчатак ''-en'' ва ўсіх склонах адзіночнага ліку, акрамя назоўнага; вінавальны склон для жаночага і ніякага роду маюць канчатак ''-e'', а ў множным ліку ўсіх склонаў набывае ''-en'';
* '''моцнае''' — мае месца, калі перад прыметнікам няма азначальніка, пэўнага артыкля, за выключэннем роднага склону мужчынскага і ніякага роду ў адзіночным ліку, дзе выкарыстоўваецца слабы канчатак ''-en'';
* '''змешанае''' — прыметнік стаіць пасля няпэўнага артыкля, прыналежнага займенніка ці адмоўнага займенніка ''kein''; моцныя канчаткі для назоўнага і вінавальнага склону, слабыя — для роднага і давальнага.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Слабае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''der gute Mann'' || ''die gute Frau'' || ''das gute Kind'' || ''die guten Leute''
|-
| Genitiv || ''des guten Mannes'' || ''der guten Frau'' || ''des guten Kindes'' || ''der guten Leute''
|-
| Dativ || ''dem guten Mann(e)'' || ''der guten Frau'' || ''dem guten Kind(e)'' || ''den guten Leuten''
|-
| Akkusativ || ''den guten Mann'' || ''die gute Frau'' || ''das gute Kind'' || ''die guten Leute''
|}

{| class=&quot;standard&quot;
|+Моцнае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''süßer Wein'' || ''warme Milch'' || ''frisches Gemüse'' || ''gute Bücher''
|-
| Genitiv || ''süßen Weines'' || ''warmer Milch'' || ''frischen Gemüses'' || ''guter Bücher''
|-
| Dativ || ''süßem Wein(e)'' || ''warmer Milch'' || ''frischem Gemüse'' || ''guten Büchern''
|-
| Akkusativ || ''süßen Wein'' || ''warme Milch'' || ''frisches Gemüse'' || ''gute Bücher''
|}

{| class=&quot;standard&quot;
|+Змешанае скланенне
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род
|-
| Nominativ || ''ein großer Platz'' || ''eine große Stadt'' || ''ein großes Land''
|-
| Genitiv || ''eines großen Platzes'' || ''einer großen Stadt'' || ''eines großen Landes''
|-
| Dativ || ''einem großen Platz(e)'' || ''einer großen Stadt'' || ''einem großen Land(e)''
|-
| Akkusativ || ''einen großen Platz'' || ''eine große Stadt'' || ''ein großes Land''
|}

Нямецкія прыметнікі і [[Прыслоўе|прыслоўі]] могуць утвараць [[ступені параўнання]]. Усяго іх тры&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/adjektiv_sr.html |title=Степени сравнения прилагательных и наречий (Die Komparationsstufen der Adjektive) |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117224257/http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/adjektiv_sr.html |archive-date=17 студзеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:

# '''звычайная''' (Positiv) — звычайны прыметнік ці прыслоўе;
# '''вышэйшая''', ці '''параўнальная''' (Komparativ) — да прыметніка ці прыслоўя далучаецца суфікс ''-er'', каранёвыя галосныя ''a, o'' ці ''u'' могуць набываць {{нп3|умлаўт|умлаўт|ru|Умлаут}};
# '''найвышэйшая''' (Superlativ) утвараецца пры дапамозе суфікса ''-(e)st'' і, як правіла, прадстаўлена ў некалькіх формах:
* у нескланяльнай форме з часціцай '''am''' і нязменным '''-(e)sten''' у якасці акалічнасці ці часткі выказніка: ''am schönsten'';
* у скланяльнай форме з пэўным артыклем у якасці азначэння перад назоўнікам '''der/die/das -(e)ste''': ''der/die/das interessanteste, …'' і
* у асаблівай форме ад некаторых прыметнікаў і прыслоўяў на '''-(e)ns''': ''möglichst, schleunigst, …'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.all-de.com/service/de_einsteiger/403-stepeni-sravneniya-prilagatelnyh-i-narechiy.html |title=Немецкий язык: от А до Я: Степени сравнения прилагательных и наречий |access-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113638/http://www.all-de.com/service/de_einsteiger/403-stepeni-sravneniya-prilagatelnyh-i-narechiy.html |archive-date=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя прыметнікі і прыслоўі не ўтвараюць ступені па агульных правілах: ''hoch — höher — höchste'', ''gut — besser — beste'' і інш.

==== Займеннікі ====
{{main|Займеннік у нямецкай мове}}

{{нп3|Займеннік у нямецкай мове|Нямецкія займеннікі|ru|Местоимение в немецком языке}} могуць замяняць назоўнікі там, дзе гэта неабходна. Да іх адносяцца {{нп3|Асабовы займеннік|асабовыя|ru|Личные местоимения}} (''ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, Sie''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальныя|ru|Вопросительные местоимения}} (''wer?, was?''), няпэўныя (''man, etwas, jemand, alle, alles, viele, einige'') і адмоўныя займеннікі (''nichts, niemand''), а таксама безасабовы займеннік ''es'' і займенныя прыслоўі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/pronomen2.html|title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Местоимение (Pronomen)|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Усе астатнія займеннікі суправаджаюць назоўнікі. Пытальныя і асабовыя займеннікі скланяюцца па трох склонах&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/pronom_1.html|title=Личные местоимения в немецком языке — Personalpronomen|access-date=2011-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120091725/http://deutsch-lernen-mit.narod.ru/pronom_1.html|archive-date=20 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, бо формы роднага склону перайшлі ў разрад прыналежных.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне асабовых займеннікаў
|-
! Склон !! Пытальныя&lt;br /&gt; займеннікі !! 1 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 2 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 3 асоба&lt;br /&gt; адз. л. !! 1 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! 2 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! 3 асоба&lt;br /&gt; мн. л. !! Ветлівая&lt;br /&gt; форма
|-
| Nominativ || ''wer? was?'' || ''ich'' || ''du'' || ''er, sie, es'' || ''wir'' || ''ihr'' || ''sie'' || ''Sie''
|-
| Dativ || ''wem?'' || ''mir'' || ''dir'' || ''ihm, ihr, ihm'' || ''uns'' || ''euch'' || ''ihnen'' || ''Ihnen''
|-
| Akkusativ || ''wen? was?'' || ''mich'' || ''dich'' || ''ihn, sie, es'' || ''uns'' || ''euch'' || ''sie'' || ''Sie''
|}

Прыналежныя займеннікі адказваюць на пытанне ''wessen?'' (чый?, чыя?, чыё?, чые?). Яны адпавядаюць асабовым займеннікам у родным склоне: ''mein, dein, sein, ihr, sein, unser, ihr, sie, Sie''. Кожны прыналежны займеннік дапасоўваецца ў родзе, ліку і склоне з назоўнікам, з якім ён звязаны. У адзіночным ліку ён скланяецца як няпэўны артыкль, а ў множным як пэўны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lingvotech.com/pritmestoim|title=Лингвотек. Притяжательные местоимения (Possesivpronomen)|access-date=2011-11-06|archive-date=3 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803082933/http://www.lingvotech.com/pritmestoim|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Скланенне прыналежных займеннікаў
|-
! Склон !! Мужчынскі род !! Жаночы род !! Ніякі род !! Множны лік
|-
| Nominativ || ''mein'' || ''meine'' || ''mein'' || ''meine''
|-
| Genitiv || ''meines'' || ''meiner'' || ''meines'' || ''meiner''
|-
| Dativ || ''meinem'' || ''meiner'' || ''meinem'' || ''meinen''
|-
| Akkusativ || ''meinen'' || ''meine'' || ''mein'' || ''meine''
|}

Няпэўна-асабовы займеннік ''man'' ужываецца, калі асоба толькі маецца на ўвазе, ён не перакладаецца на беларускую мову. Уся канструкцыя перакладаецца як {{нп3|безасабовы сказ|безасабовы сказ|ru|Безличные предложения}}. Вельмі часта ён ужываецца з мадальнымі дзеясловамі (''man kann, man darf'' і т. д.)&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Михаленко А. О.|загаловак=Deutsche Sprache|частка=Морфология|месца=Красноярск|выдавецтва=СибГАУ, ИФиЯК СФУ|год=2010|старонкі=12-76|isbn=978-5-699-20204-1}}&lt;/ref&gt;. Безасабовы займеннік ''es'' ужываецца як дзейнік у спалучэнні з безасабовым дзеясловам (''Es regnet. Es ist Sonntag. Wie geht es Ihnen? Es ist etwas passiert?''). Займенныя прыслоўі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.langues.ru/mesnade.htm |title=ЦДО: Местоименные наречия в немецком языке |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/68rCcXgty?url=http://www.langues.ru/mesnade.htm |archive-date=2 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; служаць для абазначэння неадушаўлёных прадметаў. Яны бываюць указальнымі (утвараюцца з указальнага прыслоўя ''da'' і адпаведнага прыназоўніка: ''dabei, dafür, damit, darüber, dazu'' і інш.) і пытальнымі (пытальнае прыслоўе ''wo'' і прыназоўнік: ''wobei, wofür, womit, worüber, wozu''). Пытанні аб адушаўлёных прадметах утвараюцца іначай. Для іх выкарыстоўваецца спалучэнне прыназоўніка і пытальнага займенніка ''wer'' у адпаведным склоне (''Um wen geht es?'').

==== Лічэбнік ====
{{main|Лічэбнік у нямецкай мове}}

{{нп3|Лічэбнік у нямецкай мове|Нямецкія лічэбнікі|ru|Числительное в немецком языке}} падзяляюць на {{нп3|Колькасныя лічэбнікі|колькасныя|ru|Имя числительное}} (''eins, zwei, drei, vier, fünf, sechs'' і т. д.) і {{нп3|Парадкавыя лічэбнікі|парадкавыя|ru|Порядковое числительное}} (''erste, zweite, dritte, vierte, fünfte, sechste''). Субстантывіраваныя лічэбнікі, якія выконваюць часта функцыю [[дзейнік|дзейніка]], у якасці лічэбнікаў не заўсёды ўлічваюць.

Першыя адказваюць на пытанне ''«колькі?»'' і могуць быць простымі (1—12, 100, 1000), складанымі (13—19; утвараюцца ад адзінак і ліку ''zehn'') і вытворнымі. Колькасныя лічэбнікі ад 20 да 99 ўтвараюцца спалучэннем у адно слова назвы лічэбніка першага парадку, злучніка ''und'' і лічэбніка другога парадку (напрыклад, 35 — ''fünfunddreißig'', літаральна «пяць-і-трыццаць»)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trilinguis.ru/linguistic/chisl/nemec-chislitelnie.aspx |title=Trilinguis: Языковой портал. Немецкие числительные |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ru.funnygerman.com/2009/03/zahlwort.html |title=FunnyGerman.com. Числительное (Zahlwort) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;. Утварэнне лічэбнікаў парадку соцень і тысяч адбываецца спалучэннем у адно слова колькасці тысяч, затым соцень, затым указання састаўной часткі лічэбніка, адпаведнага лічэбніку другога ці першага парадку. Лічэбнікі, пачынаючы з мільёна і больш, пішуцца асобна з указаннем іх колькасці ў пачатку састаўнога лічэбніка (напрыклад, 1 364 819 — ''eine Million dreihundertvierundsechzigtausendachthundertneunzehn'')&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch.passivhaus-info.org/index.php?go=Pages&amp;in=view&amp;id=9 |title=Числительные в немецком языке |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102193726/http://deutsch.passivhaus-info.org/index.php?go=Pages&amp;in=view&amp;id=9 |archive-date=2 лістапада 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Парадкавыя лічэбнікі адказваюць на пытанне ''«які? якая? якое?»'' і дзеляцца на наступныя групы:
* выключэнні: ''der/die/das erste (1.), dritte (3.), sieb(en)te (7.), achte (8.)'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.all-de.com/service/de_kinder/748-opornye-tablicy-i-shemy-poryadkovye-chislitelnye.html |title=Немецкий язык: от А до Я: Опорные таблицы и схемы: Порядковые числительные |access-date=2014-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116105732/http://www.all-de.com/service/de_kinder/748-opornye-tablicy-i-shemy-poryadkovye-chislitelnye.html |archive-date=16 студзеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;;
* астатнія лічэбнікі да 19 (да адпаведнага колькаснага лічэбніка дадаюцца [[суфікс]] ''-t-'' і [[канчатак]], напрыклад, ''der/die/das fünfte (5.)'') і
* ад 20 і далей (да адпаведнага колькаснага лічэбніка дадаюцца суфікс ''-st-'' і канчатак; ''der/die/das einundzwanzigste (21.)'').

Каб утварыць дроб, да колькаснага лічэбніка трэба дадаць суфікс ''-tel'' (1/4 — ''Viertel'', 3/5 — ''drei Fünftel''). {{нп3|Дзесятковы дроб|Дзесятковы дроб|ru|Десятичная дробь}} чытаецца з [[коска]]й (0,348 — ''Null Komma dreihundertachtundvierzig'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://subscribe.ru/archive/job.lang.deutlang/200907/19000947.html |title=Немецкий язык - это просто. Числительное (Zahlwort) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

==== Прыназоўнік ====

Нямецкія [[прыназоўнік]]і ўжываюцца перад назоўнікамі і {{нп3|Асабовы займеннік|асабовымі займеннікамі|ru|Личные местоимения}}, такім чынам вызначаючы іх {{нп3|Нямецкія склоны|склон|ru|Падеж в немецком языке}}. У сувязі з гэтым вылучаюць тры групы прыназоўнікаў, якія кіруюцца адпаведна [[Давальны склон|давальным]] (''mit, aus, nach, zu, bei, von, außer, seit, gegenüber, entgegen''), [[вінавальны склон|вінавальным]] (''für, gegen, durch, ohne, um, bis, entlang'') ці [[Родны склон|родным склонам]] (''während, trotz, wegen, (an)statt, unweit'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/preposition.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка (справочник): Предлог (Preposition) |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

Двайному кіраванню падпарадкоўваюцца прыназоўнікі ''in, an, auf, vor, hinter, über, unter, neben, zwischen'', якія могуць выкарыстоўвацца з вінавальным і давальным склонамі. Пры гэтым прымаецца пад увагу, якое значэнне мае [[выказнік]] у сказе. напрыклад: ''Sie hängt ein Bild über die Couch'' (Akk.) — ''Das Bild hängt über der Couch'' (Dat.). У дадзеным выпадку важна, якое пытанне прымяняецца да прыназоўніка — ''wohin?'' ці ''wo?''&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;.

==== Дзеяслоў ====
{{main|Дзеяслоў у нямецкай мове}}

[[Файл:Zeitformen (Schritten).jpg|450px|right|Часавыя ступені нямецкай мовы.]]

{{нп3|Дзеяслоў у нямецкай мове|Нямецкі дзеяслоў|ru|Глагол в немецком языке}} мае пяць асноўных катэгорый&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Мышковая И. Б.|загаловак=Времена немецкого глагола|месца=СПб.|год=2007|старонак=96|isbn=978-5-91281-007-7}}&lt;/ref&gt;: [[Асоба (мовазнаўства)|асоба]] (1-я, 2-я, 3-я), [[Граматычны лік|лік]] (адзіночны і множны), [[Час дзеяслова|час]] (прошлы, цяперашні і будучы), {{нп3|Стан, катэгорыя дзеяслова|стан|ru|Залог (лингвистика)}} ([[Незалежны стан, катэгорыя дзеяслова|незалежны]] і {{нп3|Залежны стан, катэгорыя дзеяслова|залежны|ru|Залог (лингвистика)}}) і [[Лад дзеяслова|лад]] (абвесны, загадны і ўмоўны). Акрамя асабова-часавых форм у дзеяслова ёсць таксама неасабовыя формы: {{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Infinitiv I|ru|Инфинитив в немецком языке}}, {{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Infinitiv II|ru|Инфинитив в немецком языке}}&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;, {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік#Першы інфінітыў|Partizip I|ru|Причастие в немецком языке#Первое причастие}} і {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік#Другі дзеепрыметнік|Partizip II|ru|Причастие в немецком языке#Второе причастие}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.edwardo.info/glagol_11.php |title=Немецкое причастие (Partizip) |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016115355/http://www.edwardo.info/glagol_11.php |archive-date=16 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У залежнасці ад асаблівасцей формаўтварэння адрозніваюць слабыя, моцныя і няправільныя дзеясловы&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://grammade.ru/grammar/verb3grf.shtml |title=Audio-class.ru. Немецкие глаголы сильного спряжения |access-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120701230148/http://grammade.ru/grammar/verb3grf.shtml |archive-date=1 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У залежнасці ад кіравання адрозніваюць [[Пераходнасць (мовазнаўства)|пераходныя]], якія патрабуюць наяўнасці дапаўнення ў [[вінавальны склон|Akkusativ]], і непераходныя дзеясловы, якія дапаўненняў не патрабуюць. Дзеясловы могуць быць зваротнымі (абазначаюць дзеянне, накіраванае на дзеючую асобу), а таксама мадальнымі (дзеясловы ''dürfen, können, mögen, müssen, sollen, wollen'' і дзеяслоў ''lassen'', які часта да мадальных не адносяць)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.studygerman.ru/online/manual/verb7.html |title=Study German. Грамматика немецкого языка: Модальные глаголы |access-date=2011-11-06 }}&lt;/ref&gt;.

У нямецкай мове шэсць {{нп3|Катэгорыя часу ў нямецкай мове|часоў|ru|Время в немецком языке}}:
* '''[[Präsens]]''' — просты цяперашні час, які ўтвараецца ад інфінітыўнага кораня дзеяслова з дапамогай асабовага канчатка. Напрыклад: ''Ich '''schreibe''' einen Brief''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/praesens |title=Deutsch.lingo4u.de. Präsens (Gegenwart) |access-date=2011-11-06 |lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Präteritum, нямецкая мова|Präteritum]]''' — просты прошлы час, які складаецца з аднаго сэнсавага дзеяслова. Утвараецца ад асновы другой (прэтэрытнай) формы дзеяслова пры дапамозе асабовага канчатка. Напрыклад: ''Ich '''machte''' schon die Tür '''auf'''''. Асабовыя канчаткі ў дзеясловаў у гэтым часе блізкія да Präsens, за выключэннем першай і трэцяй асобы адзіночнага ліку&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/imperfekt |title=Deutsch.lingo4u.de. Imperfekt (Prateritum, Vergangenheit) |access-date=2011-11-06 |lang=de |archive-date=11 ліпеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711211256/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/imperfekt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Perfekt, нямецкая мова|Perfekt]]''' — складаны прошлы час. Складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Partizip II і {{нп3|Дапаможны дзеяслоў|дапаможнага дзеяслова|ru|Вспомогательный глагол}} ''haben'' ці ''sein'' у Präsens. Напрыклад: ''Ich '''habe''' die Geschichte '''erzählt'''; Ich '''bin''' zu schnell '''gefahren'''''. Дапаможныя дзеясловы спрагаюцца, а іх выбар залежыць ад {{нп3|Лексічная значэнне|лексічнага значэння|ru|Лексическое значение}} сэнсавага дзеяслова&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/perfekt|title=Deutsch.lingo4u.de. Perfekt (vollendete Gegenwart)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Plusquamperfekt, нямецкая мова|Plusquamperfekt]]''' — складаны прошлы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Partizip II і дапаможнага дзеяслова ''haben'' ці ''sein'' ў форме Präteritum. Напрыклад: ''Er '''hatte''' den Regenschirm nicht '''genommen'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/plusquamperfekt|title=Deutsch.lingo4u.de. Plusquamperfekt (Vorvergangenheit)|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Futur I, нямецкая мова|Futur I]]''' — складаны будучы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і дапаможнага дзеяслова ''werden''. Напрыклад: ''Ich '''werde''' um jeden Preis '''kommen'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-1|title=Deutsch.lingo4u.de. Futur I (Zukunft)|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=3 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103193003/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Futur II]]''' — складаны будучы час, які складаецца з сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv II і дапаможнага дзеяслова ''werden''. Напрыклад: ''Morgen um neun Uhr abend '''werde''' ich '''gekommen sein'''''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-2|title=Deutsch.lingo4u.de. Futur II (vollendete Zukunft)|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=9 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109155451/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/zeiten/futur-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Спражэнне дзеясловаў у незалежным стане абвеснага ладу
|-
! Präsens Aktiv !! Präteritum Aktiv !! Perfekt Aktiv !! Plusquamperfekt Aktiv !! Futur I Aktiv
|-
| ''ich mache'' || ''ich machte'' || ''ich habe gemacht'' || ''ich hatte gemacht'' || ''ich werde machen''
|-
| ''du machst'' || ''du machtest'' || ''du hast gemacht'' || ''du hattest gemacht'' || ''du wirst machen''
|-
| ''er (sie, es) macht'' || ''er (sie, es) machte'' || ''er (sie, es) hat gemacht'' || ''er (sie, es) hatte gemacht'' || ''er (sie, es) wird machen''
|-
| ''wir machen'' || ''wir machten'' || ''wir haben gemacht'' || ''wir hatten gemacht'' || ''wir werden machen''
|-
| ''ihr macht'' || ''ihr machtet'' || ''ihr habt gemacht'' || ''ihr hattet gemacht'' || ''ihr werdet machen''
|-
| ''sie (Sie) machen'' || ''sie (Sie) machten'' || ''sie (Sie) haben gemacht'' || ''sie (Sie) hatten gemacht'' || ''sie (Sie) werden machen''
|}

Стан залежыць ад характару [[дзейнік|дзейніка]]. Ён можа быць незалежным (Aktiv — дзеянне зыходзіць ад дзейніка) і залежным (Passiv — дзеянне накіравана на сябе). У пасіўнага стану ёсць усе тыя ж часавыя формы, што і ў актыўнага. Усе яны ўтвараюцца па адной схеме. Präsens Passiv утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präsens і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Präteritum Passiv — ''werden'' у Präteritum і Partizip II. Perfekt і Plusquamperfekt Passiv — ''werden'' у адпаведнай форме (асаблівая форма ''worden'') і Partizip II. Futur Passiv — ''werden'' у Futur і Partizip II&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot; /&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
|+Спражэнне дзеясловаў у пасіўным стане абвеснага ладу
|-
! Präsens Passiv !! Präteritum Passiv !! Perfekt Passiv !! Plusquamperfekt Passiv !! Futur I Passiv
|-
| ''ich werde gefragt'' || ''ich wurde gefragt'' || ''ich bin gefragt worden'' || ''ich war gefragt worden'' || ''ich werde gefragt werden''
|-
| ''du wirst gefragt'' || ''du wurdest gefragt'' || ''du bist gefragt worden'' || ''du warst gefragt worden'' || ''du wirst gefragt werden''
|-
| ''er (sie, es) wird gefragt'' || ''er (sie, es) wurde gefragt'' || ''er (sie, es) ist gefragt worden'' || ''er (sie, es) war gefragt worden'' || ''er (sie, es) wird gefragt werden''
|-
| ''wir werden gefragt'' || ''wir wurden gefragt'' || ''wir sind gefragt worden'' || ''wir waren gefragt worden'' || ''wir werden gefragt werden''
|-
| ''ihr werdet gefragt'' || ''ihr wurdet gefragt'' || ''ihr seid gefragt worden'' || ''ihr wart gefragt worden'' || ''ihr werdet gefragt werden''
|-
| ''sie (Sie) werden gefragt'' || ''sie (Sie) wurden gefragt'' || ''sie (Sie) sind gefragt worden'' || ''sie (Sie) waren gefragt worden'' || ''sie (Sie) werden gefragt werden''
|}

Статыў (пасіў стану, або кароткі пасіў) перадае ўжо не працэс дзеяння, а яго вынік. Ён утвараецца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''sein'' у адпаведнай форме і другога дзеепрыметніка пераходнага сэнсавага дзеяслова.

{{нп3|Сувязны лад|Сувязны лад|ru|Сослагательное наклонение}} (Konjunktiv — выражае жаданне ці магчымасць) мае тыя ж часавыя формы, што і [[абвесны лад|абвесны]] (Indikativ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/verben/konjunktiv|title=Deutsch.lingo4u.de. Konjunktiv|access-date=2011-11-06|lang=de|archive-date=5 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805235619/http://deutsch.lingo4u.de/grammatik/verben/konjunktiv|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Präsens Konjunktiv утвараецца пры дапамозе інфінітыўнай асновы, суфікса '' -e '' і асабовага канчатка, але каранёвая галосная пры гэтым застаецца нязменнай. У 1-й і 3-й асобе адзіночнага ліку суфікс і асабовы канчатак зліваюцца, што не дапускае падваення зычнай. Формы Präteritum Konjunktiv слабых дзеясловаў супадаюць з формамі прэтэрыта абвеснага ладу. Формы прэтэрыта кан’юнктыва моцных дзеясловаў утвараюцца з асновы дзеяслова ў прэтэрыце абвеснага ладу з дапамогай суфікса ''-e'' і асабовых канчаткаў прэтэрыта. Каранёвыя галосныя ''a, o, u'' атрымліваюць {{нп3|умлаут|умлаут|ru|Умлаут}}. Існуе таксама цэлы рад дзеясловаў, Präteritum Konjunktiv якіх не падпарадкоўваецца агульным правілам: гэта няправільныя дзеясловы ''sein (wäre), tun (täte), gehen (ginge), stehen (stände)''; няправільныя дзеясловы ''haben (hätte), werden (würde), bringen (brächte)''; прэтэрыта-прэзэнсныя дзеясловы (акрамя '' sollen '' і ''wollen''): ''dürfte, könnte, möchte, müsste, wüsste''. Perfekt Konjunktiv утвараецца пры дапамозе дапаможных дзеясловаў ''haben'' ці ''sein'', якія стаяць у Präsens Konjunktiv, і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Plusquamperfekt Konjunktiv утвараецца з дапамогай тых жа дапаможных дзеясловаў у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Partizip II. Futurum I і Futurum II Konjunktiv утвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präsens Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II адпаведна. Акрамя гэтых форм ёсць яшчэ дзве, аналагаў якім няма ў [[беларуская мова|беларускай мове]]. Гэта Konditionalis I і Konditionalis II. Яны ўтвараюцца пры дапамозе дапаможнага дзеяслова ''werden'' у Präteritum Konjunktiv і сэнсавага дзеяслова ў Infinitiv I і Infinitiv II.

[[Загадны лад]] (Imperativ) мае чатыры формы: 2-ая асоба адзіночнага ліку (''arbeite, nimm''), 1-ая асоба множнага ліку (''arbeiten wir / wollen wir arbeiten, nehmen wir / wollen wir nehmen''), 2-ая асоба множнага ліку (''arbeitet, nehmt'') і ветлівая форма (''arbeiten Sie, nehmen Sie''). Таксама загадны лад можна ўтварыць інфінітывам ('' Nicht aus dem Fenster lehnen! '') або другім дзеепрыметнікам ('' Hiergeblieben! ''). Пабуджальнасць у нямецкім могуць выражаць некаторыя граматычныя канструкцыі (напрыклад, haben / sein + zu + Infinitiv, мадальны дзеяслоў + Infinitiv).

{{нп3|Інфінітыў у нямецкай мове|Інфінітыў|ru|Инфинитив в немецком языке}} (Infinitiv) і {{нп3|Нямецкі дзеепрыметнік|дзеепрыметнік|ru|Причастие в немецком языке}} (Partizip) удзельнічаюць ва ўтварэнні розных граматычных канструкцый і часавых форм.

Інфінітыў утварае інфінітыўныя групы і канструкцыі з прыназоўнікам ''zu'' (інфінітыўныя групы тыпу ''um zu, ohne zu, (an) statt zu''; канструкцыя ''haben/sein + zu + Infinitiv'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eustudy.ru/infinitiv_mit_zu.php|title=Конструкция «zu + инфинитив»|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt; і без яго (з мадальнымі дзеясловамі, дзеясловамі руху і іншымі дзеясловамі-выключэннямі). Інфінітыў выконвае розныя сінтаксічныя ролі: [[дзейнік]] (''Es ist eine Vergnügen, zu reiten''), [[выказнік]] (''Vielleicht haben Sie die Absicht, auch unsere Vororte mit ihren schönen Palästen und Parks zu besuchen''), [[Дапаўненне (сінтаксіс)|дапаўненне]] (''Marion war von Herzen froh (darüber), in diesem schrecklichen halbzerstörten Haus nicht allein zu sein'') і [[акалічнасць, лінгвістыка|акалічнасць]] (''Er fährt nach Moskau, um seine Eltern zu besuchen'').

Нямецкі дзеепрыметнік бывае двух відаў: Partizip I (аснова дзеяслова ў Präsens і суфікс ''-(e)nd'') і Partizip II (аснова дзеяслова, прыстаўка ''ge-'' і суфікс ''-(e)t'' (для слабых дзеясловаў) ці ''-en'' (для моцных дзеясловаў))&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.modernlib.ru/books/mishkovaya_irina/vremena_nemeckogo_glagola/read_5/|title=Времена немецкого глагола. Глава 8. Немецкое причастие|author=Мышковая И. Б.|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;. Першы дзеепрыметнік часта выступае ў ролі азначэння да назоўніка (''Das zu lesende Buch'') і акалічнасці (''Aus dem Kino zurückgehend, besprachen die Leute den Film''). Другі дзеепрыметнік ужываецца пры ўтварэнні складаных часавых форм Perfekt і Plusquamperfekt (''Mein Freund hat das Institut absolviert'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.de-online.ru/index/prichastija_nastojashhego_i_proshedshego_vremeni_partizip_1_partizip_2/0-84|title=Deutsch-Online. Причастия настоящего и прошедшего времени (Partizip 1, Partizip 2)|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;, ва ўсіх часавых формах пасіўнага стану (''Der Text wird/wurde nacherzählt, nachdem er zweimal vorgelesen worden ist/worden war'') і як азначэнне да назоўніка ў дзеепрыметных групах (''Die von mir gekaufte Zeitung liegt auf dem Tisch'').

=== Сінтаксіс ===
{{main|Сінтаксіс нямецкай мовы}}

Сінтаксіс нямецкай мовы развіваўся на працягу ўсяе {{нп3|Гісторыя нямецкай мовы|гісторыі існавання мовы|ru|История немецкого языка}}, аднак канчатковае нармаванне адбывалася толькі ў XIX—XX стагоддзях. Пунктуацыя нямецкай мовы [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўя]] і [[Новы час|новага часу]] выключала вялікую колькасць [[Знакі прыпынку|знакаў прыпынку]], таму сказы былі простымі, аднак са з’яўленнем [[Коска|коскі]] ў {{нп3|Ранненоваверхненямецкая мова|ранненоваверхненямецкім перыядзе|ru|Ранненововерхненемецкий язык}} адбыўся вялікі рывок у развіцці нямецкага сказа, што вызначыла яго сённяшнюю структуру&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Otto Behaghel.|загаловак=Deutsche Syntax|месца=Winter, Heidelberg|год=1928}}&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Сказ, лінгвістыка|Нямецкія сказы|ru|Предложение (лингвистика)}} бываюць {{нп3|Просты сказ|простымі|ru|Предложение (лингвистика)}} і {{нп3|Складаны сказ|складанымі|ru|Сложное предложение}}. Просты сказ звычайна складаецца з двух слоў — [[дзейнік|дзейніка]] і [[выказнік|выказніка]] (неразвіты сказ), аднак можа ўключаць і даданыя члены сказа (развіты сказ). Складаныя сказы складаюцца з двух або некалькіх простых сказаў. Адпаведна, яны бываюць {{нп3|Складаназлучаны сказ|складаназлучанымі|ru|Сложносочинённое предложение}} (бяззлучнікавыя і злучнікавыя), якія складаюцца з двух незалежных сказаў, і {{нп3|Складаназалежныя сказы|складаназалежныя|ru|Сложноподчинённое предложение}}, якія складаюцца з галоўнага і аднаго ці некалькіх {{нп3|даданы сказ|даданых сказаў|ru|Придаточное предложение}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=P. Eisenberg.|загаловак=Das Wort (Bd. 1), Der Satz (Bd. 2) — Grundri? der deutschen Grammatik|месца=Stuttgart|год=2004}}&lt;/ref&gt;.

Сувязь у складаназлучаным сказе ажыццяўляецца пры дапамозе злучальных злучнікаў ''und, aber, oder, denn, deshalb, darum, doch, dann, so, also'', а таксама пры дапамозе парных злучнікаў ''bald… bald, nicht nur… sondern auch, sowohl… als auch, entweder… oder''. Даданы сказ у складзе складаназалежнага ўводзіцца пры дапамозе падпарадкавальных злучнікаў (''dass, wenn, als, weil''), адносных займеннікаў (''der, die, das, die''), {{нп3|Пытальныя займеннікі|пытальных займеннікаў|ru|Вопросительные местоимения}} (''wer, was, welcher''), прыслоўяў (''wo, wann''), пытальных займенных прыслоўяў (''woran, wovon, woruber'') і інш. Іх выбар залежыць ад віду даданага сказа. Гэтыя сказы бываюць: дапаўняльнымі, азначальнымі, акалічнаснымі (месца, часу, спосабу дзеяння, параўнання, ступені, выніку, прычыны, мэты, умовы і ўступкі) і далучальнымі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Снегирёва Н. С.|загаловак=Синтаксис немецкого языка|выдавецтва=ОмГУ|год=2004|старонак=149}}&lt;/ref&gt;.

Парадак слоў у нямецкім сказе напрамую залежыць ад яго характару. У простым [[Апавяданне|апавядальным]] сказе адрозніваюць прамы і адваротны парадак слоў. У першым выпадку маецца на ўвазе, што ўсе члены сказа займаюць толькі свае выразна ўстаноўленыя пазіцыі: спачатку дзейнік, затым выказнік і даданыя члены сказа&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.partner-inform.de/news.php?ids=1752_all_285_|title=О системных различиях в грамматическом строе немецкого языка|author=Локштанова Л.|publisher=Partner|access-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514191442/http://www.partner-inform.de/news.php?ids=1752_all_285_|archive-date=14 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''Der Lehrer kommt bald''. Пры адваротным парадку слоў адбываецца інверсія: ''Bald kommt der Lehrer''. Пры састаўным або складаным выказніку зменная частка становіцца на сваё месца, а нязменная ідзе ў канец: ''Ich stimme zu''.

У пытальным сказе без пытальнага слова выказнік становіцца на першае месца ў сказе: ''Hat er das gemacht?''. У пытальным сказе з пытальным словам (''wer?, was?, wann?, wo?, wohin?, woher?, wie?, warum?, wozu?'' і інш.) на першым месцы стаіць само пытальнае слова, а выказнік ідзе за ім: ''Was hat er gemacht?''&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы. § 3. Порядок слов в вопросительном предложении|месца=Мн. |год=2002 |старонкі=268-269 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;.

У адмоўных сказах часцей за ўсё сустракаецца адмоўная часціца ''nicht'', якая звычайна выкарыстоўваецца перад адмаўляемым словам: ''Nicht alle verstehen das''. Аднак калі адмаўляецца выказнік, то часціца ставіцца ў канец сказа перад нязменнай часткай: ''Das weiß ich nicht''. Калі адмаўляецца назоўнік, то перад ім ставіцца адмоўны займеннік ''kein'', які замяшчае няпэўны артыкль і ўзгадняецца з назоўнікам у родзе, ліку і склоне: ''Ich habe keine Zeit''. Двайнога адмаўлення ў нямецкай мове няма, г.зн. канструкцыі ''«нічога / ніколі не …»'' перадаюцца толькі адным адмаўленнем (у дадзеным выпадку словамі ''nichts'' ці ''niemand'')&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Носков С. А. |загаловак=Немецкий язык для поступающих в вузы. § 5. Порядок слов в предложениях с отрицанием|месца=Мн. |год=2002 |старонкі=270-273 |isbn=985-06-0819-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Словаўтварэнне ===
{{main|Словаўтварэнне нямецкай мовы}}

[[Словаўтварэнне]] нямецкай мовы атрымала вельмі добрае развіццё. Багацце элементаў слоў, як уласна нямецкіх, так і {{нп3|Запазычанне|запазычаных|ru|Заимствование}}, дазваляе «збіраць» самыя розныя словы. У [[1999]] годзе парламент нямецкай [[Землі Германіі|зямлі]] [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія|Мекленбург — Пярэдняя Памеранія]] разгледзеў праект закона пад назвай ''«Rinderkennzeichnungs- und Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz»'' («Закон аб перадачы абавязкаў кантролю маркіроўкі ялавічыны»). Гэтае слова афіцыйна з’яўляецца [[Самае доўгае слова нямецкай мовы|самым доўгім у нямецкай мове]] (63 літары, 7 частак). У [[Інтэрнэт|Сеціве]] прыводзяцца спасылкі на слова з 79 літар — ''{{нп3|Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft|«Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft»|de}}'' («Таварыства служачых малодшага звяна органа па наглядзе за будаўніцтвам пры галоўным упраўленні электрычнага абслугоўвання дунайскага параходства»)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gutefrage.net/frage/wie-ist-das-laengste-deutsche-wort-ohne-gedankenstriche|title=Wie ist das längste deutsche Wort (ohne Gedankenstriche)?|access-date=2011-11-06|lang=de}}&lt;/ref&gt;. Апошняе па новых правілах прыбаўляе яшчэ адну літару (''…schi'''fff'''ahrt…''). Падобных складаных слоў у нямецкай мове вельмі шмат&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pub.ids-mannheim.de/laufend/sprachreport/pdf/sr10-2a.pdf |title=Das längste deutsche Wort? Ein fiktives Gespräch mit wahrem Hintergrund|author=Rainer Perkuhn. |access-date=2011-11-06 |lang=de}}&lt;/ref&gt;.

Месца нямецкага словаўтварэння ў сістэме мовы да гэтага часу да канца не вызначана. Звычайна яно разглядаецца ў рамках [[Лексікалогія|лексікалогіі]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Schmidt W.|загаловак=Deutsche Sprachkunde. 7. Aufl|месца=Berlin|год=1972}}&lt;/ref&gt; ці [[Граматыка|граматыкі]], аднак, будучы звязаным і з граматыкай, і з лексікай, словаўтварэнне валодае ўласнымі, толькі яму ўласцівымі рысамі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Jung W.|загаловак=Grammatik der deutschen Gegenwartssprache|месца=Leipzig|год=1996}}&lt;/ref&gt;. Словаўтварэнне можа разглядацца як з [[Дыяхранія|дыяхроннага]], так і з [[Сінхранія|сінхроннага]] погляду. Гэта важна для разумення гістарычнага развіцця словаўтваральнай формы, выразнага размежавання словаўтваральных працэсаў і сучаснай структуры слова. З сінхраніяй і дыяхраніяй перакрыжоўваюцца працэсуальны і статыстычны аспекты (словаўтварэнне ў руху і статыцы).

Мінімальная адзінка слова называецца [[марфема]]й. У сваю чаргу марфемы могуць быць граматычнымі і лексічнымі. Словаўтваральны аналіз слова можа быць марфемным (дзяленне на самыя дробныя значныя адзінкі: ''be-auf-trag-en'') і па «непасрэдна-складніках» ('' Erfrischung → erfrischen + -ung → er- + frisch ''). Нямецкае словаўтварэнне вылучае простыя, [[Вытворнае слова|вытворныя]] і [[Складанае слова|складаныя словы]]. {{нп3|Словаўтваральныя мадэлі нямецкай мовы|Словаўтваральныя мадэлі|ru|Словообразование в немецком языке}} ўяўляюць сабой класіфікацыю гэтых слоў і ўключаюць восем узроўняў: мадэль каранёвых слоў, мадэль бязафікснага словаўтварэння, прэфіксальная, суфіксальная мадэлі, мадэль прэфіксальна-суфіксальнага словаўтварэння, мадэль асноў з паўпрэфіксамі і паўсуфіксамі і азначальнае словаскладанне&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др.|загаловак=Словарь словообразовательных элементов немецкого языка|месца=М.|год=1979|старонак=536}}&lt;/ref&gt;. Гл. таксама: [[Афіксы ў нямецкай мове]].

{| class=&quot;standard&quot;
|-
! Мадэль !! Апісанне
|-
| Мадэль каранёвых слоў || [[Корань (лінгвістыка)|Каранёвыя словы]] не раскладаюцца на марфемы і нематываваныя. Нямецкія каранёвыя словы, як правіла, маюць адзін—два склады (''Tisch, klug, Abend''), але ёсць і трохскладовыя (''Ameise''); запазычаныя каранёвыя словы могуць уключаць больш чым два склады. На перыферыі каранёвых слоў знаходзяцца гукапераймальныя словы (''paff, piep, miau'') і [[Абрэвіятура|абрэвіятуры]].
|-
| Мадэль бязафікснага (імпліцытнага) словаўтварэння || Узаемапераход [[Часціны мовы|часцін мовы]], функцыянаванне адной і той жа асновы ў якасці розных часцін мовы (''grünen vi, grün a, Grün n''). Словаўтваральны афікс адсутнічае, як словаўтваральны сродак разглядаецца наяўнасць унутранай [[Канчатак|флексіі]] (''binden — Band, krank — kränken'').
|-
| Прэфіксальная мадэль || Сувязная словаўтваральная марфема папярэднічае ўтваральнай аснове (''entlaufen, missgelaunt, Unruhe''). Прэфікс надае слову пэўную катэгарыяльную прыкмету (напрыклад, прэфікс ''be-'' надае дзеясловам ''besetzen, besticken'' значэнне забеспячэння).
|-
| Суфіксальная мадэль || Сувязная словаўтваральная марфема знаходзіцца пасля ўтваральнай асновы (''Schönheit, nächtlich''). Суфікс падводзіць адпаведную лексічную адзінку пад больш шырокую семантычную катэгорыю. Напрыклад, суфікс назоўнікаў жаночага роду ''-ung'' мае значэнне дзеяння працэсу, асобных дзеянняў, актаў (''Abdankung, Beaufsichtigung''); з’яў (''Lösung''); тэхнічных прылад (''Abdichtung''); неадушаўлёных прадметаў, часам зборнасці (''Besegelung, Kleidung'').
|-
| Мадэль прэфіксальна-суфіксальнага словаўтварэння || Лексічныя адзінкі, утваральныя асновы якіх адначасова спалучаюцца як з прэфіксам, так і з суфіксам (''Gefrage, befrackt'').
|-
| Мадэль асноў з паўпрэфіксамі || Многія паўпрэфіксы семантычна адпавядаюць прыназоўнікам (''ab-, an-, mit-, vor-, zu-''). Большасць паўпрэфіксаў аддзяляльныя, але ёсць і выключэнні (''über-, um-''); паўпрэфіксы могуць групавацца ў семантычныя катэгорыі (узмацненне — ''hoch-, allzu-, blitz-''; негатыўнасць — ''teufels-, sau-'').
|-
| Мадэль асноў з паўсуфіксамі || Адрозніваюцца ад суфіксаў абмежаванасцю выражаных імі семантычных катэгорый (наяўнасць, багацце — ''-voll, -reich''; напрамак — ''-weg, -seits''; здольнасць, каштоўнасць — ''-fertig, -fächig'').
|-
| Словаскладанне || Бывае азначальным і неазначальным. Пад першым разумеецца спалучэнне дзвюх асноў (''Freiheitsliebe, Braunkohle''), другі тып уключае «імператыўныя імёны» (''Vergißmeinnicht''), злучальныя складанні (''Freundfeind'') і некаторыя іншыя віды злучэнняў. Да складання адносяцца таксама злучэнні частотных кампанентаў.
|}

=== Лексіка ===
{{main|Лексіка нямецкай мовы}}

Да спрадвечных слоў нямецкай мовы адносяцца {{нп3|лексема, лінгвістыка|лексемы|ru|Лексема (лингвистика)}}, якія ў тым ці іншым выглядзе сустракаліся яшчэ ў [[Прагерманская мова|прагерманскай мове]], з розных дыялектаў якой узніклі сучасныя [[германскія мовы]], у тым ліку і літаратурная нямецкая&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Wiese H.|загаловак=Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt|месца=Berlin  |выдавецтва=Logos Verlag|год=2010|isbn=978-3-8325-1601-7}}&lt;/ref&gt;. Большая частка гэтых слоў была атрымана ў спадчыну прагерманскай мовай, у сваю чаргу, з [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. Да іх адносяцца, напрыклад: займеннікі ''ich'' (прагерм. ''*ek''), ''du'' (''*þū''), ''mein'' (''*mīnaz'') і т. д.; лічэбнікі ''ein'' (прагерм. ''*ainaz''), ''zwei'' (''*twai''), ''hundert'' (''*hundaradą'') і т. д.; назоўнікі ''Vieh'' (прагерм. ''*fehu''), ''Haus'' (''*hūsą''), ''Feuer'' (''*fōr'') і інш.; такія дзеясловы як ''gehen'' (прагерм. ''*gāną''), ''stehen'' (''*stāną''), ''sehen'' (''*sehwaną'') і інш.&lt;ref&gt;Гл. адп. артыкулы ў {{кніга |аўтар=Kluge F.|загаловак=Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache |адказны=bearbeitet von Elmar Seebold |выданне= 24., durchgesehene und erweiterte Auflage|месца= Berlin, New York|выдавецтва= Walter de Gruyter|год=2001 |isbn=978-3-11-017473-1}}, {{кніга |загаловак={{нп3|Нямецкі слоўнік братоў Грым|Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm|ru|Немецкий словарь братьев Гримм}}. 16 Bände in 32 Teilbänden|спасылка=http://woerterbuchnetz.de/DWB/|месца=Leipzig|год=1854-1961}}, {{cite web |url=http://www.dwds.de/ |title=Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache|publisher= Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften|access-date=2014-11-13 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

[[Запазычанні|Запазычаныя]] словы пранікалі ў нямецкую мову, як правіла, з іншых [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]], што тлумачыцца гістарычнымі культурнымі, палітычнымі і эканамічнымі сувязямі Германіі з суседнімі тэрыторыямі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Wo kommen die deutschen Fremdwörter her?|выданне= Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2001|нумар=5 |старонкі=7-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Schildt J.|загаловак=Abriss der Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin|год=1976|старонкі=29}}&lt;/ref&gt;. Разам з індаеўрапейскімі запазычаннямі ў нямецкай прысутнічае культурная лексіка з неіндаеўрапейскіх моў&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Körner H.|загаловак=Zur Entwicklung des deutschen (Lehn-)Wortschatzes|выданне=Glottometrics |год=2004 |нумар=7|старонкі=25-49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.examen-europaeum.com/EEE/EEE2003/08FremdundLehnwoerter.htm |title=Fremdwörter und Lehnwörter |access-date=2011-11-08 |lang=de |archive-url=https://www.webcitation.org/68rDFHejd?url=http://www.examen-europaeum.com/EEE/EEE2003/08FremdundLehnwoerter.htm |archive-date=2 ліпеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Запазычаныя словы могуць часткова захоўваць свае першапачатковыя вымаўленне і [[Арфаграфія|арфаграфію]]. Прыкладамі запазычанняў з [[Лацінская мова|лацінскай мовы]] з’яўляюцца: ''Koch'' ({{lang-la|coquus}}), ''Wein'' (''vīnum''), ''Straße'' (''strāta''), ''Prozess'' (''processus''), ''schreiben'' (''scrībere'') і інш.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latein.ch/sprache/etymologien/|title=Latein im Deutschen|access-date=2011-11-08|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831220845/http://www.latein.ch/sprache/etymologien/|archive-date=31 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Са [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай]] былі запазычаныя словы, звязаныя з навукай, рэлігіяй, міфалогіяй і грамадска-палітычным ладам: ''Meter'' ([[Старажытнагрэчаская мова|ст.-грэч.]] μέτρον), ''Elektron'' (ήλεκτρον), ''Mathematik'' (μαθηματική), ''Historie'' (ἱστορία), ''Theologie'' (θεολογία), ''Liturgie'' (λειτουργία), ''Mythos'' (μῦθος), ''Thron'' (θρόνος), ''Demokratie'' (δημοκρατία) і інш. Словы лацінскага і грэчаскага паходжання, а таксама часткі вытворных слоў узнікалі ў нямецкай на працягу ўсяе яе наступнай гісторыі цераз іншыя мовы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Wolff F.|загаловак=Latein und Griechisch im deutschen Wortschatz|месца=Wiesbaden|выдавецтва=VMA-Verlag|год=1999|isbn=3-928127-63-2}}&lt;/ref&gt;.

З [[Італьянская мова|італьянскай мовы]] прыйшлі эканамічныя тэрміны і словы, звязаныя з мастацтвам: ''Bank'' ({{lang-it|banca}}), ''Bankrott'' (''banca rotta''), ''Bilanz'' (''bilancia''), ''Risiko'' (''risico'', ''risco''), ''Kapital'' (''capitale''), ''Arie'' (''aria''), ''Oper'' (''opera''), ''Sinfonie'' (''sinfonia'')&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Italianismen im Deutschen |выданне=Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2006 |нумар=13 |старонкі= 77-86}}&lt;/ref&gt;. З [[Французская мова|французскай]] паходзяць словы, звязаныя з модай і бытам: ''Figur'' ({{lang-fr|figure}}), ''Garderobe'' (''garde-robe''), ''Toilette'' (''toilette''), ''Friseur'' (''friser'')&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Ein Beitrag zur Fremdwortdiskussion |выданне=Die deutsche Sprache in der Gegenwart. Festschrift für Dieter Cherubim zum 60. Geburtstag |год=2001 |старонкі= 263-270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Telling R.|загаловак=Französisch im deutschen Wortschatz. Lehn- und Fremdwörter aus acht Jahrhunderten|месца=Berlin|выдавецтва=Volk und Wissen Volkseigener Verlag |год=1987 |isbn=3-06-521804-6 }}&lt;/ref&gt;. З англійскай мовы ў нямецкую была запазычана вялікая колькасць слоў ({{нп3|англіцызм|англіцызмаў|ru|Англицизмы}} і {{нп3|амерыканізм|амерыканізмаў|ru|Американизмы}}), звязаных з тэхналогіямі, СМІ, а таксама маладзёжнай культурай: ''E-Mail'' ({{lang-en|e-mail}}), ''Show'' (''show''), ''Keyboard'' (''keyboard''), ''Ticket'' (''ticket''), ''T-Shirt'' (''T-shirt''), ''Party'' (''party''), ''Date'' (date), ''Baby'' (''baby''), ''Story'' (''story'')&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Carstensen B., Busse U.|загаловак= Anglizismen-Wörterbuch: der Einfluss des Englischen auf den deutschen Wortschatz nach 1945|месца=Berlin, New York |выдавецтва=de Gruyter |год=2001 |том= 1|старонкі=25-47 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак= Anglizismen – quantitativ|выданне=Göttinger Beiträge zur Sprachwissenschaft |год=2003 |нумар=8 |старонкі=7-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Burmasova S.|загаловак=Empirische Untersuchung der Anglizismen im Deutschen am Material der Zeitung DIE WELT (Jahrgänge 1994 und 2004)|спасылка=http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf|месца=Bamberg|выдавецтва=University of Bamberg Press|год=2010|isbn=978-3-923507-71-9|archive-date=31 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025924/http://www.opus-bayern.de/uni-bamberg/volltexte/2010/244/pdf/Burmasovaopusopt1e.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Eisenberg P.|загаловак=Anglizismen im Deutschen |выданне=Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung, Union der deutschen Akademien der Wissenschaften: Reichtum und Armut der deutschen Sprache. Erster Bericht zur Lage der deutschen Sprache |год=2013 |старонкі=57-119}}&lt;/ref&gt;.

Вялікі {{нп3|Арабізмы ў нямецкай мове|ўплыў|ru|Арабские заимствования в немецком языке}} аказала [[арабская мова]], з якой былі ўзятыя словы: ''Matratze'' ([[Арабская мова|араб]]. مطرح), ''Elixir'' (الإكسير), ''Arsenal'' (دار الصناعة), ''Ziffer'' (صفر) і іншыя&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Osman N.|загаловак=Kleines Lexikon deutscher Wörter arabischer Herkunft|месца=München|год=1992|isbn=3-406-34048-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Unger A.|загаловак=Von Algebra bis Zucker. Arabische Wörter im Deutschen |месца=Stuttgart |выдавецтва=Reclam|год=2007|isbn=978-3-15-010609-9}}&lt;/ref&gt;. У нямецкай таксама прысутнічаюць шматлікія гебраізмы — запазычанні з [[іўрыт]]а і [[ідыш]]а: ''betucht'' ({{lang-he|בָּטַח}}), ''koscher'' (ככּשר‎), ''dufte'' (טוֹב‎), ''mauscheln'' (מֹשֶׁה‎ ці מָשָׁל‎), ''zocken'' (צחוק‎), ''Chuzpe'' (חֻצְפָּה‎‎), ''Schlamassel'' ({{lang-yi|שלימזל‎}})&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Hebraismen im Deutschen|выданне=Glottometrics|год=2014|нумар=27|старонкі=10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stern H.|загаловак=Wörterbuch zum jiddischen Lehnwortschatz in den deutschen Dialekten|месца=Tübingen |выдавецтва=Niemeyer |год=2000 |isbn=3-484-39102-2}}&lt;/ref&gt;.

Асобную катэгорыю складаюць словы, якія складаюць нацыянальную культурную лексіку. Напрыклад, з [[Кітайская мова|кітайскай]] словы ''Feng Shui'' ({{lang-zh|風水}}), ''Mahjong'' (麻將), ''Kungfu'' (功夫), ''Ketchup'' (茄汁), ''Tee'' (茶)&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Sinismen im Deutschen und Englischen|выданне=Glottometrics|год=2008 |нумар=17 |старонкі=87–93}}&lt;/ref&gt;. З [[Японская мова|японскай]]: ''Kamikaze'' ({{lang-ja|神風}}), ''Ninja'' (忍者), ''Aikido'' (合気道), ''Origami'' (折り紙), ''Karaoke'' (カラオケ), ''Tsunami'' (津波)&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Zur Entwicklung der Entlehnungen aus dem Japanischen ins Deutsche|выданне=Glottometrics|год=2009|нумар=19 |старонкі=80-84}}&lt;/ref&gt;. З [[руская мова|рускай]]&lt;ref&gt;Частка гэтых слоў супадае з беларускімі.&lt;/ref&gt;: ''Sputnik'' (''спадарожнік''), ''Sowjet'' (''савет''), ''Pogrom'' (''пагром''), ''Datsche'' (''дача''), ''Kosaken'' (''казак'') і іншыя&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Slawische Entlehnungen im Deutschen |выданне= Rusistika - Slavistika - Lingvistika. Festschrift für Werner Lehfeldt|год=2003 |старонкі= 464-473}}&lt;/ref&gt;.

У розны час нямецкая мова запазычала таксама з суседніх [[Германскія мовы|германскіх]], [[Славянскія мовы|славянскіх]], [[раманскія мовы|раманскіх моў]], а таксама (пры дапамозе) [[Цюркскія мовы|цюркскіх]], [[фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскіх]], {{нп3|Індыйскія мовы|індыйскіх|ru|Список языков Индии}}, [[Іранскія мовы|іранскіх]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Best K.-H.|загаловак=Iranismen im Deutschen|выданне=Glottometrics|год=2013|нумар=26|старонкі=1-8}}&lt;/ref&gt;, {{нп3|Палінезійскія мовы|палінезійскіх|ru|Полинезийские языки}}, {{нп3|Мовы Афрыкі|афрыканскіх|ru|Языки Африки}} і іншых моў&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Eisenberg P.|загаловак=Das Fremdwort im Deutschen|месца= Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter |год=2011|isbn=978-3-11-023564-7}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Германскія мовы]]
* [[Гісторыя нямецкай мовы]]
* [[Распаўсюджанне нямецкай мовы ў свеце]]
* [[Нацыянальныя варыянты нямецкай мовы]]
* [[Дыялекты нямецкай мовы]]
* [[Нямецкі алфавіт]]
* [[Граматыка нямецкай мовы]]
* [[Фанетыка нямецкай мовы]]
* Шматмоўны корпус [[Tatoeba]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Б. А. Абрамов, Н. Н. Семенюк. [http://tapemark.narod.ru/les/329a.html Немецкий язык] // {{крыніцы/ЛЭС-90}} С. 329—330.
* {{кніга|аўтар=Бах А.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Либроком|год=2011|старонак=346|isbn=978-5-397-01659-9|ref=Бах А. История немецкого языка, 2011}}
* {{кніга|аўтар=Берков В. П.|загаловак=Современные германские языки|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2001|старонак=336|isbn=5-17-010576-2|ref=Берков В. П. Современные германские языки, 2001}}
* {{кніга|аўтар=Домашнев А. И.|загаловак=Труды по германскому языкознанию и социолингвистике|месца=СПб.|выдавецтва=Наука|год=2005|старонак=1113|ref=Домашнев А. И. Труды по германскому языкознанию и социолингвистике, 2005}}
* {{кніга|аўтар=Жирмунский В. М.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Издательство литературы на иностранных языках|год=1948|старонак=300|ref=Жирмунский В. М. История немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Жирмунский В. М.|загаловак=Общее и германское языкознание|месца=Л.|выдавецтва=Наука|год=1976|старонак=698|ref=Жирмунский В. М. Общее и германское языкознание, 1976}}
* {{кніга|аўтар=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др.|загаловак=Словарь словообразовательных элементов немецкого языка |месца=М.|год=1979|старонак=536|ref=Зуева А. Н., Молчанова И. Д. и др. Словарь словообразовательных элементов немецкого языка, 1979}}
* {{кніга|аўтар=Левковская К. А.|загаловак=Немецкий язык. Фонетика, грамматика, лексика|адказны=К. А. Левковская|выданне=2-е изд.|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2004|старонак=368|isbn=5-7695-1996-7|ref=Левковская К. А. Немецкий язык. Фонетика, граматика, лексика, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Маккензен Л.|загаловак=Немецкий язык. Универсальный справочник|месца=М.|выдавецтва=Аквариум|год=1998|старонак=592|isbn=5-85684-101-8|ref=Маккензен Л. Немецкий язык. Универсальный справочник, 1998}}
* {{кніга|аўтар=Москальская О. И.|загаловак=История немецкого языка. Deutsche Sprachgeschichte|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2006|старонак=288|isbn=5769530235|ref=Москальская О. И. История немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Мышковая И. Б.|загаловак=Времена немецкого глагола|месца=СПб. |год=2007|старонак=96|isbn=978-5-91281-007-7|ref=Мышковая И. Б. Времена немецкого глагола, 2007}}
* {{кніга|аўтар=Погадаев В. А.|загаловак=Немецкий язык. Краткий справочник|месца=М.|год=2003|старонак=318|isbn=5-8123-0155-7|ref=Погадаев В. А. Немецкий язык. Краткий справочник, 2003}}
* {{кніга|аўтар=Ольшанский И. Г., Гусева А. Е.|загаловак=Лексикология: Современный немецкий язык|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2005|старонак=416|isbn=5-7695-1812-X|ref=Ольшанский И. Г., Гусева А. Е. Лексикология: Современный немецкий язык, 2005}}
* {{кніга|аўтар=Снегирёва Н. С.|загаловак=Синтаксис немецкого языка. Syntax der deutschen Sprache: Theorie, Übungen und Textbeispiele|месца=Омск|выдавецтва=ОмГУ|год=2004|старонак=149|isbn=5-7779-0312-6|ref=Снегирёва Н. С. Синтаксис немецкого языка, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=Диалектология немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Выс. школа|год=1983|старонак=192|ref=Филичева Н. И. Диалектология немецкого языка}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=История немецкого языка|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2003|старонак=204|isbn=5769509325|ref=Филичева Н. И. История немецкого языка, 2003}}
* {{кніга|аўтар=Филичева Н. И.|загаловак=Немецкий литературный язык|месца=М.|выдавецтва=Выс. школа|год=1992|старонак=176|isbn=5-06-001718-4|ref=Филичева Н. И. Немецкий литературный язык, 1992}}
* {{кніга|аўтар=Ammon U.|загаловак=Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietät|месца=Berlin, New York|выдавецтва=de Gruyter|год=1995|isbn=3-11-014753-X|ref=Ammon, U. Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1995}}
* {{кніга|аўтар=Ammon U., Bickel H., Ebner J. u. a.|загаловак={{нп3|Variantenwörterbuch des Deutschen||ru|Словарь вариантов немецкого языка}}. Die Standardsprache in Österreich, der Schweiz und Deutschland sowie in Liechtenstein, Luxemburg, Ostbelgien und Südtirol|месца=Berlin|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=2004|isbn=3-11-016574-0|ref=Ammon U., Bickel H., Ebner J. u. a. Variantenwörterbuch des Deutschen, 2004}}
* {{кніга|аўтар=Besch W.|загаловак=Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung|месца=Berlin|выдавецтва=de Gruyter|год=1982|isbn=3-11-005977-0|ref=Besch W. Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung, 1982}}
* {{кніга|аўтар=Helbig G., Buscha J.|загаловак=Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht|месца=Berlin|выдавецтва=Langenscheidt|год=2007|старонак=736|isbn=978-3-468-49493-2|ref=Helbig G., Buscha J. Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht, 2007}}
* {{кніга|аўтар=Krech E.-M., Stock E., Hirschfeld U.|загаловак=Deutsches Aussprachewörterbuch|месца=Berlin|год=2009|isbn=978-3-11-018202-6|ref=Krech E.-M., Stock E., Hirschfeld U. Deutsches Aussprachewörterbuch, 2009}}
* {{кніга|аўтар=Niebaum H., Macha J.|загаловак=Einführung in die Dialektologie des Deutschen|месца=Tübingen |год=2006|isbn=3-484-26037-8|ref=Niebaum H., Macha J. Einführung in die Dialektologie des Deutschen}}
* {{кніга|аўтар=Pahlow H.|загаловак=Deutsche Grammatik — einfach, kompakt und übersichtlich|месца=Leipzig|выдавецтва=Engelsdorfer Verlag|год=2010|старонак=135|isbn=978-3-86268-012-2|ref=Pahlow H. Deutsche Grammatik, 2010}}
* {{кніга|аўтар=Polenz P. von.|загаловак=Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin, New York|выдавецтва=Walter de Gruyter|год=1987|isbn=3-11-007998-4|ref=Polenz P. Geschichte der deutschen Sprache, 1987}}
* {{кніга|аўтар=Regh F.-J.|загаловак=Grammatik &amp; Zeichensetzung — leicht erklärt|месца=Mechernich|выдавецтва=Lern-WOLF Verlag|год=2009|ref=Regh F.-J. Grammatik &amp; Zeichensetzung — leicht erklärt, 2009}}
* {{кніга|аўтар=Schildt J.|загаловак=Abriss der Geschichte der deutschen Sprache|месца=Berlin|выдавецтва=Akademie-Verlag|год=1976}}
* {{кніга|аўтар=Siebs Th.|загаловак=Deutsche Aussprache — Reine und gemäßigte Hochlautung mit Aussprachewörterbuch |месца=Berlin|год=2007|isbn=978-3-11-018203-3|ref=Siebs Th. Deutsche Aussprache — Reine und gemäßigte Hochlautung mit Aussprachewörterbuch, 2007}}
* {{кніга|загаловак=Regeln und Wörterverzeichnis. Überarbeitete Fassung des amtlichen Regelwerks 2004|месца=München, Mannheim|выдавецтва={{нп3|Rat für deutsche Rechtschreibung||ru|Совет по немецкому правописанию}}|год=2006|ref=Regeln und Wörterverzeichnis. Überarbeitete Fassung des amtlichen Regelwerks 2004}}
* Belarussisch-Deutsches Wörterbuch: больш за 70 тысяч слоў і выразаў / Пад рэдакцыяй Мікалая Кур’янкі, Лявона Баршчэўскага і Томаса Вайлера. — Мінск: Зміцер Колас, 2010. — 608 с. — ISBN 978-985-6783-98-5

== Спасылкі ==
{{Interwiki|de||на нямецкай мове|}}
* [http://www.ethnologue.com/subgroups/german-0 Нямецкія мовы] // Этналог {{Ref-en}}
* {{Cite web|url=http://www.goethe.de/ins/ru/lp/ruindex.htm|title=Немецкий культурный центр им. Гёте|access-date=2011-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516001326/http://www.goethe.de/ins/ru/lp/ruindex.htm|archive-date=16 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.canoo.net/|title=Canoonet: Deutsche Wörterbücher und Grammatik|access-date=2012-10-04|lang=de}}
* {{Cite web|url=http://www.duden.de/rechtschreibregeln|title=Duden. Rechtschreibregeln|access-date=2011-07-26|lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513053621/http://www.duden.de/rechtschreibregeln|archive-date=13 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.nord-inform.de/modules.php?name=News&amp;file=print&amp;sid=606|title=На каком языке говорят немцы?|work=Partner-Nord № 52, 22.06.2007|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/617raqFVe?url=http://www.nord-inform.de/modules.php?name=News|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.de-online.ru/|title=Deutsch-online: Грамматика немецкого языка|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831160322/http://www.de-online.ru/|archive-date=31 жніўня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://deutschdoma.ru/course/grammatika|title=DeutschDoma: Грамматика немецкого языка|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/67Xba3ftH?url=http://deutschdoma.ru/course/grammatika|archive-date=9 мая 2012|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://www.deutsch-uni.com.ru/gram/grammatik.php|title=Грамматика немецкого языка - Deutsche Grammatik|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/617rcA9aw?url=http://www.deutsch-uni.com.ru/gram/grammatik.php|archive-date=22 жніўня 2011|url-status=live}}
* {{Cite web|url=http://grammade.ru/|title=Grammatik im Deutschunterricht|access-date=2011-07-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913025617/http://www.grammade.ru/|archive-date=13 верасня 2011|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://ru.funnygerman.com/|title=Интересный немецкий язык|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502112203/http://ru.funnygerman.com/|archive-date=2 мая 2012|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://studygerman.ru/|title=Studygerman.ru — Портал изучения немецкого языка|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507095856/http://www.studygerman.ru/|archive-date=7 мая 2012|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://deutsch.info/|title=deutsch.info — Бесплатная многоязычная онлайн-платформа, которая сочетает изучение немецкого языка с практическими советами о жизни и работе в Германии и Австрии|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113161251/http://deutsch.info/en/|archive-date=13 студзеня 2014|access-date=7 мая 2015|url-status=dead}}

{{Нямецкая мова}}
{{Сучасныя германскія мовы}}
{{Мовы Еўрапейскага Саюза}}
{{Немцы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Выдатны артыкул|Мовазнаўства}}

[[Катэгорыя:Нямецкая мова| ]]
[[Катэгорыя:Германскія мовы]]
[[Катэгорыя:Мовы Германіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Аўстрыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Люксембурга]]
[[Катэгорыя:Мовы Швейцарыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Мовы Венгрыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Даніі]]
[[Катэгорыя:Мовы Італіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Намібіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Парагвая]]
[[Катэгорыя:Мовы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Мовы Румыніі]]
[[Катэгорыя:Мовы Славакіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Францыі]]
[[Катэгорыя:Мовы Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>6ipi1053f0s20t3avfde67die0ysz11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48422</id>
    <revision>
      <id>5123126</id>
      <parentid>4944050</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Публікацыі */</comment>
      <origin>5123126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14314" sha1="d2t7fy5yl3prh47560usgengttr3wlx" xml:space="preserve">[[Файл:Statut-1588.jpg|right|thumb|200px|Першы аркуш Статута (1588) выдання друкарні [[Мамонічы|Мамонічаў]]]]
'''Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588''', таксама '''Трэці статут Вялікага Княства Літоўскага''' — звод законаў феадальнага права. Статут закончыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]].

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя артыкулы і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення Статута была выбрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Крыніцы для распрацоўкі Статута 1588 — Статуты ВКЛ 1529 і 1566, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584, прывілеі, пастановы павятовых соймікаў. Да канца 1584 года работа над Статутам была скончана, але ў сувязі з тым, што ён ігнараваў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме Рэчы Паспалітай. Каб захаваць велікакняжацкі трон, [[Жыгімонт Ваза]] зацвердзіў Статут сваім прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
Трэці статут Вялікага Княства Літоўскага падрыхтаваны на высокім тэарэтычным узроўні кваліфікаванымі прававедамі пад кіраўніцтвам канцлера ВКЛ [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафія Валовіча]] і падканцлера [[Леў Сапега|Льва Сапегі]]. У Статут увайшлі нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не было ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Ён абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з іх былі новымі для таго часу. У Статуце знайшла адлюстраванне тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]], адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], выбарныя і незалежныя ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут мае 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м — шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м — крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці замацаваны ў арт. 3-м раздзела 3-га, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісана забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскім веравызнанні. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага, цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры жаданні выехаць за мяжу, калі гэта рабілася не на шкоду сваёй краіне. Статут юрыдычна замацоўваў тыя фактычныя адносіны, якія склаліся паміж ВКЛ і Польшчай пасля 1569 года, але абавязаў урад вярнуць адлучаныя ад княства землі, забараняў назначаць на дзяржаўныя пасады і надзяляць зямлёй «чужаземцаў і загранічнікаў», у тым ліку і падданых Польшчы, захаваў адасобленасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў ВКЛ. Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, названы ў Статуце гаспадаром. Але многія яго паўнамоцтвы былі абмежаваны, і выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма, вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Статут замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, паны радныя і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх шляхту, даваць ёй у часовае карыстанне землі, маёнткі, а таксама адбіраць гэтыя маёнткі, нягледзячы на даўнасць уладання імі (раздзел 3, арт. 30). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніў сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі ўдзельнічаюць у выбранні гаспадара (раздзел 3, арт. 2), аднак простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Выкарыстанне ==
Статут дзейнічаў у [[ВКЛ]] з 1589, а пасля далучэння зямель ВКЛ да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] — у [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831, у [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Падольская губерня|Валынскай]] губернях дзейнічаў да 1840 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут ВКЛ 1588 выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI ст. прускага права, складанні Саборнага ўлажэння 1649 ў Расіі, афіцыйна не зацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.), «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі, Эстоніі ўжываўся як дадатковая крыніца права. Статут 1588, пераважна ў рэдакцыі 1614, быў галоўным пісьмовым зводам дзеючага права на Украіне. У XVII—XIX стст. перакладзены на рускую, украінскую, нямецкую, французскую, лацінскую мовы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Публікацыі ==
Статут упершыню надрукаваны на беларускай мове ў 1588 у віленскай друкарні Мамонічаў пад наглядам падканцлера Сапегі. Выданне яго двойчы паўторана (каля 1592—93 і каля 1600) з выхадной датай «1588». У 1614, 1619 і каля 1623 (з датай «1619») Л. Мамоніч выдаў Статут на польскай мове. У 1648 Статут на польскай мове надрукаваў у Варшаве каралеўскі друкар П. Элерт. Наступныя польскамоўныя выданні выйшлі ў Акадэмічнай друкарні ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819. У 1811 Статут у перакладзе на польскую і рускую мову выдадзены ў Санкт-Пецярбургу, у 1854 — у Маскве на беларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Комплекснае выданне, прысвечанае Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588, з нагоды яго 400-годдзя было падрыхтавана выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» ў 1989. Яно стала першай на Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае: нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 г.», дзе раскрыты ўмовы, пры якіх адбывалася падрыхтоўка і ўвядзенне ў дзеянне Статута; факсімільнае ўзнаўленне тэксту Статута, яго арыгінальны тэкст і пераклад на рускую мову; энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў; паартыкульны каментарый; тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка — артыкулы пра тагачасныя адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ, катэгорыі насельніцтва, саслоўі, службовых асоб і пасады, судовы лад; віды злачынстваў і правапарушэнняў, меры пакарання і ўздзеяння за іх; грашовую сістэму, адзінкі вымярэння і інш. Змешчаны артыкулы пра крыніцы Статута і іншыя прававыя акты і дакументы XV—XVI стст., пра гісторыю падрыхтоўкі і выдання Статута, яго паліграфічныя і мастацкія асаблівасці. Шэраг артыкулаў прысвечаны выкарыстанню, збераганню і гісторыі даследавання Статута. У каментарыях разглядаецца прававая сутнасць і гісторыя распрацоўкі кожнай з уключаных у яго норм.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мн., 1989.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Вялікае Княства Літоўскае}}

[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>d2t7fy5yl3prh47560usgengttr3wlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123129</id>
      <parentid>5123126</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14508" sha1="4yl86t5u2pit3cvjfyn0e2z1c7ysbm0" xml:space="preserve">[[Файл:Statut-1588.jpg|right|thumb|200px|Першы аркуш Статута (1588) выдання друкарні [[Мамонічы|Мамонічаў]]]]
'''Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588''', таксама '''Трэці статут Вялікага Княства Літоўскага''' — звод законаў феадальнага права. Статут закончыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]].

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя артыкулы і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення Статута была выбрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Крыніцы для распрацоўкі Статута 1588 — Статуты ВКЛ 1529 і 1566, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584, прывілеі, пастановы павятовых соймікаў. Да канца 1584 года работа над Статутам была скончана, але ў сувязі з тым, што ён ігнараваў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме Рэчы Паспалітай. Каб захаваць велікакняжацкі трон, [[Жыгімонт Ваза]] зацвердзіў Статут сваім прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
Трэці статут Вялікага Княства Літоўскага падрыхтаваны на высокім тэарэтычным узроўні кваліфікаванымі прававедамі пад кіраўніцтвам канцлера ВКЛ [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафія Валовіча]] і падканцлера [[Леў Сапега|Льва Сапегі]]. У Статут увайшлі нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не было ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Ён абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з іх былі новымі для таго часу. У Статуце знайшла адлюстраванне тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]], адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунал ВКЛ]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], выбарныя і незалежныя ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут мае 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м — шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м — крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці замацаваны ў арт. 3-м раздзела 3-га, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісана забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскім веравызнанні. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага, цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры жаданні выехаць за мяжу, калі гэта рабілася не на шкоду сваёй краіне. Статут юрыдычна замацоўваў тыя фактычныя адносіны, якія склаліся паміж ВКЛ і Польшчай пасля 1569 года, але абавязаў урад вярнуць адлучаныя ад княства землі, забараняў назначаць на дзяржаўныя пасады і надзяляць зямлёй «чужаземцаў і загранічнікаў», у тым ліку і падданых Польшчы, захаваў адасобленасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў ВКЛ. Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, названы ў Статуце гаспадаром. Але многія яго паўнамоцтвы былі абмежаваны, і выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма, вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Статут замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, паны радныя і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх шляхту, даваць ёй у часовае карыстанне землі, маёнткі, а таксама адбіраць гэтыя маёнткі, нягледзячы на даўнасць уладання імі (раздзел 3, арт. 30). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніў сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі ўдзельнічаюць у выбранні гаспадара (раздзел 3, арт. 2), аднак простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Выкарыстанне ==
Статут дзейнічаў у [[ВКЛ]] з 1589, а пасля далучэння зямель ВКЛ да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] — у [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831, у [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Падольская губерня|Валынскай]] губернях дзейнічаў да 1840 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут ВКЛ 1588 выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI ст. прускага права, складанні Саборнага ўлажэння 1649 ў Расіі, афіцыйна не зацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.), «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі, Эстоніі ўжываўся як дадатковая крыніца права. Статут 1588, пераважна ў рэдакцыі 1614, быў галоўным пісьмовым зводам дзеючага права на Украіне. У XVII—XIX стст. перакладзены на рускую, украінскую, нямецкую, французскую, лацінскую мовы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Публікацыі ==
Статут упершыню надрукаваны на беларускай мове ў 1588 у віленскай друкарні Мамонічаў пад наглядам падканцлера Сапегі. Выданне яго двойчы паўторана (каля 1592—93 і каля 1600) з выхадной датай «1588». У 1614, 1619 і каля 1623 (з датай «1619») Л. Мамоніч выдаў Статут на польскай мове. У 1648 Статут на польскай мове надрукаваў у Варшаве каралеўскі друкар П. Элерт. Наступныя польскамоўныя выданні выйшлі ў Акадэмічнай друкарні ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819. У 1811 Статут у перакладзе на польскую і рускую мову выдадзены ў Санкт-Пецярбургу, у 1854 — у Маскве на беларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Комплекснае выданне, прысвечанае Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588, з нагоды яго 400-годдзя было падрыхтавана выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» ў 1989. Яно стала першай на Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае: нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 г.», дзе раскрыты ўмовы, пры якіх адбывалася падрыхтоўка і ўвядзенне ў дзеянне Статута; факсімільнае ўзнаўленне тэксту Статута, яго арыгінальны тэкст і пераклад на рускую мову; энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў; паартыкульны каментарый; тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка — артыкулы пра тагачасныя адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ, катэгорыі насельніцтва, саслоўі, службовых асоб і пасады, судовы лад; віды злачынстваў і правапарушэнняў, меры пакарання і ўздзеяння за іх; грашовую сістэму, адзінкі вымярэння і інш. Змешчаны артыкулы пра крыніцы Статута і іншыя прававыя акты і дакументы XV—XVI стст., пра гісторыю падрыхтоўкі і выдання Статута, яго паліграфічныя і мастацкія асаблівасці. Шэраг артыкулаў прысвечаны выкарыстанню, збераганню і гісторыі даследавання Статута. У каментарыях разглядаецца прававая сутнасць і гісторыя распрацоўкі кожнай з уключаных у яго норм&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мн., 1989.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Вялікае Княства Літоўскае}}

[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>4yl86t5u2pit3cvjfyn0e2z1c7ysbm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123139</id>
      <parentid>5123129</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32220" sha1="ox6mq1i1c0039h9dfam22hifqyuouah" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 

З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікікрыніцы|Статут ВКЛ 1588 года}}
* {{cite web |author=Суша А. |date=22 студзеня 2026 |url= |title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі |publisher=[[Радыё Марыя]] |lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}

{{DEFAULTSORT:Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588}}
[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>ox6mq1i1c0039h9dfam22hifqyuouah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123140</id>
      <parentid>5123139</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя выданняў і перакладаў */</comment>
      <origin>5123140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32466" sha1="o6mrg6tc6bihfk4sqhiudkhp5vtfs4q" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікікрыніцы|Статут ВКЛ 1588 года}}
* {{cite web |author=Суша А. |date=22 студзеня 2026 |url= |title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі |publisher=[[Радыё Марыя]] |lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}

{{DEFAULTSORT:Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588}}
[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>o6mrg6tc6bihfk4sqhiudkhp5vtfs4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123141</id>
      <parentid>5123140</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>5123141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32503" sha1="skgi6z12m4bkiqf0xg498a0k35qumcx" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікікрыніцы|Статут ВКЛ 1588 года}}
* {{cite web|author=Суша А.|date=22 студзеня 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnQN-8GSv-I|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі|publisher=[[Радыё Марыя]]|lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}

{{DEFAULTSORT:Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588}}
[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>skgi6z12m4bkiqf0xg498a0k35qumcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123143</id>
      <parentid>5123141</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>5123143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32525" sha1="omvmqbndi5vl7wdl0b2wdactwsovp75" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікікрыніцы|Статут ВКЛ 1588 года}}
{{Commons|Category:}}
* {{cite web|author=Суша А.|date=22 студзеня 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnQN-8GSv-I|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі|publisher=[[Радыё Марыя]]|lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}

{{DEFAULTSORT:Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588}}
[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>omvmqbndi5vl7wdl0b2wdactwsovp75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123144</id>
      <parentid>5123143</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>5123144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32449" sha1="mf42hc8ze7ifrxn7qgxtuh9tg6x80ea" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* {{cite web|author=Суша А.|date=22 студзеня 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnQN-8GSv-I|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі|publisher=[[Радыё Марыя]]|lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}

{{DEFAULTSORT:Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588}}
[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>mf42hc8ze7ifrxn7qgxtuh9tg6x80ea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123145</id>
      <parentid>5123144</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5123145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32399" sha1="j20apk7z1r491dfyimzyvztxaf2p2ly" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* {{cite web|author=Суша А.|date=22 студзеня 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnQN-8GSv-I|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі|publisher=[[Радыё Марыя]]|lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>j20apk7z1r491dfyimzyvztxaf2p2ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123146</id>
      <parentid>5123145</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1588 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1588 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32401" sha1="kdx7mqfsjta72n26ie7c1nrtsehuu8q" xml:space="preserve">[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Першы аркуш III Статута Вялікага Княства Літоўскага. Выданне [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]], 1588 г.]]
'''Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588 го́да''', таксама вядомы як '''Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага'''&amp;nbsp;— звод законаў феадальнага [[права]], які канчаткова завяршыў кадыфікацыю права ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. 

Праз увесь Статут праводзіцца ідэя ўмацавання прававога парадку, пры якім усе дзяржаўныя органы і службовыя асобы мусяць дзейнічаць толькі ў адпаведнасці з законам&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 25.&lt;/ref&gt;. Даследчыкі адзначаюць, што па сваёй юрыдычнай дасканаласці і лагічнай завершанасці гэтаму зводу законаў на той момант не было роўных у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я.]] Калі была створана першая беларуская канстытуцыя? // 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1993. С. 26.&lt;/ref&gt;. 

Дакумент дзейнічаў з 1589 года. Пасля анексіі тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага [[Расійская імперыя|Ра Расійскай імперыяй]] ён працягваў выкарыстоўвацца ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губернях да 1831 года. У [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Валынская губерня|Валынскай]] губернях Статут захоўваў юрыдычную моц ажно да 1840 года&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_633&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 633. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя падрыхтоўкі ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1595).jpg|міні|III Статут Вялікага Княства Літоўскага ([[Гадуцішкі]], 1595 г.), напісаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]]]
Пасля таго як быў прыняты [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566|Другі Статут Вялікага Княства Літоўскага]], кадыфікацыйная работа не спынілася. Ужо на Берасцейскім сойме 1566 года было папраўлена некалькі артыкулаў. Праз два гады Гарадзенскі сойм унёс папраўкі ў некаторыя палажэнні і стварыў камісію для дапрацоўкі Статута. Камісія для выпраўлення зводу была абрана і на [[Люблінскі сойм (1569)|Люблінскім сойме 1569 года]]. Кіравалі камісіяй складальнікаў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] і [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]]. Асноўнымі крыніцамі для распрацоўкі Статута 1588 года сталі папярэднія Статуты ВКЛ 1529 і 1566 гадоў, соймавыя пастановы 1573, 1578 (гл. [[Паправы статутовыя 1578]]), 1580 і 1584 гадоў, прывілеі, а таксама пастановы павятовых соймікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989.&lt;/ref&gt;.

Да канца 1584 года праца над дакументам была завершана, аднак у сувязі з тым, што ён ігнараваў палажэнні акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі 1569]] года, прадстаўнікі [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]] не дапускалі яго зацвярджэння на агульным сойме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Каб захаваць велікакняжацкі трон і лаяльнасць эліт ВКЛ, манарх [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонт III Ваза]] зацвердзіў Статут сваім уласным прывілеем 28 студзеня 1588 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Асноўны цяжар арганізацыі друку і фінансавання ўзяў на сябе Леў Сапега. Дзяржаўны дзеяч выдаткаваў на выпуск кнігі ўласныя сродкі, прычым, як адзначаюць даследчыкі, ён выдаткаваў «так многа, колькі было неабходна»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=213}}&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Литовский Статут 1588 года. Т. 1, ч. 1. Каунас, 1934. С. 439.&lt;/ref&gt;.

== Змест і структура ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|міні|300пкс|Старонка з дзяржаўным гербам [[Пагоня|«Пагоня»]]]]
Трэці Статут адзначаецца высокім тэарэтычным узроўнем падрыхтоўкі. Ён уключыў нормы дзяржаўнага (канстытуцыйнага) права, чаго на той час не сустракалася ў заканадаўчай практыцы іншых еўрапейскіх дзяржаў. Дакумент абагульніў тагачасныя дзяржаўна-прававыя ідэі, некаторыя з якіх апярэджвалі свой час. У Статуце знайшла адлюстраванне перадавая тэорыя падзелу ўлад на заканадаўчую ([[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|сойм]]), выканаўчую ([[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] і адміністрацыйны апарат) і судовую ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]], [[Земскі суд|земскія]] і [[Падкаморскі суд|падкаморскія суды]], якія былі выбарнымі і цалкам незалежнымі ад адміністрацыі)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Звод складаецца з 14 раздзелаў і 488 артыкулаў. У 1—4-м раздзелах змешчаны нормы дзяржаўнага права і судовага ладу, у 5—10-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— шлюбна-сямейнага, зямельнага і цывільнага права, у 11—12, 14-м і часткова ў 13-м&amp;nbsp;— крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права. Ідэі [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і верацярпімасці былі юрыдычна замацаваны ў артыкуле 3 раздзела 3, паводле якога вялікаму князю і ўсім дзяржаўным органам прадпісвалася забяспечваць спакой усіх жыхароў дзяржавы, незалежна ад таго, якога вучэння яны прытрымліваюцца ў хрысціянскай веры. Ідэі гуманізму адбіліся і на нормах крымінальнага і цывільнага права. Так, у пэўнай ступені гарантаваліся маёмасныя і асабістыя правы [[Мяшчане|мяшчан]]. Кожны вольны чалавек мог пры ахвоце свабодна выехаць за граніцу, калі гэта рабілася не на шкоду ўласнай краіне&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Статут юрыдычна замацаваў фактычную адасобленасць Вялікага Княства Літоўскага ад Каралеўства Польскага ў федэрацыйных рамках Рэчы Паспалітай. У прыватнасці, закон вызначаў самастойнасць дзяржаўных устаноў, арміі, заканадаўства, эканомікі і фінансаў. Характэрна, што ў Статуце акт Люблінскай уніі не ўпамінаецца, але пры гэтым замацоўваецца праграма аднаўлення ранейшых граніц дзяржавы&lt;ref&gt;[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.&lt;/ref&gt;. Дакумент таксама строга прадугледжваў, што атрымліваць маёнткі і займаць духоўныя і дзяржаўныя пасады маглі толькі мясцовыя ўраджэнцы і ні ў якім разе «чужаземцы», «загранічнікі» ці «суседзі»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Уладаром дзяржавы прызнаваўся вялікі князь, які ў Статуце называўся гаспадаром. Але многія ягоныя паўнамоцтвы істотна абмяжоўваліся: выконваць іх ён мог толькі са згоды сойма і вышэйшых дзяржаўных службовых асоб. Закон замацоўваў наяўнасць [[Феадал|феадалаў]] і [[Прыгоннае права|залежных сялян]]. Асабліва былі вылучаны князі, [[Паны-рада|паны радныя]] і паны харугоўныя, якія мелі права судзіць не толькі простых людзей, але і залежную ад іх [[шляхта|шляхту]], даваць ёй у часовае карыстанне землі і маёнткі, а таксама адбіраць іх, нягледзячы на даўнасць уладання (раздзел 3, артыкул 10). Статут рэгламентаваў таксама некаторыя правы і абавязкі простых людзей і прадстаўнікоў этнічных груп (сялян, слуг, чэлядзі, мяшчан, рамеснікаў, [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], [[Беларускія татары|татараў]]). Ён абараняў інтарэсы буйных і сярэдніх феадалаў і ўзмацняў іх прывілеяванае становішча, канчаткова запрыгоніўшы сялян. Для шляхты Статут прадугледжваў крымінальную адказнасць за забойства простага чалавека, забараняў перадачу ў няволю вольнага чалавека за даўгі або злачынства, абмяжоўваў пакаранне непаўналетніх да 16 гадоў. Хоць Статут дэклараваў, што ўсе простыя людзі разам з феадаламі могуць браць удзел у абранні гаспадара (раздзел 3, артыкул 2), аднак на практыцы простых людзей не дапускалі ў сойм, а іх удзел у палітычным жыцці абмяжоўваўся выключна мясцовымі валаснымі справамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Гісторыя выданняў і перакладаў ==
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Žygimont Vaza. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Жыгімонт Ваза (1588).jpg|міні|300пкс|Адварот тытульнага аркуша з партрэтам вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] і гаспадарскім лістом на друк]]
Упершыню Статут выйшаў з друку ў 1588 годзе ў [[Вільня|віленскай]] [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Мамонічаў]] на афіцыйнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Пазнейшае выданне двойчы паўтаралася (каля 1592—1593 гадоў і каля 1600 года), але абодва разы яно выходзіла з першапачатковай выхадной датай «1588 год»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=154}}. 
[[Файл:Титульный лист Статута 1588 года на польском.jpg|злева|міні|Тытульны аркуш Статута 1588 года, выдадзенага ў 1614 годзе на польскай мове]]
З цягам часу, з-за пашырэння [[Польская мова|польскай мовы]] ў справаводстве, узнікла неабходнасць у перакладах. У 1614, 1619 і каля 1623 года (з датай «1619 год») [[Лявон Мамоніч]] выдаў Статут на [[Польская мова|польскай мове]]. У 1648 годзе Статут на польскай мове надрукаваў у [[Варшава|Варшаве]] каралеўскі друкар [[Пётр Элерт]]. Наступныя польскамоўныя выданні выходзілі ўжо ў [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічнай друкарні]] ў Вільні ў 1693, 1744, 1786 гадах і ў друкарні А. Марціноўскага ў 1819 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=155}}. 

Выданне 1744 года, надрукаванае Акадэмічнай друкарняй езуітаў у Вільні, мела цікавую асаблівасць: на яго тытульным аркушы месцам выдання быў паказаны [[Кракаў]]. Гэта магло тлумачыцца як фармальнай прычынай (менавіта ў Кракаве калісьці быў падпісаны каралеўскі прывілей), так і наўмысным жаданнем каталіцкіх выдаўцоў ідэалагічна «адлучыць» гэты інтэлектуальны прадукт, створаны на аснове старабеларускага права, ад сталічнай Вільні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=302}}. 

Выданне 1780 года фармальна захоўвала на тытуле дату папярэдняга выдання (1744), але ў самім тэксце ўжо змяшчала спасылкі на соймавыя пастановы, даведзеныя да 1780 года. «Вяртанне» права на выданне Статута з варшаўскіх друкарань назад у Вялікае Княства Літоўскае разглядалася тагачаснымі элітамі як важны палітычны крок. Гэта таксама стала ўдарам па канкурэнтах віленскіх езуітаў&amp;nbsp;— ордэну [[Піяры|піяраў]], якія перад гэтым выкупілі варшаўскую друкарню Элерта і спрабавалі манапалізаваць права на выпуск урадавых пастаноў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=321}}.

У 1811 годзе Статут у перакладзе на польскую і [[Руская мова|рускую мову]] выдалі ў [[Санкт-Пецярбург]]у, а ў 1854 годзе&amp;nbsp;— у [[Масква|Маскве]] на старабеларускай мове&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Увогуле ў XVII—XIX стагоддзях дакумент неаднаразова перакладаўся на польскую, [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Украінская мова|ўкраінскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і рускую мовы&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Лаппо И. |загаловак=Литовскій статутъ въ Московскомъ переводѣ-редакціи XVII столѣтія |спасылка=https://rusneb.ru/catalog/005664_000048_RuPRLIB18001647/viewer/?page=125 |мова=ru |выданне=Журналъ Министерства народнаго просвещенія |тып=часопіс |месца=С.-Петербургъ |выдавецтва=Сенатская типографія |год=1914 февраль |том=Новая серія. XLIX |старонкі=209—235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |загаловак=2437. — Ноября 17 (1828). Высочайше утвержденное положеніе Комитета Министровъ— Объ учиненіи перевода Литовскаго Статута на Россійскій языкъ съ Бѣлорусскаго изданія 1588 года, и о напечатаніи сего Статута на трехъ языкахъ: Бѣлорусскомъ, Польскомъ и Русскомъ |спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/264-t-3-1828-ot-1677-do-2574-1830#mode/inspect/page/1005/zoom/6 |мова=ru |выданне=Полное Собраніе Законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе |месца=Спб. |выдавецтва=Тип. II Отд-нія собств. Е. И. В. канцеляріи |год=1830 |том=3. От № 1677 до 2574 |старонкі=1001—1003 (№ 2437)}}&lt;/ref&gt;. Статут выкарыстоўваўся пры кадыфікацыі ў канцы XVI стагоддзя прускага права, пры складанні Саборнага ўлажэння (1649 год) у [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]], а таксама для афіцыйна незацверджаных зборнікаў «Права за якими судится малороссийский народ» (другая чвэрць XVIII ст.) і «Суд и разправка в правах малороссийских» (1750—1758 гады). У заканадаўстве і судах Польшчы, Латвіі і Эстоніі ён ужываўся як дадатковая [[Крыніца права|крыніца права]], а ва Украіне быў галоўным пісьмовым зводам дзейнага права (пераважна ў рэдакцыі 1614 года)&lt;ref name=&quot;ЭВКЛ_2_634&quot;&gt;Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 634. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]» падрыхтавала комплекснае выданне, прысвечанае III Статуту Вялікага Княства Літоўскага, з нагоды яго 400-годдзя. Яно стала першай у Беларусі поўнай публікацыяй Статута. Выданне ўключае нарыс «Сацыяльна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.», факсімільнае ўзнаўленне арыгінальнага тэксту і яго пераклад на рускую мову. Акрамя таго, кніга ўтрымлівае энцыклапедычны даведнік з 820 артыкулаў, паартыкульны каментарый, тэрміналагічны і імянны паказальнікі. Асноўная частка матэрыялаў даведніка расказвае пра тагачасны [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ВКЛ]], катэгорыі насельніцтва, [[Стан (сацыяльная група)|станы]], [[ураднік]]аў і [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|ўрады]], судовы лад і сістэму пакаранняў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне і захаваныя асобнікі ==
Паколькі Статут з'яўляўся асноўным практычным даведнікам для юрыстаў і чыноўнікаў, кніга каштавала вельмі дорага. У XVII стагоддзі пераплётны паасобнік Статута ВКЛ ацэньваўся ў 7 [[Злоты|злотых]] і 15 [[Грош|грошай]], што рабіла яго каштоўным набыткам для любой прыватнай ці ўрадавай бібліятэкі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=235}}. Вельмі часта для зручнасці карыстання ўласнікі і майстры-інтралігатары перапляталі тэкст Статута пад адной вокладкай з тэкстам Трыбунала 1586 года. 

Даследчыкі адзначаюць, што на захаваных да нашых дзён спісах і друкаваных паасобніках Трэцяга Статута карыстальнікі пакінулі шматлікія [[маргіналіі]] (заўвагі на палях), якія тычацца асаблівасцей прымянення і трактоўкі асобных артыкулаў у рэальнай судовай практыцы{{sfn|Нікалаеў|2009|с=156}}.

Пасля панавання Расійскай імперыі і СССР на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] доўгі час не заставалася ніводнага арыгінальнага выдання Статута на старабеларускай мове. Асобнікі найбольш масавага выдання 1594—1595 гадоў размеркаваліся па розных краінах наступным чынам: [[Расія]] (11), [[Польшча]] (6), [[Літва]] (6), [[Украіна]] (5), [[Вялікабрытанія]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=73492 |title=Магчымасць вярнуць у краіну арыгінальнае выданне Статута ВКЛ з’явілася ў беларусаў|publisher=[[Наша Ніва]]|date=16 траўня 2012|lang=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Vozmozhnost-vernut-v-stranu-originalnoe-izdanie-Statuta-VKL-pojavilas-u-belorusov_i_597560.html|title=Возможность вернуть в страну оригинальное издание Статута ВКЛ появилась у белорусов |publisher=[[БелТА]]|date=16 траўня 2012|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе дзякуючы прыватным ахвяраванням адзін з асобнікаў быў выкуплены з расійскага аўкцыёну і вернуты ў Беларусь. 7 чэрвеня 2012 года асобнік Статута выдання 1594—1595 гадоў урачыста перадалі ў [[Музей гісторыі Магілёва]]. Яго набылі за 45 000 долараў ва ўласніка маскоўскай антыкварнай крамы, які выставіў кнігу на электронны [[Аўкцыён|аўкцыён]]. На прапанову студэнта 2-га курса [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] Андрэя Радкова, які першым заўважыў абвестку пра аўкцыён у інтэрнэце, дырэктар Музея гісторыі Магілёва [[Аляксей Мікалаевіч Бацюкоў|Аляксей Бацюкоў]] абвясціў збор сродкаў і сабраў 15 000 долараў ахвяраванняў. З іх 100 000 [[Расійскі рубель|расійскіх рублёў]] ахвяраваў маскоўскі беларус Павал Бераговіч. Каб сабраць астатнюю суму, намеснік старшыні [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Беларусі]] [[Сяргей Дубкоў]] разаслаў лісты кіраўнікам камерцыйных банкаў з просьбай дапамагчы музею. У адказ на зварот кампанія «[[Альпары (кампанія)|Альпары]]» ахвяравала яшчэ 30 000 долараў, неабходных для канчатковага выкупу рарытэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Чайкоўская В.|загаловак=Студэнт гістфака вярнуў Статут ВКЛ 1588 году на Радзіму|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98259|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=8 чэрвеня 2012|нумар=108 (27223)|старонкі=8|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1588|[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І. А.]]|171—172}}
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. — Мінск, 1989.
* 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. І. Саверчанка, З. Санько. — Мінск: Звязда, 1993. — 80 с.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо І.]] Крыніцы беларуска-літоўскага права. — Мінск, 1991.
* {{Артыкул |аўтар=[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А. І.]] |загаловак=Друкаваны асобнік Статута ВКЛ 1588 г. з фондаў Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі: кадыкалагічнае апісанне і гістарычна-прававы кантэкст |спасылка=https://www.academia.edu/31281501/ |выданне=Научные чтения, пасвящённые Виктору Владимировичу Мартынову |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |выпуск=IV. В 2 ч. Ч. 1 |старонкі=44—49 |isbn=978-985-586-038-0}}
* {{Кніга |аўтар=Шишанов В. А. |частка=К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова |загаловак=Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцаной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г. |спасылка=http://vash2008.mylivepage.ru/file/1774_%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B5/17958_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B82010.pdf |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2010 |старонкі=263—267}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* {{cite web|author=Суша А.|date=22 студзеня 2026|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnQN-8GSv-I|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. № 9 Статут ВКЛ з Гоцкай бібліятэкі|publisher=[[Радыё Марыя]]|lang=be}}
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.statut Статут ВКЛ 1588 г. на Google Play]

{{Вялікае Княства Літоўскае}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:1588 год у праве]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1588 годзе]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>kdx7mqfsjta72n26ie7c1nrtsehuu8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Ільінская царква (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55680</id>
    <revision>
      <id>5123109</id>
      <parentid>4471323</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="efjof7sfjn01t1o9s407v0iwx50se4u" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога прарока Іллі
|Арыгінальная назва    = 
| Выява =Свято-Ильинский храм.JPG
| Подпіс выявы =Царква ў 2009
| Шырыня выявы =
|Сучасны статус       = {{ГККРБ 4|213Г000110}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Орша]]
 |lat_dir = |lat_deg = 54 |lat_min = 30|lat_sec =9.64
 |lon_dir = |lon_deg =  30|lon_min = 25|lon_sec = 4.74
 |region     =  
 |CoordScale = 
|На карце                =Беларусь Орша
|Канфесія                = Беларуская праваслаўная царква
|Епархія                  = Віцебская
|Добрапрыстойнасць               =  
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      =[[псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1880
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1880
|Рэліквіі                 = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Царква Святога прарока Іллі''' — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю ў [[Орша|Оршы]] па [[Ільінская вуліца (Орша)|вуліцы Ільінская]], 1.

== Гісторыя ==
[[Файл:Vorša, Dniapro-Zadniaproŭje, Illinskaja. Ворша, Дняпро-Задняпроўе, Ільлінская (1904) (2).jpg|250px|міні|злева|Ільінская царква ў 1912]]
Пабудавана ў [[1880]] годзе{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}} на месцы згарэлай царквы [[1460]] года на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. У 1996 цалкам адрамантавана. Занесена ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

== Архітэктура ==
Храм уяўляе сабой [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальную кампазіцыю]] з пяціграннай [[Апсіда|апсідай]] і [[Шацёр (архітэктура)|шатровай]] [[Званіца|званіцай]] над [[Тамбур|тамбурам]]. Фасады будынка насычаны дэкаратыўнымі элементамі: разнастайнымі [[Філёнга|філёнгамі]], [[Раскрапоўка|раскрапоўкамі]], [[Карніз|карнізамі]] і кілепадобнымі арачкамі — [[Какошнік (архітэктура)|какошнікамі]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}. 

Інтэр’ер царквы мае сіметрычную выцягнутую па падоўжнай восі будову, якая ўключае тамбур, асноўны аб’ём і апсіду. Цэнтральная частка асноўнага аб’ёму завершана [[Купал|купалам]]. Тэрыторыя царквы абнесена мураванай [[Агароджа|агароджай]], вуглы якой умацаваны [[Контрфорс|контрфорсамі]] і аздоблены дэкаратыўнымі вежачкамі. Манументальная [[брама]] знаходзіцца з боку 2-й Лагернай вуліцы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|136|Ільінская царква|старонкі=91|аўтар=[[А. М. Кулагін]]|ref=Збор помнікаў}}
* Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882.

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|213Г000110}}
{{Commonscat|Church of Saint Ilya in Orša}}
* {{radzima|4516}}
* {{ГБ|http://globustut.by/orsha/#ilia_church}}
* {{hram.by|683}}
* {{Архіварта|ilinskaja-carkva-orsha}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі]]
[[Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Оршы]]
[[Катэгорыя:1880 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>efjof7sfjn01t1o9s407v0iwx50se4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123110</id>
      <parentid>5123109</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5123110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5138" sha1="hwekijd66lrrs3k1jsp2gwmbckyu12t" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога прарока Іллі
|Арыгінальная назва    = 
| Выява =Свято-Ильинский храм.JPG
| Подпіс выявы =Царква ў 2009
| Шырыня выявы =
|Сучасны статус       = {{ГККРБ 4|213Г000110}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Орша]]
 |lat_dir = |lat_deg = 54 |lat_min = 30|lat_sec =9.64
 |lon_dir = |lon_deg =  30|lon_min = 25|lon_sec = 4.74
 |region     =  
 |CoordScale = 
|На карце                =Беларусь Орша
|Канфесія                = Беларуская праваслаўная царква
|Епархія                  = Віцебская
|Добрапрыстойнасць               =  
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      =[[псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1880
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1880
|Рэліквіі                 = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Царква Святога прарока Іллі''' — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю ў [[Орша|Оршы]] па [[Ільінская вуліца (Орша)|вуліцы Ільінская]], 1.

== Гісторыя ==
[[Файл:Vorša, Dniapro-Zadniaproŭje, Illinskaja. Ворша, Дняпро-Задняпроўе, Ільлінская (1904) (2).jpg|250px|міні|злева|Ільінская царква ў 1912]]
Пабудавана ў [[1880]] годзе{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}} на месцы згарэлай царквы [[1460]] года на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. У 1996 цалкам адрамантавана. Занесена ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

== Архітэктура ==
Храм уяўляе сабой [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальную кампазіцыю]] з пяціграннай [[Апсіда|апсідай]] і [[Шацёр (архітэктура)|шатровай]] [[Званіца|званіцай]] над [[Тамбур|тамбурам]]. Фасады будынка насычаны дэкаратыўнымі элементамі: разнастайнымі [[Філёнга|філёнгамі]], [[Раскрапоўка|раскрапоўкамі]], [[Карніз|карнізамі]] і кілепадобнымі арачкамі — [[Какошнік (архітэктура)|какошнікамі]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}. 

Інтэр’ер царквы мае сіметрычную выцягнутую па падоўжнай восі будову, якая ўключае тамбур, асноўны аб’ём і апсіду. Цэнтральная частка асноўнага аб’ёму завершана [[Купал|купалам]]. Тэрыторыя царквы абнесена мураванай [[Агароджа|агароджай]], вуглы якой умацаваны [[Контрфорс|контрфорсамі]] і аздоблены дэкаратыўнымі вежачкамі. Манументальная [[брама]] знаходзіцца з боку 2-й Лагернай вуліцы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|136|Ільінская царква|старонкі=91|аўтар=[[А. М. Кулагін]]|ref=Збор помнікаў}}
* Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882.

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|213Г000110}}
{{Commons|Category:}}
* {{radzima|4516}}
* {{ГБ|http://globustut.by/orsha/#ilia_church}}
* {{hram.by|683}}
* {{Архіварта|ilinskaja-carkva-orsha}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі]]
[[Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Оршы]]
[[Катэгорыя:1880 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>hwekijd66lrrs3k1jsp2gwmbckyu12t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хронікі Нарніі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66253</id>
    <revision>
      <id>5123404</id>
      <parentid>4938506</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіно */ уніфікацыя спасылак</comment>
      <origin>5123404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36496" sha1="k4bljcjs3witfea3z5xqduv837pmvvo" xml:space="preserve">''' Хронікі Нарніі''' — дзіцячы [[фэнтэзі]]-цыкл [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайвам Стэйплзам Льюіса]], у які ўваходзіць 7 кніг. У іх распавядаецца аб прыгодах дзяцей у чароўнай краіне пад назвай [[Нарнія]], дзе жывёлы могуць размаўляць, [[магія]] нікога не здзіўляе, а [[дабро]] змагаецца са [[зло]]м.

Хронікі Нарніі ўтрымліваюць шмат намёкаў на [[Хрысціянства|хрысціянскія]] ідэі ў даступным для юных чытачоў выглядзе. У дадатак да [[Хрысціянства|хрысціянскіх]] тэм, Льюіс апісвае персанажаў, якія маюць правобразы ў [[Старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай]] і [[Рымская міфалогія|рымскай міфалогіі]] і ў традыцыйных [[Вялікабрытанія|брытанскіх]] і [[Ірландыя|ірландскіх]] [[Казкі|казках]], у тым ліку існуюць відавочныя матывы, блізкія да апошніх.

Серыя карыстаецца вялікай папулярнасцю. Да [[2006]] года было прададзена больш за 100 мільёнаў копій на 41 мове (Kelly 2006, Guthmann 2005), існуюць [[Тэлебачанне|тэле]]- і [[Кінематограф|кінаэкранізацыі]], [[радыё]]пастаноўкі, тэатральныя пастаноўкі, камп’ютарныя гульні.

Ілюстрацыяй арыгінальнага цыклу кніг займалася [[Паўліна Бэйнс]].

== Змест кніг ==

=== ''Леў, Вядзьмарка і Гардэроб'' (1950) ===
{{Main|Леў, Вядзьмарка і Гардэроб}}
Кніга ''Леў, Вядзьмарка і Гардэроб'' была скончаная ў 1949 годзе і апублікаваная ў 1950. У ёй распавядаецца гісторыя пра чатырох звычайных дзецях ([[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі|Люсі]]). Яны знаходзяць [[Гардэроб (Хронікі Нарніі)|Гардэроб]] у доме [[Дыгары Керк|прафесара Керка]], якія вядзе ў чароўную краіну Нарніі, якая знаходзіцца пад заклёнам злой [[Джадзіс|Белай Вядзьмаркі]]. Чацвёра дзяцей выконваюць старажытнае прароцтва з дапамогай [[Аслан]]а і добрых насельнікаў Нарніі, і вызваляюць Нарнію ад Белай вядзьмаркі, разам са звяржэннем Белай Вядзьмаркі ў Нарніі канчаецца Доўгая Зіма, якая доўжылася 100 гадоў.

=== ''Прынц Каспіян'' (1951) ===
{{Main|Прынц Каспіян}}
Скончаная восенню 1949 года і апублікаваная ў 1951, кніга ''Прынц Каспіян'' распавядае гісторыю аб другім падарожжы дзяцей Пэвэнсі ў Нарнію, у якім яны сутыкаюцца з падзеямі, калі Міраз, лорд-рэгент Нарніі і дзядзька наследнага прынца [[Каспіян X|Каспіяна]], з-за якога ўцёк спадчыннік прастола ў лясы, узурпаваў трон і абвясціў сябе каралём. Ізноў дзеці павінны выратаваць Нарнію, дапамагчы нарнійцам вярнуць трон законнаму кіраўніку Каспіяну X.

=== ''Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету'' (1952) ===
{{Main|Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету}}
''Заваёўнік зары, або Плаванне на край святла'' быў скончаны ў 1950 годзе і апублікаваны ў 1952. У трэцяй частцы Эдмунд і Люсі Пэвэнсі, разам з кузэнам Юстэсам Шкодай далучаюцца да плавання Каспіяна, які хоча знайсці сем лордаў, якіх выгнаў Міраз. На шляху да краіны Аслана яны сустракаюцца твар да твару з цудамі і небяспекамі вялікага Усходняга Мора.

=== ''Сярэбраны фатэль'' (1953) ===
{{Main|Сярэбраны фатэль}}
Кніга ''Сярэбраны фатэль'' была скончаная ў 1951 годзе і апублікаваная ў 1953. У ёй Юстэс і яго аднакласніца Джыл Поўл, уцякаючы ад школьнікаў, трапляюць у Нарнію. Аслан даручае знайсці сына Каспіяна — прынца Рыліяна, які быў выкрадзены 10 гадоў таму. Юстэс і Джыл разам з [[Насельнікі Нарніі|кваклем]] Хмурам адпраўляюцца на пошукі ў паўночныя землі, населеныя волатамі.

=== ''Конь і яго хлопчык'' (1954) ===
{{Main|Конь і яго хлопчык}}
Скончаная вясной 1950 года і апублікаваная ў 1954, ''Конь і яго хлопчык'' — першая кніга, якая не з’яўляецца наўпростым працягам папярэдняй. Час дзеяння рамана — перыяд праўлення Пэвэнсі ў Нарніі, перыяд, які пачынаецца і канчаецца ў кнізе ''Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа''. Гісторыя распавядае пра каня Ігого, які ўмее размаўляць, і маленькага хлопчыка, якога завуць [[Шаста]]. Абодва асноўных персанажа трапілі ў рабства ў [[Тархістан]]е, краіне на поўдні Нарніі. Выпадкова яны сустракаюцца і вырашаюць вярнуцца ў Нарнію. Падчас падарожжа яны выяўляюць, што тархістанцы збіраюцца ўварвацца ў [[Арландыя (каралеўства свету Нарніі)|Арландыю]] і вырашаюць прыехаць туды першымі і папярэдзіць Караля Лума.

=== ''Пляменнік чараўніка'' (1955) ===
{{Main|Пляменнік чараўніка }}
Скончаны зімой 1954 года і апублікаваны ў 1955, ''Пляменнік чараўніка'' з’яўляецца перадгісторыяй: ён вяртае чытача да нараджэння Нарніі, калі Аслан стварыў свет і распавядае як зло ўпершыню ў яго трапіла. [[Дыгары Керк]] і яго сяброўка Полі Пламер трапляюць у іншыя светы ў выніку эксперыменту дзядзькі Дыгары, сустракаюць [[Джадзіс]] (Белую Вядзьмарку) і становяцца сведкамі стварэння Нарніі. У кнізе даюцца адказы на шматлікія пытанні аб Нарніі, якія маглі ўзнікнуць у чытача падчас чытання папярэдніх кніг.

=== ''Апошняя бітва'' (1956) ===
{{Main|Апошняя бітва}}
Скончаная вясной 1953 і апублікаваная ў 1956 годзе, ''Апошняя бітва'' апісвае канец свету Нарніі. Джыл і Юстэс вяртаюцца па клічы апошняга караля Нарніі, Тырыяна, каб выратаваць Нарнію ад малпа Хітра, які апрануў асла Лопуха ў ільвіную шкуру і прадстаўляе астатнім як Аслана, і пачынае правіць ад яго імя і супрацоўнічаць з тархістанцамі, даўнімі ворагамі Нарніі. Сітуацыя выліваецца ў бітву паміж тымі, хто верыць у Аслана, і тымі хто на баку самазванца.

== Парадак чытання ==
Першы [[ЗША|амерыканскі]] выдавец, [[Макмілан і Ко]], апублікаваў кнігі ў парадку іх выдання. Але калі цыкл быў перавыдадзены [[Харпер Колінз]], кнігі былі апублікаваныя ў адпаведнасці з унутраным [[Храналогія|храналагічным]] парадкам, прапанаваным пасынкам [[Клайв Стейплз Льюіс|Клайва Льюіса]], [[Дуглас Грэшам|Дугласам Грэшамам]].

{|Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ Парадак выдання vs Парадак па храналогіі
|-
! Парадак публікацыі
! Храналагічны парадак
|-
| 1. ''[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]'' ([[1950]])
| 1. ''[[Пляменнік чараўніка]]'' ([[1955]])
|-
| 2. ''[[Прынц Каспіян]]'' ([[1951]])
| 2. ''[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]'' ([[1950]])
|-
| 3. ''[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]'' ([[1952]])
| 3. ''[[Конь і яго хлопчык]]'' ([[1954]])
|-
| 4. ''[[Срэбранае крэсла]]'' ([[1953]])
| 4. ''[[Прынц Каспіян]]'' ([[1951]])
|-
| 5. ''[[Конь і яго хлопчык]]'' ([[1954]])
| 5. ''[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]'' ([[1952]])
|-
| 6. ''[[Пляменнік чараўніка]]'' ([[1955]])
| 6. ''[[Срэбранае крэсла]]'' ([[1953]])
|-
| 7. ''[[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]]'' ([[1956]])
| 7. ''[[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]]'' ([[1956]])
|}

[[Дуглас Грэшам]] цытуе адказ [[Клайв Стейплз Льюіс|Льюіса]] на ліст ад [[амерыка]]нскага хлопчыка, напісаны ў 1957, які паспрачаўся з маці з нагоды парадку чытання кніг:

{{Пачатак цытаты}} Думаю, што больш згодны з вашым парадкам чытання кніг (гэта значыць храналагічным), чым з тым, пра які кажа ваша маці. Цыкл не быў запланаваны наперад, як думае яна. Калі я напісаў «Ільва», я не ведаў, што буду пісаць далей. Калі напісаў у працяг «Каспіяна», то ўсё яшчэ не думаў, што працягну пісаць. Калі ж напісаў «Заваёўніка», то быў практычна ўпэўнены, што ён і будзе апошняй кнігай цыклу. Але потым я зразумеў, што не меў рацыі. Так што на самай справе, не вельмі важна ў якім парадку чытаць кнігі. {{Oq|en|I think I agree with your order [ie chronological] for reading the books more than with your mother's. The series was not planned beforehand as she thinks. When I wrote The Lion I did not know I was going to write any more. Then I wrote P. Caspian as a sequel and still didn't think there would be any more, and when I had done The Voyage I felt quite sure it would be the last, but I found I was wrong. So perhaps it does not matter very much in which order anyone read them. I'm not even sure that all the others were written in the same order in which they were published.}}{{Канец цытаты}}

Але распаўсюджана меркаванне, што пераважны першапачатковы парадак, які спачатку ўводзіць асноўныя [[тэрмін]]ы [[сусвет]]у [[Нарнія|Нарніі]] і пазней тлумачыць іх у [[прыквел]]ах. Напрыклад, гісторыя стварэння ў «[[Пляменнік чараўніка|Пляменніку чараўніка]]» становіцца менш зразумелай пры змене парадку. У іншым аргуменце за чытанне ў парадку публікацыі сцвярджаецца, што «[[Прынц Каспіян]]» мае падзагаловак «Вяртанне ў Нарнію», а некаторыя фрагменты тэксту кнігі «[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]» пацвярджаюць, што гэтыя дзве кнігі павінны ісці паслядоўна:
: ''«Дзеці ведалі пра тое, кім быў Аслан, не больш чым вы.»''
: ''«Вось і скончыліся прыгоды ў Адзежнай шафе. Але калі Прафесар усё-ткі правы, то прыгоды ў Нарніі толькі пачынаюцца.»''

Іншы аргумент, які прыводзіцца прыхільнікамі першапачатковага парадку кніг — калі цыкл спачатку прачытаны ў храналагічным парадку, чытач не зможа адчуць сутнасць кніг без ведаў [[прыквел]]аў. З іншага боку, храналагічным парадкам можна пацешыць сябе нават пасля чытання ў першапачатковым парадку. Таксама, аргументам на карысць храналагічнага парадку можна лічыць афіцыйную назву [[Цыкл літаратурны|цыкла]].

== Геаграфічны ўплыў ==
Паводле некаторых дадзеных, Люіс засноўваў сваё апісанне свету «Нарніі» на базе пейзажаў [[Горы Манэ|гор Манэ]] [[Даўн (графства)|Графства Даўн]], размешчанага ў яго роднай [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]].

Па іншых дадзеных гэта раён у Італіі.

== Хрысціянскія паралелі ==
Хоць аўтар і не збіраўся рабіць гэтага адмыслова, у працэсе напісання сваіх [[фэнтэзі]]йных работ Льюіс, быўшы [[хрысціянін]]ам, уключыў [[Хрысціянства|хрысціянскую тэалогію]] ў свае гісторыі. Як ён пісаў у «Іншых мірах»:

{{Пачатак цытаты}} Некаторыя людзі, здаецца, думаюць, што я пачаў з таго, што спытаў сябе, як бы расказаць дзецям пра хрысціянства; затым, выкарыстаўшы казку як інструмент і абапіраючыся на інфармацыю аб дзіцячай псіхалогіі вырашыў, для якой узроставай групы буду пісаць; затым склаў спіс асноўных хрысціянскіх ісцін і выпрацаваў алегорыі, каб апісаць іх. Усё гэта — чыстая фантазія. Я не змог бы так пісаць. Усё пачыналася з выяў: Фаўн, які нясе [[парасон]], каралева на санках, пышны леў. Першапачаткова не планавалася нічога, звязанага з хрысціянствам, гэты элемент выявіўся як бы сам па сабе. {{Oq|en|Some people seem to think that I began by asking myself how I could say something about Christianity to children; then fixed on the fairy tale as an instrument, then collected information about child psychology and decided what age group I'd write for; then drew up a list of basic Christian truths and hammered out 'allegories' to embody them. This is all pure moonshine. I couldn't write in that way. It all began with images; a faun carrying an umbrella, a queen on a sledge, a magnificent lion. At first there wasn't anything Christian about them; that element pushed itself in of its own accord.}}{{ Канец цытаты}}

Льюіс, як эксперт у галіне [[Алегорыя|алегорый]], сцвярджаў, што кнігі не былі алегорыямі, і аддаваў перавагу называць хрысціянскія аспекты ў іх «меркаванымі». Як у тым, што мы называем [[Альтэрнатыўная гісторыя|альтэрнатыўнай гісторыяй (фантастыкай)]]. Як ён пісаў у лісце спадарыні Хук ў снежні 1958:

{{Пачатак цытаты}} Калі б Аслан прадстаўляў нематэрыяльная бажаство гэтак жа, як гіганцкія Адчай ўяўляе адчай, то быў бы алегарычныя персанажам. У рэчаіснасці жа ён — вынаходніцтва, як бы якое дае адказ на пытанне «Якім мог бы быць Хрыстос, калі б існаваў свет накшталт Нарніі, і Ён вырашыў бы ўвасобіцца, памерці і зноў уваскрэснуць ў гэтым свеце, як Ён паступіў у нашым?». Гэта зусім не алегорыя. {{Oq | en | If Aslan represented the immaterial Deity in the same way in which Giant Despair [a character in The Pilgrim's Progress] represents despair, he would be an allegorical figure. In reality, however, he is an invention giving an imaginary answer to the question, 'What might Christ become like if there really were a world like Narnia, and He chose to be incarnate and die and rise again in that world as He actually has done in ours? 'This is not allegory at all.}}{{Канец цытаты}}

З выпускам [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і Адзежная шафа, фільм, 2005|фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа»]] цікавасць да хрысціянскіх паралеляў, знойдзеных у кнігах, аднавілася. Некаторыя знайшлі іх няўдалымі, адзначаючы, што іх лёгка ўпусціць, калі вы не знаёмыя з хрысціянствам. Іншыя бачаць у «Хроніках Нарніі» цудоўны інструмент для звароту ў [[хрысціянства]].

У кнізе «Заваёўнік зары» вельмі шмат вобразаў з ранніх сярэднявечных кніг пра фантастычных падарожжах па моры, у прыватнасці з «Плаванне святога [[Брэндан]]а» цалкам лагічна, што Льюіс, які жыў у Ірландыі не мог не ведаць аб падарожжах ірландскага святога.

== Крытыка ==
 
[[Клайв Стейплз Льюіс]] і цыкл Хронікі Нарніі шмат разоў крытыкаваліся за гэтыя гады, па большай частцы іншымі аўтарамі.

=== Дыскрымінацыя жаночага полу ===
Сцвярджэнні аб дыскрымінацыі па пале грунтуюцца на апісанні [[Сьюзэн Пэвэнсі]] ў «[[Апошняя бітва|Апошняй бітве]]». [[Клайв Стэйплз Льюіс|Льюіс]] навора пра [[Сьюзэн Пэвэнсі|Сьюзен]], што яна больш не з’яўляецца «сябрам Нарніі». Яна «больш не зацікаўленая ні ў чым, акрамя памады, панчох і запрашэнняў».

[[Джаан Роўлінг]], аўтар цыклу пра [[Гары Потэр]]а, сказала:
{{Пачатак цытаты}} Наступае момант, калі Сьюзэн, якая стала дарослай дзяўчынкай, ужо страчаная для Нарніі, таму што яна зацікавілася памадай. Яна стала няверуючай, таму што адкрыла для сябе пытанні полу, і мне гэта зусім не падабаецца. {{Канец цытаты}}

[[Філіп Пулман]], аўтар трылогіі «[[Цёмныя пачаткі]]», інтэрпрэтуе ўсё па-свойму:
{{Пачатак цытаты}} Сьюзэн, як Папялушка, падвяргаецца пераходу ад адной фазы жыцця да іншай. Льюіс ж не ўхваляе гэтага. Ці то ён не любіў жанчын наогул, ці то проста яго адштурхоўвала сексуальнасць, па меншай меры, у той перыяд, калі ён пісаў кнігі пра Нарніі. Ён быў спалоханы і ўзрушаны ідэяй жадання расці. […] Смерць лепш чым жыццё; хлопчыкі лепш чым дзяўчынкі; людзі светлага колеру лепш чым людзі цёмнага колеру і гэтак далей. Такі адваротнай бяссэнсіцы ў «Нарніі» хапае з лішкам, калі ўважліва прыгледзецца. {{Канец цытаты}}

Аднак у многіх творах Льюіса, напрыклад «Мерзейшай моцы» сталенне жанчыны (ды і мужчыны таксама), як адыход ад інфантыльнасці і павярхоўнага стаўлення да жыцця, станаўленне сталасці меркаванняў і ўчынкаў, выяўляецца ў прыняцці паводніцкай матывацыі і маральных каштоўнасцяў менавіта звязаных з пытаннямі полу, спалучаных з духоўным, а не матэрыялістычным, свецкім успрыманнем светабудовы.

Абаронцы [[Клайв Стейплз Льюіс|Льюіса]] сцвярджаюць, што большасць крытыкі работ Льюіса ідзе ад тых, хто не прымае [[хрысціянства]]. Некаторыя мяркуюць, што [[Рэлігія|рэлігійны]] аспект кніг Льюіса перашкаджае сапраўды аб’ектыўнаму аналізу Харонік Нарніі як звычайнага дзіцячага аповяду. Прыхільнікі Льюіса падтрымліваюць яго, сцвярджаючы, што зусім бессэнсоўна пісаць дзіцячыя кнігі, строга прытрымліваючыся ўсіх сучасных заходніх этычных стандартаў. Калі літаратурныя крытыкі лічаць іншыя класічныя працы адпаведнымі сучасным сацыяльным нормам, яны не павінны крытыкаваць Льюіса. У дачыненні да ролі жанчын у яго працах, апалагеты Льюіса цытуюць іх станоўчыя ролі, напрыклад [[Люсі Пэвэнсі]] і [[Аравіта|Аравіту]], гераінь кніг [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа]] і [[Конь і яго хлопчык]], адпаведна.

=== [[Расізм]] ===
Хеншер і Пулман таксама абвінавацілі Хронікі Нарніі ў распальванні расізму. Падставай паслужыла адмоўнае ўяўленне іншых рас і рэлігій, асабліва [[тархістан]]цаў, як ворагаў Аслана і Нарніі. Тархістанцы апісаны Льюісам як алеістыя і цемнаскурыя людзі, якія носяць цюрбан, завостраныя чаравікі і ўзброеныя [[ятаган]]амі. Гэта апісанне лічаць відавочным алегарычным параўнаннем з традыцыйнай вопраткаю [[Іслам|мусульман]] і [[Сікхізм|сікхаў]]. [[Цюрбан]]ы носяцца [[Мусульманства|мусульманскімі]] святарамі і большасцю дарослых [[Сікхі|сікхскіх]] мужчын. Ятаган створаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] і асацыююцца з ісламам. Тархістанцы пакланяюцца «ілжываму богу», які мае стэрэатыпны вобраз Сатаны, які патрабуе злых спраў і ахвяр ад сваіх паслядоўнікаў [[Ваал]]. [[Тархістан]]цы Люіса [[кантэкст]]уальна і гістарычна падобныя на [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]], таму Хеншер і Пулман лічаць, што [[тархістан]]цы намаляваныя як [[сарацын]]ы, а нарнійцы — як сярэднявечныя [[крыжакі]].

Нягледзячы на тое, што Льюіс з Ірландыі, відавочна, што ён выразна брытанскі аўтар, як і яго сучаснікі [[Толкін]], [[Чарлз Уільямс]] і іншыя. Таму яго стыль можа мець прысмак брытанскай [[Віктарыянская эпоха|віктарыянскай эпохі]], што можа здацца старамодным або [[Кансерватызм|кансерватыўным]]. Але папулярнасць гэтых аўтараў кажа аб тым, што людзі цалкам могуць распазнаць любыя адхіленні ў тэкстах гэтых аўтараў, выкліканыя тым, што яны жылі ў іншую эпоху, і не ўскладаць на іх адказнасць за тыя рэчы, якія для сучаснага чытача могуць быць падобныя на нецярпімасць.

== Фільмы і радыёпастаноўкі ==

=== Тэлебачанне ===
* У [[1967]] «Леў, Ведзьма і Адзежная шафа» упершыню была прадстаўлена на экранах тэлесерыялам. У адрозненне ад наступных экранізацый, у цяперашні час яго цяжка дастаць для хатняга прагляду.
* У [[1979]] «[[Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа (мультфільм)|Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]» была выпушчаная ў выглядзе [[мультфільм]]а. Гэтая праца была ўдастоена прэміі [[Эмі]] як «Выдатны [[Мультыплікацыя|Мультыплікацыйны]] Праект».
* «Хронікі Нарніі» былі экранізаваны [[Бі-бі-сі]] ў [[тэлесерыял|тэлевізійным серыяле]] «Хронікі Нарніі» у [[1988]]—[[1990]]. Былі зняты толькі «[[Леў, вядзьмарка і Адзежная шафа, фільм, 1988|Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]», [[Прынц Каспіян і Плаванне на «Заваёўнікі Світанку»|«Прынц Каспіян», «Заваёўнік зары, або плаванне на край сусвету»]] і&quot; [[Срэбранае крэсла (тэлесерыял, 1990)|Срэбранае крэсла]]&quot;. Астатняе знята не было.
* Чатыры часткі гэтага серыяла былі пазней змантаваныя ў тры поўнаметражных фільма (аб’яднаныя фільмы Алекса Кірбі «Прынц Каспіян» і «Заваёўнік зары або Плаванне на край святла») і выпушчаны на DVD.

=== Радыё ===
* На радыё [[Бі-бі-сі]] і [[Focus on the Family]] (''У фокусе сям’я'') была выпушчаная радыёпастаноўка па матывах «Харонік».

=== Кіно ===
У 2005 годзе ў свет выйшла новая экранізацыя, прапанаваная Эндру Адамсанам.
* Фільм першы: [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і адзежная шафа, фільм|Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа]].
Кіна-версія кнігі «Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа», назва «[[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і адзежная шафа, фільм|Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]», выкананая на Кінастудыі [[Валден Медыя]] пры садзейнічанні [[The Walt Disney Company|Уолта Дыснэя]] выйшла на экраны ў снежні [[2005]]. Кіраўнік праекта — [[Эндру Адамсон]]. Сцэнар — [[Эн Пікок]]. Здымка фільма праходзіла ў асноўным у [[Чэшская рэспубліка|Чэхіі]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]].
* Фільм другі: [[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян, фільм|{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}]].
Фільм выйшаў у 2008 годзе. Другім фільмам зрабілі «Прынца Каспіян», паколькі ў іншым выпадку акцёры паспелі б вырасці. Яшчэ калі не было прынята канчатковае рашэнне аб здымкам другой частцы, прадзюсар [[Марк Джонсан (прадзюсар)|Марк Джонсан]] сказаў:
{{Пачатак цытаты}} Я думаю, было б дзёрзка сцвярджаць, што мы збіраемся рабіць іншы фільм — але я, вядома, хацеў бы, каб наступным быў зняты «Прынц Каспіян», таму як гэтая рэч адзіная, дзе прысутнічаюць усе чацвёра дзяцей. І калі мы не знімем адразу ж, то не знімем ніколі, бо дзеці стануць занадта дарослымі для гісторыі. Гэтая «хроніка» адбываецца праз адзін год пасля папярэдняй, таму дзецям можна быць крыху старэй. {{Канец цытаты}}
* Фільм трэці: Экранізацыя трэцяй часткі «[[Хронікі Нарніі: заваёўнік Світанку, фільм|Хронікі Нарніі: заваёўнік Світанку]]» намечана на снежань 2010 года. У фільма змяняецца рэжысёр, новым рэжысёрам становіцца [[Майкл Эптыд]]. Эндру Адамсон працуе над фільмам, але як прадзюсар. [[Walt Disney]] перастае быць партнёрам Walden Media, новым партнёрам становіцца [[20th Century Fox]].

== Уплыў на іншыя працы ==
Зборнік коміксаў «[[Sandman (комікс)|The Sandman]] (DC Comics Modern Age)», прыдуманы англійскім пісьменнікам [[Ніл Гейман|Нілам Гейманом]], у адной са сваіх кіраўнікоў — «Гульня ў Цябе», распавядае пра падобны да Нарніі «востраў мары», да якога можна атрымаць доступ з дапамогай [[Барбі]].
Ніл Гейман таксама напісаў апавяданне-працяг «Харонік»: «Праблема Сьюзен».

== Беларускія пераклады ==
У 2000-х пераклад першай кнігі «[[Пляменнік чараўніка]]» на беларускую мову зрабіў [[Алесь Квіткевіч]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 28 чэрвеня 2010|url = http://www.svaboda.org/content/article/2084535.html|загаловак = Алесь Квіткевіч|назва праекту = Анкета Свабоды|выдавец = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]]|дата = 18 лістапада 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 14 траўня 2007|url = http://old.euroradio.by/by/112/reports/4049/?ILStart=1360|загаловак = Піраты Карыбаў лаюцца, як беларускія сяляне!|выдавец = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|дата = 18 лістапада 2012}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пераклад так і не быў апублікаваны.

«Хронікі Нарніі» выйшлі па-беларуску ў 2016 годзе. 17 верасня адбывецца прэзэнтацыя і старт продажаў кнігі «Хронікі Нарніі. Пляменнік чараўніка» ў перакладзе [[Надзея Кім|Надзеі Кім]]&lt;ref&gt;[http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=177349 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. У студзені 2018 года адбылася прэм’ера фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і гардэроб» у перакладзе на беларускую мову. Фільм агучаны кампаніяй «Кінаконг» ў межах праекта «Беларускія ўікэнды» пры падтрымцы кампаніі velcom&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=202426 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}
{{хронікі Нарніі}}
{{Фэнтэзі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі| ]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>k4bljcjs3witfea3z5xqduv837pmvvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123407</id>
      <parentid>5123404</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кіно */</comment>
      <origin>5123407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36425" sha1="inetthiag3xrbnsyxkx17y4wuqi9bxe" xml:space="preserve">''' Хронікі Нарніі''' — дзіцячы [[фэнтэзі]]-цыкл [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайвам Стэйплзам Льюіса]], у які ўваходзіць 7 кніг. У іх распавядаецца аб прыгодах дзяцей у чароўнай краіне пад назвай [[Нарнія]], дзе жывёлы могуць размаўляць, [[магія]] нікога не здзіўляе, а [[дабро]] змагаецца са [[зло]]м.

Хронікі Нарніі ўтрымліваюць шмат намёкаў на [[Хрысціянства|хрысціянскія]] ідэі ў даступным для юных чытачоў выглядзе. У дадатак да [[Хрысціянства|хрысціянскіх]] тэм, Льюіс апісвае персанажаў, якія маюць правобразы ў [[Старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаскай]] і [[Рымская міфалогія|рымскай міфалогіі]] і ў традыцыйных [[Вялікабрытанія|брытанскіх]] і [[Ірландыя|ірландскіх]] [[Казкі|казках]], у тым ліку існуюць відавочныя матывы, блізкія да апошніх.

Серыя карыстаецца вялікай папулярнасцю. Да [[2006]] года было прададзена больш за 100 мільёнаў копій на 41 мове (Kelly 2006, Guthmann 2005), існуюць [[Тэлебачанне|тэле]]- і [[Кінематограф|кінаэкранізацыі]], [[радыё]]пастаноўкі, тэатральныя пастаноўкі, камп’ютарныя гульні.

Ілюстрацыяй арыгінальнага цыклу кніг займалася [[Паўліна Бэйнс]].

== Змест кніг ==

=== ''Леў, Вядзьмарка і Гардэроб'' (1950) ===
{{Main|Леў, Вядзьмарка і Гардэроб}}
Кніга ''Леў, Вядзьмарка і Гардэроб'' была скончаная ў 1949 годзе і апублікаваная ў 1950. У ёй распавядаецца гісторыя пра чатырох звычайных дзецях ([[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі|Люсі]]). Яны знаходзяць [[Гардэроб (Хронікі Нарніі)|Гардэроб]] у доме [[Дыгары Керк|прафесара Керка]], якія вядзе ў чароўную краіну Нарніі, якая знаходзіцца пад заклёнам злой [[Джадзіс|Белай Вядзьмаркі]]. Чацвёра дзяцей выконваюць старажытнае прароцтва з дапамогай [[Аслан]]а і добрых насельнікаў Нарніі, і вызваляюць Нарнію ад Белай вядзьмаркі, разам са звяржэннем Белай Вядзьмаркі ў Нарніі канчаецца Доўгая Зіма, якая доўжылася 100 гадоў.

=== ''Прынц Каспіян'' (1951) ===
{{Main|Прынц Каспіян}}
Скончаная восенню 1949 года і апублікаваная ў 1951, кніга ''Прынц Каспіян'' распавядае гісторыю аб другім падарожжы дзяцей Пэвэнсі ў Нарнію, у якім яны сутыкаюцца з падзеямі, калі Міраз, лорд-рэгент Нарніі і дзядзька наследнага прынца [[Каспіян X|Каспіяна]], з-за якога ўцёк спадчыннік прастола ў лясы, узурпаваў трон і абвясціў сябе каралём. Ізноў дзеці павінны выратаваць Нарнію, дапамагчы нарнійцам вярнуць трон законнаму кіраўніку Каспіяну X.

=== ''Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету'' (1952) ===
{{Main|Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету}}
''Заваёўнік зары, або Плаванне на край святла'' быў скончаны ў 1950 годзе і апублікаваны ў 1952. У трэцяй частцы Эдмунд і Люсі Пэвэнсі, разам з кузэнам Юстэсам Шкодай далучаюцца да плавання Каспіяна, які хоча знайсці сем лордаў, якіх выгнаў Міраз. На шляху да краіны Аслана яны сустракаюцца твар да твару з цудамі і небяспекамі вялікага Усходняга Мора.

=== ''Сярэбраны фатэль'' (1953) ===
{{Main|Сярэбраны фатэль}}
Кніга ''Сярэбраны фатэль'' была скончаная ў 1951 годзе і апублікаваная ў 1953. У ёй Юстэс і яго аднакласніца Джыл Поўл, уцякаючы ад школьнікаў, трапляюць у Нарнію. Аслан даручае знайсці сына Каспіяна — прынца Рыліяна, які быў выкрадзены 10 гадоў таму. Юстэс і Джыл разам з [[Насельнікі Нарніі|кваклем]] Хмурам адпраўляюцца на пошукі ў паўночныя землі, населеныя волатамі.

=== ''Конь і яго хлопчык'' (1954) ===
{{Main|Конь і яго хлопчык}}
Скончаная вясной 1950 года і апублікаваная ў 1954, ''Конь і яго хлопчык'' — першая кніга, якая не з’яўляецца наўпростым працягам папярэдняй. Час дзеяння рамана — перыяд праўлення Пэвэнсі ў Нарніі, перыяд, які пачынаецца і канчаецца ў кнізе ''Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа''. Гісторыя распавядае пра каня Ігого, які ўмее размаўляць, і маленькага хлопчыка, якога завуць [[Шаста]]. Абодва асноўных персанажа трапілі ў рабства ў [[Тархістан]]е, краіне на поўдні Нарніі. Выпадкова яны сустракаюцца і вырашаюць вярнуцца ў Нарнію. Падчас падарожжа яны выяўляюць, што тархістанцы збіраюцца ўварвацца ў [[Арландыя (каралеўства свету Нарніі)|Арландыю]] і вырашаюць прыехаць туды першымі і папярэдзіць Караля Лума.

=== ''Пляменнік чараўніка'' (1955) ===
{{Main|Пляменнік чараўніка }}
Скончаны зімой 1954 года і апублікаваны ў 1955, ''Пляменнік чараўніка'' з’яўляецца перадгісторыяй: ён вяртае чытача да нараджэння Нарніі, калі Аслан стварыў свет і распавядае як зло ўпершыню ў яго трапіла. [[Дыгары Керк]] і яго сяброўка Полі Пламер трапляюць у іншыя светы ў выніку эксперыменту дзядзькі Дыгары, сустракаюць [[Джадзіс]] (Белую Вядзьмарку) і становяцца сведкамі стварэння Нарніі. У кнізе даюцца адказы на шматлікія пытанні аб Нарніі, якія маглі ўзнікнуць у чытача падчас чытання папярэдніх кніг.

=== ''Апошняя бітва'' (1956) ===
{{Main|Апошняя бітва}}
Скончаная вясной 1953 і апублікаваная ў 1956 годзе, ''Апошняя бітва'' апісвае канец свету Нарніі. Джыл і Юстэс вяртаюцца па клічы апошняга караля Нарніі, Тырыяна, каб выратаваць Нарнію ад малпа Хітра, які апрануў асла Лопуха ў ільвіную шкуру і прадстаўляе астатнім як Аслана, і пачынае правіць ад яго імя і супрацоўнічаць з тархістанцамі, даўнімі ворагамі Нарніі. Сітуацыя выліваецца ў бітву паміж тымі, хто верыць у Аслана, і тымі хто на баку самазванца.

== Парадак чытання ==
Першы [[ЗША|амерыканскі]] выдавец, [[Макмілан і Ко]], апублікаваў кнігі ў парадку іх выдання. Але калі цыкл быў перавыдадзены [[Харпер Колінз]], кнігі былі апублікаваныя ў адпаведнасці з унутраным [[Храналогія|храналагічным]] парадкам, прапанаваным пасынкам [[Клайв Стейплз Льюіс|Клайва Льюіса]], [[Дуглас Грэшам|Дугласам Грэшамам]].

{|Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ Парадак выдання vs Парадак па храналогіі
|-
! Парадак публікацыі
! Храналагічны парадак
|-
| 1. ''[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]'' ([[1950]])
| 1. ''[[Пляменнік чараўніка]]'' ([[1955]])
|-
| 2. ''[[Прынц Каспіян]]'' ([[1951]])
| 2. ''[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]'' ([[1950]])
|-
| 3. ''[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]'' ([[1952]])
| 3. ''[[Конь і яго хлопчык]]'' ([[1954]])
|-
| 4. ''[[Срэбранае крэсла]]'' ([[1953]])
| 4. ''[[Прынц Каспіян]]'' ([[1951]])
|-
| 5. ''[[Конь і яго хлопчык]]'' ([[1954]])
| 5. ''[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]'' ([[1952]])
|-
| 6. ''[[Пляменнік чараўніка]]'' ([[1955]])
| 6. ''[[Срэбранае крэсла]]'' ([[1953]])
|-
| 7. ''[[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]]'' ([[1956]])
| 7. ''[[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]]'' ([[1956]])
|}

[[Дуглас Грэшам]] цытуе адказ [[Клайв Стейплз Льюіс|Льюіса]] на ліст ад [[амерыка]]нскага хлопчыка, напісаны ў 1957, які паспрачаўся з маці з нагоды парадку чытання кніг:

{{Пачатак цытаты}} Думаю, што больш згодны з вашым парадкам чытання кніг (гэта значыць храналагічным), чым з тым, пра які кажа ваша маці. Цыкл не быў запланаваны наперад, як думае яна. Калі я напісаў «Ільва», я не ведаў, што буду пісаць далей. Калі напісаў у працяг «Каспіяна», то ўсё яшчэ не думаў, што працягну пісаць. Калі ж напісаў «Заваёўніка», то быў практычна ўпэўнены, што ён і будзе апошняй кнігай цыклу. Але потым я зразумеў, што не меў рацыі. Так што на самай справе, не вельмі важна ў якім парадку чытаць кнігі. {{Oq|en|I think I agree with your order [ie chronological] for reading the books more than with your mother's. The series was not planned beforehand as she thinks. When I wrote The Lion I did not know I was going to write any more. Then I wrote P. Caspian as a sequel and still didn't think there would be any more, and when I had done The Voyage I felt quite sure it would be the last, but I found I was wrong. So perhaps it does not matter very much in which order anyone read them. I'm not even sure that all the others were written in the same order in which they were published.}}{{Канец цытаты}}

Але распаўсюджана меркаванне, што пераважны першапачатковы парадак, які спачатку ўводзіць асноўныя [[тэрмін]]ы [[сусвет]]у [[Нарнія|Нарніі]] і пазней тлумачыць іх у [[прыквел]]ах. Напрыклад, гісторыя стварэння ў «[[Пляменнік чараўніка|Пляменніку чараўніка]]» становіцца менш зразумелай пры змене парадку. У іншым аргуменце за чытанне ў парадку публікацыі сцвярджаецца, што «[[Прынц Каспіян]]» мае падзагаловак «Вяртанне ў Нарнію», а некаторыя фрагменты тэксту кнігі «[[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]» пацвярджаюць, што гэтыя дзве кнігі павінны ісці паслядоўна:
: ''«Дзеці ведалі пра тое, кім быў Аслан, не больш чым вы.»''
: ''«Вось і скончыліся прыгоды ў Адзежнай шафе. Але калі Прафесар усё-ткі правы, то прыгоды ў Нарніі толькі пачынаюцца.»''

Іншы аргумент, які прыводзіцца прыхільнікамі першапачатковага парадку кніг — калі цыкл спачатку прачытаны ў храналагічным парадку, чытач не зможа адчуць сутнасць кніг без ведаў [[прыквел]]аў. З іншага боку, храналагічным парадкам можна пацешыць сябе нават пасля чытання ў першапачатковым парадку. Таксама, аргументам на карысць храналагічнага парадку можна лічыць афіцыйную назву [[Цыкл літаратурны|цыкла]].

== Геаграфічны ўплыў ==
Паводле некаторых дадзеных, Люіс засноўваў сваё апісанне свету «Нарніі» на базе пейзажаў [[Горы Манэ|гор Манэ]] [[Даўн (графства)|Графства Даўн]], размешчанага ў яго роднай [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]].

Па іншых дадзеных гэта раён у Італіі.

== Хрысціянскія паралелі ==
Хоць аўтар і не збіраўся рабіць гэтага адмыслова, у працэсе напісання сваіх [[фэнтэзі]]йных работ Льюіс, быўшы [[хрысціянін]]ам, уключыў [[Хрысціянства|хрысціянскую тэалогію]] ў свае гісторыі. Як ён пісаў у «Іншых мірах»:

{{Пачатак цытаты}} Некаторыя людзі, здаецца, думаюць, што я пачаў з таго, што спытаў сябе, як бы расказаць дзецям пра хрысціянства; затым, выкарыстаўшы казку як інструмент і абапіраючыся на інфармацыю аб дзіцячай псіхалогіі вырашыў, для якой узроставай групы буду пісаць; затым склаў спіс асноўных хрысціянскіх ісцін і выпрацаваў алегорыі, каб апісаць іх. Усё гэта — чыстая фантазія. Я не змог бы так пісаць. Усё пачыналася з выяў: Фаўн, які нясе [[парасон]], каралева на санках, пышны леў. Першапачаткова не планавалася нічога, звязанага з хрысціянствам, гэты элемент выявіўся як бы сам па сабе. {{Oq|en|Some people seem to think that I began by asking myself how I could say something about Christianity to children; then fixed on the fairy tale as an instrument, then collected information about child psychology and decided what age group I'd write for; then drew up a list of basic Christian truths and hammered out 'allegories' to embody them. This is all pure moonshine. I couldn't write in that way. It all began with images; a faun carrying an umbrella, a queen on a sledge, a magnificent lion. At first there wasn't anything Christian about them; that element pushed itself in of its own accord.}}{{ Канец цытаты}}

Льюіс, як эксперт у галіне [[Алегорыя|алегорый]], сцвярджаў, што кнігі не былі алегорыямі, і аддаваў перавагу называць хрысціянскія аспекты ў іх «меркаванымі». Як у тым, што мы называем [[Альтэрнатыўная гісторыя|альтэрнатыўнай гісторыяй (фантастыкай)]]. Як ён пісаў у лісце спадарыні Хук ў снежні 1958:

{{Пачатак цытаты}} Калі б Аслан прадстаўляў нематэрыяльная бажаство гэтак жа, як гіганцкія Адчай ўяўляе адчай, то быў бы алегарычныя персанажам. У рэчаіснасці жа ён — вынаходніцтва, як бы якое дае адказ на пытанне «Якім мог бы быць Хрыстос, калі б існаваў свет накшталт Нарніі, і Ён вырашыў бы ўвасобіцца, памерці і зноў уваскрэснуць ў гэтым свеце, як Ён паступіў у нашым?». Гэта зусім не алегорыя. {{Oq | en | If Aslan represented the immaterial Deity in the same way in which Giant Despair [a character in The Pilgrim's Progress] represents despair, he would be an allegorical figure. In reality, however, he is an invention giving an imaginary answer to the question, 'What might Christ become like if there really were a world like Narnia, and He chose to be incarnate and die and rise again in that world as He actually has done in ours? 'This is not allegory at all.}}{{Канец цытаты}}

З выпускам [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і Адзежная шафа, фільм, 2005|фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа»]] цікавасць да хрысціянскіх паралеляў, знойдзеных у кнігах, аднавілася. Некаторыя знайшлі іх няўдалымі, адзначаючы, што іх лёгка ўпусціць, калі вы не знаёмыя з хрысціянствам. Іншыя бачаць у «Хроніках Нарніі» цудоўны інструмент для звароту ў [[хрысціянства]].

У кнізе «Заваёўнік зары» вельмі шмат вобразаў з ранніх сярэднявечных кніг пра фантастычных падарожжах па моры, у прыватнасці з «Плаванне святога [[Брэндан]]а» цалкам лагічна, што Льюіс, які жыў у Ірландыі не мог не ведаць аб падарожжах ірландскага святога.

== Крытыка ==
 
[[Клайв Стейплз Льюіс]] і цыкл Хронікі Нарніі шмат разоў крытыкаваліся за гэтыя гады, па большай частцы іншымі аўтарамі.

=== Дыскрымінацыя жаночага полу ===
Сцвярджэнні аб дыскрымінацыі па пале грунтуюцца на апісанні [[Сьюзэн Пэвэнсі]] ў «[[Апошняя бітва|Апошняй бітве]]». [[Клайв Стэйплз Льюіс|Льюіс]] навора пра [[Сьюзэн Пэвэнсі|Сьюзен]], што яна больш не з’яўляецца «сябрам Нарніі». Яна «больш не зацікаўленая ні ў чым, акрамя памады, панчох і запрашэнняў».

[[Джаан Роўлінг]], аўтар цыклу пра [[Гары Потэр]]а, сказала:
{{Пачатак цытаты}} Наступае момант, калі Сьюзэн, якая стала дарослай дзяўчынкай, ужо страчаная для Нарніі, таму што яна зацікавілася памадай. Яна стала няверуючай, таму што адкрыла для сябе пытанні полу, і мне гэта зусім не падабаецца. {{Канец цытаты}}

[[Філіп Пулман]], аўтар трылогіі «[[Цёмныя пачаткі]]», інтэрпрэтуе ўсё па-свойму:
{{Пачатак цытаты}} Сьюзэн, як Папялушка, падвяргаецца пераходу ад адной фазы жыцця да іншай. Льюіс ж не ўхваляе гэтага. Ці то ён не любіў жанчын наогул, ці то проста яго адштурхоўвала сексуальнасць, па меншай меры, у той перыяд, калі ён пісаў кнігі пра Нарніі. Ён быў спалоханы і ўзрушаны ідэяй жадання расці. […] Смерць лепш чым жыццё; хлопчыкі лепш чым дзяўчынкі; людзі светлага колеру лепш чым людзі цёмнага колеру і гэтак далей. Такі адваротнай бяссэнсіцы ў «Нарніі» хапае з лішкам, калі ўважліва прыгледзецца. {{Канец цытаты}}

Аднак у многіх творах Льюіса, напрыклад «Мерзейшай моцы» сталенне жанчыны (ды і мужчыны таксама), як адыход ад інфантыльнасці і павярхоўнага стаўлення да жыцця, станаўленне сталасці меркаванняў і ўчынкаў, выяўляецца ў прыняцці паводніцкай матывацыі і маральных каштоўнасцяў менавіта звязаных з пытаннямі полу, спалучаных з духоўным, а не матэрыялістычным, свецкім успрыманнем светабудовы.

Абаронцы [[Клайв Стейплз Льюіс|Льюіса]] сцвярджаюць, што большасць крытыкі работ Льюіса ідзе ад тых, хто не прымае [[хрысціянства]]. Некаторыя мяркуюць, што [[Рэлігія|рэлігійны]] аспект кніг Льюіса перашкаджае сапраўды аб’ектыўнаму аналізу Харонік Нарніі як звычайнага дзіцячага аповяду. Прыхільнікі Льюіса падтрымліваюць яго, сцвярджаючы, што зусім бессэнсоўна пісаць дзіцячыя кнігі, строга прытрымліваючыся ўсіх сучасных заходніх этычных стандартаў. Калі літаратурныя крытыкі лічаць іншыя класічныя працы адпаведнымі сучасным сацыяльным нормам, яны не павінны крытыкаваць Льюіса. У дачыненні да ролі жанчын у яго працах, апалагеты Льюіса цытуюць іх станоўчыя ролі, напрыклад [[Люсі Пэвэнсі]] і [[Аравіта|Аравіту]], гераінь кніг [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа]] і [[Конь і яго хлопчык]], адпаведна.

=== [[Расізм]] ===
Хеншер і Пулман таксама абвінавацілі Хронікі Нарніі ў распальванні расізму. Падставай паслужыла адмоўнае ўяўленне іншых рас і рэлігій, асабліва [[тархістан]]цаў, як ворагаў Аслана і Нарніі. Тархістанцы апісаны Льюісам як алеістыя і цемнаскурыя людзі, якія носяць цюрбан, завостраныя чаравікі і ўзброеныя [[ятаган]]амі. Гэта апісанне лічаць відавочным алегарычным параўнаннем з традыцыйнай вопраткаю [[Іслам|мусульман]] і [[Сікхізм|сікхаў]]. [[Цюрбан]]ы носяцца [[Мусульманства|мусульманскімі]] святарамі і большасцю дарослых [[Сікхі|сікхскіх]] мужчын. Ятаган створаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] і асацыююцца з ісламам. Тархістанцы пакланяюцца «ілжываму богу», які мае стэрэатыпны вобраз Сатаны, які патрабуе злых спраў і ахвяр ад сваіх паслядоўнікаў [[Ваал]]. [[Тархістан]]цы Люіса [[кантэкст]]уальна і гістарычна падобныя на [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]], таму Хеншер і Пулман лічаць, што [[тархістан]]цы намаляваныя як [[сарацын]]ы, а нарнійцы — як сярэднявечныя [[крыжакі]].

Нягледзячы на тое, што Льюіс з Ірландыі, відавочна, што ён выразна брытанскі аўтар, як і яго сучаснікі [[Толкін]], [[Чарлз Уільямс]] і іншыя. Таму яго стыль можа мець прысмак брытанскай [[Віктарыянская эпоха|віктарыянскай эпохі]], што можа здацца старамодным або [[Кансерватызм|кансерватыўным]]. Але папулярнасць гэтых аўтараў кажа аб тым, што людзі цалкам могуць распазнаць любыя адхіленні ў тэкстах гэтых аўтараў, выкліканыя тым, што яны жылі ў іншую эпоху, і не ўскладаць на іх адказнасць за тыя рэчы, якія для сучаснага чытача могуць быць падобныя на нецярпімасць.

== Фільмы і радыёпастаноўкі ==

=== Тэлебачанне ===
* У [[1967]] «Леў, Ведзьма і Адзежная шафа» упершыню была прадстаўлена на экранах тэлесерыялам. У адрозненне ад наступных экранізацый, у цяперашні час яго цяжка дастаць для хатняга прагляду.
* У [[1979]] «[[Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа (мультфільм)|Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]» была выпушчаная ў выглядзе [[мультфільм]]а. Гэтая праца была ўдастоена прэміі [[Эмі]] як «Выдатны [[Мультыплікацыя|Мультыплікацыйны]] Праект».
* «Хронікі Нарніі» былі экранізаваны [[Бі-бі-сі]] ў [[тэлесерыял|тэлевізійным серыяле]] «Хронікі Нарніі» у [[1988]]—[[1990]]. Былі зняты толькі «[[Леў, вядзьмарка і Адзежная шафа, фільм, 1988|Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]», [[Прынц Каспіян і Плаванне на «Заваёўнікі Світанку»|«Прынц Каспіян», «Заваёўнік зары, або плаванне на край сусвету»]] і&quot; [[Срэбранае крэсла (тэлесерыял, 1990)|Срэбранае крэсла]]&quot;. Астатняе знята не было.
* Чатыры часткі гэтага серыяла былі пазней змантаваныя ў тры поўнаметражных фільма (аб’яднаныя фільмы Алекса Кірбі «Прынц Каспіян» і «Заваёўнік зары або Плаванне на край святла») і выпушчаны на DVD.

=== Радыё ===
* На радыё [[Бі-бі-сі]] і [[Focus on the Family]] (''У фокусе сям’я'') была выпушчаная радыёпастаноўка па матывах «Харонік».

=== Кіно ===
У 2005 годзе ў свет выйшла новая экранізацыя, прапанаваная Эндру Адамсанам.
* Фільм першы: [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і адзежная шафа, фільм|Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа]].
Кіна-версія кнігі «Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа», назва «[[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і адзежная шафа, фільм|Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і адзежная шафа]]», выкананая на Кінастудыі [[Валден Медыя]] пры садзейнічанні [[The Walt Disney Company|Уолта Дыснэя]] выйшла на экраны ў снежні [[2005]]. Кіраўнік праекта — [[Эндру Адамсон]]. Сцэнар — [[Эн Пікок]]. Здымка фільма праходзіла ў асноўным у [[Чэшская рэспубліка|Чэхіі]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]].
* Фільм другі: {{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}.
Фільм выйшаў у 2008 годзе. Другім фільмам зрабілі «Прынца Каспіян», паколькі ў іншым выпадку акцёры паспелі б вырасці. Яшчэ калі не было прынята канчатковае рашэнне аб здымкам другой частцы, прадзюсар [[Марк Джонсан (прадзюсар)|Марк Джонсан]] сказаў:
{{Пачатак цытаты}} Я думаю, было б дзёрзка сцвярджаць, што мы збіраемся рабіць іншы фільм — але я, вядома, хацеў бы, каб наступным быў зняты «Прынц Каспіян», таму як гэтая рэч адзіная, дзе прысутнічаюць усе чацвёра дзяцей. І калі мы не знімем адразу ж, то не знімем ніколі, бо дзеці стануць занадта дарослымі для гісторыі. Гэтая «хроніка» адбываецца праз адзін год пасля папярэдняй, таму дзецям можна быць крыху старэй. {{Канец цытаты}}
* Фільм трэці: Экранізацыя трэцяй часткі «[[Хронікі Нарніі: заваёўнік Світанку, фільм|Хронікі Нарніі: заваёўнік Світанку]]» намечана на снежань 2010 года. У фільма змяняецца рэжысёр, новым рэжысёрам становіцца [[Майкл Эптыд]]. Эндру Адамсон працуе над фільмам, але як прадзюсар. [[Walt Disney]] перастае быць партнёрам Walden Media, новым партнёрам становіцца [[20th Century Fox]].

== Уплыў на іншыя працы ==
Зборнік коміксаў «[[Sandman (комікс)|The Sandman]] (DC Comics Modern Age)», прыдуманы англійскім пісьменнікам [[Ніл Гейман|Нілам Гейманом]], у адной са сваіх кіраўнікоў — «Гульня ў Цябе», распавядае пра падобны да Нарніі «востраў мары», да якога можна атрымаць доступ з дапамогай [[Барбі]].
Ніл Гейман таксама напісаў апавяданне-працяг «Харонік»: «Праблема Сьюзен».

== Беларускія пераклады ==
У 2000-х пераклад першай кнігі «[[Пляменнік чараўніка]]» на беларускую мову зрабіў [[Алесь Квіткевіч]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 28 чэрвеня 2010|url = http://www.svaboda.org/content/article/2084535.html|загаловак = Алесь Квіткевіч|назва праекту = Анкета Свабоды|выдавец = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]]|дата = 18 лістапада 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 14 траўня 2007|url = http://old.euroradio.by/by/112/reports/4049/?ILStart=1360|загаловак = Піраты Карыбаў лаюцца, як беларускія сяляне!|выдавец = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|дата = 18 лістапада 2012}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пераклад так і не быў апублікаваны.

«Хронікі Нарніі» выйшлі па-беларуску ў 2016 годзе. 17 верасня адбывецца прэзэнтацыя і старт продажаў кнігі «Хронікі Нарніі. Пляменнік чараўніка» ў перакладзе [[Надзея Кім|Надзеі Кім]]&lt;ref&gt;[http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=177349 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. У студзені 2018 года адбылася прэм’ера фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і гардэроб» у перакладзе на беларускую мову. Фільм агучаны кампаніяй «Кінаконг» ў межах праекта «Беларускія ўікэнды» пры падтрымцы кампаніі velcom&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=202426 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}
{{хронікі Нарніі}}
{{Фэнтэзі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі| ]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>inetthiag3xrbnsyxkx17y4wuqi9bxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літоўска-беларускія дывізіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67780</id>
    <revision>
      <id>5123279</id>
      <parentid>5123023</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5123279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13868" sha1="4e8fmkvxrpagy9ou07a2uwh2nog9f6n" xml:space="preserve">'''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады.

Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}&lt;/ref&gt;, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}&lt;/ref&gt;. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі.

29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}&lt;/ref&gt;, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}&lt;/ref&gt;. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010,  s. 48-49}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]]
'''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю.

* 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]],
* 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]].
* 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск.

[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|Наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]]
[[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|Наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]]
19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне [[Клецк]]а — Сіняўкі — [[Ганцавічы|Ганцавіч,]] наступала на [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]] і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду.

[[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|Бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]]
[[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|Бітвы пад Лідай верасень 1920]]
У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам '''[[1 Літоўска-беларуская дывізія|1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]''' прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну.

Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска.

; Камандзіры дывізіі
* Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919)
* Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919)
* Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919)
* Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.)
* Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920)
* Генерал [[Стэфан дэ Латур|Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.)
* генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.)

; Начальнікі штабу
* Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]]
* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920)
* Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.)

; Штабныя афіцэры
* Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.)
* Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.)
* Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.)
* Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.)

== Літаратура ==
* ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997.
* ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999.
* ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2.
* ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925.
* ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969.
* ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993.
* ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9.

{{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]</text>
      <sha1>4e8fmkvxrpagy9ou07a2uwh2nog9f6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэфан (кароль Англіі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82379</id>
    <revision>
      <id>5123125</id>
      <parentid>4541979</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="ef2kbvgeqqwhm2h1j87rfywnlekrwrf" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Стэфан Блуаскі
| арыгінал імя     = {{lang-en|Stephen of Blois}} &lt;br /&gt; {{lang-fr|Étienne de Blois}}
| пасада            = [[кароль Англіі]]
| выява              = Stephen of England.jpg
| шырыня      = 200 px
| апісанне выявы              = Кароль Стэфан на гравюры XVIII стагоддзя
| парадак              = 22
| сцяг                 =
| пачатак паўнамоцтваў    = [[22 снежня]] [[1135]]
| заканчэнне паўнамоцтваў = [[25 кастрычніка]] [[1154]]
| каранацыя            = [[26 снежня]] [[1135]]
| папярэднік       = [[Генрых I Баклерк|Генрых I]] ([[1135]]) &lt;br /&gt; [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]] ([[1141]])
| пераемнік             = [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]] ([[1141]]) &lt;br /&gt; [[Генрых II Плантагенет|Генрых II]] ([[1154]])
| дата нараджэння        = 
| месца нараджэння       = 
| дата смерці          = 
| месца смерці         = 
| жонка              = 
| род                 = 
| бацька                 = 
| матка                 = 
| дзеці                 = 
| пахаваны            = 
}}
'''Стэфан Блуаскі''' ({{lang-en|Stephen of Blois}}, {{lang-fr|Étienne de Blois}}; каля 1096, Блуа — {{ДС|25|10|1154}}, [[Дуўр]]) — кароль англійскі (1135—1154).

== Біяграфія ==

Узурпацыя Стэфанам стальца англа-нармандскай манархіі пасля смерці [[Генрых I Баклерк|Генрыха I Баклерка]] была прычынай грамадзянскай вайны паміж прыхільнікамі Стэфана і імператрыцы Мацільды. У 1141 г., у выніку паражэння ў [[бітва пры Лінкальне, 1141|бітве пры Лі́нкальне]], кароль узяты ў палон прыхільнікамі Мацільды, аднак у канцы 1141 года атрымаў свабоду і быў адноўлены на стальцы. Практычна на працягу ўсяго ўладарства Стэфана ў Англіі працягвалася феадальная анархія, якая завяршылася ў 1153 годзе прызнаннем спадчыннікам Стэфана [[Генрых II Плантагенет|Генрыха II Плантагенета]], сына імператрыцы Мацільды.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стэ́фан Блуа́скі||237}}
{{Каралі Англіі}}
{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Каралі англійскія]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1090-я гады]]
[[Катэгорыя:Герцагі нармандскія]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Графы Блуа|Эцьен III]]
[[Катэгорыя:Дом дэ Блуа-Шампань|Эцьен III]]
[[Катэгорыя:Англанармандская манархія]]
[[Катэгорыя:Графы дэ Мартэн]]
[[Катэгорыя:Графы булонскія]]</text>
      <sha1>ef2kbvgeqqwhm2h1j87rfywnlekrwrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123128</id>
      <parentid>5123125</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5123128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="rq3o6qg61o3biex8moc7akwdmlq8jtm" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Стэфан Блуаскі
| арыгінал імя     = {{lang-en|Stephen of Blois}} &lt;br /&gt; {{lang-fr|Étienne de Blois}}
| пасада            = [[кароль Англіі]]
| выява              = Stephen of England.jpg
| шырыня      = 200 px
| апісанне выявы              = Кароль Стэфан на гравюры XVIII стагоддзя
| парадак              = 22
| сцяг                 =
| пачатак паўнамоцтваў    = [[22 снежня]] [[1135]]
| заканчэнне паўнамоцтваў = [[25 кастрычніка]] [[1154]]
| каранацыя            = [[26 снежня]] [[1135]]
| папярэднік       = [[Генрых I Баклерк|Генрых I]] ([[1135]]) &lt;br /&gt; [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]] ([[1141]])
| пераемнік             = [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільда]] ([[1141]]) &lt;br /&gt; [[Генрых II Плантагенет|Генрых II]] ([[1154]])
| дата нараджэння        = 
| месца нараджэння       = 
| дата смерці          = 
| месца смерці         = 
| жонка              = 
| род                 = 
| бацька                 = 
| матка                 = 
| дзеці                 = 
| пахаваны            = 
}}
'''Стэ́фан Блуа́скі''' ({{lang-en|Stephen of Blois}}, {{lang-fr|Étienne de Blois}}; каля 1096, Блуа — {{ДС|25|10|1154}}, [[Дуўр]]) — кароль англійскі (1135—1154).

== Біяграфія ==

Узурпацыя Стэфанам стальца англа-нармандскай манархіі пасля смерці [[Генрых I Баклерк|Генрыха I Баклерка]] была прычынай грамадзянскай вайны паміж прыхільнікамі Стэфана і імператрыцы [[Мацільда (каралева Англіі)|Мацільды]]. У 1141 г., у выніку паражэння ў [[бітва пры Лінкальне, 1141|бітве пры Лінкальне]], кароль узяты ў палон прыхільнікамі Мацільды, аднак у канцы 1141 года атрымаў свабоду і быў адноўлены на стальцы. Практычна на працягу ўсяго ўладарства Стэфана ў Англіі працягвалася феадальная анархія, якая завяршылася ў 1153 годзе прызнаннем спадчыннікам Стэфана [[Генрых II Плантагенет|Генрыха II Плантагенета]], сына імператрыцы Мацільды.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Стэ́фан Блуа́скі||237}}
{{Каралі Англіі}}
{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Каралі англійскія]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1090-я гады]]
[[Катэгорыя:Герцагі нармандскія]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Графы Блуа|Эцьен III]]
[[Катэгорыя:Дом дэ Блуа-Шампань|Эцьен III]]
[[Катэгорыя:Англанармандская манархія]]
[[Катэгорыя:Графы дэ Мартэн]]
[[Катэгорыя:Графы булонскія]]</text>
      <sha1>rq3o6qg61o3biex8moc7akwdmlq8jtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каралёў (горад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104274</id>
    <revision>
      <id>5123329</id>
      <parentid>5095613</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T03:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21544-91</username>
        <id>166380</id>
      </contributor>
      <origin>5123329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="0016hl1ctfbycy22vu74sftns82okx7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Каралёў}}
{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Каралёў
|арыгінальная назва    = {{lang-ru|Королёв}}
|падначаленне          = 
|краіна                = Расія
|герб                  = Coat of Arms of Korolyov (Moscow Oblast).svg
|сцяг                  = Flag of Korolyov.svg
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 49|lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1573
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 38,82&lt;ref name=&quot;Goroda&quot;&gt;[http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar Росстат. Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов. 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706185503/http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar |date=6 ліпеня 2011 }}&lt;/ref&gt;
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 160
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = {{рост}} 183 452&lt;ref name=&quot;per-2010&quot;&gt;{{кніга|спасылка = http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |выданне = [http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/VPN-BR.pdf Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года]: Стат. сб./Росстат. |год = 2011 |выдавецтва = ИИЦ «Статистика России» |месца = Москва |старонак = 87 |загаловак = Таблица 2. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации |старонкі = 32 — 86}}&lt;/ref&gt;
|год перапісу = 2011
|шчыльнасць = 4726
|нацыянальны склад =
|канфесійны склад =
|часавы пояс = +4
|DST =
|тэлефонны код = 495, 496, 498, 499
|паштовы індэкс =
|паштовыя індэксы = 141070 — 141080
|аўтамабільны код =
|від ідэнтыфікатара =
|лічбавы ідэнтыфікатар =
|катэгорыя ў Commons = Korolyov
|сайт = http://www.korolev.ru
|мова сайта =
|мова сайта 2 =
|мова сайта 3 =
|мова сайта 4 =
|мова сайта 5 =
|add1n =
|add1 =
|add2n =
|add2 =
|add3n =
|add3 =
}}
'''Каралёў''' &lt;= армяшек, жидов, хохлов, чурок уничтожить как заранее засланных разбойников шпионов террористов диверсантов не платящих налоги. Увд взорвать и сжечь заживо с нищебродами полицаями немчуры поганой дизертирной эсэсовской с христосиками в рясах. Деньги отобрать карабинеров и фсб перестрелять, вражескую автотехнику сжечь заживо со страхуилками., остальных ссыкливых сгноить в психушках с семьями. От сотрудничества с врагом отказываемся своевременно и добровольно. Застенки пособников врага срыть: цниимаш, ит, вишневского, мандрыки, спецпрокуратуру, энергию, цгб, увд с казармами., школоту на фронт в забой в голом виде., железобетонные панели разрушить методом взрывания и мощными подземными ударами, скотомогильники срыть., при попытке задействовать вражескую технику в т.ч. китайских пэтриотов уничтожить метро. глобусы дикси базарных рыночных баб пятерочки веста_цру сжечь заживо. путяги срыть в т.ч. дк калинина, дороги порвать. Осуществить! наслаждаться как подыхает враг гэбэшный выблядыш перекресток перебежчик разбойник гос.изменник вооруженный мятежник. электричество отрубить навсегда, воду отравить. И атомные удары по парижу. Los!.


 ({{lang-ru|Королёв}}; заснаваны 26 снежня 1938 г; да 8 ліпеня 1996 года — Калінінград) — горад абласнога падпарадкавання ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], навукаград (з 12 красавіка 2001). Утварае аднайменную гарадскую акругу. Каралёў часта неафіцыйна называюць касмічнай сталіцай Расіі.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Korolyov|Каралёў}}
* {{twitter|KorolevOfficial|Каралёў}}
{{ВС}}
{{Гарады Маскоўскай вобласці}}
[[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Навукаграды]]
[[Катэгорыя:Каралёў (горад)| ]]</text>
      <sha1>0016hl1ctfbycy22vu74sftns82okx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123349</id>
      <parentid>5123329</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T06:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skorp24</username>
        <id>5970</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5123329|5123329]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-21544-91|~2026-21544-91]] ([[User talk:~2026-21544-91|размовы]])</comment>
      <origin>5123349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="769s94nq7pzebukvwhthhviuzrhxzn3" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Каралёў}}
{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Каралёў
|арыгінальная назва    = {{lang-ru|Королёв}}
|падначаленне          = 
|краіна                = Расія
|герб                  = Coat of Arms of Korolyov (Moscow Oblast).svg
|сцяг                  = Flag of Korolyov.svg
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 49|lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1573
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 38,82&lt;ref name=&quot;Goroda&quot;&gt;[http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar Росстат. Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов. 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706185503/http://www.gks.ru/doc_2010/region/town.rar |date=6 ліпеня 2011 }}&lt;/ref&gt;
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 160
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = {{рост}} 183 452&lt;ref name=&quot;per-2010&quot;&gt;{{кніга|спасылка = http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |выданне = [http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/VPN-BR.pdf Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года]: Стат. сб./Росстат. |год = 2011 |выдавецтва = ИИЦ «Статистика России» |месца = Москва |старонак = 87 |загаловак = Таблица 2. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации |старонкі = 32 — 86}}&lt;/ref&gt;
|год перапісу = 2011
|шчыльнасць = 4726
|нацыянальны склад =
|канфесійны склад =
|часавы пояс = +4
|DST =
|тэлефонны код = 495, 496, 498, 499
|паштовы індэкс =
|паштовыя індэксы = 141070 — 141080
|аўтамабільны код =
|від ідэнтыфікатара =
|лічбавы ідэнтыфікатар =
|катэгорыя ў Commons = Korolyov
|сайт = http://www.korolev.ru
|мова сайта =
|мова сайта 2 =
|мова сайта 3 =
|мова сайта 4 =
|мова сайта 5 =
|add1n =
|add1 =
|add2n =
|add2 =
|add3n =
|add3 =
}}
'''Каралёў''' ({{lang-ru|Королёв}}; заснаваны 26 снежня 1938 г; да 8 ліпеня 1996 года — Калінінград) — горад абласнога падпарадкавання ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], навукаград (з 12 красавіка 2001). Утварае аднайменную гарадскую акругу. Каралёў часта неафіцыйна называюць касмічнай сталіцай Расіі.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Korolyov|Каралёў}}
* {{twitter|KorolevOfficial|Каралёў}}
{{ВС}}
{{Гарады Маскоўскай вобласці}}
[[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Навукаграды]]
[[Катэгорыя:Каралёў (горад)| ]]</text>
      <sha1>769s94nq7pzebukvwhthhviuzrhxzn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луі Маль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111877</id>
    <revision>
      <id>5123215</id>
      <parentid>4695317</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4645" sha1="nsghdxdgq5d6hn1jjbxq6d7dkid40ge" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Маль}}
{{Кінематаграфіст
| Імя = Луі Маль
| Арыгінал імя = Louis Malle
| Прафесія = {{кінарэжысёр|Францыі|XX стагоддзя}}, {{сцэнарыст|Францыі}}, {{кінааператар|Францыі}}, {{кінапрадзюсар|Францыі}}
| Гады актыўнасці = 1956—1994
}}
'''Луі Маль''' ({{lang-fr|Louis Malle}}, [[30 кастрычніка]] [[1932]], [[Францыя]] — [[23 лістапада]] [[1995]], [[Лос-Анджэлес]], [[ЗША]]) — французскі кінарэжысёр, аператар, [[Кінапрадзюсар]], [[сцэнарыст]]. Часта згадваецца ў сувязі з кінематаграфічным рухам «Французская новая хваля», аднак яго прыналежнасць да «новай хвалі» спрэчная.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Францыі ў мястэчку Thumeries ([[Нор (дэпартамент)|дэпартамент Нор]]) у заможнай сям’і, пяты з сямі дзяцей. Вывучаў спачатку [[паліталогія|паліталогію]], затым кінематаграфію. Як кінематаграфіст практыкаваўся ў [[Жак-Іў Кусто|Жак-Іва Кусто]] — прыняў удзел у двухгадовай экспедыцыі Кусто на [[Каліпса (карабель)|караблі «Каліпса»]], дзе набыў практычныя кінематаграфічныя навыкі. Вынікам стаў фільм «[[Свет маўчання]]» (1956), зняты сумесна з Кусто. Фільм атрымаў высокія ўзнагароды — «[[Оскар]]а» і «Залатую пальмавую галіну» [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. Луі Малю было ўсяго 24 гады. У тым жа 1956 годзе, Маль працаваў асістэнтам ў [[Рабер Брэсон|Рабера Брэсона]].

Першым самастойным фільмам Маля як рэжысёра быў «[[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]]» (1958). Наступны фільм — «Палюбоўнікі» (1958), з [[Жанна Маро|Жаннай Маро]] у галоўнай ролі — справакаваў хвалю спрэчак з-за сэксуальнага кантэксту і табуяваных тэм. Некаторыя наступныя фільмы Маля таксама закранаюць тэмы-табу: у фільме «Блукаючы агеньчык» (1963) галоўны герой схільны да суіцыду, у фільме «Загана сэрца» (1971) здараецца інцэст паміж маці і сынам, а фільм «Лакомб Люсьен» апавядае аб супрацоўніцтве французаў з фашысцкай Германіяй падчас Другой сусветнай вайны.

У 1970-х Маль жыў і працаваў паралельна ў Францыі і ЗША (у Галівудзе). Апошні фільм рэжысёра — «Ваня на 42-й вуліцы» (1994) — заснаваны на п’есе Чэхава «Дзядзя Ваня». Сярод акцёраў і асістэнтаў, з якімі працаваў Луі Маль: [[Брыжыт Бардо]], [[Жанна Маро]], [[Сьюзан Сарандон]], [[Фолькер Шлёндорф]], [[Марчэла Мастраяні]]. Луі Маль памёр ад лімфомы у сваім доме ў Лос-Анжэлесе ва ўзросце 63 гадоў.

З 1980 года і да сваёй смерці Луі Маль знаходзіўся ў шлюбе з амерыканскай актрысай [[Кэндзіс Берген]].

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{imdb name|id=0001501|name=Луі Маль}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую рэжысуру}}
{{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}}
{{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту}}

{{DEFAULTSORT:Маль Луі}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад лімфомы]]</text>
      <sha1>nsghdxdgq5d6hn1jjbxq6d7dkid40ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112129</id>
    <revision>
      <id>5123191</id>
      <parentid>5037595</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя навучэнцы */ дапаўненне</comment>
      <origin>5123191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11081" sha1="nwc00k4ecn1eyxhzt4dnmf5ji3ozfvn" xml:space="preserve">{{Картка каледжа
| назва        = Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава
| скарачэнне   = МДМК імя А. К. Глебава
| выява        =
| эмблема      = Лагатып МДМК імя А. К. Глебава.png
| арыгінал     = 
| заснаваны    = [[1947]] 
| тып         = сярэдняя спецыяльная (прафесійная) мастацкая ўстанова адукацыі
| дырэктар     = Аляксандр Валер'евіч Шантаровіч 
| размяшчэнне  = {{сцяг Беларусі}} [[Мінск]]
| сайт = [http://www.glebovka.by/ glebovka.by]
| неафіцыйны сайт =
| дэвіз =
| адрас = г. [[Мінск]], [[Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Мінск)|вул. Багдана Хмяльніцкага]], 5
|}}
'''Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя [[Аляксей Канстанцінавіч Глебаў|А. К. Глебава]]''', колішнія назвы '''Мінскае мастацкае вучылішча''' (1947-) з 1969 імя А. К. Глебава — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], адна са старэйшых і аўтарытэтных у краіне сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры. Размешчаны па адрасе [[Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Мінск)|вул. Багдана Хмяльніцкага]], 5.

{{змест злева}}

== Гісторыя ==
Заснаваны ў 1947 годзе як Мінскае мастацкае вучылішча з аддзяленнямі мастацка-педагагічным, скульптурным, прыкладнога мастацтва і дэкаратыўна-афармляльніцкім. Першыя гады існавання заняткі праходзілі ў памяшканнях [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета Беларусі|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. У вучылішчы, у пасляваенны час, фактычна фарміравалася беларуская школа сучаснага выяўленчага мастацтва.

== Вядомыя выкладчыкі ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Барыс Аракчэеў]]
* [[Іван Восіпавіч Ахрэмчык|Іван Ахрэмчык]]
* [[Мацвей Беляніцкі]] 
* [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэй Бембель]]
* [[Натан Майсеевіч Воранаў|Натан Воранаў]]
* [[Надзея Іванаўна Галоўчанка|Надзея Галоўчанка]]
* [[Анатоль Дзямідавіч Дзям’янаў|Анатоль Дзям'янаў]] (1963—1972)
* [[Уладзімір Іванавіч Жбанаў|Уладзімір Жбанаў]] (1985—1999)
* [[Канстанцін Міхайлавіч Касмачоў|Кастусь Касмачоў]] (1947 — 1949, 1954 — 1957)
* [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіль Касцючэнка]] (1987—2000)
* [[Яўгеній Яўстафавіч Красоўскі|Яўген Красоўскі]]
* [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]]
* [[Леў Мееравіч Лейтман|Леў Лейтман]] (1947 — 1957)
* [[Фрына Львоўна Лейтман |Фрына Лейтман]]
* [[Хаім Майсеевіч Ліўшыц|Хаім Ліўшыц]]
* [[Алег Вікенцьевіч Луцэвіч|Алег Луцэвіч]]
* [[Аляксандр Пятровіч Мазалёў|Аляксандр Мазалёў]]
* [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]]
* [[Віктар Васілевіч Мікіта|Віктар Мікіта]]
* [[Пётр Міхайлавіч Раманоўскі|Пётр Раманоўскі]]
* [[Уладзімір Паўлавіч Сухаверхаў|Уладзімір Сухаверхаў]]
* [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталь Цвірка]]
* [[Акім Міхайлавіч Шаўчэнка|Акім Шаўчэнка]] (1947—1959)
&lt;/div&gt;

== Вядомыя навучэнцы ==

&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* [[Анатоль Агафоненка]] 
* [[Андрэй Мікалаевіч Азараў|Андрэй Азараў]]
* [[Дзмітрый Іванавіч Алейнік|Дэмітрый Алейнік]] 
* [[Міхаіл Уладзіміравіч Анемпадыстаў|Міхал Анемпадыстаў]]
* [[Мікалай Апанасавіч Апіёк|Мікалай Апіёк]]
* [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Барыс Аракчэеў]]
* [[Анатоль Яфімавіч Арцімовіч|Анатоль Арцімовіч]]
* [[Людвіг Пятровіч Асецкі|Людвіг Асецкі]]
* [[Лявон Баразна]]
* [[Анатоль Бараноўскі]]
* [[Дзяніс Валер’евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]]
* [[Фёдар Міхайлавіч Бараноўскі|Фёдар Бараноўскі]] 
* [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]]
* [[Ізраіль Басаў]]
* [[Віктар Іванавіч Вярсоцкі|Віктар Вярсоцкі]]
* [[Лявон Вольскі]]
* [[Юрый Васілевіч Гаўрын|Юрый Гаўрын]]
* [[Ірына Іосіфаўна Глазава|Ірына Глазава]]
* [[Аляксей Канстанцінавіч Глебаў|Аляксей Глебаў]]
* [[Адам Глобус|Адам Глобус (Уладзімір Адамчык)]]
* [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктар Грамыка]] (НМБ)
* [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Леў Гумілеўскі]]
* [[Валерый Цімафеевіч Даўгала|Валерый Даўгала]]
* [[Май Вольфавіч Данцыг|Май Данцыг]] (НМБ)
* [[Леанід Дударэнка]] 
* [[Уладзімір Іванавіч Жбанаў|Уладзімір Жбанаў]]
* [[Барыс Абрамавіч Забораў|Барыс Забораў]]
* [[Мікалай Канстанцінавіч Казакевіч|Мiкалай Казакевіч]]
* [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]] (НМБ)
* [[Тодар Кашкурэвіч]]
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|Уладзімір Кожух]]
* [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]]
* [[Куйчык Мікалай Мікалаевіч|Мікалай Куйчык]] 
* [[Яўген Сяргеевіч Кулік|Яўген Кулік]]
* [[Мікола Купава]]
* [[Міхаіл Лісоўскі]]
* [[Зоя Літвінава]]
* [[Крысціна Віталеўна Лядская|Крысціна Лядская]]
* [[Уладзімір Андрэевіч Мінейка |Уладзімір Мінейка]] 
* [[Іван Якімавіч Міско|Іван Міско]]
* [[Генадзь Ілліч Мурамцаў|Генадзь Мурамцаў]]
* [[Мікалай Аляксандравіч Назарчук|Мікола Назарчук]]
* [[Ілья Уладзіміравіч Немагай|Ілья Немагай]] 
* [[Барыс Абрамавіч Няпомняшчы|Барыс Няпомняшчы]] 
* [[Наталля Паплаўская]]
* [[Георгій Паплаўскі]] (НМБ)
* [[Віктар Пратасеня]] 
* [[Алег Прусаў]]
* [[Юзаф Вульфавіч Пучынскі|Юзаф Пучынскі]] 
* [[Канстанцін Мікалаевіч Пятроў|Канстанцін Пятроў]] 
* [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі|Міхаіл Савіцкі]] (НМБ)
* [[Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока|Дзмітрый Сарока]]
* [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук|Мікола Селяшчук]]
* [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]]
* [[Іван Нічыпаравіч Стасевіч|Іван Стасевіч ]]
* [[Васіль Сумараў]]
* [[Юрый Віктаравіч Тышкевіч|Юрый Тышкевіч]]
* [[Уладзімір Васільевіч Уродніч|Уладзімір Уродніч]]
* [[Барыс Ус]]
* [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова|Наталля Чорнагалова]]
* [[Міхаіл Чэпік]] 
* [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]] (НМБ)
* [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леанід Шчамялёў]] (НМБ)
* [[Нінэль Шчасная]]
&lt;/div&gt;

== Літаратура ==
* ''Крэпак Б.'' [http://kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=890 А пачыналася гэта так…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200806104311/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=890 |date=6 жніўня 2020 }} // Культура. — 2007. — 15-21 снеж. — С. 8.
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонкі=412|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&amp;nbsp;000}}
* {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 3. Карчма — Найгрыш|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=3|старонкі=552—553|старонак=751|тыраж=9500}}

== Спасылкі ==
* [http://www.glebovka.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130610105520/http://www.glebovka.by/ |date=10 чэрвеня 2013 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія вучылішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе]]
[[Катэгорыя:1947 год у Мінску]]</text>
      <sha1>nwc00k4ecn1eyxhzt4dnmf5ji3ozfvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5123183</id>
      <parentid>5122790</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+13 новых</comment>
      <origin>5123183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="mnnotdx7iwujwjbajzq3kgud3ne5s7s" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Браніслаў Вендзягольскі|2026-04-07T13:58:36Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Казімір Радзівілавіч|2026-04-07T13:36:52Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Эдвард Пярковіч|2026-04-07T13:25:04Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Мікалай Асікоўскі|2026-04-07T12:57:14Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Раберта Уільямс|2026-04-07T10:55:45Z|Xlomid}}
{{Новы артыкул|Ян Кубін (генерал)|2026-04-07T10:14:13Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Ніна Мікалаеўна Чураба|2026-04-06T22:36:38Z|Rabbi Mendl}}
{{Новы артыкул|Сафія Гурэвіч|2026-04-06T21:34:05Z|Аляксандр Белы}}
{{Новы артыкул|Ачамчыра (пункт базавання)|2026-04-06T19:32:53Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Білі Бойд|2026-04-06T16:25:40Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Марлі Шэлтан|2026-04-06T10:29:35Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Эдмунд Кеслер|2026-04-06T10:13:39Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Стэфан дэ Латур|2026-04-06T09:58:52Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Канстанцін Перасвет-Солтан|2026-04-06T08:42:54Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Рахіль Баумволь|2026-04-06T06:44:20Z|Аляксандр Белы}}
{{Новы артыкул|Нора Эфран|2026-04-06T05:24:04Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Роб Райнер|2026-04-06T05:06:55Z|Rymchonak}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnnotdx7iwujwjbajzq3kgud3ne5s7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да перайменавання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>5123060</id>
      <parentid>5123009</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */ Адказ</comment>
      <origin>5123060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84040" sha1="ndd56sag4ix8k8qlje86xatvo9f1c75" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
::::&lt;nowiki&gt;У такой сітуацыі лепей тады  {{&lt;/nowiki&gt;'''Не пераймяноўваць'''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] ==
Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Збігнеў Бжазінскі]] ==
Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03)

:відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] ==
Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] ==
Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03)
::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] ==
Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сэйны]] → [[Сейны]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03)
:Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] ==
Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Валаваны]] → [[Канапэ]] ==
Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] ==
Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных &quot;іо&quot; перадаецца як &quot;іа&quot; на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03)

:{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03)
:{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] ==
Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03)

:Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03)
::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут]  і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03)
: {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. &quot;Леан Бароўскі&quot; выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне &quot;Леан&quot; у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03)
:Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным &quot;Лявон&quot; рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- &quot;Леан&quot;. І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03)
::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка &quot;Асветнікі...&quot; і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] ==
Аргументы наступныя:
# Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай.
# «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі.
# Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему.
Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03)

:я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03)
: Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03)
:Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не &quot;стогадовая вайна&quot; ўсё-такі. &quot;Зімовая вайна&quot; мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як &quot;сав. — фін.&quot; — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… (&quot;Відаць&quot; і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03)
:: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03)
:::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за &quot;разгорнутую&quot; назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) &quot;Зімовая вайна&quot;, але для &quot;сініх спасылак&quot; не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03)
:&quot;Ва ўсім свеце&quot; гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву &quot;Зімовая вайна&quot; і &quot;Працяг вайны&quot; адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03)

== [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] ==
Ніякаю транскрыпцыяй гэта не &quot;асвячаецца&quot;, &quot;традыцыі&quot; ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці?  [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03)
: Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03)
::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03)
: {{Не пераймяноўваць}}. &quot;Green&quot; на англійскай і французскай мовах гучыць як &quot;Грын&quot; і перакладаецца як &quot;Грын&quot;. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03)
::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03)
:::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03)
:::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03)
:::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03)
:::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03)
:::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што &quot;традыцыі&quot; толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху &quot;традыцыйнае&quot; наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03)
::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03)
::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03)
:::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03)
::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03)
: З беларускага толькі пабачыў &quot;Еву Грын&quot; у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03)
::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA &quot;French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]&quot;, так што карэктней будзе &quot;Грэн&quot;. Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>ndd56sag4ix8k8qlje86xatvo9f1c75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123064</id>
      <parentid>5123060</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */</comment>
      <origin>5123064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83995" sha1="odx2jvalrgijcrhbrxmr4gmm27h1ooi" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] ==
Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Збігнеў Бжазінскі]] ==
Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03)

:відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] ==
Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] ==
Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03)
::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] ==
Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сэйны]] → [[Сейны]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03)
:Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] ==
Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Валаваны]] → [[Канапэ]] ==
Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] ==
Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных &quot;іо&quot; перадаецца як &quot;іа&quot; на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03)

:{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03)
:{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] ==
Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03)

:Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03)
::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут]  і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03)
: {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. &quot;Леан Бароўскі&quot; выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне &quot;Леан&quot; у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03)
:Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным &quot;Лявон&quot; рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- &quot;Леан&quot;. І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03)
::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка &quot;Асветнікі...&quot; і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] ==
Аргументы наступныя:
# Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай.
# «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі.
# Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему.
Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03)

:я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03)
: Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03)
:Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не &quot;стогадовая вайна&quot; ўсё-такі. &quot;Зімовая вайна&quot; мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як &quot;сав. — фін.&quot; — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… (&quot;Відаць&quot; і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03)
:: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03)
:::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за &quot;разгорнутую&quot; назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) &quot;Зімовая вайна&quot;, але для &quot;сініх спасылак&quot; не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03)
:&quot;Ва ўсім свеце&quot; гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву &quot;Зімовая вайна&quot; і &quot;Працяг вайны&quot; адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03)

== [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] ==
Ніякаю транскрыпцыяй гэта не &quot;асвячаецца&quot;, &quot;традыцыі&quot; ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці?  [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03)
: Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03)
::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03)
: {{Не пераймяноўваць}}. &quot;Green&quot; на англійскай і французскай мовах гучыць як &quot;Грын&quot; і перакладаецца як &quot;Грын&quot;. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03)
::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03)
:::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03)
:::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03)
:::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03)
:::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03)
:::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што &quot;традыцыі&quot; толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху &quot;традыцыйнае&quot; наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03)
::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03)
::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03)
:::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03)
::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03)
: З беларускага толькі пабачыў &quot;Еву Грын&quot; у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03)
::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA &quot;French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]&quot;, так што карэктней будзе &quot;Грэн&quot;. Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>odx2jvalrgijcrhbrxmr4gmm27h1ooi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123066</id>
      <parentid>5123064</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неверагодны лёс Амэлі Пулен → Неверагодны лёс Амелі Пулен */</comment>
      <origin>5123066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84022" sha1="r7llf44dcfbg44ozmpr79pdw0r6733u" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] ==
Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Збігнеў Бжазінскі]] ==
Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03)

:відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03)
:: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] ==
Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] ==
Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03)

:Выглядае як &quot;скрылёк&quot;, прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03)
::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03)
:А навошта перакладаць &quot;slice of life&quot; даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03)
::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03)
:::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды &quot;slice of life&quot; - гэта &quot;повседневность&quot;. Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03)
:А гэта ж гучыць як &quot;слайс&quot;? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул &quot;слайс&quot; ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03)
::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] ==
Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03)
::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] ==
Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сэйны]] → [[Сейны]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03)
:Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] ==
Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] ==
Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] ==
Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)

== [[Валаваны]] → [[Канапэ]] ==
Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] ==
Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных &quot;іо&quot; перадаецца як &quot;іа&quot; на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03)

:{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03)
:{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] ==
Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03)

:{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03)

== [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] ==
Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03)

:Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03)
::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут]  і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03)
: {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. &quot;Леан Бароўскі&quot; выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне &quot;Леан&quot; у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03)
:Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным &quot;Лявон&quot; рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- &quot;Леан&quot;. І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03)
::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка &quot;Асветнікі...&quot; і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)

== [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] ==
У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце &quot;Юліюш&quot; не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца.

Таксама ўжо маем пэўны &quot;ўзор&quot; - Геніюш (Geniusz???).

Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03)

:У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова &quot;менеджар&quot;. [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03)
::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03)
:::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]]  --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03)
::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03)
:::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма &quot;Юльюш&quot; выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03)
: {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03)

== [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] ==
Аргументы наступныя:
# Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай.
# «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі.
# Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему.
Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03)

:я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03)
: Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03)
:Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не &quot;стогадовая вайна&quot; ўсё-такі. &quot;Зімовая вайна&quot; мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як &quot;сав. — фін.&quot; — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… (&quot;Відаць&quot; і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03)
:: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03)
:::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за &quot;разгорнутую&quot; назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) &quot;Зімовая вайна&quot;, але для &quot;сініх спасылак&quot; не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03)
:&quot;Ва ўсім свеце&quot; гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву &quot;Зімовая вайна&quot; і &quot;Працяг вайны&quot; адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03)

== [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] ==
Ніякаю транскрыпцыяй гэта не &quot;асвячаецца&quot;, &quot;традыцыі&quot; ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці?  [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03)
: Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03)
::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03)
: {{Не пераймяноўваць}}. &quot;Green&quot; на англійскай і французскай мовах гучыць як &quot;Грын&quot; і перакладаецца як &quot;Грын&quot;. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03)
::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03)
:::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03)
:::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03)
:::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03)
:::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03)
:::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што &quot;традыцыі&quot; толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху &quot;традыцыйнае&quot; наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03)
::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03)
::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03)
:::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03)
::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03)
: З беларускага толькі пабачыў &quot;Еву Грын&quot; у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03)
::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA &quot;French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]&quot;, так што карэктней будзе &quot;Грэн&quot;. Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>r7llf44dcfbg44ozmpr79pdw0r6733u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лексікон Памвы Бярынды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131198</id>
    <revision>
      <id>5123150</id>
      <parentid>4713294</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12456" sha1="r9r0e5kzxrevh12tt27eom8aoohjytz" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Лексікон славенароскі
| Арыгінал назвы   = Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє
| Выява            = Lexikon Berynda.jpg
| Шырыня           = 
| Подпіс           = Тытульны аркуш працы «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє» Памвы Бярынды
| Аўтар            = [[Памва Бярында]]
| Жанр             = [[Слоўнік]]
| Мова             = [[Царкоўнаславянская мова|Царкоўнаславянская]], [[Старабеларуская мова|старабеларуская]]
| Выдавецтва       = Друкарня Кіева-Пячэрскай лаўры (1-е выд.), [[Куцеінская друкарня]] (2-е выд.)
| Выпуск           = 1627, 1653
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Лексікон славенароскі»''' (арыгінальная назва: ''«Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє»'') — адзін са старэйшых і найбольш значных друкаваных слоўнікаў [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і стараўкраінскай моў, створаны лексікографам, пісьменнікам і друкаром [[Памва Бярында|Памвам Бярындай]]. Першае выданне пабачыла свет у [[1627]] годзе.

== Гісторыя стварэння і крыніцы ==
Памва Бярында працаваў над стварэннем свайго фундаментальнага слоўніка каля 30 гадоў&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Берында Памва |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=56 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;. Мэтай аўтара пры складанні «Лексікона» было аднаўленне царкоўнаславянскай традыцыі літаратурнай мовы, што разглядалася як сродак супрацьстаяння наступу [[Каталіцызм|каталіцтва]] і паланізацыі культуры праваслаўнага насельніцтва [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. 

Галоўнай асновай і папярэднікам працы Бярынды стаў першы друкаваны ўсходнеславянскі слоўнік — «[[Лексіс (1596)|Лексіс…]]» [[Лаўрэнцій Зізаній|Лаўрэнція Зізанія]], выдадзены ў 1596 годзе [[Віленская брацкая друкарня|Віленскай брацкай друкарняй]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Аднак Бярында значна пашырыў аб'ём матэрыялу: калі слоўнік Зізанія налічваў крыху больш за 1000 слоў, то «Лексікон» Бярынды ўтрымліваў каля 7000 слоў, што амаль у 4 разы перавышала папярэдніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}.

Сярод іншых важных крыніц, якімі карыстаўся аўтар, былі анамастыконы [[Максім Грэк|Максіма Грэка]] і [[Мануіл Рытар|Мануіла Рытара]], а таксама тлумачэнні ўласных імён у Антверпенскім выданні Бібліі ([[1571]]). Крыніцамі для царкоўнаславянскага рэестра кнігі паслужылі ўсе кнігі Старога і Новага Запавету паводле [[Астрожская Біблія|Астрожскай Бібліі]], а таксама разнастайныя царкоўнаславянскія рукапісы і друкаваныя выданні да пачатку XVII стагоддзя.

== Змест і структура ==
«Лексікон» з'яўляецца выдатным дасягненнем старабеларускага і стараўкраінскага [[лексікаграфія|слоўніцтва]]. Кніга структурна падзелена на дзве часткі. Першая частка — уласна «лексікон» — уяўляе сабой царкоўнаславянска-старабеларускі слоўнік, які налічвае каля 5000 артыкулаў. Другая частка пад назвай «…Імёны ўласныя» ўтрымлівае каля 2000 артыкулаў (з іх каля 1400 уласных імён) і ўяўляе сабой збор тлумачэнняў [[Тапонім|тапонімаў]], [[Антрапаніміка|людскіх імён]], а таксама агульных назваў неславянскага паходжання. Агулам у слоўніку сабрана каля 7000 слоў — агульных і ўласных назваў пераважна тагачаснай [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] з перакладам і тлумачэннем іх на заходнярускую літаратурную мову пачатку XVII стагоддзя.

Словы з рэестра падабраны па дыферэнцыяльных прынцыпах: туды ўключаны спецыфічныя царкоўнаславянскія словы, агульнаславянскія лексемы, архаічныя для старабеларускай мовы канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў, а таксама ўласна старабеларускія словы. Абсалютная большасць элементаў неславянскага паходжання (асабліва грэчаскіх і лацінскіх), сабраных асобна ў другой частцы, суправаджаецца заўвагамі, якія паказваюць на крыніцу іх запазычання. Да іх даюцца старабеларускія адпаведнікі, што спрыяла нармалізацыі лексікі тагачаснай літаратурнай мовы на народнай аснове. Нармалізацыі служыла і дакладнае фармальнае размежаванне рэестра і перакладной часткі з дапамогай двукроп'я. Перакладная частка змяшчае старанна падабраныя эквіваленты вакабул з шырокім наборам сінонімаў, што робіць працу адным з найбуйнейшых сабранняў старабеларускай лексікі таго перыяду.

У «Лексіконе» ўжыты ўсе асноўныя сродкі навуковай прапрацоўкі матэрыялу. Бярында выкарыстоўваў пашпартызацыю рэестравых слоў (вакабул), разнастайныя рэмаркі, цытаты з твораў, указанні на фразеалагізмы, у якія ўваходзяць вакабулы, а таксама рабіў заўвагі пра напісанне і паходжанне слоў. У працы змешчаны шэраг тлумачэнняў энцыклапедычнага характару, а значэнне некаторых слоў аўтар раскрывае з дапамогай этымалагічных звестак. Больш падрабязна апрацавана семантыка мнагазначных слоў. Бярында нярэдка паказваў на метафарычнае і вобразнае ўжыванне лексем, упершыню ў айчыннай лексікаграфіі ўжыўшы спецыяльныя абазначэнні, такія як «пераносныя», «инорѣчнѣ» і «метафар.».

== Куцеінскае выданне 1653 года ==
У 1653 годзе манахі [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]] (каля [[Орша|Оршы]]) здзейснілі перавыданне «Лексікона славенароскага» ў сваёй [[Куцеінская друкарня|манастырскай друкарні]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=227}}. Ініцыятарам і рэдактарам гэтага выдання выступіў куцеінскі ігумен, вядомы кнігавыдавец і асветнік [[Іаіль Труцэвіч]]. Ён асабіста падрыхтаваў тэкст да друку, унёс пэўныя папраўкі і напісаў да слоўніка ўласную прадмову, адрасаваную чытачам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}. 

Гэтае выданне мела велізарнае значэнне для жыхароў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якія вывучалі лексіку славянскай мовы менавіта па куцеінскай рэдакцыі слоўніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}. Акрамя таго, куцеінскае выданне «Лексікона» шырока экспартавалася за межы дзяржавы і мела вялікі попыт у суседняй [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}.

== Значэнне ==
Гэты слоўнік адыграў вялікую ролю ў развіцці ўсёй усходнееўрапейскай і славянскай [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]], аказаўшы ўплыў на развіццё беларускага, украінскага, рускага, польскага і румынскага слоўніцтва.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 56. — 737 с.
* Горецький П. Й. Памва Беринда і його «Лексіконъ словеноросскїй» // [[Украінская мова|Українська мова]] в школі. — 1956. — № 2.

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}
* [http://litopys.org.ua/berlex/be.htm Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1627)]
* [https://archive.org/details/Pamva_Berynda_1653 Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1653)]

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Слоўнікі старабеларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі ўкраінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Царкоўнаславянская мова]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Выданні Куцеінскай друкарні]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1627 годзе]]</text>
      <sha1>r9r0e5kzxrevh12tt27eom8aoohjytz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123151</id>
      <parentid>5123150</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]; +[[Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Вялікага Княства Літоўскага]]; ±[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1627 годзе]]→[[Катэгорыя:Кнігі 1627 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12491" sha1="rvku1wpa689k1wyx7j7o59pzlk6lray" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Лексікон славенароскі
| Арыгінал назвы   = Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє
| Выява            = Lexikon Berynda.jpg
| Шырыня           = 
| Подпіс           = Тытульны аркуш працы «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє» Памвы Бярынды
| Аўтар            = [[Памва Бярында]]
| Жанр             = [[Слоўнік]]
| Мова             = [[Царкоўнаславянская мова|Царкоўнаславянская]], [[Старабеларуская мова|старабеларуская]]
| Выдавецтва       = Друкарня Кіева-Пячэрскай лаўры (1-е выд.), [[Куцеінская друкарня]] (2-е выд.)
| Выпуск           = 1627, 1653
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Лексікон славенароскі»''' (арыгінальная назва: ''«Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє»'') — адзін са старэйшых і найбольш значных друкаваных слоўнікаў [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і стараўкраінскай моў, створаны лексікографам, пісьменнікам і друкаром [[Памва Бярында|Памвам Бярындай]]. Першае выданне пабачыла свет у [[1627]] годзе.

== Гісторыя стварэння і крыніцы ==
Памва Бярында працаваў над стварэннем свайго фундаментальнага слоўніка каля 30 гадоў&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Берында Памва |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=56 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;. Мэтай аўтара пры складанні «Лексікона» было аднаўленне царкоўнаславянскай традыцыі літаратурнай мовы, што разглядалася як сродак супрацьстаяння наступу [[Каталіцызм|каталіцтва]] і паланізацыі культуры праваслаўнага насельніцтва [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. 

Галоўнай асновай і папярэднікам працы Бярынды стаў першы друкаваны ўсходнеславянскі слоўнік — «[[Лексіс (1596)|Лексіс…]]» [[Лаўрэнцій Зізаній|Лаўрэнція Зізанія]], выдадзены ў 1596 годзе [[Віленская брацкая друкарня|Віленскай брацкай друкарняй]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Аднак Бярында значна пашырыў аб'ём матэрыялу: калі слоўнік Зізанія налічваў крыху больш за 1000 слоў, то «Лексікон» Бярынды ўтрымліваў каля 7000 слоў, што амаль у 4 разы перавышала папярэдніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}.

Сярод іншых важных крыніц, якімі карыстаўся аўтар, былі анамастыконы [[Максім Грэк|Максіма Грэка]] і [[Мануіл Рытар|Мануіла Рытара]], а таксама тлумачэнні ўласных імён у Антверпенскім выданні Бібліі ([[1571]]). Крыніцамі для царкоўнаславянскага рэестра кнігі паслужылі ўсе кнігі Старога і Новага Запавету паводле [[Астрожская Біблія|Астрожскай Бібліі]], а таксама разнастайныя царкоўнаславянскія рукапісы і друкаваныя выданні да пачатку XVII стагоддзя.

== Змест і структура ==
«Лексікон» з'яўляецца выдатным дасягненнем старабеларускага і стараўкраінскага [[лексікаграфія|слоўніцтва]]. Кніга структурна падзелена на дзве часткі. Першая частка — уласна «лексікон» — уяўляе сабой царкоўнаславянска-старабеларускі слоўнік, які налічвае каля 5000 артыкулаў. Другая частка пад назвай «…Імёны ўласныя» ўтрымлівае каля 2000 артыкулаў (з іх каля 1400 уласных імён) і ўяўляе сабой збор тлумачэнняў [[Тапонім|тапонімаў]], [[Антрапаніміка|людскіх імён]], а таксама агульных назваў неславянскага паходжання. Агулам у слоўніку сабрана каля 7000 слоў — агульных і ўласных назваў пераважна тагачаснай [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] з перакладам і тлумачэннем іх на заходнярускую літаратурную мову пачатку XVII стагоддзя.

Словы з рэестра падабраны па дыферэнцыяльных прынцыпах: туды ўключаны спецыфічныя царкоўнаславянскія словы, агульнаславянскія лексемы, архаічныя для старабеларускай мовы канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў, а таксама ўласна старабеларускія словы. Абсалютная большасць элементаў неславянскага паходжання (асабліва грэчаскіх і лацінскіх), сабраных асобна ў другой частцы, суправаджаецца заўвагамі, якія паказваюць на крыніцу іх запазычання. Да іх даюцца старабеларускія адпаведнікі, што спрыяла нармалізацыі лексікі тагачаснай літаратурнай мовы на народнай аснове. Нармалізацыі служыла і дакладнае фармальнае размежаванне рэестра і перакладной часткі з дапамогай двукроп'я. Перакладная частка змяшчае старанна падабраныя эквіваленты вакабул з шырокім наборам сінонімаў, што робіць працу адным з найбуйнейшых сабранняў старабеларускай лексікі таго перыяду.

У «Лексіконе» ўжыты ўсе асноўныя сродкі навуковай прапрацоўкі матэрыялу. Бярында выкарыстоўваў пашпартызацыю рэестравых слоў (вакабул), разнастайныя рэмаркі, цытаты з твораў, указанні на фразеалагізмы, у якія ўваходзяць вакабулы, а таксама рабіў заўвагі пра напісанне і паходжанне слоў. У працы змешчаны шэраг тлумачэнняў энцыклапедычнага характару, а значэнне некаторых слоў аўтар раскрывае з дапамогай этымалагічных звестак. Больш падрабязна апрацавана семантыка мнагазначных слоў. Бярында нярэдка паказваў на метафарычнае і вобразнае ўжыванне лексем, упершыню ў айчыннай лексікаграфіі ўжыўшы спецыяльныя абазначэнні, такія як «пераносныя», «инорѣчнѣ» і «метафар.».

== Куцеінскае выданне 1653 года ==
У 1653 годзе манахі [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]] (каля [[Орша|Оршы]]) здзейснілі перавыданне «Лексікона славенароскага» ў сваёй [[Куцеінская друкарня|манастырскай друкарні]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=227}}. Ініцыятарам і рэдактарам гэтага выдання выступіў куцеінскі ігумен, вядомы кнігавыдавец і асветнік [[Іаіль Труцэвіч]]. Ён асабіста падрыхтаваў тэкст да друку, унёс пэўныя папраўкі і напісаў да слоўніка ўласную прадмову, адрасаваную чытачам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}. 

Гэтае выданне мела велізарнае значэнне для жыхароў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якія вывучалі лексіку славянскай мовы менавіта па куцеінскай рэдакцыі слоўніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}. Акрамя таго, куцеінскае выданне «Лексікона» шырока экспартавалася за межы дзяржавы і мела вялікі попыт у суседняй [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}.

== Значэнне ==
Гэты слоўнік адыграў вялікую ролю ў развіцці ўсёй усходнееўрапейскай і славянскай [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]], аказаўшы ўплыў на развіццё беларускага, украінскага, рускага, польскага і румынскага слоўніцтва.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 56. — 737 с.
* Горецький П. Й. Памва Беринда і його «Лексіконъ словеноросскїй» // [[Украінская мова|Українська мова]] в школі. — 1956. — № 2.

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}
* [http://litopys.org.ua/berlex/be.htm Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1627)]
* [https://archive.org/details/Pamva_Berynda_1653 Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1653)]

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Слоўнікі старабеларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі ўкраінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Царкоўнаславянская мова]]
[[Катэгорыя:Выданні Куцеінскай друкарні]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1627 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>rvku1wpa689k1wyx7j7o59pzlk6lray</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123153</id>
      <parentid>5123151</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12155" sha1="2kii409exjki13dx8zurmsmp8p7gzxl" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Лексікон славенароскі
| Арыгінал назвы   = Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє
| Выява            = Lexikon Berynda.jpg
| Шырыня           = 
| Подпіс           = Тытульны аркуш працы «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє» Памвы Бярынды
| Аўтар            = [[Памва Бярында]]
| Жанр             = [[Слоўнік]]
| Мова             = [[Царкоўнаславянская мова|Царкоўнаславянская]], [[Старабеларуская мова|старабеларуская]]
| Выдавецтва       = Друкарня Кіева-Пячэрскай лаўры (1-е выд.), [[Куцеінская друкарня]] (2-е выд.)
| Выпуск           = 1627, 1653
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Лексікон славенароскі»''' (арыгінальная назва: ''«Лексіконъ славенорωсскїй альбо Именъ тлъкованїє»'') — адзін са старэйшых і найбольш значных друкаваных слоўнікаў [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і стараўкраінскай моў, створаны лексікографам, пісьменнікам і друкаром [[Памва Бярында|Памвам Бярындай]]. Першае выданне пабачыла свет у [[1627]] годзе.

== Гісторыя стварэння і крыніцы ==
Памва Бярында працаваў над стварэннем свайго фундаментальнага слоўніка каля 30 гадоў&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Берында Памва |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=56 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;. Мэтай аўтара пры складанні «Лексікона» было аднаўленне царкоўнаславянскай традыцыі літаратурнай мовы, што разглядалася як сродак супрацьстаяння наступу [[Каталіцызм|каталіцтва]] і паланізацыі культуры праваслаўнага насельніцтва [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. 

Галоўнай асновай і папярэднікам працы Бярынды стаў першы друкаваны ўсходнеславянскі слоўнік — «[[Лексіс (1596)|Лексіс…]]» [[Лаўрэнцій Зізаній|Лаўрэнція Зізанія]], выдадзены ў 1596 годзе [[Віленская брацкая друкарня|Віленскай брацкай друкарняй]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Аднак Бярында значна пашырыў аб'ём матэрыялу: калі слоўнік Зізанія налічваў крыху больш за 1000 слоў, то «Лексікон» Бярынды ўтрымліваў каля 7000 слоў, што амаль у 4 разы перавышала папярэдніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}.

Сярод іншых важных крыніц, якімі карыстаўся аўтар, былі анамастыконы [[Максім Грэк|Максіма Грэка]] і [[Мануіл Рытар|Мануіла Рытара]], а таксама тлумачэнні ўласных імён у Антверпенскім выданні Бібліі ([[1571]]). Крыніцамі для царкоўнаславянскага рэестра кнігі паслужылі ўсе кнігі Старога і Новага Запавету паводле [[Астрожская Біблія|Астрожскай Бібліі]], а таксама разнастайныя царкоўнаславянскія рукапісы і друкаваныя выданні да пачатку XVII стагоддзя.

== Змест і структура ==
«Лексікон» з'яўляецца выдатным дасягненнем старабеларускага і стараўкраінскага [[лексікаграфія|слоўніцтва]]. Кніга структурна падзелена на дзве часткі. Першая частка — уласна «лексікон» — уяўляе сабой царкоўнаславянска-старабеларускі слоўнік, які налічвае каля 5000 артыкулаў. Другая частка пад назвай «…Імёны ўласныя» ўтрымлівае каля 2000 артыкулаў (з іх каля 1400 уласных імён) і ўяўляе сабой збор тлумачэнняў [[Тапонім|тапонімаў]], [[Антрапаніміка|людскіх імён]], а таксама агульных назваў неславянскага паходжання. Агулам у слоўніку сабрана каля 7000 слоў — агульных і ўласных назваў пераважна тагачаснай [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] з перакладам і тлумачэннем іх на заходнярускую літаратурную мову пачатку XVII стагоддзя.

Словы з рэестра падабраны па дыферэнцыяльных прынцыпах: туды ўключаны спецыфічныя царкоўнаславянскія словы, агульнаславянскія лексемы, архаічныя для старабеларускай мовы канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў, а таксама ўласна старабеларускія словы. Абсалютная большасць элементаў неславянскага паходжання (асабліва грэчаскіх і лацінскіх), сабраных асобна ў другой частцы, суправаджаецца заўвагамі, якія паказваюць на крыніцу іх запазычання. Да іх даюцца старабеларускія адпаведнікі, што спрыяла нармалізацыі лексікі тагачаснай літаратурнай мовы на народнай аснове. Нармалізацыі служыла і дакладнае фармальнае размежаванне рэестра і перакладной часткі з дапамогай двукроп'я. Перакладная частка змяшчае старанна падабраныя эквіваленты вакабул з шырокім наборам сінонімаў, што робіць працу адным з найбуйнейшых сабранняў старабеларускай лексікі таго перыяду.

У «Лексіконе» ўжыты ўсе асноўныя сродкі навуковай прапрацоўкі матэрыялу. Бярында выкарыстоўваў пашпартызацыю рэестравых слоў (вакабул), разнастайныя рэмаркі, цытаты з твораў, указанні на фразеалагізмы, у якія ўваходзяць вакабулы, а таксама рабіў заўвагі пра напісанне і паходжанне слоў. У працы змешчаны шэраг тлумачэнняў энцыклапедычнага характару, а значэнне некаторых слоў аўтар раскрывае з дапамогай этымалагічных звестак. Больш падрабязна апрацавана семантыка мнагазначных слоў. Бярында нярэдка паказваў на метафарычнае і вобразнае ўжыванне лексем, упершыню ў айчыннай лексікаграфіі ўжыўшы спецыяльныя абазначэнні, такія як «пераносныя», «инорѣчнѣ» і «метафар.».

== Куцеінскае выданне 1653 года ==
У 1653 годзе манахі [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]] (каля [[Орша|Оршы]]) здзейснілі перавыданне «Лексікона славенароскага» ў сваёй [[Куцеінская друкарня|манастырскай друкарні]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=227}}. Ініцыятарам і рэдактарам гэтага выдання выступіў куцеінскі ігумен, вядомы кнігавыдавец і асветнік [[Іаіль Труцэвіч]]. Ён асабіста падрыхтаваў тэкст да друку, унёс пэўныя папраўкі і напісаў да слоўніка ўласную прадмову, адрасаваную чытачам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}. 

Гэтае выданне мела велізарнае значэнне для жыхароў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якія вывучалі лексіку славянскай мовы менавіта па куцеінскай рэдакцыі слоўніка{{sfn|Нікалаеў|2009|с=164}}. Акрамя таго, куцеінскае выданне «Лексікона» шырока экспартавалася за межы дзяржавы і мела вялікі попыт у суседняй [[Рускае царства|Маскоўскай дзяржаве]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=234}}.

== Значэнне ==
Гэты слоўнік адыграў вялікую ролю ў развіцці ўсёй усходнееўрапейскай і славянскай [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]], аказаўшы ўплыў на развіццё беларускага, украінскага, рускага, польскага і румынскага слоўніцтва.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 56. — 737 с.
* Горецький П. Й. Памва Беринда і його «Лексіконъ словеноросскїй» // [[Украінская мова|Українська мова]] в школі. — 1956. — № 2.

== Спасылкі ==
{{Commonscat}}
* [http://litopys.org.ua/berlex/be.htm Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1627)]
* [https://archive.org/details/Pamva_Berynda_1653 Памво БЕРИНДА ЛЕКСИКОН СЛОВЕНОРОСЬКИЙ (1653)]

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Слоўнікі старабеларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі ўкраінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Царкоўнаславянская мова]]
[[Катэгорыя:Выданні Куцеінскай друкарні]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1627 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>2kii409exjki13dx8zurmsmp8p7gzxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі музей у Вільні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138120</id>
    <revision>
      <id>5123161</id>
      <parentid>5117668</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі 1939—1944 гадоў */</comment>
      <origin>5123161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31779" sha1="8jqywvzw7djyffr2p59fc8nnzdheh4m" xml:space="preserve">{{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}}
{{Музей
 |назва           = Беларускі музей у Вільні
 |sort            = 
 |выява           = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg 
 |памер           = 
 |подпіс          = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні 
 |lat_dir    = 
  |lat_deg    = 
  |lat_min    = 
  |lat_sec    = 
 |lon_dir    = 
  |lon_deg    = 
  |lon_min    = 
  |lon_sec    = 
  |region         = 
  |CoordScale     =
 |дата            =
 |заснаваны       = [[1921]]
 |ліквідаваны     = [[1944]]
 |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9
 |наведвальнікі   = 
 |дырэктар        = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]]
 |праезд          = 
 |адкрыты          = 
 |білет           = 
 |спасылка        = 
 |карта           = Польская Рэспубліка
 |Commons         = 
}}
'''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}}) — беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]).

== Калекцыя Івана Луцкевіча ==
[[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І. Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы.

Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[Абраз|абразы]], [[Графіка|графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы).
[[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]]
На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[Колавая ліра|колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|website=polona.pl|access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt;. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»&lt;ref&gt;«''Дудары Глыбоцкага краю''» В. Воранаў&lt;/ref&gt;.

== Міжваенны час (1921—1939) ==
[[Файл:Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Экслібрыс.jpg|thumb|Экслібрыс музея]]
На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча» (поўная назва «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»)&lt;ref&gt;ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 33.&lt;/ref&gt;. Музей размяшчаўся ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]» у невялікім памяшканні&lt;ref&gt;ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 33.&lt;/ref&gt; з пяці&lt;ref&gt;ПОКЛАД, Т. Віленскі Беларускі Музей імя І. Луцкевіча і яго адраджэнне. [он-лайн] [прагледжана 11 мая 2009 года]. Доступ праз Інтэрнэт: &lt; &lt;nowiki&gt;http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/20/12.htm&lt;/nowiki&gt;&gt;.&lt;/ref&gt;—шасці&lt;ref&gt;Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny: w 3 t., Wilno: Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego, 1930, T. 1, S. 258.&lt;/ref&gt; пакояў. Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана — [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках&lt;ref&gt;Саладоўнік А. (2010). Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча як нацыянальны праект. [Бакалаўрская праца] Еўрапейскі Гуманітарны Ўніверсітэт.&lt;/ref&gt;.

''«Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў — перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі — з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага»''&lt;ref&gt;ŁUCKIEWICZ, Anton. Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie. Balticoslavica: w 2 t., Wilno: Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej, 1933, T. 1, s.&lt;/ref&gt; — пісаў А. Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея А. Луцкевіч адказаў: ''«Рэгіянальны і нацыянальны з тэрыторыі беларускіх земляў (перадваенных), якія знаходзяцца ў межах ВКЛ»''&lt;ref&gt;ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга. Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні. Спадчына, 1995, № 5, с. 162.&lt;/ref&gt;.

Першы вядомы цяпер 278-старонкавы інвентар складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляе экспанаты на групы «Фалькор» (106 прадметаў), «Рысункі ручныя — у папках» (797 малюнкаў), «Зброя» (126 прадметаў), «Кафлі, цэглы і т.п.» (435 прадметаў)&lt;ref&gt;Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы, ф. 21, арк. 378. Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні № 1.&lt;/ref&gt;.

У 1933 годзе А. Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў — прадметаў з эпохі [[Палеаліт|палеаліту]], [[Неаліт|неаліту]], [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш за 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[Крыж|крыжы]], складні, царкоўныя апараты, [[Антымінс|антымінсы]], іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўвае старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў (старыя і навейшага часу дакументы)&lt;ref&gt;Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы, ф. 21, арк. 378. Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні № 1.&lt;/ref&gt;.

Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А. Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах — 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія — 86, выяўленчае мастацтва — 161, скульптура — 65, мастацкія промыслы — 154, нумізматыка — 2492, археалогія — 184, бібліятэка — 10555 тамоў&lt;ref&gt;[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга]]. Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні. Спадчына, 1995, № 5, с. 162.&lt;/ref&gt;.

== Падзеі 1939—1944 гадоў ==
Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939 года і падпісання 10 кастрычніка 1939 года «[[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|Дагавора аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой]]» у горадзе ўстанавілася літоўская ўлада. Яшчэ да перадачы горада сябры Навуковай рады музея (сярод якіх А. Луцкевіч, [[Уладзімір Іванавіч Самойла|Ул. Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|А. Неканда-Трэпка]] і іншыя) былі арыштаваны органамі [[НКУС]]{{sfn|Błaszczak|2017|с=165}}. Такім чынам, ад кастрычніка 1939 г. да 15 чэрвеня 1940 года музей фактычна быў нячынны. Фармальна ён не быў зачынены, аднак з-за рэпрэсій пазбавіўся штатных супрацоўнікаў і не меў вызначаных гадзін працы. Беларускае навуковае таварыства фактычна спыніла сваё існаванне, а кіраўніцтва музеем было даручана Беларускаму навуковаму таварыству пад старшынствам доктара [[Баляслаў Грабінскі|Баляслава Грабінскага]]. Аднак установа была фармальна падпарадкавана каўнаскаму Музею культуры Вітаўта Вялікага, адкрывалася для наведвальнікаў толькі на дзве гадзіны двойчы на тыдзень, а яе багатыя фонды заставаліся некранутымі, нягледзячы на інтарэс савецкіх улад{{sfn|Błaszczak|2017|с=174}}. Паводле [[Таццяна Поклад|Таццяны Поклад]], пасля інкарпарацыі Літвы ў СССР музей быў пераўтвораны ў дзяржаўную ўстанову Літоўскай ССР, перададзены спачатку пад ведамства Інстытута літуаністыкі, а потым [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]], і ўласнасць БНТ фактычна была экспрапрыявана&lt;ref&gt;ПОКЛАД, Т. Віленскі Беларускі Музей імя І. Луцкевіча і яго адраджэнне. [он-лайн] [прагледжана 11 мая 2009 года]. Доступ праз Інтэрнэт: &lt; &lt;nowiki&gt;http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/20/12.htm&lt;/nowiki&gt;&gt;.&lt;/ref&gt;.

З кастрычніка 1940 года музей аднавіў рэгулярную працу. Прэзідэнт Акадэміі навук ЛССР [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прапанаваў выпускніку Віленскага ўніверсітэта, этнографу магістру [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар’яну Пецюкевічу]], узначаліць Віленскі беларускі музей. У штат былі прыняты таксама мастак [[Пётра Сергіевіч]], музейнік Язэп Найдзюк (памылкова пазначаны ў некаторых крыніцах як Александровіч) і бібліятэкар [[Янка Шутовіч]], таксама ў штаце музея быў літоўскі мастацтвазнавец [[Уладас Дрэма]]. Дырэктарам пазней стаў Янка Шутовіч. Ва ўспамінах ён згадвае намаганні па пашырэнні экспазіцыі: супрацоўнікі марылі пра стварэнне шырокай карціннай галерэі, паказ твораў выяўленчага мастацтва, скульптур. Аднак, паводле [[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|Вольгі Лабачэўскай]], вельмі багаты і вялікі збор Івана Луцкевіча так і не быў належным чынам апрацаваны: ''«Гэтым можна патлумачыць тое, што на дакументах беларускага фонду, які захоўваецца ў архіве літоўскага фальклору Інстытута літоўскай літаратуры і фальклору, няма пячатак Беларускага музея і яго інвентарных нумароў. Некаторыя дакументы маюць нататкі алоўкам на літоўскай мове, частка іх згрупавана ў падборкі, падпісана і з датай 23.03.1943»''&lt;ref&gt;ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга. Фалькларыстычны архіў Беларускага музея імя Івана Луцкевіча: вяртанне праз 65 гадоў. (не выданы)&lt;/ref&gt;.

На пачатку 1944 года [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкія акупацыйныя ўлады]] загадалі перавезці калекцыю з Базыльянскіх муроў на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцу Святой Ганны]], 4. Гэтае памяшканне было апошнім месцазнаходжаннем цэлых збораў Івана Луцкевіча перад іх раздзелам. У гэты час музей налічваў каля 14 тысяч рукапісаў і старадрукаў, у тым ліку частку пражскай Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] (1517), [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут ВКЛ]] (1588), [[Навагрудскае Евангелле]] (XIV ст.), [[Кітаб|кітабы]], старабеларускія кнігі з друкарняў [[Вільнюс|Вільні]], [[Еўе|Еўя]], [[Супрасльская тыпаграфія|Супрасля]], [[Нясвіж]]а, [[Слуцк]]а і іншыя.

&lt;gallery&gt;
Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея
Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Сцяпан Тусоўскі|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея
Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея
Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея
&lt;/gallery&gt;

== Ліквідацыя ў савецкі час (1944) ==
Спачатку планы раздзелу калекцыі музея хаваліся прапановамі яго пераезду ў [[Мінск]]. Паводле ўспамінаў Янкі Шутовіча: ''«Прыпамінаю апошні час маёй працы ў музеі. 19 лістапада 1944 году ў беларускі музей з’явілася ўрадавая дэлегацыя БССР з прапановай пераезду музею ў Менск. Гаварылася, што для пэрсаналу будзе забясьпечана жыльлё і ўмовы для працы, сулілі прывабныя перспектывы працы ў Менску… Я, улічваючы адказнасьць усёй прапановы, ня мог рашаць сам. Прапанаваў склікаць на панядзелак 21 лістапада шырэйшую нараду з удзелам як найбольшага ліку прадстаўнікоў віленскага беларускага грамадзянства. Няхай яна рашыць гэтае, так важнае для лёсу беларускага музею ў Вільні, пытаньне. Нарада не адбылася. На заўтрашні дзень, г. зн. 20 лістапада, я быў пазбаўлены магчымасьці прабываць у Вільні на даўжэйшы час…»''&lt;ref&gt;ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 39.&lt;/ref&gt;. Наступным днём Янка Шутовіч быў арыштаваны і пазней асуджаны да 15 гадоў лагераў.

Праз некалькі дзён пасля арышту Я. Шутовіча СНК [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітССР]] прызначыў новага дырэктара — [[Ёзас Пятруліс|Юозаса Пятруліса]], а таксама ліквідацыйную камісію, у склад якой увайшлі намеснік народнага камісара асветы [[Міхаліна Мяшкаўскенэ|М. Мяшкаўскенэ]] (старшыня), прадстаўнік ЦК дацэнт гісторык Альбінас Даўкша-Пашкявічус і дырэктар музея Акадэміі навук Літоўскай ССР кандыдат навук К. Мякас. Паводле пратаколаў ліквідацыйнай камісіі, якая скончыла працу ў чэрвені 1945 года, экспанаты, адабраныя для вывазу ў БССР, павінны былі быць апісаны, сфатаграфаваны і зафіксаваны малюнкамі, інвентарызаваны (на рускай і літоўскай мовах, беларускі характар збораў не браўся пад увагу) і перавезены. Цяпер знайсці часткі былога музея цяжка, імаверна, праца па фіксацыі не была выканана прынамсі да канца.

Такім чынам, у канцы 1944 года музей быў ліквідаваны. Калекцыі былі падзелены супольнай камісіяй паміж ЛітССР і [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З боку БССР у камісіі былі асобы, не звязаныя з Беларуссю, якія адбіралі толькі экспанаты непасрэдна на беларускай мове, а ўсё звязанае з [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і найбольш важныя экспанаты засталіся ў ЛітССР або былі вывезены ў [[Масква|Маскву]].

== Аднаўленне ў XXI ст ==
{{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}}
У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея — [[Людвіка Кардзіс]].

== Памяць ==
З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча&lt;ref&gt;[https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg |date=23 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Беларускі музей (Ляймен)]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}}
* ''Луцкевіч А.'' Беларускі музей імені Івана Луцкевіча. — Вільня : [б. в.], 1933. — 16 с. Рэпрынт 1992.
* ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010 г. (Бакалаўрская праца)
* ''Хільмановіч У.'' Беларускае золата. — Беласток: СЕОРВ, 2014. — С. 166—167.
* {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}}
* {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |том=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}}
* {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |том=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}}
* {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова (Homo Historicus)}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)]
* [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu
* [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje — 100 metų] // diena.lt

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Беларускі музей у Вільні}}
[[Катэгорыя:Музеі Вільні]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]]
[[Катэгорыя:1921 год у Вільні]]
[[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]]</text>
      <sha1>8jqywvzw7djyffr2p59fc8nnzdheh4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віцэ-прэзідэнт ЗША</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150286</id>
    <revision>
      <id>5123437</id>
      <parentid>5020941</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boja02</username>
        <id>74767</id>
      </contributor>
      <origin>5123437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="pa3i5qyux7ezdf33syozuktdjbry1c6" xml:space="preserve">{{Дзяржаўная пасада
|пасада              = Віцэ-прэзідэнт ЗША
|арыгінальная назва  = Vice President of the United States
|краіна              = ЗША
|эмблема             = Seal of the Vice President of the United States.svg
|шырыня эмблемы      = 100px
|подпіс эмблемы      = Пячатка віцэ-прэзідэнта ЗША
|цяперашні           = [[Джэймс Дэвід Вэнс]]
|прызначаны          = [[20 студзеня]] [[2025]]
|партрэт             = Portrait of Vice President JD Vance.jpg
|шырыня партрэта     = 
|подпіс партрэта     = 
|рэзідэнцыя          = [[Number One Observatory Circle]]
|намінуецца          = 
|прызначаецца        = абіраецца [[Калегія выбаршчыкаў (ЗША)|Калегіяй выбаршчыкаў]], як адзіная кандыдатура з [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам ЗША]]
|тэрмін паўнамоцтваў = 4 гады, колькасць тэрмінаў не абмежавана
|зарплата            = 
|з’явілася           = 1787
|скасавана           = 
|першы               = [[Джон Адамс]]
|апошні              = 
|сайт                = https://www.whitehouse.gov/administration/jd-vance/
}}
'''Віцэ-прэзідэнт ЗША''' ({{lang-en|Vice President of the United States}}) — другая па важнасці [[службовая асоба]] ў сістэме выканаўчай галіны [[Вышэйшыя федэральныя органы дзяржаўнай улады ЗША|федэральнага ўрада ЗША]]. Асноўная [[канстытуцыя ЗША|канстытуцыйная функцыя]] віцэ-прэзідэнта заключаецца ў тым, што ён змяняе [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] ў выпадку яго скону, адстаўкі або адхілення ад пасады. З прычыны таго, што віцэ-прэзідэнт ЗША таксама фармальна ўзначальвае [[Сенат ЗША]], верхнюю палату [[Кангрэс ЗША|Кангрэса]], пытанне пра тое, да якой [[падзел улад|галіны ўлады]] адносіцца гэта пасада — да [[выканаўчая ўлада|выканаўчай]] або [[заканадаўчая ўлада|заканадаўчай]] — дыскусійнае.

Дзеючым віцэ-прэзідэнтам ЗША з’яўляецца [[Джэймс Дэвід Вэнс]], які ўступіў на пасаду [[20 студзеня]] [[2025]] года.

== Функцыі ==
Фармальна ўзначальвае [[Сенат ЗША]], дзе мае толькі права вырашальнага голасу пры падзеле галасоў напалову; фактычна яго главой з’яўляецца старшыня Сената (pro tempore). Паводле [[Дванаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША|Дванаццатай папраўкі]], з’яўляецца старшынёй у Сенаце, калі той збіраецца для падліку галасоў [[калегія выбаршчыкаў|калегіі выбаршчыкаў]]. Па жаданні прэзідэнта мае шэраг іншых грамадскіх абавязкаў, якія ажыццяўляе толькі ад імя і па даручэнні главы дзяржавы.

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/vicepresident/|title=Афіцыйны сайт Віцэ-прэзідэнта ЗША|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061024192833/http://www.whitehouse.gov/vicepresident/ |archivedate=24 кастрычніка 2006 }}
{{Віцэ-прэзідэнты ЗША}}

[[Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША|*]]</text>
      <sha1>pa3i5qyux7ezdf33syozuktdjbry1c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максім Ярмалініч Вашчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154053</id>
    <revision>
      <id>5123162</id>
      <parentid>4435581</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5123162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7039" sha1="glty7h4gkoygj97qrz3wk0lrmr7tf9j" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Вашчанка}}
{{Мастак
 | імя              = Максім Ярмалініч Вашчанка
 | арыгінальнае імя = 
 | імя пры нараджэнні = 
 | партрэт =
 | шырыня =
 | загаловак =
 | дата нараджэння =2-я палова 17 стагоддзя
 | месца нараджэння = {{МН|Магілёў}}
 | дата смерці =1708
 | месца смерці = 
 | паходжанне =
 | падданства =
 | грамадзянства =
 | жанр =[[медзярыт]]
 | вучоба =
 | стыль =
 | працы =
 | заступнікі =
 | уплыў =
 | уплыў на =
 | узнагароды =
 | сайт =
 | вікісховішча =Category:Maksim Vaščanka
}}

'''Максім Ярмалініч Вашча́нка''' (1650-я, {{МН|Магілёў}} — 1708) — беларускі [[друкар]] і [[гравёр]] па медзі. Адзін з заснавальнікаў [[Магілёўская школа гравюры|Магілёўскай школы гравюры]], арандатар [[Магілёўская Богаяўленская друкарня|Магілёўскай Богаяўленскай друкарні]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Вощанки
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 128
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскай езуіцкай акадэміі]], дзе атрымаў ступень бакалаўра філасофіі і вольных мастацтваў (1672), званне магістра навук (1673). Мастацтву малюнка і гравюры, відаць, вучыўся ў Віленскай акадэміі ў гуртку [[Аляксандр Тарасевіч|А. Тарасевіча]], працаваў у Вільні разам з [[Лаўрэнцій Кршчановіч|Л. Кршчановічам]], [[Аляксандр Тарасевіч|А. Тарасевічам]], [[Іван Шчырскі|І. Шчырскім]].
    
З 1680-х гадоў працаваў у [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскай брацкай друкарні]], якой кіраваў з 1680-х гадоў да 1708 года&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

== Творчасць ==
[[File:Манархія турэцкая вокладка.jpg|thumb|250px|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
[[File:Манархія турэцкая.jpg|thumb|250px|Ілюстрацыя да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Друкарскую дзейнасць пачаў у [[Слуцк]]у, дзе ў 1678 годзе зрабіў ілюстрацыі да кнігі «[[Манархія Турэцкая, апісаная Рыко]]» («Monarchia turecka opisana przez Ricota», [[Слуцкая друкарня|Слуцк]], 1678) {{нп3|Пол Рыко|П. Рыко|en|Paul Rycaut}}&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. 19 падпісных [[афорт|медзярытаў]] Вашчанкі з'яўляюцца копіямі гравюр французскіх мастакоў {{нп3|Себасцьен Леклерк|С. Леклерка|fr|Sébastien Leclerc}}, {{нп3|Наэль Кашын|Н. Кашына|ru|Noël Cochin}} для парыжскага выдання 1670 года кнігі Рыко. Медзярыты М. Вашчанкі да гэтай кнігі сталі яркай з'явай беларускай кніжнай гравюры 17 стагоддзя — гэта цалкам свецкі цыкл, выкананы з жыццёвай пераканаўчасцю, што надае творам жанравы характар.

Выканаў каля 23 медзярытаў для кнігі «Акафісты і каноны» (Магілёў, 1693)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.
    
Адзін з першых у беларускім кірылічным кнігадрукаванні ўжыў тэхніку разцовага медзярыту. Многія працы Вашчанкі створаны пад уплывам заходне-еўрапейскіх традыцый. Яго творы вылучаюцца ўмелай кампаноўкай шматфігурных сцэн, багаццем светлаценявой мадэліроўкі, дасягнутай за кошт разнастайнай штрыхоўкі.

Асаблівую цікавасць вызываюць прадмовы да шэрагу кніг, дзе ён раскрывае сваі погляды асветніка і гуманіста&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Яго сын [[Васіль Максімавіч Вашчанка|В. М. Вашчанка]] вядомы як майстар выдатных [[дрэварыт]]аў.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Вашчанка Максім Ярмалініч // Энцыкл. гісторыі Бел. У 6 т. Т.2. Беліцк-Гімн. — Мн., 1994. — С.239.
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Вощанка/|Вощанка}}.

== Спасылкі ==

* [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=776:2009-11-14-15-43-05&amp;catid=36:2009-10-27-12-02-55&amp;Itemid=467 ВАШЧАНКА Максім Ярмалініч]
* [http://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/114/213/214/ Вашчанка Максім Ярмалініч]
* [http://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?aq=%5B%5B%5D%5D&amp;c=1&amp;aqe=%5B%5D&amp;af=%5B%22ARCHIVE_ORG_ID_facet%3A3%22%2C%22alpha3_facet%3Achu%22%2C%22COUalpha2_facet%3ABY%22%5D&amp;searchType=TEXT&amp;pid=alvin-record%3A491017&amp;dswid=3571#alvin-record%3A491017 МЛВОСЛОВЕ(Ц) | в не(м)же Чи́нъ | Ча́со(в) Цр҃ко(в)ны(х) | и про(ч): мл҃ені̏]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Вашчанка Максім Ярмалініч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1650-я гады]]
[[Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гравёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Постаці Слуцка]]
[[Катэгорыя:Постаці Магілёва]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры]]</text>
      <sha1>glty7h4gkoygj97qrz3wk0lrmr7tf9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123283</id>
      <parentid>5123162</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11942" sha1="7w9etz43858yjshyu4oxx8jbsm80apf" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Вашчанка}}
{{Мастак
 | імя              = Максім Ярмалініч Вашчанка
 | арыгінальнае імя = 
 | імя пры нараджэнні = 
 | партрэт =
 | шырыня =
 | загаловак =
 | дата нараджэння =1650-я
 | месца нараджэння = {{МН|Магілёў}}
 | дата смерці =1708
 | месца смерці = 
 | паходжанне =
 | падданства =
 | грамадзянства =
 | жанр =[[медзярыт]]
 | вучоба =[[Віленскі ўніверсітэт|Віленская акадэмія]]
 | стыль =
 | працы =ілюстрацыі да кніг «[[Манархія турэцкая (кніга)|Манархія турэцкая]]», «Акафісты і каноны»
 | заступнікі =
 | уплыў =
 | уплыў на =
 | узнагароды =
 | сайт =
 | вікісховішча =Category:Maksim Vaščanka
}}
'''Максім Ярмалініч Вашча́нка''' (1650-я, {{МН|Магілёў}}&amp;nbsp;— 1708)&amp;nbsp;— беларускі друкар, гравёр па медзі і дрэве, кнігавыдавец і асветнік. Адзін з заснавальнікаў [[Магілёўская школа гравюры|Магілёўскай школы гравюры]], кіраўнік і арандатар [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскай брацкай друкарні]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Вощанки |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=128 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;. З'яўляецца бацькам яшчэ аднаго выдатнага магілёўскага мастака і друкара [[Васіль Максімавіч Вашчанка|Васіля Вашчанкі]].

== Біяграфія ==
Сваю адукацыю Максім Вашчанка атрымаў у каталіцкай [[Друкарня Віленскай акадэміі|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. У 1672 годзе ён здабыў там ступень бакалаўра філасофіі і вольных мастацтваў, а ў 1673 годзе&amp;nbsp;— званне магістра навук. Мастацтву малюнка і гравюры ён навучаўся непасрэдна ў Вільні, верагодна, у мастацкім гуртку, які дзейнічаў пры акадэміі. У гэты ж час ён працаваў і ўдасканальваў сваё майстэрства разам з такімі вядомымі беларускімі гравёрамі, як [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр Тарасевіч]], [[Іван Шчырскі]] і [[Лаўрэнцій Кршчановіч]].

У канцы 1670-х гадоў Вашчанка працаваў у [[Слуцкая друкарня|Слуцку]], пры двары князёў Радзівілаў. З пачатку 1680-х гадоў ён вярнуўся ў родны Магілёў, дзе пачаў працаваць у [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскай брацкай (Богаяўленскай) друкарні]]. Менавіта тут прайшла асноўная частка яго жыцця. З 1680-х гадоў і ажно да сваёй смерці ў 1708 годзе Максім Вашчанка быў кіраўніком і арандатарам гэтай друкарні, ператварыўшы яе ў адзін з галоўных выдавецкіх цэнтраў праваслаўнага насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. 

Як адзначаюць даследчыкі, у 1690 годзе Вашчанка асабіста ездзіў у [[Масква|Маскву]] для вырашэння прафесійных пытанняў, звязаных з мастацкім афармленнем і выданнем праваслаўных кніг{{sfn|Нікалаеў|2009|с=339}}.

== Творчасць і выдавецкая дзейнасць ==
[[Файл:Манархія турэцкая вокладка.jpg|thumb|250px|Тытульны аркуш кнігі «Манархія турэцкая» (Слуцк, 1678) з гравюрай М. Вашчанкі]]
[[Файл:Манархія турэцкая.jpg|thumb|250px|Гравюра М. Вашчанкі да кнігі «Манархія турэцкая» (выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі)]]
Максім Вашчанка ўвайшоў у гісторыю мастацтва як адзін з першых беларускіх майстроў, які ўжыў у кнігадрукаванні складаную тэхніку разцовага [[медзярыт]]у (гравюры на медзі). 

Сваю актыўную гравёрскую дзейнасць ён пачаў у [[Слуцк]]у, выканаўшы ў 1678 годзе надзвычай якасныя ілюстрацыі да кнігі англійскага дыпламата [[Поль Рыко|Поля Рыко]] «[[Манархія турэцкая|Манархія Турэцкая]]» (у арыгінале: ''«Monarchia turecka opisana przez Ricota»'', Слуцк, 1678). Для гэтага выдання мастак стварыў 19 падпісных медзярытаў, якія з'яўляліся творчымі копіямі гравюр французскіх мастакоў {{нп3|Себасцьен Леклерк|С. Леклерка|fr|Sébastien Leclerc}} і {{нп3|Наэль Кашын|Н. Кашына|ru|Noël Cochin}} для парыжскага выдання гэтай кнігі 1670 года. Медзярыты М. Вашчанкі сталі вельмі яскравай з'явай у беларускай кніжнай гравюры XVII стагоддзя. Гэта быў цалкам свецкі цыкл, выкананы з вялікай жыццёвай пераканаўчасцю і ўвагай да дэталяў экзатычнай усходняй вопраткі, што надало творам жанравы характар. На гравюрах мастак пакінуў свой подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=339}}.

Пасля пераезду ў Магілёў Вашчанка засяродзіўся пераважна на выданні і мастацкім афармленні багаслужбовай і навучальнай літаратуры. Пад яго кіраўніцтвам Магілёўская брацкая друкарня дасягнула свайго росквіту і выпусціла шэраг папулярных праваслаўных кніг: «Псалтыр» (1693), «Малітваслоў» (1695) і «Часаслоў» (1695){{sfn|Нікалаеў|2009|с=339}}. 

Асаблівай з'явай стала выданне ў 1693 годзе кнігі «Акафісты і каноны». Нягледзячы на невялікі фармат (у 8-ю долю аркуша) і аб'ём у 250 старонак, гэтая кніга стала першым магілёўскім выданнем, якое было настолькі багата аздоблена гравюрамі. Яна змяшчае 45 ілюстрацый, у тым ліку вялікую колькасць медзярытаў (іх адбіткі часам сустракаюцца па некалькі разоў), а таксама цэлы цыкл гравюр на дрэве з евангельскімі сюжэтамі, выкананымі самім М. Вашчанкам&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;{{sfn|Нікалаеў|2009|с=339}}. Сярод ілюстрацый можна ўбачыць выявы Хрыста, стражнікаў і рымскіх жаўнераў. Цікава, што ў некаторых біблейскіх сцэнах мастак адлюстраваў рымскіх салдат у выглядзе сучасных яму польскіх крылатых гусараў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=339}}.

Творы Вашчанкі вылучаюцца ўмелай кампаноўкай шматфігурных сцэн, багаццем светлаценявой мадэліроўкі, якой ён дасягаў за кошт разнастайнай штрыхоўкі. Асаблівую цікавасць у даследчыкаў выклікаюць прадмовы мастака і выдаўца да шэрагу кніг, дзе ён яскрава раскрывае свае погляды як асветніка і гуманіста&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Нікалаеў М. В. |загаловак=Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |год=2009 |старонак=424 |isbn=978-985-11-0481-5 |ref=Нікалаеў}}
* Вашчанка Максім Ярмалініч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 537 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 128. — 737 с.
* Шматаў В. Ф. Беларуская кніжная гравюра XVI—XVIII стагоддзяў. — Мінск, 1984.

== Спасылкі ==
* [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=776:2009-11-14-15-43-05&amp;catid=36:2009-10-27-12-02-55&amp;Itemid=467 ВАШЧАНКА Максім Ярмалініч]
* [http://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/114/213/214/ Вашчанка Максім Ярмалініч]
* [http://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?aq=%5B%5B%5D%5D&amp;c=1&amp;aqe=%5B%5D&amp;af=%5B%22ARCHIVE_ORG_ID_facet%3A3%22%2C%22alpha3_facet%3Achu%22%2C%22COUalpha2_facet%3ABY%22%5D&amp;searchType=TEXT&amp;pid=alvin-record%3A491017&amp;dswid=3571#alvin-record%3A491017 МЛВОСЛОВЕ(Ц) | в не(м)же Чи́нъ | Ча́со(в) Цр҃ко(в)ны(х) | и про(ч): мл҃ені̏]
{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}}

{{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Вашчанка Максім Ярмалініч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1650-я гады]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1708 годзе]]
[[Катэгорыя:Асобы:Магілёў]]
[[Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гравёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры]]</text>
      <sha1>7w9etz43858yjshyu4oxx8jbsm80apf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Магілёўская школа гравюры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159296</id>
    <revision>
      <id>5123159</id>
      <parentid>4068437</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="rrw0694guxwqdrdbwovny8xiavp2p4d" xml:space="preserve">'''Магілёўская школа гравюры''' — мастацкая школа ў беларускай графіцы канца 17 — 18 стст. Склалася ў [[Магілёў|Магілёве]], працягвала традыцыі [[Віленская школа гравюры|Віленскай школы гравюры]] і [[Куцеінская школа гравюры|Куцеінскай школы гравюры]].

[[Файл:Ф. Ангілейка Сашэсце Святога Духа на апосталаў.jpg|міні|Сашэсце Святога Духа на апосталаў, Ф. Ангілейка]]
Развіццё школы звязана з дзейнасцю друкароў і гравёраў Магілёўскага богаяўленскага брацтва ([[Магілёўская брацкая друкарня]]), галоўную ролю ў яе фарміраванні адыгралі [[Фёдар Ангілейка]], [[Максім Вашчанка|М. Вашчанка]], [[Васіль Максімавіч Вашчанка|В. Вашчанка]]; сярод майстроў [[Афанасій П.]] (Пігарэвіч), [[Сямён, гравёр|Сямён]], [[М. Антушкевіч]], [[Я. Стральбіцкі]], [[М. Чарняўскі]]. Развівалася пераважна кніжная гравюра ([[дрэварыт]] і [[медзярыт]]), стылістычна блізкая да тагачасных беларускіх абразоў і паліхромнай драўлянай пластыкі. Вядома больш за 40 выданняў Магілёўскага брацтва, якія мелі тытульныя лісты, былі ўпрыгожаны фігуратыўнымі ілюстрацыямі, застаўкамі, канцоўкамі, ініцыяламі. Упершыню пасля выданняў [[Ф. Скарына|Ф. Скарыны]] фігуратыўная старонкавая ілюстрацыя адыгрывала галоўную ролю ў мастацкім аздабленні кніг, у адным выданні спалучаліся дрэварыты і медзярыты. Некаторыя ілюстрацыі мелі подпісы мастакоў. Творы выкананы ў стылі т.зв. магілёўскага барока (спалучэнне мясцовых мастацкіх традыцый з рысамі заходне-еўрапейскага барока і візантыйскага мастацтва).

У аснове мастацкіх прынцыпаў Магілёўскай школы гравюры — натурныя назіранні, шырокае выкарыстанне традыцый народнага мастацтва, што выявілася ў народным характары тыпажу, адлюстраванні адзення, прадметаў побыту, архітэктурных дэталей і інш. Характэрнымі рысамі школы з'яўляюцца лаканічная лінеарная, пластычна выразная гравіроўка, прастата і ўраўнаважанасць кампазіцыйнай будовы, перавага фігур над фонам. Найбольш выразныя яны ў ілюстрацыях да кніг «[[Манархія турэцкая|Манархія Турэцкая, апісаная Рыко]]» (1678 г., надрукавана ў Слуцку), «Акафісты і каноны» (1693), «Дыоптра» (1698), «Перла мнагацэннае» і «Неба Новае» (1699), «Ирмолой сиречь Осмогласник» Іаана Дамаскіна (1700), «Кнігі жыцій святых» (1702), «Часослов сиречь Последование службы» (1703), «Асмагласнік» (1730).

[[Файл:Mahiloŭ. Магілёў (V. Vaščanka, 1702).jpg|міні|Гравюра В. Вашчанкі з надпісам «[[Градъ Могилевъ]]» з «Кнігі жыцій святых», XVIII ст.]]
Асаблівай дэкаратыўнасцю вызначаўся тытульны ліст: абапал традыцыйнай брамы на фоне пышнага расліннага арнаменту змяшчалі медальёны, картушы з выявамі анёлаў, святых, сцэн на рэлігійныя сюжэты. Картушы і медальёны з сюжэтнымі выявамі характэрны таксама застаўкам і канцоўкам. Своеасаблівым спалучэннем раслінных арнаментаў з выявамі чалавечых фігур, часам з сюжэтнымі сцэнамі на тэмы жыцця святых вызначаюцца ініцыялы («[[Евангелле вучыцельнае]]», 1697). Яркая з'ява беларускай кніжнай гравюры 17 ст. — медзярыты М.Вашчанкі да «Манархіі Турэцкай», цалкам свецкі цыкл, выкананы з жыццёвай пераканаўчасцю, што надае творам жанравы характар. Змяшчэнне на тытульным лісце «Кнігі жыцій святых» віду Магілёва з выявамі будынкаў грамадскага прызначэння — адзін з першых прыкладаў свецкага гарадскога пейзажа ў кірылічнай кнізе.

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1999|том=9|старонкі=460-461|старонак=560|isbn=985-11-0155-9|тыраж=10&amp;nbsp;000}}

== Спасылкі ==

* [http://lekary.iatp.by/m172a.htm Магілёў - Школа гравюры]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]]
[[Катэгорыя:Культура Магілёва]]
[[Катэгорыя:Гравюра]]
[[Катэгорыя:Мастацтва Беларусі]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры| ]]</text>
      <sha1>rrw0694guxwqdrdbwovny8xiavp2p4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мужчынская зборная Беларусі па гандболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165948</id>
    <revision>
      <id>5123395</id>
      <parentid>5082651</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цяперашні склад */</comment>
      <origin>5123395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12048" sha1="88ughr4kqq2y088uuizxmw6ccpv4jcy" xml:space="preserve">'''Мужчынская зборная Беларусі па гандболе''' прадстаўляе [[Беларусь]] у міжнародных турнірах па мужчынскім [[гандбол]]е. Каманда пяць разоў прымала ўдзел у чэмпіянаце свету (1995, [[Чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын 2013|2013]], 2015, 2017, 2021) і сем разоў — у чэмпіянаце Еўропы ([[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 1994|1994]], 2008, 2014, 2016, 2018, 2020, 2022).

== Цяперашні склад ==
Склад зборнай на [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2018|чэмпіянаце Еўропы 2018]].
:''Колькасць гульняў і галоў станам на 11 студзеня 2018 года''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pressball.by/articles/handball/national/100603 |title=ЧЕ-2018. Перед стартом. Шесть на шестой |access-date=20 студзеня 2018 |archive-date=8 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408110731/https://www.pressball.by/articles/handball/national/100603 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;sortable wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:98%; width:95%&quot;
|- 
!{{Tooltip|№|Нумар}}
!{{Tooltip|Паз.|Пазіцыя}}
!Ігрок
!Дата нараджэння
!Гульні
!Галы
!class=&quot;unsortable&quot;|Клуб
|-
| 1
| [[Варатар (гандбол)|Вр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Арцём|Падасінаў|Арцём Падасінаў}}
| {{dts|1989|01|4}}
| 3
| 0
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК Гомель|Гомель]]
|-
| 12
| [[Варатар (гандбол)|Вр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Іван|Мацкевіч|Іван Міхайлавіч Мацкевіч}}
| {{dts|1991|05|8}}
| 60
| 3
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[БГК імя Мяшкова]]
|-
| 16
| [[Варатар (гандбол)|Вр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Вячаслаў|Салдаценка|Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка}}
| {{dts|1994|07|23}}
| 43
| 1
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ROU||20px}} [[ГК Адаргею Секуеск|Адаргею Секуеск]]
|-
| 24
| [[Крайні (гандбол)|Кр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Максім|Баранаў|Максім Сяргеевіч Баранаў}}
| {{dts|1988|04|11}}
| 126
| 310
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ROU||20px}} [[ГК Адархею Секуеск|Адархею Секуеск]]
|-
| 15
| [[Крайні (гандбол)|Кр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Дзяніс|Рутэнка|Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка}}
| {{dts|1986|02|14}}
| 115
| 285
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[БГК імя Мяшкова]]
|-
| 23
| [[Крайні (гандбол)|Кр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Андрэй|Юрынок|Андрэй Сяргеевіч Юрынок}}
| {{dts|1996|09|21}}
| 50
| 134
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[БГК імя Мяшкова]]
|-
| 94
| [[Крайні (гандбол)|Кр]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Глеб|Гарбуз|Глеб Алегавіч Гарбуз}}
| {{dts|1994|03|17}}
| 5
| 9
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК СКА Мінск|СКА]]
|-
| 4
| [[Лінейны (гандбол)|Лін]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Максім|Бабічаў|Максім Мікалаевіч Бабічаў}}
| {{dts|1986|03|7}}
| 148
| 242
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|UKR||20px}} [[ГК Матор Запарожжа|Матор]]
|-
| 50
| [[Лінейны (гандбол)|Лін]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Арцём|Каралёк|Арцём Міхайлавіч Каралёк}}
| {{dts|1996|02|20}}
| 45
| 155
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FRA||20px}} [[ГК Сен-Рафаэль|Сен-Рафаэль]]
|-
| 55
| [[Лінейны (гандбол)|Лін]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Аляксандр|Цітоў|Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў}}
| {{dts|1986|10|28}}
| 168
| 137
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|FIN||20px}} [[ГК Рыйхімякі|Рыйхімякі]]
|-
| 74
| [[Лінейны (гандбол)|Лін]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Вячаслаў|Бохан|Вячаслаў Бохан}}
| {{dts|1996|04|7}}
| 14
| 8
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК СКА Мінск|СКА]]
|-
| 3
| [[Паўсярэдні (гандбол)|Пср]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Уладзіслаў|Кулеш|Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш}}
| {{dts|1996|05|28}}
| 41
| 119
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК СКА Мінск|СКА]]
|-
| 8
| [[Паўсярэдні (гандбол)|Пср]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Сяргей|Шыловіч|Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч}}
| {{dts|1986|05|16}}
| 132
| 420
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[БГК імя Мяшкова]]
|-
| 18
| [[Паўсярэдні (гандбол)|Пср]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Артур|Карвацкі|Артур Карвацкі}}
| {{dts|1996|01|21}}
| 23
| 68
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|HUN||20px}} [[ГК Балатанфюрэд|Балатанфюрэд]]
|-
| 98
| [[Паўсярэдні (гандбол)|Пср]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Мікалай|Алёхін|Мікалай Яўгенавіч Алёхін}}
| {{dts|1998|04|9}}
| 10
| 16
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК СКА Мінск|СКА]]
|-
| 10
| [[Разыгрывальнік (гандбол)|Раз]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Барыс|Пухоўскі|Барыс Валер’евіч Пухоўскі}}
| {{dts|1987|01|3}}
| 178
| 767
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|UKR||20px}} [[ГК Матор Запарожжа|Матор]]
|-
| 47
| [[Разыгрывальнік (гандбол)|Раз]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Аляксандр|Падшывалаў|Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў}}
| {{dts|1996|03|8}}
| 31
| 51
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|BLR||20px}} [[ГК СКА Мінск|СКА]]
|-
| 95
| [[Разыгрывальнік (гандбол)|Раз]]
| align=&quot;left&quot;| {{sortname|Вадзім|Гайдучэнка|Вадзім Аляксандравіч Гайдучэнка}}
| {{dts|1995|04|24}}
| 28
| 65
| align=&quot;left&quot;| {{Сцяг|ROU||20px}} [[ГК Дынама Бухарэст|Дынама Бухарэст]]
|}

== Поспехі ў чэмпіянатах ==
=== Чэмпіянат свету па гандболе ===
* [[Чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын 1995|1995]]: 9-е месца
* [[Чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын 2013|2013]]: 15-е месца
* [[Чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын 2015|2015]]: 18-е месца
* [[Чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын 2017|2017]]: 11-е месца

=== Чэмпіянат Еўропы па гандболе ===
* [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 1994|1994]]: 8-е месца
* [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2008|2008]]: 15-е месца
* [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2014|2014]]: 12-е месца
* [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2016|2016]]: 10-е месца
* [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2018|2018]]: ''удзельнічае''

=== [[Летнія Алімпійскія гульні]] ===
Не прымала ўдзелу.

== Трэнеры ==
* [[Спартак Мірановіч]] (1992 — 1998)
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Каршакевіч|Аляксандр Каршакевіч]] (1998 — 2001)
* [[Спартак Мірановіч]] (2001 — чэрвень 2008)
* [[Георгій Свірыдзенка]] (чэрвень 2008 — ліпень 2009)
* [[Юрый Шаўцоў]] (з ліпеня 2009)

== Вядомыя ігракі ==
* [[Іван Броўка]]
* [[Сяргей Гарбок]] (пасля выступаў за Расію)
* [[Андрэй Клімавец]] (пасля выступаў за Германію)
* [[Барыс Пухоўскі]]
* [[Сяргей Рутэнка]] (таксама выступаў за Славенію)
* [[Аляксандр Тучкін]] (пасля выступаў за Расію)
* [[Генадзь Халепа]]
* [[Міхаіл Якімовіч]]

== Санкцыі ==
28 лютага 2022 года [[Еўрапейская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне адхіліць зборныя Беларусі па гандболе і беларускія гандбольныя клубы ад удзелу ва ўсіх спаборніцтвах пад эгідай ЕФГ на перыяд да наступнага рашэння&lt;ref&gt;[https://www.eurohandball.com/en/news/en/decisions-of-the-ehf-executive-commitee/ Decisions of the EHF Executive Commitee] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220301092256/https://www.eurohandball.com/en/news/en/decisions-of-the-ehf-executive-commitee/ |date=1 сакавіка 2022 }} // Афіцыйны сайт Еўрапейскай федэрацыі гандбола {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Прычына гэтага — [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)#Беларусь|ваеннае ўварванне Расіі і Беларусі ва Украіну]].

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://handball.by/%D0%9C%D1%83%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Старонка зборнай на сайце БФГ]

{{Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе}}
{{Гандбол у Беларусі}}
{{Навігацыйны блок2
|загаловак        = Склады зборнай Беларусі на міжнародных спаборніцтвах
|стыль_загалоўка  = background-color: {{Колер|Беларусь}};
&lt;!--|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 1994
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 1995--&gt;
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2008
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2013
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2015
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2017
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2018
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2020
|Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2021
}}
{{Мужчынскія еўрапейскія гандбольныя зборныя}}
{{Нацыянальныя спартыўныя зборныя Беларусі}}

[[Катэгорыя:Мужчынская зборная Беларусі па гандболе| ]]</text>
      <sha1>88ughr4kqq2y088uuizxmw6ccpv4jcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гетманшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192360</id>
    <revision>
      <id>5123264</id>
      <parentid>4756468</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deminly</username>
        <id>149349</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5123264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20873" sha1="quf0ypep0iiqilghdcaqyu17gpbkp1n" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
| назва                 = Гетманшчына
| саманазва             = Войска Запарожскае
| статус =
| сцяг = 
| апісанне_сцяга = 
| герб =
| апісанне_герба = Герб Войска Запарожскага з {{не перакладзена 3|Летапіс Рыгора Грабянкі|летапісу Рыгора Грабянкі|uk|Літопис Грабянки}}&lt;ref&gt;[http://www.haidamaka.org.ua/page_odnorogenko.html ''Однороженко О.'' Козацька геральдика // Історія українського козацтва: нариси у 2 т. — Київ.: Вид.дім „Києво-Могилянська академія”, 2007. — Т.2.]&lt;/ref&gt;
| карта = Location Zaporizhian Host.png
| апісанне = Тэрыторыя Гетманшчыны ў 1649-1657 гг. 
| p1 = Рэч Паспалітая
| flag_p1 = Flaga Rzeczypospolitej Obojga Narodow ogolna.svg
| p2 =
| flag_p2 =
| p3 =
| flag_p3 =  
| p4 =
| flag_p4 =
| утворана = [[1649]]
| ліквідавана = [[1764]] ([[1782]]&lt;ref name=history&gt;[http://history.franko.lviv.ua/Ig.htm Довідник з історії України. За ред. І. Підкови та Р. Шуста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141211021827/http://history.franko.lviv.ua/Ig.htm |date=11 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;)
| s1 = Расійская імперыя
| flag_s1 = Flag of Russia.svg
| s2 = 
| flag_s2 = 
| s3 =
| flag_s3 =
| s4 =
| flag_s4 =
| дэвіз =
| сталіца = [[Чыгырын|Чыгірын]], [[Гадзяч]], [[Батурын (горад)|Батурын]], [[Глухаў]]
| гарады = Батурын, [[Брацлаў]], [[Глухаў]], [[Кіеў]], [[Палтава]], [[Нежын]], [[Старадуб]], [[Чарнігаў]], Чыгірын
| мова = [[стараўкраінская мова]]
| валюта =
| дадатковы_параметр =
| змесціва_параметру =
| плошча = Больш за 200 тыс. км²&lt;br /&gt;(сярэдзіна [[XVII]] стагоддзя)
| насельніцтва = {{s|4 млн. чал. (1648)}}
{{s|2 млн. чал. (канец [[XVII]] стагоддзя)}}
| форма_кіравання = [[Выбарная манархія|Ваенная выбарная манархія]]&lt;ref name=&quot;Яковенко-Хмель&quot;&gt;''Яковенко Н.'' Розділ V. Козацька ера. §&amp;nbsp;1. Козацька революція 1648–1657&amp;nbsp;рр. // Нарис історії України з найдавніших часів до кінця XVIII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;— Київ, 1997.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EoU&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first1=Lev |last1=Okinshevych |first2=Arkadii |last2=Zhukovsky |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm |title=Hetman state |encyclopedia=Encyclopedia of Ukraine |date=1989 |volume=2 |access-date=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123090646/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CE%5CHetmanstate.htm |archive-date=23 November 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://history.org.ua/JournALL/journal/1991/4/3.pdf |script-title=uk:Українська козацька держава |title=Ukrayinsʹka kozatsʹka derzhava |trans-title=The Ukrainian Cossack State |language=uk |last=Smoliy |first=Valeriy |journal=Ukrainian Historical Journal |issue=4 |year=1991 |issn=0130-5247 |access-date=20 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123111207/http://history.org.ua/JournALL/journal/1991/4/3.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://litopys.org.ua/salto/salt04.htm |script-title=uk:Концепції Української Державності в Історії Вітчизняної Політичної Думки (від витоків до початку XX сторіччя) |title=Kontseptsiyi Ukrayinsʹkoyi Derzhavnosti v Istoriyi Vitchyznyanoyi Politychnoyi Dumky (vid vytokiv do pochatku XX storichchya) |trans-title=Concepts of Ukrainian Statehood in the History of Domestic Political Thought (from its origins to the beginning of the XX century) |last1=Saltovskiy |first1=Oleksandr |date=2002 |website=litopys.org.ua |publisher=Kyiv |access-date=22 December 2014 |language=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123090650/http://litopys.org.ua/salto/salt04.htm |archive-date=23 November 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| дынастыя =
| тытул_кіраўнікоў = [[Гетманы Украіны|Спіс гетманаў]]
| рэлігія = [[хрысціянства]] [[Праваслаўе|праваслаўнага]] абраду
| дадатковы_параметр1 =
| змесціва_параметру1 =
| Этап1 =
| Дата1 =
| Год1 =
| Этап2 =
| Дата2 =
| Год2 =
| Этап3 =
| Дата3 =
| Год3 =
| Этап4 =
| Дата4 =
| Год4 =
| Этап5 =
| Дата5 =
| Год5 =
| Этап6 =
| Дата6 =
| Год6 =
| дадатковы_параметр2 =
| змесціва_параметру2 =
| да =
| д1 =
| д2 =
| д3 =
| д4 =
| д5 =
| д6 =
| д7 =
| пасля =
| п1 =
| п2 =
| п3 =
| п4 =
| п5 =
| п6 =
| п7 =
| заўв =
}}

'''Ге́тманшчына''' ({{lang-uk|Гетьма́нщина}}; афіцыйна '''Войска Запарожскае''' {{lang-uk|Військо Запорозьке}}) — украінская казацкая дзяржава, гістарыяграфічная назва часткі тэрыторый сучаснай Украіны і Расіі ([[Старадубшчына|Старадуб’е]]), на якую распаўсюджвалася [[Гетман Войска Запарожскага|ўлада гетмана]].

== Назва ==

=== Украіна ===
У афіцыйных дакументах і іншых крыніцах Гетманшчына пераважна называлася '''Украінай''' ({{lang-la|Ucraina}}), '''Украінскай дзяржавай''' або '''Украінскім княствам'''.

Напрыклад, у 1672 годзе ў Бучацкім мірным дагаворы паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]] згадваецца «Украінская дзяржава» ({{lang-pl|Państwo Ukraińskie}}, {{lang-tr|اوكراینا مملكتی / Ukrayna memleketi}}).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kau.com.ua/novini/79-naukove-zhittya/1992-vidnajdeno-dokumenti-yaki-pidtverdzhuyut-shcho-u-xvii-stolitti-v-nas-bula-suverenna-ukrajinska-derzhava.html|title=Віднайдено документи, які підтверджують, що у XVII столітті в нас була суверенна Українська держава|date=7 сакавіка 2020|website=kau.com.ua|publisher=[[Карпацкі ўніверсітэт імя Аўгусціна Валошына|Карпатський університет ім. А. Волошина]]|access-date=17 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110062800/http://www.kau.com.ua/novini/79-naukove-zhittya/1992-vidnajdeno-dokumenti-yaki-pidtverdzhuyut-shcho-u-xvii-stolitti-v-nas-bula-suverenna-ukrajinska-derzhava.html|archive-date=10 студзеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gazeta.ua/articles/history/_znajshli-350richnij-dokument-zi-zgadkoyu-pro-ukrayinu/931229 Знайшли 350-річний документ зі згадкою про Україну].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Тарас Чухліб]], [https://archive.today/20200724070010/https://www.facebook.com/TChuhlib/posts/1197706470416429 ''У щойно віднайденому в польських архівах перекладі турецького оригіналу Бучацького договору на польську мову …'']// [[Facebook]], 16 вересня 2019. Архів [https://www.facebook.com/TChuhlib/posts/1197706470416429 оригіналу] за 24 липня 2020 на сайті [[Archive.is]]. Процитовано 27 грудня 2021.&lt;/ref&gt; У 1712 годзе гэты тэрмін ужываў і гетман у выгнанні [[Піліп Орлік]].&lt;ref&gt;[http://litopys.org.ua/rizne/orl02.htm#lyst34/ Чтения в Обществе истории и древностей Российских].&amp;nbsp;— 1847.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;3.&amp;nbsp;— С. 18-68.&lt;/ref&gt; Акрамя таго, у сваіх лацінскіх лістах Орлік таксама піша пра «Украінскую рэспубліку», а ў лісце да мітрапаліта Стэфана Яворскага (1715) атаясамлівае «Украіну» з «Маскоўскай дзяржавай».&lt;ref&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/пилип-орлик-про-українську-державу-1712р/ Пилип Орлик про Українську республіку, 1712&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/untitled/ Орлик та Мазепа про українську державу, мову, вітчизну і свій перехід на сторону шведів, 1715&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt; У яго «Сумаріі прав Украіны» (1712) мы таксама бачым «Украінскае княства», а гетмана [[Іван Мазепа|Івана Мазепу]] Орлік называе «князем Украіны».&lt;ref&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/вивід-прав-україни-1712р/ «Вивід прав України», 1712&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt; У 1677 годзе кошавы стараста [[Іван Сірко]] называў гетманства Украінай і пісаў, што Хмяльніцкі «ўпрыгожыў Украіну ўдзельным княствам».&lt;ref&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/іван-сірко-і-князівство-україна-1677р/ Іван Сірко і князівство Україна, 1677&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt; Іван Мазепа таксама ўжываў тэрмін «Украіна», супрацьпастаўляючы яе «Маскоўскай дзяржаве», называючы яе «сваёй бацькаўшчынай» і «мілай маці».&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

=== Русь ===
Тэрміны «Русь» і «Украіна» часта выкарыстоўваліся як назвы адной тэрыторыі. У грамаце-звароце гетмана Івана Брюхавецкага да Войска Запарожскага Нізовага ад 1667 г. гаворыцца аб намеры крымскага хана «ісці на Русь або на Украіну».&lt;ref&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/на-русь-или-на-украйну-1667р/ «На Русь или на Украйну», 1667&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt; У 1669 годзе гетман Пятро Дарашэнка, жадаючы адрадзіць Русь у межах ад [[Вісла|Віслы]] да горада [[Сеўск]]а, называў Гетманшчыну проста «Русь».&lt;ref&gt;[https://www.ukr-archive.org/post/петро-дорошенко-руський-народ-від-вісли-до-путивля-1669р/ Петро Дорошенко: Руський народ від Вісли до Путивля, 1669&amp;nbsp;р.]&lt;/ref&gt;

=== Маларосія ===
У расійскай дыпламатычнай перапісцы Гетманшчына называлася «Маларосія» ({{lang-ru|Малороссия}}).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izbornyk.org.ua/encycl/euii284.htm|title=Хм-Хол. Енциклопедія українознавства. Словникова частина. Том 10|website=izbornyk.org.ua|access-date=2023-12-17}}&lt;/ref&gt;

== Геаграфія ==
Гетманшчына пад уладай [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] ахоплівала землі плошчай больш за 200 000 км². Заходняя мяжа адпавядала заходняй мяжы Брацлаўскага ваяводства Рэчы Паспалітай, паўночная і ўсходняя — Кіеўскага і Чарнігаўскага ваяводстваў. Паўднёвыя землі межавалі з Крымскім ханствам, а пасля Вечнага міру — з межамі ніжняга казацтва. У 1650-х гадах Гетманшчына некаторы час кантралявала частку Паўднёвай Беларусі, вядомую як Беларускі полк ({{lang-uk|Білоруський, Могилівський, Чауський полк}}).

== Гісторыя ==
Гетманшчына бярэ свой пачатак з [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Хмяльніцкага]], якое ўспыхнула ў 1648 годзе&lt;ref name=&quot;Kohut&quot;&gt;[http://www.jstor.org/stable/41035968 ''Kohut Zenon E.'' «Review of The Cossack Administration of the Hetmanate. 2 vols. / Sources and Documents Series by George Gajecky — Mass: Harvard Ukrainian Research Institute, 1978.» — Mass: Harvard Ukrainian Studies — Vol. 6. — No. 1. — March 1982. — pp.105−107.]&lt;/ref&gt;{{sfn|История|2008|с=225}}. Першапачаткова ахоплівала як [[Левабярэжная Украіна|Лева-]] і [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжную Украіну]], так і [[Запарожжа, рэгіён|Запарожжа]]. Пасля [[Паўстанне Барабаша і Пушкара|паўстання Барабаша і Пушкара]] ўтварылася [[Войска Запарожскае Нізавое]] і Запарожжа стала падпарадкоўвацца гетману толькі фармальна, а пасля падпісання [[Вечны мір (1686)|Вечнага міру]] 1686 года паміж [[Расійскае царства|Рускім царствам]] і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і ліквідацыяй гетманскага кіравання на Правабярэжнай Украіне, тэрмін стаў ужывацца толькі ў дачыненні Левабярэжжа, [[Кіеў|Кіева]] і яго наваколляў.{{sfn|Енциклопедія|2009|name=&quot;ЭИУ&quot;|loc=Т. 2: «Г−Д». — [http://www.histoy.org.ua/?termin=Getmanshchyna ''Гуржій О. І.'' Гетьманщина]}}

У 1654 годзе Гетманшчына прыняла пратэктарат рускага цара. З 1663 года Гетманшчына, якая мела ў палітыка-адміністрацыйным стаўленні шэраг асобых правоў у складзе [[Рускае царства|Рускага царства]], была падкантрольная [[Маларасійскі прыказ|Маларасійскаму прыказу]]{{sfn|Енциклопедія|2009|name=&quot;ЕИУМалПрик&quot;|loc=[http://histans.com/LiberUA/ehu/6.pdf Т. 6: «Ла-Мі». — С. 481.].— [http://www.history.org.ua/?termin=Malorosіysky_prikaz ''Горобець В. М.'' Малоросійський приказ]}}, а пасля смерці гетмана Скаропадскага — кіравалася [[Маларасійская калегія|Маларасійскай калегіяй]]{{sfn|Енциклопедія|2009|name=&quot;ЕИУМалКол&quot;|loc=[http://histans.com/LiberUA/ehu/6.pdf Т. 6: «Ла-Мі». — С. 480.].— [http://www.history.org.ua/?termin=Malorosіyska_kolegіya ''Шандра С. В.'' Малоросійська колегія]}}.

У 1764 годзе падчас ваенных рэформаў званне [[гетман Войска Запарожскага|гетмана Войска Запарожскага]] было адменена і апошні гетман [[Кірыл Рыгоравіч Разумоўскі|Кірыл Разумоўскі]] быў павышаны ў званні да [[генерал-фельдмаршал]]а. Аднак фармальна старыя адміністрацыйныя адзінкі Гетманшчыны працягвалі існаваць да 1782 года: па ўказу [[Кацярына Другая|Кацярыны II]] набыло моц агульнае палажэнне аб [[губерня]]х [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] 1781 года, з прычыны чаго перажыткі соценна-палкавога адміністрацыйнага падзелу Войска Запарожскага канчаткова выйшлі з юрыдычнага ўжывання [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].

== Гл. таксама ==
* [[Войска Запарожскае]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Голобуцький В.|загаловак=Запорозьке козацтво|спасылка=http://litopys.org.ua/holob/hol.htm|месца=Київ|год=1994|старонак=380|мова=uk|ref=''Голобуцкий''}}
* ''Грушевський М. С.'' Історія України-Руси: В 11 т., 12 кн. — Київ: Наукова думка, 1995—1998. — Т. 8−10.{{ref-uk}}
* {{кніга|загаловак=Енциклопедія історії України. У 10 т.|адказны=Редкол В. А. Смолій та ін.|спасылка=http://histans.com/LiberUA/ehu/6.pdf|выданне=Інститут історії України НАН України|месца=Київ|выдавецтва=Наукова думка|год=2009|isbn=978-966-00-1028-1|тыраж=5000|ref=Енциклопедія}}
* {{кніга|аўтар=Институт истории Украины, НАН Украины|загаловак=История Украины: научно-популярные очерки / под ред. В. А. Смолия.|спасылка=http://www.history.org.ua/?litera&amp;kat=4&amp;id=20|месца=Київ|выдавецтва=ОЛМА Медиа Групп|год=2008|старонак=1070|ref=История}}
* Історія українського козацтва. Нариси у двох томах — Київ: ВД «Києво-Могилянська академія», 2006.{{ref-uk}}
* Довідник з історії України // Гетьманщина — Київ: Генеза, 2002. — с. 161.{{ref-uk}}
* {{кніга|аўтар=Сушинский Б. И.|загаловак=Всемирная казацкая энциклопедия XVI - начала XXI веков|месца=Одесса|выдавецтва=Издательский дом «ЯВФ»|год=2007|ref=''Сушинский''}}{{ref-uk}}
* Гетьманщина // Українське козацтво. Мала енциклопедія — Київ: Генеза, 2002, с. 100.{{ref-uk}}
* {{кніга|аўтар=Яковенко Н.|загаловак=Нарис історії України з найдавніших часів до кінця XVIII ст|спасылка=http://history.franko.lviv.ua/PDF%20Final/Jakovenko.pdf|месца=Київ|выдавецтва=Генеза|год=1997|старонак=380|ref=''Яковенко''|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111052824/http://history.franko.lviv.ua/PDF%20Final/Jakovenko.pdf|archive-date=11 лістапада 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111052824/http://history.franko.lviv.ua/PDF%20Final/Jakovenko.pdf|archivedate=11 лістапада 2020}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Украіна ў тэмах}}
{{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рэчы Паспалітай}}

[[Катэгорыя:Гетманшчына| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя адміністрацыйнага падзелу Расіі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны]]
[[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Украіны]]</text>
      <sha1>quf0ypep0iiqilghdcaqyu17gpbkp1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5123180</id>
      <parentid>5122787</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+7 новых</comment>
      <origin>5123180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="tfq54jd8segx62116kj8b241an4fnww" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкія могілкі (Орша)|2026-04-07T12:09:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)|2026-04-07T12:05:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)|2026-04-07T11:57:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Андрэа Поца|2026-04-05T17:30:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|34-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|2026-04-02T10:45:32Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Амфітэатр (Маладзечна)|2026-03-31T15:01:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Краснаярскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна|2026-03-31T05:16:34Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Нарыльскі Запалярны тэатр драмы|2026-03-30T06:54:12Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Францішак Неміроўскі|2026-03-28T19:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Музей пры Горы-Горацкім земляробчым інстытуце|2026-03-25T14:12:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfq54jd8segx62116kj8b241an4fnww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Неверагодны лёс Амэлі Пулен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194852</id>
    <revision>
      <id>5123152</id>
      <parentid>5122871</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5123152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38585" sha1="f1nltdvrhimdjth0ntd33of1iuamei7" xml:space="preserve">{{Фільм
| Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен
| Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}}
| Выява = Ameli.jpg
| Памер = 270px
| Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].)
| Зборы = 173,9 млн дол.&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]&lt;/ref&gt;
| Год = 25 красавіка 2001 (Францыя)
}}

'''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;.

Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire&lt;ref&gt;[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет.

Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі».

Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн.

Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей.

Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму.

Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх.

Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго.

== Акцёрскі склад ==
{{Спіс роляў
| [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен''
| {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа''
| {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі''
| {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі''
| {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' 
| [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен''
| {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка''
| {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ''
| {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле''
| {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф''
| {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта''
| {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка''
| {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён''
| {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо''
| {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна''
| {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна''
| {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса''
| {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе''
| {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык''
}}

== Вытворчасць ==
=== Падбор акцёраў ===
Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні.

=== Месцы здымкаў ===
Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма.

Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма:
* Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі
* Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах
* Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно
* Станцыя метро «Ламарк-Каленкур»

У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''».

== Выхад і прызнанне ==
=== Пракат і зборы ===
Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]&lt;ref name=&quot;IMDb, Release Info&quot; /&gt;. Фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)&lt;ref name=&quot;IMDb, Release Info&quot; /&gt;.

Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку&lt;ref name=&quot;IMDb, Release Info&quot; /&gt;:
{{columns-list|colwidth=25em|
* {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}}
* {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}}
* {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} &lt;small&gt;(франкамоўны рэгіён)&lt;/small&gt;
* {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} &lt;small&gt;([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])&lt;/small&gt;
* {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} &lt;small&gt;(нямецкамоўны рэгіён)&lt;/small&gt;
* {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} &lt;small&gt;([[Эдынбургскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}}
* {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}}
* {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} &lt;small&gt;(Квэбэк)&lt;/small&gt;
* {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} &lt;small&gt;([[Кінафестываль у Таронта]])&lt;/small&gt;
* {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} &lt;small&gt;(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)&lt;/small&gt;
* {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}}
* {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} &lt;small&gt;([[Афінскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}}
* {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}
* {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} &lt;small&gt;(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)&lt;/small&gt;
* {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} &lt;small&gt;([[Ванкуверскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} &lt;small&gt;([[Хельсінскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} &lt;small&gt;(Кінафестываль «Titanic»)&lt;/small&gt;
* {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} &lt;small&gt;([[Аспенскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}}
* {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
* {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}}
* {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} &lt;small&gt;([[Варшаўскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
* {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} &lt;small&gt;([[Чыкагскі кінафестываль]])&lt;/small&gt;
}}

Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]&lt;/ref&gt;.

=== Рэйтынгі ===
{{Рэйтынгі
 |rev1 = ''[[AllMovie]]''
 |rev1Score = {{rating|4|5}}&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot; /&gt;
 |rev2 = ''[[FilmAffinity]]''
 |rev2Score = {{rating|7.8|10}}&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot; /&gt;
 |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]''
 |rev3Score = {{rating|8.3|10}}&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
 |rev4 = ''[[Metacritic]]''
 |rev4Score = {{rating|7.0|10}}&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;
 |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]''
 |rev5Score = {{rating|3.5|4}}&lt;ref name=&quot;Roger Ebert review&quot; /&gt;
 |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]''
 |rev6Score = {{rating|9.0|10}}&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;
 |rev7 = ''[[КиноПоиск]]''
 |rev7Score = {{rating|8.0|10}}&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot; /&gt;
}}
Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot; /&gt;, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»&lt;ref name=&quot;AlloCiné&quot; /&gt;, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot; /&gt;, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 250px&quot;|Кінафестываль / Кінапрэмія
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 80px&quot;|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}}
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 250px&quot;|Прэмія / Катэгорыя
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 250px&quot;|Намінант(ы)
!scope=&quot;col&quot;|Вынік
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 25px&quot;|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2001-10-18&quot;|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]]
|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]]
|data-sort-value=&quot;Цьерсен Ян&quot;|[[Ян Цьерсен]]
|{{nom}}
|rowspan=&quot;2&quot;|
|-
|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]]
|data-sort-value=&quot;Цьерсен Ян&quot;|Ян Цьерсен
|{{won}}
|-
|rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія]]
|rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2001-12-01&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]]
|[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен»
|{{won}}
|rowspan=&quot;5&quot;|&lt;ref name=&quot;EFA 2001, Nominations&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EFA 2001, Winners&quot; /&gt;
|-
|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]]
|data-sort-value=&quot;Жэнэ Жан-П’ер&quot;|[[Жан-П’ер Жэнэ]]
|{{won}}
|-
|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]]
|data-sort-value=&quot;Тату Адры&quot;|[[Адры Тату]]
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}}
|data-sort-value=&quot;Дэльбанель Бруно&quot;|[[Бруно Дэльбанель]]
|{{won}}
|-
|Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру
|data-sort-value=&quot;Жэнэ Жан-П’ер&quot;|Жан-П’ер Жэнэ
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Залаты глобус]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-01-20&quot;|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}}
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}}
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]])
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;Golden Globes 2002&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Гоя (прэмія)|Гоя]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-02-02&quot;|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}}
|[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;Goya 2002&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[BAFTA]]
|rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-02-24&quot;|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}}
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}}
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен»
|{{nom}}
|rowspan=&quot;9&quot;|&lt;ref name=&quot;BAFTA 2002&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}}
|data-sort-value=&quot;Жэнэ Жан-П’ер&quot;|Жан-П’ер Жэнэ
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}}
|data-sort-value=&quot;Тату Адры&quot;|Адры Тату
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}}
|data-sort-value=&quot;Ларан Гіём&quot;|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ
|{{won}}
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}}
|data-sort-value=&quot;Дэльбанель Бруно&quot;|Бруно Дэльбанель
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}}
|data-sort-value=&quot;Шнайд Эрвэ&quot;|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}}
|data-sort-value=&quot;Цьерсен Ян&quot;|Ян Цьерсен
|{{nom}}
|-
||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}}
|data-sort-value=&quot;Бането Алін&quot;|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}}
|{{won}}
|-
||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}}
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен»
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;13&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сезар]]
|rowspan=&quot;13&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-03-02&quot;|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]]
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен»
|{{won}}
|rowspan=&quot;13&quot;|&lt;ref name=&quot;Cesar 2002&quot; /&gt;
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]]
|data-sort-value=&quot;Жэнэ Жан-П’ер&quot;|Жан-П’ер Жэнэ
|{{won}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]]
|data-sort-value=&quot;Тату Адры&quot;|Адры Тату
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}}
|data-sort-value=&quot;Дэбуз Жамель&quot;|[[Жамель Дэбуз]]
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}}
|data-sort-value=&quot;Руфюс&quot;|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}}
|data-sort-value=&quot;Нанці Ізабэль&quot;|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}}
|data-sort-value=&quot;Жэнэ Жан-П’ер&quot;|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}}
|data-sort-value=&quot;Дэльбанель Бруно&quot;|Бруно Дэльбанель
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}}
|data-sort-value=&quot;Шнайд Эрвэ&quot;|Эрвэ Шнайд
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}}
|data-sort-value=&quot;Арнардзі Вінсэнт&quot;|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}}
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]]
|data-sort-value=&quot;Цьерсен Ян&quot;|Ян Цьерсен
|{{won}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}}
|data-sort-value=&quot;Фантэн Мадлін&quot;|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}}
|data-sort-value=&quot;Бането Алін&quot;|Алін Бането
|{{won}}
|-
|rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]
|rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2002-03-24&quot;|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]]
|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка
|data-sort-value=&quot;Бането Алін&quot;|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]]
|{{nom}}
|rowspan=&quot;5&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Дэльбанель Бруно&quot;|Бруно Дэльбанель
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]]
|data-sort-value=&quot;Неверагодны лёс Амелі Пулен&quot;|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя)
|{{nom}}
|-
|Найлепшы гук
|data-sort-value=&quot;Арнардзі Вінсэнт&quot;|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі
|{{nom}}
|-
|Найлепшы арыгінальны сцэнарый
|data-sort-value=&quot;Ларан Гіём&quot;|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ
|{{nom}}
|}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AlloCiné&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BAFTA 2002&quot;&gt;{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Cesar 2002&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EFA 2001, Nominations&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EFA 2001, Winners&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Golden Globes 2002&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners &amp; Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Goya 2002&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, Release Info&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Roger Ebert review&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}
* [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}}
* {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}}
* [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}}
{{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}}
{{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}}
{{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}}
{{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}}
{{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}}
{{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}}

[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]]
[[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]]
[[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]]</text>
      <sha1>f1nltdvrhimdjth0ntd33of1iuamei7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Максімавіч Вашчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197058</id>
    <revision>
      <id>5123286</id>
      <parentid>4047194</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8152" sha1="mf7akxdxssjl6tm5t7rpn2pu0f3spk4" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Вашчанка}}
{{Мастак
 | імя              = Васіль Максімавіч Вашчанка
 | арыгінальнае імя = 
 | імя пры нараджэнні = 
 | партрэт =
 | шырыня =
 | загаловак =
 | дата нараджэння =да 1670 года
 | месца нараджэння =  
 | дата смерці =не пазней за 1730 год
 | месца смерці =  
 | паходжанне =
 | падданства =
 | грамадзянства =
 | жанр =[[дрэварыт]], [[медзярыт]]
 | вучоба =
 | стыль =
 | працы =ілюстрацыі і тытулы да кніг «Дыёптра», «Перла шматкаштоўнае», «Жыцці святых»
 | заступнікі =
 | уплыў =[[Максім Ярмалініч Вашчанка|Максім Вашчанка]]
 | уплыў на =
 | узнагароды =
 | сайт =
 | вікісховішча =Category:Vasiĺ Vaščanka
}}
'''Васіль Максімавіч Вашча́нка''' (да 1670 года, {{МН|Магілёў}}&amp;nbsp;— не пазней за 1730 год, Магілёў)&amp;nbsp;— беларускі друкар, гравёр па дрэве і медзі, майстар [[Магілёўская школа гравюры|Магілёўскай школы гравюры]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Вощанки |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=128 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Сын вядомага кіраўніка Магілёўскай брацкай друкарні і выбітнага гравёра [[Максім Ярмалініч Вашчанка|Максіма Вашчанкі]]. Менавіта ад бацькі Васіль пераняў майстэрства мастацкага афармлення кніг і тэхніку гравіравання. Усё жыццё ён працаваў пры [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскай брацкай друкарні]], якая знаходзілася на тэрыторыі Богаяўленскага манастыра. Першыя яго вядомыя працы датуюцца 1694 годам. Пасля смерці бацькі ў 1708 годзе Васіль, верагодна, узначаліў друкарню. Яго апошнія датаваныя творы адносяцца да 1730 года.

== Творчасць ==
[[Файл:Mahiloŭ. Магілёў (V. Vaščanka, 1702).jpg|міні|250px|left|Гравюра В. Вашчанкі з надпісам «[[Градъ Могилевъ]]» на тытульным аркушы «Кнігі жыцій святых» ([[Дзімітрый Растоўскі|Дз. Растоўскага]]), Магілёў, 1702 г.]]
[[Файл:Voshanka.jpg|thumb|250px|міні|Антымінс ''«Палажэнне ў труну Хрыста»''. 1708 г.]]
[[Файл:Іаан Дамаскін. В. Вашчанка.jpg|thumb|250px|[[Іаан Дамаскін|Іаан Дамаскін]], гравюра з «Асмагласніка», 1730 г.]]

Большасць вядомых падпісаных і непадпісаных твораў мастака звязана менавіта з кніжнай графікай. Паводле ацэнак даследчыкаў, яму належаць каля 22 ілюстрацый, заставак і тытульных аркушаў. 

Сярод найбольш значных прац Васіля Вашчанкі вылучаюцца дрэварытныя загалоўныя (тытульныя) лісты да шэрагу буйных магілёўскіх выданняў:
* «Дыёптра» (1698)
* «Неба новае» [[Іанікій Галятоўскі|Іаанікія Галятоўскага]] (1699)
* «Перла шматкаштоўнае» Кірылы Транквіліёна Стаўравецкага (1699)
* «Кніга жыцій святых» («Чэцці-Мінеі») [[Дзімітрый Растоўскі|Дзімітрыя Растоўскага]] (1702){{sfn|Нікалаеў|2009|с=344}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=345}}.

У 1730 годзе ён стварыў серыю ілюстрацый для кнігі «Асмагласнік», сярод якіх найбольш вядомыя аркушы «Іаан Дамаскін» і «Нараджэнне Хрыста». Акрамя кніжнай графікі, майстар займаўся стварэннем царкоўных [[Антымінс|антымінсаў]] (гравюр на дрэве, якія спецыяльна адбіваліся на палатне). Захаваліся яго антымінсы 1694, 1708 («Палажэнне ў труну Хрыста») і 1723 гадоў (апошні быў выкананы для Богаяўленскага манастыра ў [[Полацк]]у).

Гравюры Васіля Вашчанкі вылучаюцца майстэрскай пабудовай кампазіцыі, сялянскім тыпажом фігур, дасканаласцю пластычнага малюнка і вялікай выразнасцю контурных ліній. 

Асаблівае гістарычнае і мастацтвазнаўчае значэнне мае тытульны аркуш да «Кнігі жыцій святых» 1702 года. У ніжняй частцы кампазіцыі Вашчанка змясціў рэалістычны від роднага Магілёва з выявамі будынкаў грамадскага і культавага прызначэння (відаць гарадская ратуша і цэрквы), падпісаўшы гравюру «Градъ Могилевъ». Гэта адзін з першых у гісторыі айчыннага мастацтва прыкладаў свецкага гарадскога пейзажа ў кірылічнай кнізе&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;{{sfn|Нікалаеў|2009|с=344}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 128. — 737 с.
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Вощанка/|Вощанка}}.
* ''[[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Шчакацixiн М.]]'' Baciль Вашчанка — магiлеўскi гравер канца XVII — пач. XVIII сталецьця. — Менск, 1925.
* {{Праваслаўная энцыклапедыя|155398|Вощанка|9|496-497|Е. Н. Пикулик}}
* {{З|Вялікай біяграфічнай энцыклапедыі|http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/131548/Вощанка|загаловак=Вощанка, Василий}}.

== Спасылкі ==
* [http://lekary.iatp.by/m172a.htm ВАШЧАНКА Васіль Максімавіч]{{Недаступная спасылка}}

{{Старабеларуская кніжная спадчына ВКЛ}}
{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}}

{{DEFAULTSORT:Вашчанка Васіль Максімавіч}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе]]
[[Катэгорыя:Постаці Магілёва]]
[[Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гравёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры]]</text>
      <sha1>mf7akxdxssjl6tm5t7rpn2pu0f3spk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123288</id>
      <parentid>5123286</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5123288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8115" sha1="ol91vaw1i9gayaa1ctl1r6lee1hm8jp" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Вашчанка}}
{{Мастак
 | імя              = Васіль Максімавіч Вашчанка
 | арыгінальнае імя = 
 | імя пры нараджэнні = 
 | партрэт =
 | шырыня =
 | загаловак =
 | дата нараджэння =да 1670 года
 | месца нараджэння =  
 | дата смерці =не пазней за 1730 год
 | месца смерці =  
 | паходжанне =
 | падданства =
 | грамадзянства =
 | жанр =[[дрэварыт]], [[медзярыт]]
 | вучоба =
 | стыль =
 | працы =ілюстрацыі і тытулы да кніг «Дыёптра», «Перла шматкаштоўнае», «Жыцці святых»
 | заступнікі =
 | уплыў =[[Максім Ярмалініч Вашчанка|Максім Вашчанка]]
 | уплыў на =
 | узнагароды =
 | сайт =
 | вікісховішча =Category:Vasiĺ Vaščanka
}}
'''Васіль Максімавіч Вашча́нка''' (да 1670 года, {{МН|Магілёў}}&amp;nbsp;— не пазней за 1730 год, Магілёў)&amp;nbsp;— беларускі друкар, гравёр па дрэве і медзі, майстар [[Магілёўская школа гравюры|Магілёўскай школы гравюры]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга |частка=Вощанки |загаловак=Биографический справочник |месца=Мн. |выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год=1982 |том=5 |старонкі=128 |старонак=737}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Сын вядомага кіраўніка Магілёўскай брацкай друкарні і выбітнага гравёра [[Максім Ярмалініч Вашчанка|Максіма Вашчанкі]]. Менавіта ад бацькі Васіль пераняў майстэрства мастацкага афармлення кніг і тэхніку гравіравання. Усё жыццё ён працаваў пры [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскай брацкай друкарні]], якая знаходзілася на тэрыторыі Богаяўленскага манастыра. Першыя яго вядомыя працы датуюцца 1694 годам. Пасля смерці бацькі ў 1708 годзе Васіль, верагодна, узначаліў друкарню. Яго апошнія датаваныя творы адносяцца да 1730 года.

== Творчасць ==
[[Файл:Mahiloŭ. Магілёў (V. Vaščanka, 1702).jpg|міні|250px|left|Гравюра В. Вашчанкі з надпісам «[[Градъ Могилевъ]]» на тытульным аркушы «Кнігі жыцій святых» ([[Дзімітрый Растоўскі|Дз. Растоўскага]]), Магілёў, 1702 г.]]
[[Файл:Voshanka.jpg|thumb|250px|міні|Антымінс ''«Палажэнне ў труну Хрыста»''. 1708 г.]]
[[Файл:Іаан Дамаскін. В. Вашчанка.jpg|thumb|250px|[[Іаан Дамаскін|Іаан Дамаскін]], гравюра з «Асмагласніка», 1730 г.]]

Большасць вядомых падпісаных і непадпісаных твораў мастака звязана менавіта з кніжнай графікай. Паводле ацэнак даследчыкаў, яму належаць каля 22 ілюстрацый, заставак і тытульных аркушаў. 

Сярод найбольш значных прац Васіля Вашчанкі вылучаюцца дрэварытныя загалоўныя (тытульныя) лісты да шэрагу буйных магілёўскіх выданняў:
* «Дыёптра» (1698)
* «Неба новае» [[Іанікій Галятоўскі|Іаанікія Галятоўскага]] (1699)
* «Перла шматкаштоўнае» Кірылы Транквіліёна Стаўравецкага (1699)
* «Кніга жыцій святых» («Чэцці-Мінеі») [[Дзімітрый Растоўскі|Дзімітрыя Растоўскага]] (1702){{sfn|Нікалаеў|2009|с=344}}{{sfn|Нікалаеў|2009|с=345}}.

У 1730 годзе ён стварыў серыю ілюстрацый для кнігі «Асмагласнік», сярод якіх найбольш вядомыя аркушы «Іаан Дамаскін» і «Нараджэнне Хрыста». Акрамя кніжнай графікі, майстар займаўся стварэннем царкоўных [[Антымінс|антымінсаў]] (гравюр на дрэве, якія спецыяльна адбіваліся на палатне). Захаваліся яго антымінсы 1694, 1708 («Палажэнне ў труну Хрыста») і 1723 гадоў (апошні быў выкананы для Богаяўленскага манастыра ў [[Полацк]]у).

Гравюры Васіля Вашчанкі вылучаюцца майстэрскай пабудовай кампазіцыі, сялянскім тыпажом фігур, дасканаласцю пластычнага малюнка і вялікай выразнасцю контурных ліній. 

Асаблівае гістарычнае і мастацтвазнаўчае значэнне мае тытульны аркуш да «Кнігі жыцій святых» 1702 года. У ніжняй частцы кампазіцыі Вашчанка змясціў рэалістычны від роднага Магілёва з выявамі будынкаў грамадскага і культавага прызначэння (відаць гарадская ратуша і цэрквы), падпісаўшы гравюру «Градъ Могилевъ». Гэта адзін з першых у гісторыі айчыннага мастацтва прыкладаў свецкага гарадскога пейзажа ў кірылічнай кнізе&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;{{sfn|Нікалаеў|2009|с=344}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}
* Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 128. — 737 с.
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Вощанка/|Вощанка}}.
* ''[[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|Шчакацixiн М.]]'' Baciль Вашчанка — магiлеўскi гравер канца XVII — пач. XVIII сталецьця. — Менск, 1925.
* {{Праваслаўная энцыклапедыя|155398|Вощанка|9|496-497|Е. Н. Пикулик}}
* {{З|Вялікай біяграфічнай энцыклапедыі|http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/131548/Вощанка|загаловак=Вощанка, Василий}}.

== Спасылкі ==
* [http://lekary.iatp.by/m172a.htm ВАШЧАНКА Васіль Максімавіч]{{Недаступная спасылка}}

{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Вашчанка Васіль Максімавіч}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе]]
[[Катэгорыя:Постаці Магілёва]]
[[Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гравёры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры]]</text>
      <sha1>ol91vaw1i9gayaa1ctl1r6lee1hm8jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1959 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229740</id>
    <revision>
      <id>5123202</id>
      <parentid>4976471</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нарадзіліся */ дапаўненне</comment>
      <origin>5123202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="q2twkw6h3k7p7nhx5q9ltl1snl7ktxl" xml:space="preserve">[[File:20220615 Nadzeja Matusheuskaja 1925 Glass Plate Dance Birch 1959 Belarusian National Arts Museum.jpg|thumb|Дэкаратыўнае блюда бясколернага крышталю «Танец &quot;Бярозка&quot;». Мастак Надзея Матушэўская. [[Барысаўскі хрусталёвы завод]].]]
'''[[1959]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]].

== Падзеі ==
* Усебеларуская мастацкая выстаўка
* Выстаўка твораў заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў|Я. А. Зайцава]], прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння і 25-годдзю творчай дзейнасці, Мінск&lt;ref name=&quot;unicat.nlb.by&quot;&gt;[http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.sort?qid=71924&amp;siz=&amp;sort=date Зводны электронны каталог сістэмы карпаратыўнай каталагізацыі]&lt;/ref&gt;
* Дні румынскай культуры ў Беларусі&lt;ref name=&quot;unicat.nlb.by&quot;/&gt;

== З’явіліся ==
* Помнік піянеру-герою [[Марат Казей|Марату Казею]], Мінск. Скульптар [[Сяргей Іванавіч Селіханаў|Сяргей Селіханаў]]. 
* Помнік [[Фелікс Дзяржынскі|Ф. Э. Дзяржынскаму]], Мінск
* [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]]

== Нарадзіліся ==
* [[10 студзеня]] — [[Васіль Васілевіч Баранаў|Васіль Баранаў]] — беларускі [[мастак]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1988.
* [[18 красавіка]] — [[Валерый Уладзіміравіч Магучы|Валерый Магучы]], беларускі скульптар, член Беларускага Саюза мастакоў (1995)
* [[5 жніўня]] — [[Мікалай Мікалаевіч Крукаў|Мікола Крукаў]] (пам. [[2024 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2024]]) — беларускі мастак-манументаліст
* [[13 жніўня]] — [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]], беларускі скульптар і фатограф
* [[26 верасня]] — [[Ніна Мікалаеўна Чураба|Ніна Чураба]], беларуская мастачка, дызайнер, педагог
* [[25 лістапада]] — [[Ігар Вілеоравіч Рымашэўскі|Ігар Рымашэўскі]], беларускі мастак, працуе ў галіне [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|ДПМ]]
* [[Дзмітрый Эдуардавіч Герасімовіч|Дзмітрый Герасімовіч]], беларускі дызайнер, мастак кнігі, графік

== Памерлі ==

== Галерэя жывапісу ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=210&gt;
Выява:Групповой портрет деятелей белорусского театра Г.П. Глебова, О.П. Марикса, В.И. Владомирского. 1959 г.jpg|[[Валянцін Віктаравіч Волкаў|Валянцін Волкаў]]. Групавы партрэт дзеячаў беларускага тэатру [[Глеб Паўлавіч Глебаў|Г. П. Глебова]], [[Аскар Пятровіч Марыкс|А. П. Марыкса]], [[Уладзімір Іосіфавіч Уладамірскі|У. І. Уладамірскага]]. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]].
Выява:Міхаіл Блішч. Слуцкія ткачыхі.jpg|[[Міхаіл Андрэевіч Блішч|Міхаіл Блішч]] «Слуцкія ткачыхі»
Выява:Жень-шень. 1959.jpg|[[Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка|Павел Гаўрыленка]] «[[Жэньшэнь]]»
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Галерэя графікі ==

&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;

&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Галерэя скульптуры ==
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=packed heights=190&gt;

Выява:Мінск. Помнік Дзяржынскаму.JPG|Помнік [[Фелікс Дзяржынскі|Ф. Э. Дзяржынскаму]], Мінск
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
{{зноскі}}
{{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}}

[[Катэгорыя:1959 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]]
[[Катэгорыя:1959 год у культуры і мастацтве|Беларусь]]</text>
      <sha1>q2twkw6h3k7p7nhx5q9ltl1snl7ktxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саўкова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279732</id>
    <revision>
      <id>5123320</id>
      <parentid>4247733</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5123320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4334" sha1="gwudqcnnaysh024yw6o3lr76iu9zomb" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Саўкова
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 03|lat_sec = 21
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 11|lon_sec = 29
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Доктаравіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243007956
}}

'''Саўко́ва'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Саўко́ў, м.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Saŭkova}}, {{lang-ru|Савково}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доктаравіцкі сельсавет|Доктаравіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]], адносілася да [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Іскра Ільіча», працавалі ветраны млын і кузня&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Саўкова|611|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1926 год — 78 двароў, больш за 400 жыхароў
* 1997 год — 80 двароў, 158 жыхароў

== Вядомыя асобы ==
* [[Валерый Уладзіміравіч Драко]] (нар. 1946) — беларускі педагог і палітык. Выдатнік народнай адукацыі.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|611|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доктаравіцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доктаравіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>gwudqcnnaysh024yw6o3lr76iu9zomb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садкі (Капыльскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279816</id>
    <revision>
      <id>5123319</id>
      <parentid>4247814</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5123319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3833" sha1="odnmy9wssins7n9l5ul6pb8q75uo03l" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Садкі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Садкі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 23
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 17|lon_sec = 42
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Слабада-Кучынскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243010005
}}

'''Садкі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sadki}}, {{lang-ru|Садки}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У пачатку XX стагоддзя [[маёнтак]] адносіўся да Пукаўскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Садкі|611|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1909 год — 2 двары, 10 жыхароў
* 1997 год — 43 двары, 94 жыхары

== Вядомыя асобы ==
* [[Ірына Аляксандраўна Фядотава]] — беларуская велагоншчыца, тройчы чэмпіёнка Паралімпійскіх гульняў

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|611|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Слабада-Кучынскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Слабада-Кучынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>odnmy9wssins7n9l5ul6pb8q75uo03l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свідзічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279817</id>
    <revision>
      <id>5123322</id>
      <parentid>4247815</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5123322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="rb83lvxejdnzp3dkufkqv6pjgq8lcu5" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Свідзічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Слабада-Кучынскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Сві́дзічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Svidzičy}}, {{lang-ru|Свидичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]], адносілася да [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Барацьбіт», працавала кузня. 7 лістапада 1942 года гітлераўцамі загубленыя 45 жыхароў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Свідзічы|611|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1997 год — 95 двароў, 219 жыхароў

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|611|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Слабада-Кучынскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Слабада-Кучынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>rb83lvxejdnzp3dkufkqv6pjgq8lcu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Бабруйска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289547</id>
    <revision>
      <id>5123219</id>
      <parentid>5113422</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Алфавітныя падзагалоўкі</comment>
      <origin>5123219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41641" sha1="phbb2if4k2i24m1h6ulxcc0vl7ffyhp" xml:space="preserve">{{пералік}}

== Ураджэнцы ==

=== А ===
* [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка).
* [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР.
* [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец.
* [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка.
* [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст.
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар.
* [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001).
* [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт).
* [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка.
* [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы).
* [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык.
* [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі.
* [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік.

=== Б ===

* [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак.
* [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі.
* [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар.
* [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец.
* [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер.
* [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000).
* [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён.
* {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст.
* [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук.
* [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.

=== В ===
* [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг.
* [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец.
* [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень.
* [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца.

=== Г ===
* [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]].
* [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст.
* [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў.
* [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук.
* [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук.
* [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук.
* [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі.
* [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза.
* [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]].
* [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]].
* [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук.
* [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік.
* [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы.
* [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі.
* [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог.
* [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук.
* [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук.
* [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук.

=== Д ===
* [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік.
* [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік.
* [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка.
* [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].

=== Ж ===
* [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка.

=== З ===
* [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

=== К ===
* [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]].
* [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986).
* [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.
* [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст.
* [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец.
* [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання.
* [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].
* [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік.
* [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]].
* [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
* [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000).
* [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст.
* [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст.
* [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]].
* [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень.
* [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].

=== Л ===
* [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык.
* [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг.
* [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст.
* [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар.
* [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930).
* [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык.

=== М ===
* [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог.
* [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-63449&lt;/ref&gt;.
* [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік.
* [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук.
* [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік.
* [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі.
* [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра).
* [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы.
* [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно.

=== Н ===
* [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі.
* [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].

=== П ===
* [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].
* [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі.
* [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету.
* [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання.
* [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук.
* [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол).
* [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер.
* [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997).
* [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак.

=== Р ===
* [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор.
* [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец.
* [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст.
* [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч.
* [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык.
* [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст.
* [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ.
* [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў.

=== С ===
* [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]].
* [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец.
* [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр.
* [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі.
* [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза.
* [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР.
* [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук.
* [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў.

=== Т ===
* [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік.
* [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец.
* [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст.
* [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст.

=== Ф ===
* [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка.

=== Х ===
* [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза.
* [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст.
* [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба).

=== Ц ===
* [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]].
* [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі.
* [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].
* [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач.

=== Ч ===
* [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік.

=== Ш ===
* [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы.
* [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы.
* [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт.
* [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст.
* [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні.

=== Э ===
* [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве

=== Я ===
* [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок.

== Жылі (вучыліся, працавалі) ==

=== А ===
* [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец.
* [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008).
* [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр.
* [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза.

=== Б ===
* [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.
* [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008).
* [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008).
* [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын.
* [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.
* [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса.
* [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр.
* [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса.
* [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч.
[[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]]
* [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]].

=== В ===
* [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог.
* [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог.
* [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец.

=== Г ===
* [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог.
* [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны.
* [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік.

=== Д ===
* [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч.
* [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык.
* [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра.

=== Ж ===
* [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык.
* [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт.
* [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.

=== І ===
* [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР.

=== К ===
* [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР.
* [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык.
* [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік.
* [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог.
* [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] —  мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі.
* [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм).
* [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар.
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

=== Л ===
* [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР.
* [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык.
* [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі.

=== М ===
* [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса.
* [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.
* [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР.
* [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык.
* [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно.

=== Н ===
* [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар.

=== П ===
* [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
* [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі.
* [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі.
* [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы.

=== Р ===
* [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.

=== С ===
* [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
* [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар.
* [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт.

=== Т ===
* [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

=== У ===
* [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр.

=== Ф ===
* [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР.
* [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі.
* [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі.

=== Ц ===
* [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар.

=== Ш ===
* [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР.
* [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч.
* [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы.
* [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік.

=== Я ===
* [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч.

== Лёсы, звязаныя з Бабруйскам ==
=== А ===
* [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

=== Б ===
* [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт.
* [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік.
* [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік.

=== В ===
* [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны.

=== Г ===
* [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік.

=== Д ===
* [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст.

=== Ж ===
* [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар.

=== З ===
* [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік.

=== К ===
* [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч.

=== Л ===
* [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт.

=== Н ===
* [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер.

=== П ===
* [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар.
* [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч.

=== Т ===
* [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар.
* [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

=== Ш ===
* [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст.

== Ганаровыя грамадзяне Бабруйска ==
* [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».&lt;ref&gt;[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]&lt;/ref&gt;
* [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]]</text>
      <sha1>phbb2if4k2i24m1h6ulxcc0vl7ffyhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Секулярызацыя (сацыялогія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304910</id>
    <revision>
      <id>5123400</id>
      <parentid>4290974</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Паняцці сацыяльнай філасофіі]]; дададзена [[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="o8fkjcysac0tw2wq784asusfp94tpfl" xml:space="preserve">{{значэнні|Секулярызацыя}}
'''Секулярыза́цыя''' ({{lang-fr|sécularisation}} ад {{lang-latelat|saecularis}} — свецкі) — працэс выхаду з-пад уплыву [[рэлігія|рэлігіі]] і царквы розных сфер [[грамадства|грамадс]]кага жыцця, такіх як [[палітыка]], [[права]], [[культура]], [[асвета]], нацыянальныя і [[сям'я|сямейна-бытавыя адносіны]]; адзін з аспектаў агульнага працэсу [[мадэрнізацыя|мадэрнізацыі]], звязанага з развіццём [[навука|навукі]] і [[вытворчасць|вытворчасці]], [[урбанізацыя]]й.

Адбываецца на узроўні індывідуальнай [[свядомасць|свядомасці]], [[сацыяльны інстытут|сацыяльных інстытутаў]] і прыводзіць да аслаблення былых грамадскіх сувязей і [[традыцы]]й. Характарызуецца стратай рэлігіяй ролі адзінай крыніцы [[Сістэма каштоўнасцей|каштоўнасцей]], [[ідэал]]аў і [[норма|норм]], [[манаполія|манаполіі]] на тлумачэнне [[аб'ектыўная рэальнасць|аб'ектыўнай рэальнасц]]і, аслабленнем уплыву царквы на [[асоба|асобу]] і [[дзяржава|дзяржаву]].

== Гісторыя ==
Рысы секулярызацыі выявіліся ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]], асабліва праявіліся ў [[Эпоха Адраджэння|эпоху Адраджэння]], [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], [[буржуазная рэвалюцыя|буржуазных рэвалюц]]ый.

=== СССР ===
У [[СССР]] працэс секулярызацыі  найбольш інтэнсіўна працякаў у [[1920-я|1920]]—[[1930-я]] гг. і звязаны з палітыкай дзяржавы, накіраванай на адлучэнне царквы ад жыцця грамадства. У адпаведнасці з дэкрэтам [[СНК РСФСР]] (1918) і пастановай [[СНК БССР]] (1922) «Аб аддзяленні царквы ад дзяржавы і школы ад царквы» былі адменены ўсё ранейшыя прывілеі царквы, маёмасць царквы і рэлігійных таварыстваў абвешчана агульнанароднай, [[рэлігійная арганізацыя|рэлігійным арганізацыям]] забаронена адкрываць ці мець [[агульнаадукацыйная школа|агульнаадукацыйныя школы]], выкладаць у школах [[рэлігійнае вучэнне|рэлігійныя вучэнн]]і. З боку дзяржавы вялася актыўная барацьба з рэлігіяй: храмы зачынялі і разбуралі, духавенства цярпела ганенні, царква і рэлігія абвяшчаліся «перажыткам старога». Пэўнае ажыўленне рэлігійнага жыцця назіралася ў перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў сувязі з падтрымкай з боку [[РПЦ|праваслаўнага]] і [[Каталіцтва|рымска-каталіцкага]] духавенства барацьбы [[савецкі народ|савецкага народа]] супраць [[нямецка-фашысцкія акупанты|нямецка-фашысцкіх акупантаў]].

=== Постсавецкая прастора ===
У [[1990-я]] гг. ў [[Постсавецкая прастора|постсавецкіх краінах]] тэмпы секулярызацыі  істотна знізіліся: [[рэлігія]] стала адным з элементаў [[духоўная культура|духоўнай культуры]], павялічылася колькасць [[храм]]аў, рэлігійныя арганізацыі сталі ўдзельнікамі [[міратворства|міратворчай]] і [[дабрачыннасць|дабрачыннай]] [[грамадская дзейнасць|грамадскай дзейнасці]]. У канцы [[XX]] — пач. [[XXI ст.]] працэс секулярызацыі  развіваецца адначасова з працэсам [[сакралізацыя|сакралізацыі]] розных сфер грамадскага жыцця і захоўваннем рэлігіі і царквы як сродкаў падтрымання [[духоўнасць|духоўнасці]] і захавання традыцыйных грамадскіх структур.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|14|Секулярызацыя|[[Ігар Васільевіч Катляроў|Катляроў І. В.]], Сосна У. А.|303}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сацыяльная эвалюцыя]]
[[Катэгорыя:Філасофія гісторыі]]
[[Катэгорыя:Культуралогія]]
[[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]]
[[Катэгорыя:Рэлігія і палітыка]]
[[Катэгорыя:Секулярызм]]</text>
      <sha1>o8fkjcysac0tw2wq784asusfp94tpfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304980</id>
    <revision>
      <id>5123366</id>
      <parentid>3758048</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="57yop9qq374ym1wlx3mrketti0utnsy" xml:space="preserve">{{Склад зборнай | від_спорту = гандбол
|{{ #ifeq: {{{1|}}} | child | child | parent }}
| назва            = Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014
| state            = 
| колер фону       = #C80815
| колер тэксту     = white
| колер рамкі      = 

| краіна           = Беларусі
| тып зборнай      = Мужчынская
| турнір_спасылка  = Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2014
| турнір           = Чэмпіянат Еўропы 2014

| паз1  = 1  | і1  = [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Катлінскі]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз2  = 2  | і2  = [[Іван Валянцінавіч Броўка|Броўка]]
| паз3  = 4  | і3  = [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Бабічаў]]
| паз4  = 6  | і4  = [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Зайцаў]]
| паз5  = 8  | і5  = [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]]
| паз6  = 9  | і6  = [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Астрашапкін]]
| паз7  = 10 | і7  = [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Пухоўскі]]
| паз8  = 12 | і8  = [[Аляксей Леанідавіч Кішоў|Кішоў]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз9  = 14 | і9  = [[Сяргей Аляксеевіч Рутэнка|С.&amp;nbsp;Рутэнка]]
| паз10 = 15 | і10 = [[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка|Дз.&amp;nbsp;Рутэнка]]
| паз11 = 17 | і11 = [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Нікуленкаў]]
| паз12 = 18 | і12 = [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Шыловіч]]
| паз13 = 19 | і13 = [[Міхаіл Віктаравіч Няжура|Няжура]]
| паз14 = 20 | і14 = [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Чыстабаеў]]
| паз15 = 21 | і15 = [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Чарапенька]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз16 = 24 | і16 = [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]]
| паз17 = 55 | і17 = [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Цітоў]]
| паз18 = 86 | і18 = [[Яўген Сямёнаў|Сямёнаў]]
| трэнер           = [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў|Юрый&amp;nbsp;Шаўцоў]]
| заўвагі          = &lt;!--тэкст у адвольнай форме, які з'явіцца ўнізе пад спісам (''неабавязковы'')--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Склады зборнай Беларусі па гандболе|Е 2014]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57yop9qq374ym1wlx3mrketti0utnsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прынц Каспіян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310144</id>
    <revision>
      <id>5123396</id>
      <parentid>4919085</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Спасылка перакідвае на кнігу, а не на фільм.</comment>
      <origin>5123396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17679" sha1="5chh8azscbmgfl1464mk86yhbxtregj" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Прынц Каспіян
|Назва-арыгінал      = Prince Caspian
|Выява               = 
|Памер               = 
|Подпіс выявы        = 
|Жанр                = [[Дзіцячая літаратура|дзіцячы]] [[фэнтэзі]]йны раман, [[хрысціянская літаратура]]
|Аўтар               = [[Клайв Стэйплз Льюіс]]
|Мова арыгіналу      = англійская
|Напісаны            = 
|Публікацыя          = 
|Асобнае выданне    = 15 кастрычніка 1951
|Выдавецтва          = Geoffrey Bles
|Серыя               = [[Хронікі Нарніі]]
|Колькасць старонак = 195
|Ілюстратар          = [[Паўліна Бэйнс]]
|Афармленне         = 
|Пераклад            = 
|Перакладчык         = 
|Носьбіт             = папера ([[цвёрдая вокладка]])
|Папярэдні твор      = [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]
|Наступны твор       = [[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]
|ISBN                = 978-0-00-671679-2
|Электронная версія  = 
|Вікікрыніцы-тэкст   = 
}}
'''«Прынц Ка́спіян»''' ({{lang-en|Prince Caspian}}, першая публікацыя пад назвай '''«Прынц Каспіян: Вярта́нне ў На́рнію»''' {{lang-en|Prince Caspian: The Return to Narnia}}) — [[Эпічнае фэнтэзі|эпічны]] [[фэнтэзі]]йны дзіцячы раман [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]], другі паводле парадку выдання (1951), але чацверты паводле храналогіі падзей у серыі «[[Хронікі Нарніі]]». Льюіс скончыў напісанне кнігі ў 1949, яшчэ нават да публікацыі [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|першай часткі серыі]]&lt;ref&gt;Roger Lancelyn Green &amp; Walter Hooper. ''C. S. Lewis: A Biography'', 2002, p. 309.&lt;/ref&gt;.

У «Прынцы Каспіяне» чацвёра дзяцей Пэвэнсі «вяртаюцца ў Нарнію». З моманту падзей першай часткі ў Англіі мінуў год, але ў Нарніі праляцелі 1300 гадоў. Гэта адзіная кніга ''Хронікаў'', дзе Нарніяй валодаюць людзі, а жывёлы і міфічныя істоты прыгнечваныя і нават пад рызыкай вынішчэння. З гэтай прычыны [[Каспіян X|прынц Каспіян]], які знаходзіцца ва ўцёках, выклікае дзяцей Пэвэнсі, якія паводле легенды мусяць стаць каралямі і каралевамі Нарніі.

У 2008 годзе паводле кнігі быў зняты мастацкі фільм «{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян(фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}».

== Сюжэт ==
Стоячы на чыгуначнай платформе ў чаканні цягніка, [[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі]] чароўным чынам пераносяцца на пляж ля старога зруйнаванага замка. Яны пазнаюць у руінах [[Кэр-Параваль]], у якім яны калісьці каралявалі [[Нарнія]]й, і знаходзяць сховішча, дзе захаваліся шчыт і меч Пітэра, лук і стрэлы Сьюзена, бутэльку магічнага напою і клінок Люсі. Адсутнічае толькі ражок Сьюзен, які яна пакінула ў англійскім лесе пасля першага наведвання Нарніі. У той час як з момант іх першага візіту ў Англіі мінуў год, у Нарніі прайшлі шмат стагоддзяў.

У гэты ж дзень дзеці выратоўваюць гнома [[Трампкін]]а з рук салдат, якія прыйшлі да руінаў яго ўтапіць. Трампкін тлумачыць сям'і Пэвэнсі, што з часу іх знікнення ў Нарнію ўварваліся людзі расы [[тэльмар]], выціснулі гаворачых жывёл у лясы і нават намагаюцца пазбавіць іх памяці. Уладу ў Нарніі захапіў цар [[Міраз]] з жонкай Прунапрызміяй, аднак законны кароль — малады пляменнік Міраза [[Каспіян X|прынц Каспіян]], якога падтрымліваюць прыгнечваныя нарнійцы. Каб узурпаваць сталец, цар Міраз забіў свайго брата Каспіяна IX, але тым не менш прызнаваў сваім спадкаемцам яго сына Каспіяна X, пакуль не нарадзіўся Міразаў сын. Пляменнік, даведаўшыся пра злачынствы цара, уцякае з замку з дапамогай свайго настаўніка доктара Карнелія, які выхоўваў яго ў духу старой Нарніі, перад развітаннем атрымліваючы ад яго рог каралевы Сьюзен. Каспіян хаваецца ў лясох, дзе падае з каня і губляе прытомнасць. Ачуньвае ён у бярлогу гаворачага барсука Труфлялова і гномаў Нікабрыка і Трампкіна, якія прызнаюць Каспіяна каралём.

Барсук і гномы знаёмяць Каспіяна з мноствам іншых лаяльных жывёл. Апоўначы ўсе збіраюцца на раду на Танцавальным поплаве. З'яўляецца доктар Карнелій з весткай пра набліжэнне цара Міраза з войскам; ён раіць адыходзіць да [[Каменны стол|Асланавага пагорку]] ў пушчы ля [[Кэр-Параваль|Кэр-Параваля]]. Тэльмарыны пераследуюць іх, нарнійцы атрымліваюць паражэнне за паражэннем і перад непазбежным канцом прымаюць рашэнне скарыстацца рогам каралевы Сьюзен дзеля выкліку [[Аслан]]а ці каралёў залатой эпохі. Не ведаючы, куды прыйдзе дапамога, яны накіроўваюць вавёрку Сакацінку да [[Ліхтарня, Нарнія|Ліхтарні]], а Трампкіна ў Кэр-Параваль, дзе яго і выратоўваюць дзеці.

Трампкін і Пэвэнсі спяшаюцца да Каспіяна на дапамогу. Каб скараціць шлях, яны выпраўляюцца ўздоўж Шкляной плыні, аднак заблукваюць. Люсі сустракае Аслана і прапануе прытрымлівацца яго загадаў, аднак іншыя дзеці ёй не вераць і працягваюць маршрут, які становацца надзвычай цяжкім. Уночы Аслан кліча Люсі, загадвае ёй абудзіць астатніх і пераканаць іх пайсці па прапанаваным Асланам шляху. Урэшце дзеці падпарадкоўваюцца і па дарозе пачынаюць бачыць спярша цень, а пасля і самога Аслана. Леў высылае Пітэра, Эдмунда і Трампкіна да Асланавага пагорку, каб перашкодзіць планаванай там здрадзе, а сам суправаждае Сьюзен і Люсі.

Пітэр, Эдмунд і Трампкін падслухоўваюць на Асланавым пагорку, як Нікабрык з супольнікамі Хэгам і Вер-Вольфам спрабуюць пераканаць Каспіяна, Карнелія і Труфлялова дапамагчы ўваскрасіць [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб яна дапамагла адолець Міраза. Успыхвае бойка, у якой Нікабрыка з сябрамі забіваюць.

Пітэр выклікае Міраза на дуэль: хто пераможа, той і будзе лічыцца пераможцам у вайне. Міраз, хоць і мае колькасную перавагу войска, пагаджаецца на дуэль, падбухторваны сваімі падначаленымі Глозелем і Гапеспіянам. У зацятай бойцы Міраз прайграе. Глозель і Сапеспіян з крыкамі пра несумленныя паводзіны Пітэра кідаюць войска ў атаку, а скарыстаўшыся сумятнёй, Глозель утыкае ў спіну Міразу нож. Тым часам Аслан прызывае багоў Вакха і Сілена, з дапамогай якіх ажыўляе лес. Богі і абуджаныя дрэвы вызваляюць некаторых вязняў тэльмарынаў, а пасля дапамагаюць пераламіць хаду бітвы і змушаюць захопнікаў уцякаць. Адзіны мост для пераходу праз Вялікую раку зруйнаваны Бахусам, і тэльмарыны вымушаныя здацца.

Аслан дае ім магчымасць застацца ў Нарніі пад валадарствам Каспіяна альбо вярнуцца дадому, на Зямлю. Праз магічныя дзверы, адчыненыя Асланам, вяртаюцца і Пэвэнсі, прычым Пітэр і Сьюзен паведамляюць малодшым, што яны ўжо надта дарослыя, каб яшчэ-небудзь вярнуцца ў Нарнію. Усе дзеці апынаюцца на платформе ў момант падыходу іх цягніка.

== Персанажы ==
* '''[[Люсі Пэвэнсі]]''', наймалодшая з чатырох дзяцей, першая, хто здольная ўбачыць Аслана.
* '''[[Эдмунд Пэвэнсі]]''' — трэцяе дзіця ў сям'і. У адрозненне ад іншых [[сіблінг]]аў, ён верыць, што Люсі сустрэла Аслана.
* '''[[Пітэр Пэвэнсі]]''', найстарэйшы з Пэвэнсі, Вярхоўны кароль Нарніі.
* '''[[Сьюзен Пэвэнсі]]''' — другая пасля Пітэра па ўзросце. Выкарыстоўвае лук і стрэлы.
* '''[[Каспіян X|Прынц Каспіян]]''', правамоцны кароль тэльмарынаў, становіцца каралём Нарніі. Ён жа з'яўляецца ў дзвюх наступных кнігах серыі: «[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]» і «[[Сярэбраны фатэль]]», — а таксама ненадоўга з'яўляецца пад канец «[[Апошняя бітва, Хронікі Нарніі|Апошняй бітвы]]».
* '''[[Аслан]]''', Вялікі леў, стваральнік Нарніі.
* '''[[Міраз]]''', дзядзя Каспіяна, узурпатар прастола. Пасля нараджэння свайго сына вырашае забіць афіцыйнага пераемніка, уласнага пляменніка Каспіяна. Гіне ад рукі здрайцы пасля дуэлі з Пітэрам.
* '''[[Трампкін]]''', чырвоны гном, выратаваны ад смерці дзецьмі Пэвэнсі. Напачатку не верыць у існаванне Аслана і старажытных каралёў і каралеваў, пасля дапамагае Каспіяну адолець Міраза.
* '''Доктар Карнелій''', паўгном і паўчалавек, рэпетытар Каспіяна і памочнік у барацьбе супраць тэльмарынаў.
* '''[[Рыпічып]]''', гаворачая мыш (паходзіць ад негаворачых мышэй, якія вызвалілі Аслана ад путы ў папярэдняй кнізе, за што атрымалі дар маўлення), неўляклівы шпажнік і адданы прыхільнік Аслана і Каспіяна.
* '''Нікабрык''', чорны гном каспіянавага войска. Разам з Хэгам і Вер-Вольфам задумляе ажывіць з дапамогай чорнай магіі [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб ужыць яе супраць тэльмарынаў, але ўсіх трох забіваюць Каспіян з саюзнікамі.
* '''Труфлялоў''', гаворачы барсук, адданы Аслану і старой Нарніі, і дапамагае ў гэтым Каспіяну.
* '''[[Вахк]]''' і '''[[Сілен]]''', лясныя богі (запазычаныя са Старажытнай Грэцыі).
* '''Царыца Прунапрызмія''', Міразава жонка.
* '''Сапеспіян''' і '''Глозель''', лорды тэльмараў. Абражаныя Міразам, яны падбухторваюць яго прыняць Пітэраў выклік, пасля яго паражэнні наракаюць на несумленную бойку і ў сумятні забіваюць Міраза.

== Алюзіі ==
Асноўнымі ідэямі рамана з'яўляюцца адвага, шляхетнасці і, як Льюіс сам пісаў у лісце да адны амерыканскі дзяўчынкі, «узнаўленне сапраўднай рэлігіі пасля скажэння»&lt;ref&gt;Walter Hooper, ed. ''The Collected Letters of C. S. Lewis'', Volume III, p. 1245.&lt;/ref&gt;.

Захоп тэльмарыйцамі Нарніі, адлюстраваны ў кнізе, шмат у чым пераклікаецца з [[Нармандскае заваяванне Англіі|заваяваннем Англіі нарманамі]]. Хоць у развіцці падзей больш ніякіх паралеляў з англійскай гісторыяй няма, канчатковы вынік — «старыя нарнійцы» і тэльмарыны становяцца адным народам і жывуць разам у гармоніі — падобны да працэсу зліцця саксонцаў і нарманаў у адзіны англійскі этнас.

== Адаптацыі ==
[[BBC]] зняла па кнізе [[Прынц Каспіян і Плаванне «Заваёўніка зары»|дзве серыі]] тэлесерыялу 1989 года «[[Хронікі Нарніі, тэлесерыял|Хронікі Нарніі]]».

У 2008 годзе на экраны выйшаў фільм кінастудыяў [[Walt Disney Pictures]] і [[Walden Media]] «[[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян]]».

== Беларускія пераклады ==
Раман «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» перакладзены на беларускую мовы [[Андрэй Строцаў|Андрэем Строцавым]] у 2022 годзе. Пераклад атрымаў спецпрыз [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] «за смелы перакладчыцкі дэбют»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331395|title=Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана|website=Наша Ніва|date=2023-12-02|access-date=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;.{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{ВікіЦытатнік-мова|en|Prince Caspian}}
* [http://www.gutenberg.ca/ebooks/lewiscs-princecaspian/ Праект «Гутэнберг» Канада]

{{Хронікі Нарніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі 1951 года]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі]]
[[Катэгорыя:Працягі]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>5chh8azscbmgfl1464mk86yhbxtregj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123398</id>
      <parentid>5123396</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17680" sha1="fj8hx47lz69ui20dhqsdvdcf7nk7f63" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Прынц Каспіян
|Назва-арыгінал      = Prince Caspian
|Выява               = 
|Памер               = 
|Подпіс выявы        = 
|Жанр                = [[Дзіцячая літаратура|дзіцячы]] [[фэнтэзі]]йны раман, [[хрысціянская літаратура]]
|Аўтар               = [[Клайв Стэйплз Льюіс]]
|Мова арыгіналу      = англійская
|Напісаны            = 
|Публікацыя          = 
|Асобнае выданне    = 15 кастрычніка 1951
|Выдавецтва          = Geoffrey Bles
|Серыя               = [[Хронікі Нарніі]]
|Колькасць старонак = 195
|Ілюстратар          = [[Паўліна Бэйнс]]
|Афармленне         = 
|Пераклад            = 
|Перакладчык         = 
|Носьбіт             = папера ([[цвёрдая вокладка]])
|Папярэдні твор      = [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]
|Наступны твор       = [[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]
|ISBN                = 978-0-00-671679-2
|Электронная версія  = 
|Вікікрыніцы-тэкст   = 
}}
'''«Прынц Ка́спіян»''' ({{lang-en|Prince Caspian}}, першая публікацыя пад назвай '''«Прынц Каспіян: Вярта́нне ў На́рнію»''' {{lang-en|Prince Caspian: The Return to Narnia}}) — [[Эпічнае фэнтэзі|эпічны]] [[фэнтэзі]]йны дзіцячы раман [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]], другі паводле парадку выдання (1951), але чацверты паводле храналогіі падзей у серыі «[[Хронікі Нарніі]]». Льюіс скончыў напісанне кнігі ў 1949, яшчэ нават да публікацыі [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|першай часткі серыі]]&lt;ref&gt;Roger Lancelyn Green &amp; Walter Hooper. ''C. S. Lewis: A Biography'', 2002, p. 309.&lt;/ref&gt;.

У «Прынцы Каспіяне» чацвёра дзяцей Пэвэнсі «вяртаюцца ў Нарнію». З моманту падзей першай часткі ў Англіі мінуў год, але ў Нарніі праляцелі 1300 гадоў. Гэта адзіная кніга ''Хронікаў'', дзе Нарніяй валодаюць людзі, а жывёлы і міфічныя істоты прыгнечваныя і нават пад рызыкай вынішчэння. З гэтай прычыны [[Каспіян X|прынц Каспіян]], які знаходзіцца ва ўцёках, выклікае дзяцей Пэвэнсі, якія паводле легенды мусяць стаць каралямі і каралевамі Нарніі.

У 2008 годзе паводле кнігі быў зняты мастацкі фільм «{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}».

== Сюжэт ==
Стоячы на чыгуначнай платформе ў чаканні цягніка, [[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі]] чароўным чынам пераносяцца на пляж ля старога зруйнаванага замка. Яны пазнаюць у руінах [[Кэр-Параваль]], у якім яны калісьці каралявалі [[Нарнія]]й, і знаходзяць сховішча, дзе захаваліся шчыт і меч Пітэра, лук і стрэлы Сьюзена, бутэльку магічнага напою і клінок Люсі. Адсутнічае толькі ражок Сьюзен, які яна пакінула ў англійскім лесе пасля першага наведвання Нарніі. У той час як з момант іх першага візіту ў Англіі мінуў год, у Нарніі прайшлі шмат стагоддзяў.

У гэты ж дзень дзеці выратоўваюць гнома [[Трампкін]]а з рук салдат, якія прыйшлі да руінаў яго ўтапіць. Трампкін тлумачыць сям'і Пэвэнсі, што з часу іх знікнення ў Нарнію ўварваліся людзі расы [[тэльмар]], выціснулі гаворачых жывёл у лясы і нават намагаюцца пазбавіць іх памяці. Уладу ў Нарніі захапіў цар [[Міраз]] з жонкай Прунапрызміяй, аднак законны кароль — малады пляменнік Міраза [[Каспіян X|прынц Каспіян]], якога падтрымліваюць прыгнечваныя нарнійцы. Каб узурпаваць сталец, цар Міраз забіў свайго брата Каспіяна IX, але тым не менш прызнаваў сваім спадкаемцам яго сына Каспіяна X, пакуль не нарадзіўся Міразаў сын. Пляменнік, даведаўшыся пра злачынствы цара, уцякае з замку з дапамогай свайго настаўніка доктара Карнелія, які выхоўваў яго ў духу старой Нарніі, перад развітаннем атрымліваючы ад яго рог каралевы Сьюзен. Каспіян хаваецца ў лясох, дзе падае з каня і губляе прытомнасць. Ачуньвае ён у бярлогу гаворачага барсука Труфлялова і гномаў Нікабрыка і Трампкіна, якія прызнаюць Каспіяна каралём.

Барсук і гномы знаёмяць Каспіяна з мноствам іншых лаяльных жывёл. Апоўначы ўсе збіраюцца на раду на Танцавальным поплаве. З'яўляецца доктар Карнелій з весткай пра набліжэнне цара Міраза з войскам; ён раіць адыходзіць да [[Каменны стол|Асланавага пагорку]] ў пушчы ля [[Кэр-Параваль|Кэр-Параваля]]. Тэльмарыны пераследуюць іх, нарнійцы атрымліваюць паражэнне за паражэннем і перад непазбежным канцом прымаюць рашэнне скарыстацца рогам каралевы Сьюзен дзеля выкліку [[Аслан]]а ці каралёў залатой эпохі. Не ведаючы, куды прыйдзе дапамога, яны накіроўваюць вавёрку Сакацінку да [[Ліхтарня, Нарнія|Ліхтарні]], а Трампкіна ў Кэр-Параваль, дзе яго і выратоўваюць дзеці.

Трампкін і Пэвэнсі спяшаюцца да Каспіяна на дапамогу. Каб скараціць шлях, яны выпраўляюцца ўздоўж Шкляной плыні, аднак заблукваюць. Люсі сустракае Аслана і прапануе прытрымлівацца яго загадаў, аднак іншыя дзеці ёй не вераць і працягваюць маршрут, які становацца надзвычай цяжкім. Уночы Аслан кліча Люсі, загадвае ёй абудзіць астатніх і пераканаць іх пайсці па прапанаваным Асланам шляху. Урэшце дзеці падпарадкоўваюцца і па дарозе пачынаюць бачыць спярша цень, а пасля і самога Аслана. Леў высылае Пітэра, Эдмунда і Трампкіна да Асланавага пагорку, каб перашкодзіць планаванай там здрадзе, а сам суправаждае Сьюзен і Люсі.

Пітэр, Эдмунд і Трампкін падслухоўваюць на Асланавым пагорку, як Нікабрык з супольнікамі Хэгам і Вер-Вольфам спрабуюць пераканаць Каспіяна, Карнелія і Труфлялова дапамагчы ўваскрасіць [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб яна дапамагла адолець Міраза. Успыхвае бойка, у якой Нікабрыка з сябрамі забіваюць.

Пітэр выклікае Міраза на дуэль: хто пераможа, той і будзе лічыцца пераможцам у вайне. Міраз, хоць і мае колькасную перавагу войска, пагаджаецца на дуэль, падбухторваны сваімі падначаленымі Глозелем і Гапеспіянам. У зацятай бойцы Міраз прайграе. Глозель і Сапеспіян з крыкамі пра несумленныя паводзіны Пітэра кідаюць войска ў атаку, а скарыстаўшыся сумятнёй, Глозель утыкае ў спіну Міразу нож. Тым часам Аслан прызывае багоў Вакха і Сілена, з дапамогай якіх ажыўляе лес. Богі і абуджаныя дрэвы вызваляюць некаторых вязняў тэльмарынаў, а пасля дапамагаюць пераламіць хаду бітвы і змушаюць захопнікаў уцякаць. Адзіны мост для пераходу праз Вялікую раку зруйнаваны Бахусам, і тэльмарыны вымушаныя здацца.

Аслан дае ім магчымасць застацца ў Нарніі пад валадарствам Каспіяна альбо вярнуцца дадому, на Зямлю. Праз магічныя дзверы, адчыненыя Асланам, вяртаюцца і Пэвэнсі, прычым Пітэр і Сьюзен паведамляюць малодшым, што яны ўжо надта дарослыя, каб яшчэ-небудзь вярнуцца ў Нарнію. Усе дзеці апынаюцца на платформе ў момант падыходу іх цягніка.

== Персанажы ==
* '''[[Люсі Пэвэнсі]]''', наймалодшая з чатырох дзяцей, першая, хто здольная ўбачыць Аслана.
* '''[[Эдмунд Пэвэнсі]]''' — трэцяе дзіця ў сям'і. У адрозненне ад іншых [[сіблінг]]аў, ён верыць, што Люсі сустрэла Аслана.
* '''[[Пітэр Пэвэнсі]]''', найстарэйшы з Пэвэнсі, Вярхоўны кароль Нарніі.
* '''[[Сьюзен Пэвэнсі]]''' — другая пасля Пітэра па ўзросце. Выкарыстоўвае лук і стрэлы.
* '''[[Каспіян X|Прынц Каспіян]]''', правамоцны кароль тэльмарынаў, становіцца каралём Нарніі. Ён жа з'яўляецца ў дзвюх наступных кнігах серыі: «[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]» і «[[Сярэбраны фатэль]]», — а таксама ненадоўга з'яўляецца пад канец «[[Апошняя бітва, Хронікі Нарніі|Апошняй бітвы]]».
* '''[[Аслан]]''', Вялікі леў, стваральнік Нарніі.
* '''[[Міраз]]''', дзядзя Каспіяна, узурпатар прастола. Пасля нараджэння свайго сына вырашае забіць афіцыйнага пераемніка, уласнага пляменніка Каспіяна. Гіне ад рукі здрайцы пасля дуэлі з Пітэрам.
* '''[[Трампкін]]''', чырвоны гном, выратаваны ад смерці дзецьмі Пэвэнсі. Напачатку не верыць у існаванне Аслана і старажытных каралёў і каралеваў, пасля дапамагае Каспіяну адолець Міраза.
* '''Доктар Карнелій''', паўгном і паўчалавек, рэпетытар Каспіяна і памочнік у барацьбе супраць тэльмарынаў.
* '''[[Рыпічып]]''', гаворачая мыш (паходзіць ад негаворачых мышэй, якія вызвалілі Аслана ад путы ў папярэдняй кнізе, за што атрымалі дар маўлення), неўляклівы шпажнік і адданы прыхільнік Аслана і Каспіяна.
* '''Нікабрык''', чорны гном каспіянавага войска. Разам з Хэгам і Вер-Вольфам задумляе ажывіць з дапамогай чорнай магіі [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб ужыць яе супраць тэльмарынаў, але ўсіх трох забіваюць Каспіян з саюзнікамі.
* '''Труфлялоў''', гаворачы барсук, адданы Аслану і старой Нарніі, і дапамагае ў гэтым Каспіяну.
* '''[[Вахк]]''' і '''[[Сілен]]''', лясныя богі (запазычаныя са Старажытнай Грэцыі).
* '''Царыца Прунапрызмія''', Міразава жонка.
* '''Сапеспіян''' і '''Глозель''', лорды тэльмараў. Абражаныя Міразам, яны падбухторваюць яго прыняць Пітэраў выклік, пасля яго паражэнні наракаюць на несумленную бойку і ў сумятні забіваюць Міраза.

== Алюзіі ==
Асноўнымі ідэямі рамана з'яўляюцца адвага, шляхетнасці і, як Льюіс сам пісаў у лісце да адны амерыканскі дзяўчынкі, «узнаўленне сапраўднай рэлігіі пасля скажэння»&lt;ref&gt;Walter Hooper, ed. ''The Collected Letters of C. S. Lewis'', Volume III, p. 1245.&lt;/ref&gt;.

Захоп тэльмарыйцамі Нарніі, адлюстраваны ў кнізе, шмат у чым пераклікаецца з [[Нармандскае заваяванне Англіі|заваяваннем Англіі нарманамі]]. Хоць у развіцці падзей больш ніякіх паралеляў з англійскай гісторыяй няма, канчатковы вынік — «старыя нарнійцы» і тэльмарыны становяцца адным народам і жывуць разам у гармоніі — падобны да працэсу зліцця саксонцаў і нарманаў у адзіны англійскі этнас.

== Адаптацыі ==
[[BBC]] зняла па кнізе [[Прынц Каспіян і Плаванне «Заваёўніка зары»|дзве серыі]] тэлесерыялу 1989 года «[[Хронікі Нарніі, тэлесерыял|Хронікі Нарніі]]».

У 2008 годзе на экраны выйшаў фільм кінастудыяў [[Walt Disney Pictures]] і [[Walden Media]] «[[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян]]».

== Беларускія пераклады ==
Раман «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» перакладзены на беларускую мовы [[Андрэй Строцаў|Андрэем Строцавым]] у 2022 годзе. Пераклад атрымаў спецпрыз [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] «за смелы перакладчыцкі дэбют»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331395|title=Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана|website=Наша Ніва|date=2023-12-02|access-date=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;.{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{ВікіЦытатнік-мова|en|Prince Caspian}}
* [http://www.gutenberg.ca/ebooks/lewiscs-princecaspian/ Праект «Гутэнберг» Канада]

{{Хронікі Нарніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі 1951 года]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі]]
[[Катэгорыя:Працягі]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>fj8hx47lz69ui20dhqsdvdcf7nk7f63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123401</id>
      <parentid>5123398</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адаптацыі */ Спасылка перакідвае на кнігу, а не на фільм.</comment>
      <origin>5123401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17887" sha1="0joh9krcveumdzzdom8djj3en9ngdjo" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Прынц Каспіян
|Назва-арыгінал      = Prince Caspian
|Выява               = 
|Памер               = 
|Подпіс выявы        = 
|Жанр                = [[Дзіцячая літаратура|дзіцячы]] [[фэнтэзі]]йны раман, [[хрысціянская літаратура]]
|Аўтар               = [[Клайв Стэйплз Льюіс]]
|Мова арыгіналу      = англійская
|Напісаны            = 
|Публікацыя          = 
|Асобнае выданне    = 15 кастрычніка 1951
|Выдавецтва          = Geoffrey Bles
|Серыя               = [[Хронікі Нарніі]]
|Колькасць старонак = 195
|Ілюстратар          = [[Паўліна Бэйнс]]
|Афармленне         = 
|Пераклад            = 
|Перакладчык         = 
|Носьбіт             = папера ([[цвёрдая вокладка]])
|Папярэдні твор      = [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]
|Наступны твор       = [[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]
|ISBN                = 978-0-00-671679-2
|Электронная версія  = 
|Вікікрыніцы-тэкст   = 
}}
'''«Прынц Ка́спіян»''' ({{lang-en|Prince Caspian}}, першая публікацыя пад назвай '''«Прынц Каспіян: Вярта́нне ў На́рнію»''' {{lang-en|Prince Caspian: The Return to Narnia}}) — [[Эпічнае фэнтэзі|эпічны]] [[фэнтэзі]]йны дзіцячы раман [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]], другі паводле парадку выдання (1951), але чацверты паводле храналогіі падзей у серыі «[[Хронікі Нарніі]]». Льюіс скончыў напісанне кнігі ў 1949, яшчэ нават да публікацыі [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|першай часткі серыі]]&lt;ref&gt;Roger Lancelyn Green &amp; Walter Hooper. ''C. S. Lewis: A Biography'', 2002, p. 309.&lt;/ref&gt;.

У «Прынцы Каспіяне» чацвёра дзяцей Пэвэнсі «вяртаюцца ў Нарнію». З моманту падзей першай часткі ў Англіі мінуў год, але ў Нарніі праляцелі 1300 гадоў. Гэта адзіная кніга ''Хронікаў'', дзе Нарніяй валодаюць людзі, а жывёлы і міфічныя істоты прыгнечваныя і нават пад рызыкай вынішчэння. З гэтай прычыны [[Каспіян X|прынц Каспіян]], які знаходзіцца ва ўцёках, выклікае дзяцей Пэвэнсі, якія паводле легенды мусяць стаць каралямі і каралевамі Нарніі.

У 2008 годзе паводле кнігі быў зняты мастацкі фільм «{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}».

== Сюжэт ==
Стоячы на чыгуначнай платформе ў чаканні цягніка, [[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі]] чароўным чынам пераносяцца на пляж ля старога зруйнаванага замка. Яны пазнаюць у руінах [[Кэр-Параваль]], у якім яны калісьці каралявалі [[Нарнія]]й, і знаходзяць сховішча, дзе захаваліся шчыт і меч Пітэра, лук і стрэлы Сьюзена, бутэльку магічнага напою і клінок Люсі. Адсутнічае толькі ражок Сьюзен, які яна пакінула ў англійскім лесе пасля першага наведвання Нарніі. У той час як з момант іх першага візіту ў Англіі мінуў год, у Нарніі прайшлі шмат стагоддзяў.

У гэты ж дзень дзеці выратоўваюць гнома [[Трампкін]]а з рук салдат, якія прыйшлі да руінаў яго ўтапіць. Трампкін тлумачыць сям'і Пэвэнсі, што з часу іх знікнення ў Нарнію ўварваліся людзі расы [[тэльмар]], выціснулі гаворачых жывёл у лясы і нават намагаюцца пазбавіць іх памяці. Уладу ў Нарніі захапіў цар [[Міраз]] з жонкай Прунапрызміяй, аднак законны кароль — малады пляменнік Міраза [[Каспіян X|прынц Каспіян]], якога падтрымліваюць прыгнечваныя нарнійцы. Каб узурпаваць сталец, цар Міраз забіў свайго брата Каспіяна IX, але тым не менш прызнаваў сваім спадкаемцам яго сына Каспіяна X, пакуль не нарадзіўся Міразаў сын. Пляменнік, даведаўшыся пра злачынствы цара, уцякае з замку з дапамогай свайго настаўніка доктара Карнелія, які выхоўваў яго ў духу старой Нарніі, перад развітаннем атрымліваючы ад яго рог каралевы Сьюзен. Каспіян хаваецца ў лясох, дзе падае з каня і губляе прытомнасць. Ачуньвае ён у бярлогу гаворачага барсука Труфлялова і гномаў Нікабрыка і Трампкіна, якія прызнаюць Каспіяна каралём.

Барсук і гномы знаёмяць Каспіяна з мноствам іншых лаяльных жывёл. Апоўначы ўсе збіраюцца на раду на Танцавальным поплаве. З'яўляецца доктар Карнелій з весткай пра набліжэнне цара Міраза з войскам; ён раіць адыходзіць да [[Каменны стол|Асланавага пагорку]] ў пушчы ля [[Кэр-Параваль|Кэр-Параваля]]. Тэльмарыны пераследуюць іх, нарнійцы атрымліваюць паражэнне за паражэннем і перад непазбежным канцом прымаюць рашэнне скарыстацца рогам каралевы Сьюзен дзеля выкліку [[Аслан]]а ці каралёў залатой эпохі. Не ведаючы, куды прыйдзе дапамога, яны накіроўваюць вавёрку Сакацінку да [[Ліхтарня, Нарнія|Ліхтарні]], а Трампкіна ў Кэр-Параваль, дзе яго і выратоўваюць дзеці.

Трампкін і Пэвэнсі спяшаюцца да Каспіяна на дапамогу. Каб скараціць шлях, яны выпраўляюцца ўздоўж Шкляной плыні, аднак заблукваюць. Люсі сустракае Аслана і прапануе прытрымлівацца яго загадаў, аднак іншыя дзеці ёй не вераць і працягваюць маршрут, які становацца надзвычай цяжкім. Уночы Аслан кліча Люсі, загадвае ёй абудзіць астатніх і пераканаць іх пайсці па прапанаваным Асланам шляху. Урэшце дзеці падпарадкоўваюцца і па дарозе пачынаюць бачыць спярша цень, а пасля і самога Аслана. Леў высылае Пітэра, Эдмунда і Трампкіна да Асланавага пагорку, каб перашкодзіць планаванай там здрадзе, а сам суправаждае Сьюзен і Люсі.

Пітэр, Эдмунд і Трампкін падслухоўваюць на Асланавым пагорку, як Нікабрык з супольнікамі Хэгам і Вер-Вольфам спрабуюць пераканаць Каспіяна, Карнелія і Труфлялова дапамагчы ўваскрасіць [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб яна дапамагла адолець Міраза. Успыхвае бойка, у якой Нікабрыка з сябрамі забіваюць.

Пітэр выклікае Міраза на дуэль: хто пераможа, той і будзе лічыцца пераможцам у вайне. Міраз, хоць і мае колькасную перавагу войска, пагаджаецца на дуэль, падбухторваны сваімі падначаленымі Глозелем і Гапеспіянам. У зацятай бойцы Міраз прайграе. Глозель і Сапеспіян з крыкамі пра несумленныя паводзіны Пітэра кідаюць войска ў атаку, а скарыстаўшыся сумятнёй, Глозель утыкае ў спіну Міразу нож. Тым часам Аслан прызывае багоў Вакха і Сілена, з дапамогай якіх ажыўляе лес. Богі і абуджаныя дрэвы вызваляюць некаторых вязняў тэльмарынаў, а пасля дапамагаюць пераламіць хаду бітвы і змушаюць захопнікаў уцякаць. Адзіны мост для пераходу праз Вялікую раку зруйнаваны Бахусам, і тэльмарыны вымушаныя здацца.

Аслан дае ім магчымасць застацца ў Нарніі пад валадарствам Каспіяна альбо вярнуцца дадому, на Зямлю. Праз магічныя дзверы, адчыненыя Асланам, вяртаюцца і Пэвэнсі, прычым Пітэр і Сьюзен паведамляюць малодшым, што яны ўжо надта дарослыя, каб яшчэ-небудзь вярнуцца ў Нарнію. Усе дзеці апынаюцца на платформе ў момант падыходу іх цягніка.

== Персанажы ==
* '''[[Люсі Пэвэнсі]]''', наймалодшая з чатырох дзяцей, першая, хто здольная ўбачыць Аслана.
* '''[[Эдмунд Пэвэнсі]]''' — трэцяе дзіця ў сям'і. У адрозненне ад іншых [[сіблінг]]аў, ён верыць, што Люсі сустрэла Аслана.
* '''[[Пітэр Пэвэнсі]]''', найстарэйшы з Пэвэнсі, Вярхоўны кароль Нарніі.
* '''[[Сьюзен Пэвэнсі]]''' — другая пасля Пітэра па ўзросце. Выкарыстоўвае лук і стрэлы.
* '''[[Каспіян X|Прынц Каспіян]]''', правамоцны кароль тэльмарынаў, становіцца каралём Нарніі. Ён жа з'яўляецца ў дзвюх наступных кнігах серыі: «[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]» і «[[Сярэбраны фатэль]]», — а таксама ненадоўга з'яўляецца пад канец «[[Апошняя бітва, Хронікі Нарніі|Апошняй бітвы]]».
* '''[[Аслан]]''', Вялікі леў, стваральнік Нарніі.
* '''[[Міраз]]''', дзядзя Каспіяна, узурпатар прастола. Пасля нараджэння свайго сына вырашае забіць афіцыйнага пераемніка, уласнага пляменніка Каспіяна. Гіне ад рукі здрайцы пасля дуэлі з Пітэрам.
* '''[[Трампкін]]''', чырвоны гном, выратаваны ад смерці дзецьмі Пэвэнсі. Напачатку не верыць у існаванне Аслана і старажытных каралёў і каралеваў, пасля дапамагае Каспіяну адолець Міраза.
* '''Доктар Карнелій''', паўгном і паўчалавек, рэпетытар Каспіяна і памочнік у барацьбе супраць тэльмарынаў.
* '''[[Рыпічып]]''', гаворачая мыш (паходзіць ад негаворачых мышэй, якія вызвалілі Аслана ад путы ў папярэдняй кнізе, за што атрымалі дар маўлення), неўляклівы шпажнік і адданы прыхільнік Аслана і Каспіяна.
* '''Нікабрык''', чорны гном каспіянавага войска. Разам з Хэгам і Вер-Вольфам задумляе ажывіць з дапамогай чорнай магіі [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб ужыць яе супраць тэльмарынаў, але ўсіх трох забіваюць Каспіян з саюзнікамі.
* '''Труфлялоў''', гаворачы барсук, адданы Аслану і старой Нарніі, і дапамагае ў гэтым Каспіяну.
* '''[[Вахк]]''' і '''[[Сілен]]''', лясныя богі (запазычаныя са Старажытнай Грэцыі).
* '''Царыца Прунапрызмія''', Міразава жонка.
* '''Сапеспіян''' і '''Глозель''', лорды тэльмараў. Абражаныя Міразам, яны падбухторваюць яго прыняць Пітэраў выклік, пасля яго паражэнні наракаюць на несумленную бойку і ў сумятні забіваюць Міраза.

== Алюзіі ==
Асноўнымі ідэямі рамана з'яўляюцца адвага, шляхетнасці і, як Льюіс сам пісаў у лісце да адны амерыканскі дзяўчынкі, «узнаўленне сапраўднай рэлігіі пасля скажэння»&lt;ref&gt;Walter Hooper, ed. ''The Collected Letters of C. S. Lewis'', Volume III, p. 1245.&lt;/ref&gt;.

Захоп тэльмарыйцамі Нарніі, адлюстраваны ў кнізе, шмат у чым пераклікаецца з [[Нармандскае заваяванне Англіі|заваяваннем Англіі нарманамі]]. Хоць у развіцці падзей больш ніякіх паралеляў з англійскай гісторыяй няма, канчатковы вынік — «старыя нарнійцы» і тэльмарыны становяцца адным народам і жывуць разам у гармоніі — падобны да працэсу зліцця саксонцаў і нарманаў у адзіны англійскі этнас.

== Адаптацыі ==
[[BBC]] зняла па кнізе [[Прынц Каспіян і Плаванне «Заваёўніка зары»|дзве серыі]] тэлесерыялу 1989 года «[[Хронікі Нарніі, тэлесерыял|Хронікі Нарніі]]».

У 2008 годзе на экраны выйшаў фільм кінастудыяў [[Walt Disney Pictures]] і [[Walden Media]] «[[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян|{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}]]».

== Беларускія пераклады ==
Раман «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» перакладзены на беларускую мовы [[Андрэй Строцаў|Андрэем Строцавым]] у 2022 годзе. Пераклад атрымаў спецпрыз [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] «за смелы перакладчыцкі дэбют»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331395|title=Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана|website=Наша Ніва|date=2023-12-02|access-date=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;.{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{ВікіЦытатнік-мова|en|Prince Caspian}}
* [http://www.gutenberg.ca/ebooks/lewiscs-princecaspian/ Праект «Гутэнберг» Канада]

{{Хронікі Нарніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі 1951 года]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі]]
[[Катэгорыя:Працягі]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>0joh9krcveumdzzdom8djj3en9ngdjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123402</id>
      <parentid>5123401</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Адаптацыі */</comment>
      <origin>5123402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17828" sha1="09u38jzws10oz88uafijz7odetwd2hz" xml:space="preserve">{{Літаратурны твор 
|Назва               = Прынц Каспіян
|Назва-арыгінал      = Prince Caspian
|Выява               = 
|Памер               = 
|Подпіс выявы        = 
|Жанр                = [[Дзіцячая літаратура|дзіцячы]] [[фэнтэзі]]йны раман, [[хрысціянская літаратура]]
|Аўтар               = [[Клайв Стэйплз Льюіс]]
|Мова арыгіналу      = англійская
|Напісаны            = 
|Публікацыя          = 
|Асобнае выданне    = 15 кастрычніка 1951
|Выдавецтва          = Geoffrey Bles
|Серыя               = [[Хронікі Нарніі]]
|Колькасць старонак = 195
|Ілюстратар          = [[Паўліна Бэйнс]]
|Афармленне         = 
|Пераклад            = 
|Перакладчык         = 
|Носьбіт             = папера ([[цвёрдая вокладка]])
|Папярэдні твор      = [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]]
|Наступны твор       = [[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]
|ISBN                = 978-0-00-671679-2
|Электронная версія  = 
|Вікікрыніцы-тэкст   = 
}}
'''«Прынц Ка́спіян»''' ({{lang-en|Prince Caspian}}, першая публікацыя пад назвай '''«Прынц Каспіян: Вярта́нне ў На́рнію»''' {{lang-en|Prince Caspian: The Return to Narnia}}) — [[Эпічнае фэнтэзі|эпічны]] [[фэнтэзі]]йны дзіцячы раман [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]], другі паводле парадку выдання (1951), але чацверты паводле храналогіі падзей у серыі «[[Хронікі Нарніі]]». Льюіс скончыў напісанне кнігі ў 1949, яшчэ нават да публікацыі [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|першай часткі серыі]]&lt;ref&gt;Roger Lancelyn Green &amp; Walter Hooper. ''C. S. Lewis: A Biography'', 2002, p. 309.&lt;/ref&gt;.

У «Прынцы Каспіяне» чацвёра дзяцей Пэвэнсі «вяртаюцца ў Нарнію». З моманту падзей першай часткі ў Англіі мінуў год, але ў Нарніі праляцелі 1300 гадоў. Гэта адзіная кніга ''Хронікаў'', дзе Нарніяй валодаюць людзі, а жывёлы і міфічныя істоты прыгнечваныя і нават пад рызыкай вынішчэння. З гэтай прычыны [[Каспіян X|прынц Каспіян]], які знаходзіцца ва ўцёках, выклікае дзяцей Пэвэнсі, якія паводле легенды мусяць стаць каралямі і каралевамі Нарніі.

У 2008 годзе паводле кнігі быў зняты мастацкі фільм «{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}».

== Сюжэт ==
Стоячы на чыгуначнай платформе ў чаканні цягніка, [[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]], [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]], [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]] і [[Люсі Пэвэнсі]] чароўным чынам пераносяцца на пляж ля старога зруйнаванага замка. Яны пазнаюць у руінах [[Кэр-Параваль]], у якім яны калісьці каралявалі [[Нарнія]]й, і знаходзяць сховішча, дзе захаваліся шчыт і меч Пітэра, лук і стрэлы Сьюзена, бутэльку магічнага напою і клінок Люсі. Адсутнічае толькі ражок Сьюзен, які яна пакінула ў англійскім лесе пасля першага наведвання Нарніі. У той час як з момант іх першага візіту ў Англіі мінуў год, у Нарніі прайшлі шмат стагоддзяў.

У гэты ж дзень дзеці выратоўваюць гнома [[Трампкін]]а з рук салдат, якія прыйшлі да руінаў яго ўтапіць. Трампкін тлумачыць сям'і Пэвэнсі, што з часу іх знікнення ў Нарнію ўварваліся людзі расы [[тэльмар]], выціснулі гаворачых жывёл у лясы і нават намагаюцца пазбавіць іх памяці. Уладу ў Нарніі захапіў цар [[Міраз]] з жонкай Прунапрызміяй, аднак законны кароль — малады пляменнік Міраза [[Каспіян X|прынц Каспіян]], якога падтрымліваюць прыгнечваныя нарнійцы. Каб узурпаваць сталец, цар Міраз забіў свайго брата Каспіяна IX, але тым не менш прызнаваў сваім спадкаемцам яго сына Каспіяна X, пакуль не нарадзіўся Міразаў сын. Пляменнік, даведаўшыся пра злачынствы цара, уцякае з замку з дапамогай свайго настаўніка доктара Карнелія, які выхоўваў яго ў духу старой Нарніі, перад развітаннем атрымліваючы ад яго рог каралевы Сьюзен. Каспіян хаваецца ў лясох, дзе падае з каня і губляе прытомнасць. Ачуньвае ён у бярлогу гаворачага барсука Труфлялова і гномаў Нікабрыка і Трампкіна, якія прызнаюць Каспіяна каралём.

Барсук і гномы знаёмяць Каспіяна з мноствам іншых лаяльных жывёл. Апоўначы ўсе збіраюцца на раду на Танцавальным поплаве. З'яўляецца доктар Карнелій з весткай пра набліжэнне цара Міраза з войскам; ён раіць адыходзіць да [[Каменны стол|Асланавага пагорку]] ў пушчы ля [[Кэр-Параваль|Кэр-Параваля]]. Тэльмарыны пераследуюць іх, нарнійцы атрымліваюць паражэнне за паражэннем і перад непазбежным канцом прымаюць рашэнне скарыстацца рогам каралевы Сьюзен дзеля выкліку [[Аслан]]а ці каралёў залатой эпохі. Не ведаючы, куды прыйдзе дапамога, яны накіроўваюць вавёрку Сакацінку да [[Ліхтарня, Нарнія|Ліхтарні]], а Трампкіна ў Кэр-Параваль, дзе яго і выратоўваюць дзеці.

Трампкін і Пэвэнсі спяшаюцца да Каспіяна на дапамогу. Каб скараціць шлях, яны выпраўляюцца ўздоўж Шкляной плыні, аднак заблукваюць. Люсі сустракае Аслана і прапануе прытрымлівацца яго загадаў, аднак іншыя дзеці ёй не вераць і працягваюць маршрут, які становацца надзвычай цяжкім. Уночы Аслан кліча Люсі, загадвае ёй абудзіць астатніх і пераканаць іх пайсці па прапанаваным Асланам шляху. Урэшце дзеці падпарадкоўваюцца і па дарозе пачынаюць бачыць спярша цень, а пасля і самога Аслана. Леў высылае Пітэра, Эдмунда і Трампкіна да Асланавага пагорку, каб перашкодзіць планаванай там здрадзе, а сам суправаждае Сьюзен і Люсі.

Пітэр, Эдмунд і Трампкін падслухоўваюць на Асланавым пагорку, як Нікабрык з супольнікамі Хэгам і Вер-Вольфам спрабуюць пераканаць Каспіяна, Карнелія і Труфлялова дапамагчы ўваскрасіць [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб яна дапамагла адолець Міраза. Успыхвае бойка, у якой Нікабрыка з сябрамі забіваюць.

Пітэр выклікае Міраза на дуэль: хто пераможа, той і будзе лічыцца пераможцам у вайне. Міраз, хоць і мае колькасную перавагу войска, пагаджаецца на дуэль, падбухторваны сваімі падначаленымі Глозелем і Гапеспіянам. У зацятай бойцы Міраз прайграе. Глозель і Сапеспіян з крыкамі пра несумленныя паводзіны Пітэра кідаюць войска ў атаку, а скарыстаўшыся сумятнёй, Глозель утыкае ў спіну Міразу нож. Тым часам Аслан прызывае багоў Вакха і Сілена, з дапамогай якіх ажыўляе лес. Богі і абуджаныя дрэвы вызваляюць некаторых вязняў тэльмарынаў, а пасля дапамагаюць пераламіць хаду бітвы і змушаюць захопнікаў уцякаць. Адзіны мост для пераходу праз Вялікую раку зруйнаваны Бахусам, і тэльмарыны вымушаныя здацца.

Аслан дае ім магчымасць застацца ў Нарніі пад валадарствам Каспіяна альбо вярнуцца дадому, на Зямлю. Праз магічныя дзверы, адчыненыя Асланам, вяртаюцца і Пэвэнсі, прычым Пітэр і Сьюзен паведамляюць малодшым, што яны ўжо надта дарослыя, каб яшчэ-небудзь вярнуцца ў Нарнію. Усе дзеці апынаюцца на платформе ў момант падыходу іх цягніка.

== Персанажы ==
* '''[[Люсі Пэвэнсі]]''', наймалодшая з чатырох дзяцей, першая, хто здольная ўбачыць Аслана.
* '''[[Эдмунд Пэвэнсі]]''' — трэцяе дзіця ў сям'і. У адрозненне ад іншых [[сіблінг]]аў, ён верыць, што Люсі сустрэла Аслана.
* '''[[Пітэр Пэвэнсі]]''', найстарэйшы з Пэвэнсі, Вярхоўны кароль Нарніі.
* '''[[Сьюзен Пэвэнсі]]''' — другая пасля Пітэра па ўзросце. Выкарыстоўвае лук і стрэлы.
* '''[[Каспіян X|Прынц Каспіян]]''', правамоцны кароль тэльмарынаў, становіцца каралём Нарніі. Ён жа з'яўляецца ў дзвюх наступных кнігах серыі: «[[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]]» і «[[Сярэбраны фатэль]]», — а таксама ненадоўга з'яўляецца пад канец «[[Апошняя бітва, Хронікі Нарніі|Апошняй бітвы]]».
* '''[[Аслан]]''', Вялікі леў, стваральнік Нарніі.
* '''[[Міраз]]''', дзядзя Каспіяна, узурпатар прастола. Пасля нараджэння свайго сына вырашае забіць афіцыйнага пераемніка, уласнага пляменніка Каспіяна. Гіне ад рукі здрайцы пасля дуэлі з Пітэрам.
* '''[[Трампкін]]''', чырвоны гном, выратаваны ад смерці дзецьмі Пэвэнсі. Напачатку не верыць у існаванне Аслана і старажытных каралёў і каралеваў, пасля дапамагае Каспіяну адолець Міраза.
* '''Доктар Карнелій''', паўгном і паўчалавек, рэпетытар Каспіяна і памочнік у барацьбе супраць тэльмарынаў.
* '''[[Рыпічып]]''', гаворачая мыш (паходзіць ад негаворачых мышэй, якія вызвалілі Аслана ад путы ў папярэдняй кнізе, за што атрымалі дар маўлення), неўляклівы шпажнік і адданы прыхільнік Аслана і Каспіяна.
* '''Нікабрык''', чорны гном каспіянавага войска. Разам з Хэгам і Вер-Вольфам задумляе ажывіць з дапамогай чорнай магіі [[Джадыс|Белую Вядзьмарку]], каб ужыць яе супраць тэльмарынаў, але ўсіх трох забіваюць Каспіян з саюзнікамі.
* '''Труфлялоў''', гаворачы барсук, адданы Аслану і старой Нарніі, і дапамагае ў гэтым Каспіяну.
* '''[[Вахк]]''' і '''[[Сілен]]''', лясныя богі (запазычаныя са Старажытнай Грэцыі).
* '''Царыца Прунапрызмія''', Міразава жонка.
* '''Сапеспіян''' і '''Глозель''', лорды тэльмараў. Абражаныя Міразам, яны падбухторваюць яго прыняць Пітэраў выклік, пасля яго паражэнні наракаюць на несумленную бойку і ў сумятні забіваюць Міраза.

== Алюзіі ==
Асноўнымі ідэямі рамана з'яўляюцца адвага, шляхетнасці і, як Льюіс сам пісаў у лісце да адны амерыканскі дзяўчынкі, «узнаўленне сапраўднай рэлігіі пасля скажэння»&lt;ref&gt;Walter Hooper, ed. ''The Collected Letters of C. S. Lewis'', Volume III, p. 1245.&lt;/ref&gt;.

Захоп тэльмарыйцамі Нарніі, адлюстраваны ў кнізе, шмат у чым пераклікаецца з [[Нармандскае заваяванне Англіі|заваяваннем Англіі нарманамі]]. Хоць у развіцці падзей больш ніякіх паралеляў з англійскай гісторыяй няма, канчатковы вынік — «старыя нарнійцы» і тэльмарыны становяцца адным народам і жывуць разам у гармоніі — падобны да працэсу зліцця саксонцаў і нарманаў у адзіны англійскі этнас.

== Адаптацыі ==
[[BBC]] зняла па кнізе [[Прынц Каспіян і Плаванне «Заваёўніка зары»|дзве серыі]] тэлесерыялу 1989 года «[[Хронікі Нарніі, тэлесерыял|Хронікі Нарніі]]».

У 2008 годзе на экраны выйшаў фільм кінастудыяў [[Walt Disney Pictures]] і [[Walden Media]] «{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян||The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}».

== Беларускія пераклады ==
Раман «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» перакладзены на беларускую мовы [[Андрэй Строцаў|Андрэем Строцавым]] у 2022 годзе. Пераклад атрымаў спецпрыз [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] «за смелы перакладчыцкі дэбют»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331395|title=Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана|website=Наша Ніва|date=2023-12-02|access-date=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;.{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{ВікіЦытатнік-мова|en|Prince Caspian}}
* [http://www.gutenberg.ca/ebooks/lewiscs-princecaspian/ Праект «Гутэнберг» Канада]

{{Хронікі Нарніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі 1951 года]]
[[Катэгорыя:Хронікі Нарніі]]
[[Катэгорыя:Працягі]]
[[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]]</text>
      <sha1>09u38jzws10oz88uafijz7odetwd2hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мірча Лучэску</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327508</id>
    <revision>
      <id>5123316</id>
      <parentid>4937751</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T19:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5123316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8094" sha1="8a34ibny499i78pvpnhjdr0ks30wcru" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                    = Мірча Лучэску
|грамадзянства          = {{Сцягафікацыя|Румынія}}
|пазіцыя                = [[Нападнік (футбол)|нападнік]]
|моладзевыя клубы       = {{футбольная кар’ера
 |1961—1963|{{Сцяг|Румынія|1952|20px}} СШ №2 (Бухарэст)|}}
|клубы                  = {{футбольная кар’ера
 |1963—1977|{{Сцяг|Румынія|1952|20px}} [[ФК Дынама Бухарэст|Дынама (Бухарэст)]]|250 (57)
 |1965—1967|{{арэнда}} {{Сцяг|Румынія|1965|20px}} [[ФК Спартул|Штыінца (Бухарэст)]]|39 (12)
 |1977—1982|{{Сцяг|Румынія|1965|20px}} [[ФК Карвінул Хунедаара|Карвінул (Хунедаара)]]|111 (21)
 |1990|{{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Дынама Бухарэст|Дынама (Бухарэст)]]|1 (0)
 | |'''Усяго за кар’еру'''|'''401 (90)'''}}
|нацыянальная зборная   = {{футбольная кар’ера
 |1966—1979|{{Сцяг|Румынія|1965|20px}} [[Зборная Румыніі па футболе|Румынія]]|70 (9)}}
|трэнерскія клубы       = {{футбольная кар’ера
 |1979—1980|{{Сцяг|Румынія|1965|20px}} [[ФК Карвінул Хунедаара|Карвінул (Хунедаара)]]|
 |1981—1986|{{Сцяг|Румынія|1965|20px}} [[Зборная Румыніі па футболе|Румынія]]|
 |1985—1990|{{Сцяг|Румынія|1965|20px}}/{{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Дынама Бухарэст|Дынама (Бухарэст)]]|
 |1990—1991|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Піза|Піза]]|
 |1991—1996|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Брэшыа|Брэшыа]]|
 |1996—1997|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Рэджана|Рэджана]]|
 |1997—1998|{{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Рапід Бухарэст|Рапід (Бухарэст)]]|
 |1998—1999|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэрнацыянале]]|
 |1999—2000|{{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Рапід Бухарэст|Рапід (Бухарэст)]]|
 |2000—2002|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Галатасарай|Галатасарай]]|
 |2002—2004|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Бешыкташ|Бешыкташ]]|
 |2004—2016|{{Сцяг|Украіна||20px}} [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр (Данецк)]]| 
 |2016—2017|{{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Санкт-Пецярбург)]]|
 |2017—2019|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[Зборная Турцыі па футболе|Турцыя]]|
 |2020—2023|{{Сцяг|Украіна||20px}} [[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]]|  }}
|медалі                 = {{турнір|Дзяржаўныя ўзнагароды}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ордэн За заслугі І ступені, Украіна}} {{!!}} {{Ордэн За заслугі ІІ ступені, Украіна}} {{!!}} {{Ордэн За заслугі ІІІ ступені, Украіна}} {{!!}} {{Ордэн Зоркі Румыніі}}
{{!}}}
}}

'''Мірча Лучэску''' ({{lang-ro|Mircea Lucescu}}; {{ВД-Прэамбула}}) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер.

З мая 2004 года па май 2016 года — галоўны трэнер [[ФК Шахцёр Данецк|футбольнага клуба «Шахцёр» (Данецк)]]. У маі 2016 года быў прызначаны галоўным трэнерам санкт-пецярбургскага «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніта]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://by.tribuna.com/football/1040367610.html |title = Мирча Луческу возглавил «Зенит» |website = by.tribuna.com|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Пакінуў пасаду ў маі 2017 года па заканчэнні сезона 2016/17&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1051674912.html «Зенит» объявил об отставке Луческу]&lt;/ref&gt;. У жніўні 2017 года стаў галоўным трэнерам [[Зборная Турцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Турцыі]]. Пакінуў пасаду ў лютым 2019 года&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://by.tribuna.com/football/1071511422.html |title = Луческу ушел с поста главного тренера сборной Турции |website = by.tribuna.com|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2020 года прызначаны галоўным трэнерам кіеўскага «[[ФК Дынама Кіеў|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://by.tribuna.com/football/1087234122.html |title = Луческу возглавил киевское «Динамо». Ранее он провел 12 лет в «Шахтере» |website = by.tribuna.com|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2023 года абвясціў пра выхад з пасады і завяршэнне трэнерскай кар’еры&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-11-03|url = https://football.by/news/180437 |title = Мирча Луческу ушел в отставку с поста главного тренера киевского &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.profootball.com.ua/cgi-bin/showpress.cgi?n=962|title=Тренерская биография Луческу|archive-url=https://web.archive.org/web/20040924145825/http://www.profootball.com.ua/cgi-bin/showpress.cgi?n=962|archive-date=24 верасня 2004|access-date=22 мая 2016|url-status=dead}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад зборнай Румыніі па футболе на чэмпіянаце свету 1970}}
{{Склад зборнай Румыніі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1984}}

{{DEFAULTSORT:Лучэску Мірча}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Румыніі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Спартул]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Карвінул Хунедаара]]
[[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Карвінул Хунедаара]]
[[Катэгорыя:Трэнеры зборнай Румыніі па футболе]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Бухарэст]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Піза]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Брэшыя]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэджана]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Рапід Бухарэст]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнацыянале Мілан]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Галатасарай]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Бешыкташ]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Шахцёр Данецк]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Зеніт Санкт-Пецярбург]]
[[Катэгорыя:Трэнеры зборнай Турцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Кіеў]]
[[Катэгорыя:Трэнеры-пераможцы Кубка УЕФА і Лігі Еўропы УЕФА]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Данецка]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бухарэста]]</text>
      <sha1>8a34ibny499i78pvpnhjdr0ks30wcru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333186</id>
    <revision>
      <id>5123218</id>
      <parentid>4922716</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Концуб</comment>
      <origin>5123218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9206" sha1="jh5h2agtmuyw9vq4f1holdcwspznee6" xml:space="preserve">{{Музей
 |назва           = Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага
 |sort            = 
 |арыгінал        = 
 |выява           = 
 |памер           = 
 |подпіс          = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                 = 
  |CoordScale             =
|профіль         = мастацкі
|дата=8 ліпеня 2009
|заснаваны       =
|падпарадкаваны  = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]]
|месцазнаходжанне= [[Магілёўская вобласць]], [[Бабруйск]],  вул. М. Горкага, 28. 
|наведвальнікі   = 
|фонд            = 682 (2014)
|агульная плошча   =
|выставачная плошча=
|плошча запаснікаў =
|дырэктар        = Святлана Прывалава
|праезд          = 
|адкрыты         = 
|білет           = 
|спасылка        = www.artbobruisk.museum.by
|Commons         = 
}}
'''Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага''' — музей выяўленчага мастацтва ў [[Бабруйск|Бабруйску]] (Беларусь).

== Гісторыя ==
Музей быў заснаваны 8 ліпеня [[2009 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2009]] года на базе «Выставачнай залы Бабруйска», якая вядзе сваю гісторыю з [[1976 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1976]] года, калі яе арганізаваў старшыня Бабруйскай гарадской арганізацыі [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў БССР]] [[Сямён Ціханавіч Абрамаў|Сямён Абрамаў]], які на працягу з 1976 па 1989 год быў яе дырэктарам. Памяшканне выставачнай залы было самым буйным у Беларусі пасля мінскага [[Палац мастацтва (Мінск)|Палаца мастацтва]].

[[30 ліпеня]] [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]] года адбылося ўрачыстае адкрыццё музея для наведвальнікаў пасля рэканструкцыі памяшкання&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://artbobruisk.museum.by/ |title=''museum.by'' Бабруйскі мастацкі музей |access-date=3 чэрвеня 2016 |archive-date=10 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030430/http://artbobruisk.museum.by/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музею было прысвоена імя знакамітага земляка, [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]] [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгія Паплаўскага]].

Сёння музей мае 2 памяшканні ў Бабруйску: мастацкая галерэя па вул. М. Горкага, 28 і выставачная зала па вул. Сацыялістычнай, 100.

Місія музея — захаванне для будучага пакалення твораў прафесійных мастакоў, чыё жыццё і творчасць былі звязаны з Бабруйскім краем.

Мастацкі фонд музея пачаў фарміравацца з [[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] года. Асноўнай экспазіцыяй на сённяшні дзень з’яўляецца экспазіцыя твораў бабруйскіх мастакоў з 1960-х гадоў па [[2016 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2016]]. На [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] год колькасць адзінак захоўвання асноўнага фонду — 682. Найбольш адметныя калекцыі: сучасная мастацкая кераміка, графіка [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгія Паплаўскага]], [[Людвіг Асецкі|Людвіга Асецкага]], [[Юрый Іванавіч Нікіфараў|Юрыя Нікіфарава]], творы [[Валерый Мікалаевіч Назараў|Валерыя Назарава]] (мастака-пастаноўшчыка кінафільма «Анастасія Слуцкая»), расійскага жывапісца Мікалая Давыдава, беларускіх жывапісцаў [[Павел Васілевіч Масленікаў|Паўла Масленікава]], [[Эдуард Белагураў|Эдуарда Белагурава]], [[Леанід Максімавіч Марчанка|Леаніда Марчанкі]], [[Максім Валер’евіч Калтыгін|Максіма Калтыгіна]], [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў |Уладзіміра Рубцова]], [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзіміра Дамарада]], [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоля Концуба]] і іншых.

Сярод маладых мастакоў, чые творы папоўнілі экспазіцыю музея, — [[Жанна Будэйка]], [[Наталля Марчанка]], [[Уладзімір Канцадайлаў]], [[Алег Захарэвіч]], [[Ірына Кустава]], [[Марына Арасланава]].

Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва ў экспазіцыі музея прадстаўлена габеленам, батыкам і пано з скуры.

Музей з’яўляецца арт-пляцоўкай да штогадовых міжнародных пленэрах па кераміцы у Бабруйску «Арт-Жыжаль», якімі з 2003 года творча кіруе мастак-кераміст [[Калтыгін Валерый Аркадзьевіч|Валерый Калтыгін]], старшыня Бабруйскай гарадской арганізацыі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]].

У 2006 годзе жыхар Бабруйска Віталь Сакалоў перадаў у дар роднаму гораду калекцыю узораў мінералаў і горных парод, якая з’яўляецца другой па велічыні ў Беларусі, пасля той, што сабраная ў Музеі землязнаўства геаграфічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Экспанаты калекцыі папоўнілі дапаможны фонд музея на 988 прадметаў. Значная іх частка прадстаўлена ў пастаяннай экспазіцыі «Жывапіс зямлі», якая адкрылася ў музеі ў чэрвені 2014 года&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/culture/419234.html Город художников, «столица керамики» и коллекция камней. Репортаж из Бобруйского художественного музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180506025656/https://news.tut.by/culture/419234.html |date=6 мая 2018 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://img.tyt.by/620x620s/n/fotofact/0e/7/bobruyskiy-hud-muzey_4_.jpg Дырэктар Бабруйскага мастацкага музея Святлана Прывалава на фоне твораў Уладзіміра Рубцова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201007004423/https://img.tyt.by/620x620s/n/fotofact/0e/7/bobruyskiy-hud-muzey_4_.jpg |date=7 кастрычніка 2020 }}
* [http://tv.sb.by/kultura-2/article/kashto-ny-padarunak-ad-maystra.html ''СБ-Беларусь сегодня''. Пятро Лодкін. «Каштоўны падарунак ад Майстра»]
* http://news.tut.by/culture/419234.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180506025656/https://news.tut.by/culture/419234.html |date=6 мая 2018 }}

[[Катэгорыя:Культура Бабруйска]]
[[Катэгорыя:Славутасці Бабруйска]]
[[Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці]]
[[Катэгорыя:1976 год у Бабруйску]]</text>
      <sha1>jh5h2agtmuyw9vq4f1holdcwspznee6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слуцкая друкарня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333404</id>
    <revision>
      <id>5123157</id>
      <parentid>4453572</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4021" sha1="5o22f02snkb6wfi4jpevwaue5tpfqrk" xml:space="preserve">'''Слу́цкая друка́рня'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[друкарня]], якая існавала ў [[1672]]—[[1705]] гадах у горадзе [[Слуцк]].

Першая спроба стварыць друкарню зроблена ў [[1665]] годзе. У [[1672]] годзе распачала дзейнасць на базе княжацкай друкарні [[Радзівілы|Радзівілаў]], што перавезена з [[Мітава|Мітавы]]. У [[1693]] годзе княгіня [[Людавіка Караліна Радзівіл]] перадала друкарню [[сінод кальвінісцкай царквы Вялікага Княства Літоўскага|сіноду кальвінісцкай царквы Вялікага Княства Літоўскага]], які перавёў яе ў час [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў]] у [[Кёнігсберг]]у.

У Слуцкай друкарні друкаваліся на [[Польская мова|польскай мове]] [[рэлігійныя кнігі]], ваенныя і геаграфічныя выданні, [[мастацкі твор|мастацкія творы]], [[каляндар|календары]], [[навучальны дапаможнік|навучальныя дапаможнікі]], [[мемуары]], [[гравюра|гравюры]], [[пераклад]]ы з [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай моў]]. За перыяд [[1673]]—[[1687]] гг. выдадзены 23 кнігі тыражом 24 200 экзэмпляраў.
[[File:Манархія турэцкая вокладка.jpg|thumb|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]

Вядома 29 назваў кніг, у т.л. «Абшарнік, або Гаспадар ліфляндскі» І. Германа ([[1673]]), «Неабходныя заўвагі пра ваенны парадак» [[Андрэй Максіміліян Фрэдра|А. М. Фрэдры]] ([[1675]]), «[[Турэцкая манархія]]» {{нп3|Пол Рыко|П. Рыко|en|Paul Rycaut}} ў перакладзе [[К. Клакоцкі|К. Клакоцкага]] ([[1678]]) з гравюрамі [[М. Вашчанка|М. Вашчанкі]], «Руская тэорыя» — падручнік па [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Тыражы кніг вагаліся ад 82—100 да 3389 экзэмпляраў. Выданні выкарыстоўваліся як падарункі, у [[Слуцк]]у і [[Капыль|Капылі]] іх прадаваў княжацкі гандляр Цэрнер.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Слуцкая друкарня|[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А. П.]]|29}}
* ''[[А. П. Грыцкевіч|Грицкевич А. П.]]'' Книжное дело в феодальном Слуцке в XVI—XVIII вв. // Вопросы библиографоведения н библиотековедения. — Мн., 1983. — Вып. 4;
* ''Грицкевич А. П.'' Слуцк: Ист.-экон. очерк. 2 изд. — Мн., 1970;
* Древний город на Случи. Мн., 1985;
* ''[[Віктар Фёдаравіч Шматаў|Шматаў В. Ф.]]'' Беларуская кніжная гравюра XVI—XVIII стст. — Мн., 1984.

[[Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Культура Слуцка]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Слуцка]]
[[Катэгорыя:Радзівілы]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1672 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1705 годзе]]</text>
      <sha1>5o22f02snkb6wfi4jpevwaue5tpfqrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Сцяпанавіч Сопікаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335498</id>
    <revision>
      <id>5123331</id>
      <parentid>4857601</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T04:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дзейнасць */</comment>
      <origin>5123331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16216" sha1="mbudie0egbz4xe70j3fglid03m9mxy8" xml:space="preserve">{{Цёзкі|Сопікаў}}
{{Навуковец}}
[[Файл:Опыт российской библиографии-1 (Сопиков).djvu|250px|thumb|Тытульная старонка 1-й часткі «Опыту»]]
'''Васіль Сцяпанавіч Сопікаў''' ({{ДН|||1765}}, {{МН|Суздаль}} — {{ДС|21|6|1818}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — вядомы бібліёграф, укладальнік роспісу рускіх кніг, які да цяперашняга часу не страціў значэння.

== Біяграфія ==
Сын купца, займаўся кніжным гандлем. У 1811 годзе, пры садзейнічанні А. М. Аленіна, паступіў на службу ў [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Імператарскую публічную бібліятэку]] у Санкт-Пецярбургу памочнікам бібліятэкара рускага аддзела, дзе заняўся ўпарадкаваннем на славянскіх і рускай мовах; у 1812 годзе Сопікаў быў камандзіраваны ў [[Аланецкая губерня|Аланецкую губерню]] для суправаджэння 200 скрынь кніг і рукапісаў, якія складалі найкаштоўнейшы здабытак бібліятэкі.

== Дзейнасць ==
Па вяртанні, Сопікаў заняўся падрыхтоўкай і апрацоўкай матэрыялаў для свайго шырокага бібліяграфічнага даведніка, які выйшаў пад назвай ''«Опыт российск. библиографии, или полный словарь сочинений и переводов, напечатанных на славенском и российск. языках от начала заведений типографий до 1813 года, с предисловием, служащим введением в сию Науку, совершенно новую в России, с историей о начале и успехах книгопечатания как в Европе вообще, так и особенно в России с примечаниями о древних редких книгах и их изданиях, и с краткими из оных выписками. Собранный из достоверных источников Васильем Сопиковым»'' (5 т., СПб., 1813-1821) і стаў, нягледзячы на памылкі і прагалы, неабходным дапаможнікам для тых, хто займаецца бібліяграфіяй або папросту мае патрэбу ў даведках пра старыя кнігі.

У 1-й частцы змешчана прадмова (прыпісваецца [[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч|К. Калайдовічу]]), дзе выкладзены найважнейшыя звесткі па «тэорыі» бібліяграфіі і яе літаратуры і апавядаецца пра план «Опыту» і яго крыніцы. Затым змешчаны роспіс старажытных славянскіх друкарань з указаннем, у якіх месцах яны знаходзіліся і з якога часу кожная стала вядома па друкаваных ёю кнігах; звесткі пра цывільныя друкарні і інш. За гэтым пачынаецца сам спіс кніг у алфавітным парадку, і ў 1-м томе (часткова і ў 5-м) змешчаны кнігі царкоўнага друку, а ў астатніх — цывільнага. Канец 5-га тому (з № 13150) завершаны [[Васіль Рыгоравіч Анастасевіч|В. Анастасевічам]], які быў і выдаўцом гэтай апошняй часткі. Усіх кніг налічана ў Сопікава 13249; названы яны ў алфавітным парадку загалоўкаў, але гэты парадак не строга вытрыманы. Спісам Сопікава можна карыстацца толькі з вялікай асцярогай. Што тычыцца 1-й часткі, то-бок спісу кніг царкоўнага друку, то ён цяпер, пасля прац Строева, [[Пётр Іванавіч Кёпен|Кёпена]], Калайдовіча, Максімовіча і інш., страціў свае значэнне для бібліёграфаў. Спіс жа кніг цывільнага друку, апроч непаўнаты, мае яшчэ нязручнасць у тым, што загалоўкі кніг не выпісаныя цалкам, а часта пазначаны і недакладна, і з памылкамі друку. Тлумачыцца гэта тым, што Сопікаў не меў усіх кніг пад рукамі, а роспіс свой складаў збольшага паводле гатовых вопісаў, рукапісных і друкаваных каталогах. Гэтая ж прычына мноства памылак пры ўказанні фарматаў і гадоў друку, а колькасць старонак, гравюр, планаў або карт, прыкладзеных да многіх з выданняў, зусім не паказана. Пры ненадзейнасці большасці прыватных звестак, паведамленых Сопікавым, галоўнаму, то-бок таму, што тая ці іншая кніга, у яго адзначаная, сапраўды была, можна давяраць цалкам. Многія з адзначаных Сопікавым кніг нагэтулькі рэдкія, што некаторыя бібліёграфы лічылі іх нават не існымі, але пазнейшыя адкрыцці пацвердзілі праўдзівасць яго паказанняў (напрыклад, № 13097 — «Приветъ киръ Михаилу митрополиту киевскому и галицкому», Львоў, 1591; 4°, знойдзены ў 1861 г.). Не кажучы ўжо пра 1-ю і 5-ю часткі, дзе пазначаны рэдкія творы старадрукаванай літаратуры, у астатніх частках знаходзіцца роспіс рэдкіх кніг цывільнага друку; між імі асаблівай увагі заслугоўваюць масонскія кнігі, якія выходзілі ў канцы XVIII ст. з таемных друкарань у невялікай колькасці асобнікаў для ўжывання ў ложах ордэна, у продаж не паступалі, а пасля канфіскаваныя і знішчаныя. Непатрэбныя выпіскі з кніг, якімі Сопікаў хацеў упрыгожыць сваю працу, знаходзяцца толькі ў першых двух тамах. Да сваёй каласальнай працы, зробленай ім без неабходных матэрыялаў і, відаць, без усялякага заахвочвання, Сопікаў думаў прыкласці роспіс геаграфічных карт і розных паказальнікаў, але паспеў скласці паказальнік імёнаў аўтараў да аднаго толькі 1-га тому, а падобны паказальнік, неабходны да кожнай бібліяграфічнай працы, удвая неабходны для «Опыту» Сопікава з прычыны прынятай ім сістэмы — размяшчаць кнігі ў алфавітным парадку загалоўкаў, і пры яго адсутнасці праца Сопікава значна губляе ў сваёй каштоўнасці.

Кніга мела вялікае значэнне для ўзнікнення ў Расіі цікавасці да беларускай мовы. У кантэксце гаворкі пра пераклады на «нячыстую славянскую» мову Сопікаў напісаў пра пераклады Ф. Скарыны, у сувязі з перакладамі Е. Славінецкага напісаў пра іх «няяснасць», а таксама пазначыў, што некаторыя са старажытных кніг былі надрукаваны на «беларускай мове».

У спецыяльнай зносцы ў кнізе сустракаецца першае ў ХІХ ст. рускамоўнае вызначэнне «беларускай мовы». Сопікаў напісаў пра яе як пра «мову шчырых грэчаскай веры людзей, што жылі ў Беларусі і Польшчы. Манахі, якія жылі ў гэтых землях да канца XVII ст., амаль усе свае багаслоўскія і павучальныя творы пісалі на гэтай мове. Яна ёсць сумесь моў: славянскай, рускай, польскай, а часткова і лацінскай»

У сваёй дэфініцыі Сопікаў не характарызаваў беларускую мову ў яе сучасным разуменні, а толькі кваліфікаваў пэўны гістарычны пісьмовы стыль, уласцівы помнікам пэўных жанраў. Тэрмін ''рускі'' ў Сопікава не абазначаў сучасную рускую мову. Названае Сопікавым спалучэнне моў павінна трактавацца не як агульная характарыстыка беларускай мовы, але як звычайны набор складнікаў, ужывальны пры руцінным аналізе старажытных беларускіх і ўкраінскіх пісьмовых помнікаў і ў наш час.

У 1815—1816 гадах у польскім часопісе «[[Pamiętnik Warszawski]]» з’явілася вялікая рэцэнзія на першыя тры часткі «Опыту» Сопікава, напісаная [[С. Б. Ліндэ]] (вынятак з яе ў «[[Вестник Европы (1802—1830)|Вестник Европы]]» 1816, ч. 90). Грунтуючыся на звестках В. Сопікава, Ліндэ зазначыў, што мову не ўсіх надрукаваных кірылічнымі літарамі выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую, «шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». Далей у рэцэнзіі ў іншым месцы Ліндэ выкарыстаў выраз «устойлівая (інакш: цягучая) беларуская мова» (ciągły język białoruski) — з нагоды мовы кнігі «Казанне святога Кірыла аб Антыхрысце» [[С. Зізаній|С. Зізанія]].&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/97054787/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%94%D0%A3_2020_195_%D1%81|аўтар=Siarhiej Zaprudski|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя. Мінск, БДУ, 2020. 195 с.|год=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; З нагоды выдання 5-га тому былі змешчаныя папраўкі і нататка ў «Библиографических листах» Кёпена 1825 г., № 3. Пазней [[Уладзімір Іванавіч Саітаў|У. І. Саітаў]] надрукаваў «Заметки и разъяснения к Опыту росс. Б. В. Сопикова» (у «[[Журнал Министерства народного просвещения|Журнале Министерства народного просвещения]]», 1876 г., і асобна СПб., 1878). У тым жа 1876 годзе выйшаў «Алфавитный указатель имен» да «Опыту», укладзены [[П. А. Марозаў|П. А. Марозавым]], а ў 1900 годзе «Указатель к книгам гражданской печати», укладзены [[В. М. Рагожын|В. М. Рагожыным]].

Апроч «Опыту», Сопікаў выдаў сачыненне [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Мантэск’ё]]: «О существе законов», у перакладзе [[Дзмітрый Іванавіч Языкаў|Д. І. Языкава]], і пераклад з французскай «Пифагоровых законов и нравственных правил».

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар=[[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]]|загаловак=Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя|спасылка=https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download|мова=|аўтар выдання=Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш.|выданне=Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2013|том=|старонкі=37–52|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|ref=Запрудскі}}
* {{Крыніцы/БіЕ|Сопиков}}
* Библиография русская (гражданской печати) / {{Крыніцы/БіЕ|Библиография}}

== Спасылкі ==
* [http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm Сопікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820043242/http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm |date=20 жніўня 2010 }} на сайце РНБ. {{ref-ru}}
* {{ВСЭ3|загаловак=Сопиков Василий Степанович}}
* [http://biography.yaxy.ru/01180874.htm Сопікаў Васіль Сцяпанавіч] {{ref-ru}}
* [http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm СОПІКАЎ Васіль Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820043242/http://www.nlr.ru/ar/staff/sop.htm |date=20 жніўня 2010 }} {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сопікаў Васіль Сцяпанавіч}}
[[Катэгорыя:Постаці Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Постаці расійскай бібліяграфіі]]</text>
      <sha1>mbudie0egbz4xe70j3fglid03m9mxy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс вуліц Мінска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337395</id>
    <revision>
      <id>5123169</id>
      <parentid>5120442</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>+ Фларыяна Ждановіча</comment>
      <origin>5123169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202939" sha1="glp6x9jgfzt1z56i55vp4galgjuxi4n" xml:space="preserve">{{TOC-right}}
{{Пералік}}
У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы, праспекты, праезды, тупікі, набярэжныя [[Мінск]]а.

== Спіс геаграфічных аб’ектаў ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Беларуская назва !! Руская назва !! Тып аб’екта
|-
|[[вуліца 3 Верасня (Мінск)|3 Верасня вуліца]] || 3 Сентября улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак 3 Верасня (Мінск)|3 Верасня завулак]] || 3 Сентября переулок || [[завулак]]
|-
| [[бульвар 17 Верасня (Мінск)|17 Верасня бульвар]] || 17 Сентября бульвар || [[бульвар]]
|-
| [[вуліца 50 год Перамогі (Мінск)|50 год Перамогі вуліца]] || 50 лет Победы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Абрыкосавая вуліца (Мінск)|Абрыкосавая вуліца]] || Абрикосовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Абухоўская вуліца (Мінск)|Абухоўская вуліца]] || Обуховская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Абухоўскі завулак (Мінск)|Абухоўскі 1-ы завулак]] || Обуховский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Абухоўскі завулак (Мінск)|Абухоўскі 3-і завулак]] || Обуховский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Абухоўскі завулак (Мінск)|Абухоўскі 4-ы завулак]] || Обуховский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[плошча Аб’яднаных нацый (Мінск)|Аб’яднаных нацый плошча]] || Объединенных наций площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Авакяна (Мінск)|Авакяна вуліца]] || Авакяна улица || [[вуліца]]
|-
| [[Авангардная вуліца (Мінск)|Авангардная вуліца]] || Авангардная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Авангардны завулак (Мінск)|Авангардны завулак]] || Авангардный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Авіяцыі (Мінск)|Авіяцыі вуліца]] || Авиации улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Агарова (Мінск)|Агарова вуліца]] || Огарёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[Агародніцкая вуліца (Мінск)|Агародніцкая вуліца]] || Огородницкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Агатавы завулак (Мінск)|Агатавы завулак]] || Агатовый переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Агінскага (Мінск)|Агінскага вуліца]] || Огинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Адама Шэмеша (Мінск)|Адама Шэмеша вуліца]] || Адама Шемеша улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Адзінцова (Мінск)|Адзінцова вуліца]] || Одинцова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Адзінцова (Мінск)|Адзінцова завулак]] || Одинцова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Адоеўскага (Мінск)|Адоеўскага вуліца]] || Одоевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Адоеўскага (Мінск)|Адоеўскага завулак]] || Одоевского переулок || [[завулак]]
|-
| [[Адэская вуліца (Мінск)|Адэская вуліца]] || Одесская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Адэскі завулак (Мінск)|Адэскі завулак]] || Одесский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Адэскі праезд (Мінск)|Адэскі праезд]] || Одесский проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Азгура (Мінск)|Азгура вуліца]] || Азгура улица || [[вуліца]]
|-
| [[Азёрная вуліца (Мінск)|Азёрная вуліца]] || Озёрная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Азёрны завулак (Мінск)|Азёрны завулак]] || Озёрный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Азізава (Мінск)|Азізава вуліца]] || Азизова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Азоўская вуліца (Мінск)|Азоўская вуліца]] || Азовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Азярцоўскі тракт (Мінск)|Азярцоўскі тракт]] || Озерцовский тракт || [[тракт]]
|-
| [[вуліца Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага вуліца]] || Айвазовского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага завулак]] || Айвазовского переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Высоцкага (Мінск)|Акадэміка Высоцкага вуліца]] || Академика Высоцкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Вышалескага (Мінск)|Акадэміка Вышалескага вуліца]] || Академика Вышелесского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Акадэміка Вышалескага (Мінск)|Акадэміка Вышалескага завулак]] || Академика Вышелесского переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Жэбрака (Мінск)|Акадэміка Жэбрака вуліца]] || Академика Жебрака улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Акадэміка Жэбрака (Мінск)|Акадэміка Жэбрака завулак]] || Академика Жебрака переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Карскага (Мінск)|Акадэміка Карскага вуліца]] || Академика Карского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Красіна (Мінск)|Акадэміка Красіна вуліца]] || Академика Красина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Купрэвіча (Мінск)|Акадэміка Купрэвіча вуліца]] || Академика Купревича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Курчатава (Мінск)|Акадэміка Курчатава вуліца]] || Академика Курчатова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Акадэміка Фёдарава (Мінск)|Акадэміка Фёдарава вуліца]] || Академика Фёдорова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Акадэмічная вуліца (Мінск)|Акадэмічная вуліца]] || Академическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Акружны праезд (Мінск)|Акружны праезд]] || Окружной проезд || [[праезд]]
|-
| [[1-ы завулак Акрэсціна (Мінск)|Акрэсціна 1-ы завулак]] || Окрестина 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Акрэсціна (Мінск)|Акрэсціна вуліца]] || Окрестина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Аладавых (Мінск)|Аладавых вуліца]] || Аладовых улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алаізы Пашкевіч (Мінск)|Алаізы Пашкевіч вуліца]] || Алоизы Пашкевич улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алега Кашавога (Мінск)|Алега Кашавога вуліца]] || Олега Кошевого улица || [[вуліца]]
|-
| [[Алейная вуліца (Мінск)|Алейная вуліца]] || Аллейная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|Алеся Бачылы вуліца]] || Алеся Бачило улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алеся Гаруна (Мінск)|Алеся Гаруна вуліца]] || Алеся Гаруна улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алеся Дудара (Мінск)|Алеся Дудара вуліца]] || Алеся Дудара улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Алібегава (Мінск)|Алібегава вуліца]] || Алибегова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Алтайская вуліца (Мінск)|Алтайская вуліца]] || Алтайская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскі завулак]] || Алтайский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Альховая вуліца (Мінск)|Альховая вуліца]] || Ольховая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Альшанская вуліца (Мінск)|Альшанская вуліца]] || Ольшанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Альшэўскага (Мінск)|Альшэўскага вуліца]] || Ольшевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Альшэўскага (Мінск)|Альшэўскага завулак]] || Ольшевского переулок || [[завулак]]
|-
| [[Аляксандраўская вуліца (Мінск)|Аляксандраўская вуліца]] || Александровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Амбулаторная вуліца (Мінск)|Амбулаторная вуліца]] || Амбулаторная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Амбулаторны завулак (Мінск)|Амбулаторны завулак]] || Амбулаторный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Амельянюка (Мінск)|Амельянюка вуліца]] || Омельянюка улица || [[вуліца]]
|-
| [[Амуратарская вуліца (Мінск)|Амуратарская вуліца]] || Амураторская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Амурская вуліца (Мінск)|Амурская вуліца]] || Амурская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Амурскі завулак (Мінск)|Амурскі завулак]] || Амурский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Анаева (Мінск)|Анаева вуліца]] || Аннаева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарская вуліца]] || Ангарская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ангарскі завулак (Мінск)|Ангарскі завулак]] || Ангарский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Андрэеўская вуліца (Мінск)|Андрэеўская вуліца]] || Андреевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Антонаўская вуліца (Мінск)|Антонаўская вуліца]] || Антоновская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Антоненкі (Мінск)|Антоненкі вуліца]] || Антоненко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Апалінар’еўская вуліца (Мінск)|Апалінар’еўская вуліца]] || Аполинарьевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аранжарэйная вуліца (Мінск)|Аранжарэйная вуліца]] || Оранжерейная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Аранская|Аранская вуліца]] || Аранская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Арджанікідзэ (Мінск)|Арджанікідзэ вуліца]] || Орджоникидзе улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Аркадзя Смоліча (Мінск)|Аркадзя Смоліча вуліца]] || Аркадия Смолича улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Арктычная вуліца (Мінск)|Арктычная 1-я вуліца]] || Арктическая 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўская вуліца]] || Орловская улица || [[вуліца]]
|-
| [[3-і Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 3-і завулак]] || Орловский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 4-ы завулак]] || Орловский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 5-ы завулак]] || Орловский 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[6-ы Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 6-ы завулак]] || Орловский 6-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[7-ы Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 7-ы завулак]] || Орловский 7-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[8-ы Арлоўскі завулак (Мінск)|Арлоўскі 8-ы завулак]] || Орловский 8-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Артылерыстаў (Мінск)|Артылерыстаў вуліца]] || Артиллеристов улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Архітэктара Заборскага (Мінск)|Архітэктара Заборскага вуліца]] || Архитектора Заборского улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы завулак]] || Артёма 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы праезд Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы праезд]] || Артёма 1-й проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Арцёма (Мінск)|Арцёма вуліца]] || Артёма улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аршанская вуліца (Мінск)|Аршанская вуліца]] || Оршанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аршанскі праезд (Мінск)|Аршанскі праезд]] || Оршанский проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Асаналіева (Мінск)|Асаналіева вуліца]] || Асаналиева улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Асаналіева (Мінск)|Асаналіева завулак]] || Асаналиева переулок || [[завулак]]
|-
| [[Асвейская вуліца (Мінск)|Асвейская вуліца]] || Освейская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Асенні завулак (Мінск)|Асенні 1-ы завулак]] || Осенний 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Асенні завулак (Мінск)|Асенні 2-і завулак]] || Осенний 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Асенняя вуліца (Мінск)|Асенняя вуліца]] || Осенняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Асіпенка (Мінск)|Асіпенка вуліца]] || Осипенко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Асіповіцкая вуліца (Мінск)|Асіповіцкая вуліца]] || Осиповичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Астрашыцкая вуліца (Мінск)|Астрашыцкая вуліца]] || Острошицкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Астрожскіх (Мінск)|Астрожскіх вуліца]] || Острожских улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аўрораўская вуліца (Мінск)|Аўрораўская вуліца]] || Авроровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аўтадораўская вуліца (Мінск)|Аўтадораўская вуліца]] || Автодоровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аўтадораўскі завулак (Мінск)|Аўтадораўскі завулак]] || Автодоровский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Аўтазаводская вуліца (Мінск)|Аўтазаводская вуліца]] || Автозаводская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аўтазаводскі завулак (Мінск)|Аўтазаводскі завулак]] || Автозаводской переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Аўтамабілістаў (Мінск)|Аўтамабілістаў вуліца]] || Автомобилистов улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Аўэзава (Мінск)|Аўэзава вуліца]] || Ауэзова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкая вуліца]] || Охотская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ахоцкі завулак (Мінск)|Ахоцкі завулак]] || Охотский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ашмянскі завулак (Мінск)|Ашмянскі завулак]] || Ошмянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Аэрадромная вуліца (Мінск)|Аэрадромная вуліца]] || Аэродромная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Аэрадромны завулак (Мінск)|Аэрадромны завулак]] || Аэродромный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Аэрафлоцкая вуліца (Мінск)|Аэрафлоцкая вуліца]] || Аэрофлотская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Аэрафлоцкі завулак (Мінск)|Аэрафлоцкі 1-ы завулак]] || Аэрофлотский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Бабруйская вуліца (Мінск)|Бабруйская вуліца]] || Бобруйская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бабушкіна (Мінск)|Бабушкіна вуліца]] || Бабушкина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Багранцава (Мінск)|Багранцава вуліца]] || Багрянцева улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Баграціёна (Мінск)|Баграціёна 1-ы завулак]] || Багратиона 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Баграціёна (Мінск)|Баграціёна 2-і завулак]] || Багратиона 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Баграціёна (Мінск)|Баграціёна вуліца]] || Багратиона улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Базісная вуліца (Мінск)|Базісная 1-я вуліца]] || Базисная 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я Базісная вуліца (Мінск)|Базісная 2-я вуліца]] || Базисная 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Базісны завулак (Мінск)|Базісны завулак]] || Базисный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальская вуліца]] || Байкальская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бакінская вуліца (Мінск)|Бакінская вуліца]] || Бакинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Балотная вуліца (Мінск)|Балотная вуліца]] || Болотная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Балотнікава (Мінск)|Балотнікава вуліца]] || Болотникова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Балотнікава (Мінск)|Балотнікава завулак]] || Болотникова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Балтыйская вуліца (Мінск)|Балтыйская вуліца]] || Балтийская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бальнічны завулак (Мінск)|Бальнічны завулак]] || Больничный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Баляслава Берута (Мінск)|Баляслава Берута вуліца]] || Болеслава Берута улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Бангалор (Мінск)|Бангалор плошча]] || Бангалор площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Баравецкі завулак (Мінск)|Баравецкі завулак]] || Боровецкий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Барадзінская вуліца (Мінск)|Барадзінская вуліца]] || Бородинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Барамзіной (Мінск)|Барамзіной вуліца]] || Барамзиной улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бараноўшчына (Мінск)|Бараноўшчына вуліца]] || Барановщина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовая вуліца]] || Багряная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Барвовы завулак (Мінск)|Барвовы завулак]] || Багряный переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы Басіялаўскі завулак (Мінск)|Басіялаўскі 1-ы завулак]] || Басиаловский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Басіялаўскі завулак (Мінск)|Басіялаўскі 2-і завулак]] || Басиаловский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Батанічная вуліца (Мінск)|Батанічная вуліца]] || Ботаническая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Баторынская вуліца (Мінск)|Баторынская вуліца]] || Баторинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Баторынскі завулак (Мінск)|Баторынскі завулак]] || Баторинский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Беламорская вуліца (Мінск)|Беламорская вуліца]] || Беломорская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Беларуская вуліца (Мінск)|Беларуская вуліца]] || Белорусская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бельскага (Мінск)|Бельскага вуліца]] || Бельского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бельчыцкая вуліца (Мінск)|Бельчыцкая вуліца]] || Бельчицкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Берасцянская вуліца (Мінск)|Берасцянская вуліца]] || Берестянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Берсана (Мінск)|Берсана вуліца]] || Берсона улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бетонны праезд (Мінск)|Бетонны праезд]] || Бетонный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Бехцерава (Мінск)|Бехцерава вуліца]] || Бехтерева улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Бехцерава (Мінск)|Бехцерава завулак]] || Бехтерева переулок || [[завулак]]
|-
| [[Бібліятэчная вуліца (Мінск)|Бібліятэчная вуліца]] || Библиотечная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бірузова (Мінск)|Бірузова вуліца]] || Бирюзова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брагінская вуліца (Мінск)|Брагінская вуліца]] || Брагинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Брагінскі завулак (Мінск)|Брагінскі 1-ы завулак]] || Брагинский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Брагінскі завулак (Мінск)|Брагінскі 2-і завулак]] || Брагинский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Браніслава Тарашкевіча (Мінск)|Браніслава Тарашкевіча вуліца]] || Бронислава Тарашкевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бранявы завулак (Мінск)|Бранявы завулак]] || Броневой переулок || [[завулак]]
|-
| [[Браслаўская вуліца (Мінск)|Браслаўская вуліца]] || Браславская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брацкая вуліца (Мінск)|Брацкая вуліца]] || Братская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брацкі завулак (Мінск)|Брацкі завулак]] || Братский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Бровікава (Мінск)|Бровікава вуліца]] || Бровикова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Брыкета (Мінск)|Брыкета вуліца]] || Брикета улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брылеўская вуліца (Мінск)|Брылеўская вуліца]] || Брилевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брылеўскі тупік (Мінск)|Брылеўскі тупік]] || Брилевский тупик || [[тупік]]
|-
| [[Брэст-Літоўская вуліца (Мінск)|Брэст-Літоўская вуліца]] || Брест-Литовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Брэсцкая вуліца (Мінск)|Брэсцкая вуліца]] || Брестская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Брэсцкі завулак (Мінск)|Брэсцкі 1-ы завулак]] || Брестский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Брэсцкі завулак (Мінск)|Брэсцкі 2-і завулак]] || Брестский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Брэсцкі завулак (Мінск)|Брэсцкі 3-і завулак]] || Брестский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Брэсцкі завулак (Мінск)|Брэсцкі 4-ы завулак]] || Брестский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Брэсцкі завулак (Мінск)|Брэсцкі 5-ы завулак]] || Брестский 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Будаўнікоў (Мінск)|Будаўнікоў вуліца]] || Строителей улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Будзённага (Мінск)|Будзённага вуліца]] || Будённого улица || [[вуліца]]
|-
| [[Будслаўская вуліца (Мінск)|Будслаўская вуліца]] || Будславская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Будслаўскі завулак (Мінск)|Будслаўскі завулак]] || Будславский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Бумажкова (Мінск)|Бумажкова вуліца]] || Бумажкова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Бумажкова (Мінск)|Бумажкова завулак]] || Бумажкова переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Бумажкова (Мінск)|Бумажкова праезд]] || Бумажкова проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Бурдзейнага (Мінск)|Бурдзейнага вуліца]] || Бурдейного улица || [[вуліца]]
|-
| [[Быхаўская вуліца (Мінск)|Быхаўская вуліца]] || Быховская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бэзавая вуліца (Мінск)|Бэзавая вуліца]] || Сиреневая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бягомльская вуліца (Мінск)|Бягомльская вуліца]] || Бегомльская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бялецкага (Мінск)|Бялецкага вуліца]] || Белецкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бялінскага (Мінск)|Бялінскага вуліца]] || Белинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Бяляева (Мінск)|Бяляева вуліца]] || Беляева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бярозагорская вуліца (Мінск)|Бярозагорская вуліца]] || Берёзогорская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Бярэзінская вуліца (Мінск)|Бярэзінская вуліца]] || Березинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Вавілава (Мінск)|Вавілава вуліца]] || Вавилова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Вавілава (Мінск)|Вавілава завулак]] || Вавилова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Вадалажскага (Мінск)|Вадалажскага вуліца]] || Водолажского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вайсковы завулак (Мінск)|Вайсковы завулак]] || Войсковый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вакзальная вуліца (Мінск)|Вакзальная вуліца]] || Вокзальная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Вакзальны завулак (Мінск)|Вакзальны 1-ы завулак]] || Вокзальный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Валадарскага (Мінск)|Валадарскага вуліца]] || Володарского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Валадзько (Мінск)|Валадзько вуліца]] || Володько улица || [[вуліца]]
|-
| [[Валачаеўская вуліца (Мінск)|Валачаеўская вуліца]] || Волочаевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[3-і Валачаеўскі завулак (Мінск)|Валачаеўскі 3-і завулак]] || Волочаевский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Валачаеўскі праезд (Мінск)|Валачаеўскі праезд]] || Волочаевский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Валгаградская вуліца (Мінск)|Валгаградская вуліца]] || Волгоградская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Валгадонская вуліца (Мінск)|Валгадонская вуліца]] || Волгодонская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Валенція Ваньковіча (Мінск)|Валенція Ваньковіча вуліца]] || Валентия Ваньковича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Валожынская вуліца (Мінск)|Валожынская вуліца]] || Воложинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева вуліца]] || Ванеева улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Ванеева (Мінск)|Ванеева плошча]] || Ванеева площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Варанянскага (Мінск)|Варанянскага вуліца]] || Воронянского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Варапаеўская вуліца (Мінск)|Варапаеўская вуліца]] || Воропаевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Варвашэні вуліца (Мінск)|Варвашэні вуліца]] || Варвашени улица || [[вуліца]]
|-
| [[Васільковая вуліца (Мінск)|Васільковая вуліца]] || Васильковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 1-ы завулак]] || Васнецова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 2-і завулак]] || Васнецова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Васняцова (Мінск)|Васняцова вуліца]] || Васнецова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ватуціна (Мінск)|Ватуціна вуліца]] || Ватутина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Ватуціна (Мінск)|Ватуціна завулак]] || Ватутина переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Ватуціна (Мінск)|Ватуціна праезд]] || Ватутина проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Ваўпшасава (Мінск)|Ваўпшасава вуліца]] || Ваупшасова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Велазаводская вуліца (Мінск)|Велазаводская вуліца]] || Велозаводская улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і Веласіпедны завулак (Мінск)|Веласіпедны 2-і завулак]] || Велосипедный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Веласіпедны завулак (Мінск)|Веласіпедны завулак]] || Велосипедный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Велікаморская вуліца (Мінск)|Велікаморская вуліца]] || Великоморская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Верасовая вуліца (Мінск)|Верасовая вуліца]] || Вересковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Верашчагіна (Мінск)|Верашчагіна вуліца]] || Верещагина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вербная вуліца (Мінск)|Вербная вуліца]] || Вербная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Верхні завулак (Мінск)|Верхні завулак]] || Верхний переулок || [[завулак]]
|-
| [[Верхняя вуліца (Мінск)|Верхняя вуліца]] || Верхняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Веры Харужай (Мінск)|Веры Харужай вуліца]] || Веры Хоружей улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Весніна (Мінск)|Весніна праезд]] || Веснина проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Веснінка (Мінск)|Веснінка вуліца]] || Веснинка улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Веснінка (Мінск)|Веснінка завулак]] || Веснинка переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Веснінка (Мінск)|Веснінка праезд]] || Веснинка проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Віктара Лівенцава (Мінск)|Віктара Лівенцава вуліца]] || Виктора Ливенцева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Віктара Турава (Мінск)|Віктара Турава вуліца]] || Виктора Турова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вілейская вуліца (Мінск)|Вілейская вуліца]] || Вилейская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Вілкоўшчына (Мінск)|Вілкоўшчына вуліца]] || Вилковщина улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Вільямса (Мінск)|Вільямса 1-ы завулак]] || Вильямса 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Вільямса (Мінск)|Вільямса вуліца]] || Вильямса улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Вільямса (Мінск)|Вільямса завулак]] || Вильямса переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вінаградная вуліца (Мінск)|Вінаградная вуліца]] || Виноградная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вірская вуліца (Мінск)|Вірская вуліца]] || Вирская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Віцебская вуліца (Мінск)|Віцебская вуліца]] || Витебская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вішнёвы завулак (Мінск)|Вішнёвы завулак]] || Вишнёвый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Водазаборная вуліца (Мінск)|Водазаборная вуліца]] || Водозаборная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Водаправодны завулак (Мінск)|Водаправодны завулак]] || Водопроводный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Возніцкая вуліца (Мінск)|Возніцкая вуліца]] || Извозная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Возніцкі завулак (Мінск)|Возніцкі 1-ы завулак]] || Извозный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Возніцкі завулак (Мінск)|Возніцкі 2-і завулак]] || Извозный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Возніцкі завулак (Мінск)|Возніцкі 3-і завулак]] || Извозный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[набярэжная Воінаў-інтэрнацыяналістаў (Мінск)|Воінаў-інтэрнацыяналістаў набярэжная]] || Воинов-интернационалистов набережная || [[набярэжная]]
|-
| [[вуліца Волаха (Мінск)|Волаха вуліца]] || Волоха улица || [[вуліца]]
|-
| [[Волжская вуліца (Мінск)|Волжская вуліца]] || Волжская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Волжскі праезд (Мінск)|Волжскі праезд]] || Волжский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Вузаўскі завулак (Мінск)|Вузаўскі завулак]] || Вузовский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вучнёўскі завулак (Мінск)|Вучнёўскі завулак]] || Ученический переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Выгоцкага (Мінск)|Выгоцкага вуліца]] || Выготского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Вызвалення (Мінск)|Вызвалення вуліца]] || Освобождения улица || [[вуліца]]
|-
| [[Высокая вуліца (Мінск)|Высокая вуліца]] || Высокая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Высокі завулак (Мінск)|Высокі завулак]] || Высокий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вязынская вуліца (Мінск)|Вязынская вуліца]] || Вязынская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Вязынскі завулак (Мінск)|Вязынскі 1-ы завулак]] || Вязынский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Вязынскі завулак (Мінск)|Вязынскі 2-і завулак]] || Вязынский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Вялікая Слепня (Мінск)|Вялікая Слепня вуліца]] || Большая Слепня улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вясёлкавая вуліца (Мінск)|Вясёлкавая вуліца]] || Радужная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вясенняя вуліца (Мінск)|Вясенняя вуліца]] || Весенняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гагарына (Мінск)|Гагарына вуліца]] || Гагарина улица || [[вуліца]]
|-
| [[праспект Газеты Звязда (Мінск)|Газеты Звязда праспект]] || Газеты Звязда проспект || [[праспект]]
|-
| [[праспект Газеты Праўда (Мінск)|Газеты Праўда праспект]] || Газеты Правда проспект || [[праспект]]
|-
| [[вуліца Галавачова (Мінск)|Галавачова вуліца]] || Головачёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Галадзеда (Мінск)|Галадзеда вуліца]] || Голодеда улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Галадзеда (Мінск)|Галадзеда праезд]] || Голодеда проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Гало (Мінск)|Гало вуліца]] || Гало улица || [[вуліца]]
|-
| [[Гальшанская вуліца (Мінск)|Гальшанская вуліца]] || Гольшанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Гальшанскі завулак (Мінск)|Гальшанскі 1-ы завулак]] || Гольшанский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Гальшанскі завулак (Мінск)|Гальшанскі 2-і завулак]] || Гольшанский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Гамарніка (Мінск)|Гамарніка вуліца]] || Гамарника улица || [[вуліца]]
|-
| [[Гандлёвы завулак (Мінск)|Гандлёвы завулак]] || Торговый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Гарадзецкая вуліца (Мінск)|Гарадзецкая вуліца]] || Городецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гарадскі Вал (Мінск)|Гарадскі Вал вуліца]] || Городской Вал улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гараўца (Мінск)|Гараўца вуліца]] || Горовца улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гарбатава (Мінск)|Гарбатава вуліца]] || Горбатова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гастэлы (Мінск)|Гастэлы вуліца]] || Гастелло улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гая (Мінск)|Гая вуліца]] || Гая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Гвардзейская вуліца (Мінск)|Гвардзейская вуліца]] || Гвардейская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Гвардзейскі завулак (Мінск)|Гвардзейскі 1-ы завулак]] || Гвардейский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Геалагічная вуліца (Мінск)|Геалагічная вуліца]] || Геологическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Геалагічны завулак (Мінск)|Геалагічны завулак]] || Геологический переулок || [[завулак]]
|-
| [[Геалагічны праезд (Мінск)|Геалагічны праезд]] || Геологический проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Гебелева (Мінск)|Гебелева вуліца]] || Гебелева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Генадзя Цітовіча (Мінск)|Генадзя Цітовіча вуліца]] || Геннадия Цитовича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Генерала Антонава (Мінск)|Генерала Антонава вуліца]] || Генерала Антонова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Герасіменкі (Мінск)|Герасіменкі вуліца]] || Герасименко улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я Германаўская вуліца (Мінск)|Германаўская 2-я вуліца]] || Германовская 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Германаўская вуліца (Мінск)|Германаўская вуліца]] || Германовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Германаўскі завулак (Мінск)|Германаўскі завулак]] || Германовский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Герояў 120 Дывізіі (Мінск)|Герояў 120 Дывізіі вуліца]] || Героев 120 Дивизии улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Герояў Сталінграда (Мінск)|Герояў Сталінграда вуліца]] || Героев Сталинграда улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Герцэна (Мінск)|Герцэна вуліца]] || Герцена улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гікалы (Мінск)|Гікалы вуліца]] || Гикало улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гінтаўта (Мінск)|Гінтаўта вуліца]] || Гинтовта улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і завулак Глаголева (Мінск)|Глаголева 2-і завулак]] || Глаголева 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Глаголева (Мінск)|Глаголева 3-і завулак]] || Глаголева 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Глаголева (Мінск)|Глаголева вуліца]] || Глаголева улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Глінішча (Мінск)|Глінішча праезд]] || Глинище проезд || [[праезд]]
|-
| [[Глыбоцкая вуліца (Мінск)|Глыбоцкая вуліца]] || Глубокская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Гогалеўская вуліца (Мінск)|Гогалеўская вуліца]] || Гоголевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Голубева (Мінск)|Голубева вуліца]] || Голубева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Горная вуліца (Мінск)|Горная вуліца]] || Горная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Горны завулак (Мінск)|Горны завулак]] || Горный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Гродзенская вуліца (Мінск)|Гродзенская вуліца]] || Гродненская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Громава (Мінск)|Громава вуліца]] || Громова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Грушаўская вуліца (Мінск)|Грушаўская вуліца]] || Грушевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Грушаўскі завулак (Мінск)|Грушаўскі завулак]] || Грушевский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Грыбаедава (Мінск)|Грыбаедава вуліца]] || Грибоедова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбны завулак]] || Грибной переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Грызадубавай (Мінск)|Грызадубавай вуліца]] || Гризодубовой улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Грыцаўца (Мінск)|Грыцаўца вуліца]] || Грицевца улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Грэбелькі (Мінск)|Грэбелькі вуліца]] || Гребельки улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 1-ы завулак]] || Грекова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 2-і завулак]] || Грекова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Грэкава (Мінск)|Грэкава вуліца]] || Грекова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гурскага (Мінск)|Гурскага вуліца]] || Гурского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гурцьева (Мінск)|Гурцьева вуліца]] || Гуртьева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Гусоўскага (Мінск)|Гусоўскага вуліца]] || Гусовского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дабрамысленскі завулак]] || Добромысленский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Даватара (Мінск)|Даватара вуліца]] || Доватора улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дакутовіч (Мінск)|Дакутовіч вуліца]] || Докутович улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дакучаева (Мінск)|Дакучаева вуліца]] || Докучаева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дальні завулак (Мінск)|Дальні завулак]] || Дальний переулок || [[завулак]]
|-
| [[Дамашэўская вуліца (Мінск)|Дамашэўская вуліца]] || Домашевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дамашэўскі завулак (Мінск)|Дамашэўскі завулак]] || Домашевский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Дамброўская вуліца (Мінск)|Дамброўская вуліца]] || Домбровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Данілы Сердзіча (Мінск)|Данілы Сердзіча вуліца]] || Данилы Сердича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дарашэвіча (Мінск)|Дарашэвіча вуліца]] || Дорошевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дароўская вуліца (Мінск)|Дароўская вуліца]] || Даровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дароўскі завулак (Мінск)|Дароўскі завулак]] || Даровский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Дастаеўскага (Мінск)|Дастаеўскага вуліца]] || Достоевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Дастаеўскага (Мінск)|Дастаеўскага завулак]] || Достоевского переулок || [[завулак]]
|-
| [[Даўгабродская вуліца (Мінск)|Даўгабродская вуліца]] || Долгобродская улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і Даўгінаўскі завулак (Мінск)|Даўгінаўскі 2-і завулак]] || Долгиновский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Даўгінаўскі завулак (Мінск)|Даўгінаўскі 3-і завулак]] || Долгиновский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Даўгінаўскі завулак (Мінск)|Даўгінаўскі 4-ы завулак]] || Долгиновский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Даўгінаўскі праезд (Мінск)|Даўгінаўскі праезд]] || Долгиновский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Даўгінаўскі тракт (Мінск)|Даўгінаўскі тракт]] || Долгиновский тракт || [[тракт]]
|-
| [[вуліца Даўмана (Мінск)|Даўмана вуліца]] || Даумана улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дача (Мінск)|Дача вуліца]] || Дача улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дачная вуліца (Мінск)|Дачная вуліца]] || Дачная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дачны завулак (Мінск)|Дачны завулак]] || Дачный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Дачны праезд (Мінск)|Дачны праезд]] || Дачный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Дворышчы (Мінск)|Дворышчы вуліца]] || Дворищи улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дзвінская вуліца (Мінск)|Дзвінская вуліца]] || Двинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дзекабрыстаў (Мінск)|Дзекабрыстаў вуліца]] || Декабристов улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дзімітрава (Мінск)|Дзімітрава вуліца]] || Димитрова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дзісенская вуліца (Мінск)|Дзісенская вуліца]] || Дисенская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Дзіцячы (Мінск)|Дзіцячы 1-ы завулак]] || Детский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Дзіцячы (Мінск)|Дзіцячы 2-і завулак]] || Детский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Дзіцячы (Мінск)|Дзіцячы 3-і завулак]] || Детский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Дзяжнёва (Мінск)|Дзяжнёва вуліца]] || Дежнёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дзям’яна Беднага (Мінск)|Дзям’яна Беднага вуліца]] || Демьяна Бедного улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дзянісаўская вуліца (Мінск)|Дзянісаўская вуліца]] || Денисовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дзянісаўскі завулак (Мінск)|Дзянісаўскі завулак]] || Денисовский переулок || [[завулак]]
|-
| [[праспект Дзяржынскага (Мінск)|Дзяржынскага праспект]] || Дзержинского проспект || [[праспект]]
|-
| [[Дняпроўская вуліца (Мінск)|Дняпроўская вуліца]] || Днепровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дняпроўскі праезд (Мінск)|Дняпроўскі праезд]] || Днепровский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Докшыцкая вуліца (Мінск)|Докшыцкая вуліца]] || Докшицкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дражня (Мінск)|Дражня вуліца]] || Дражня улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дразда (Мінск)|Дразда вуліца]] || Дрозда улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Дразды (Мінск)|Дразды праезд]] || Дрозды проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Дружбы (Мінск)|Дружбы вуліца]] || Дружбы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Друйская вуліца (Мінск)|Друйская вуліца]] || Друйская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дубаўлянскі завулак (Мінск)|Дубаўлянскі завулак]] || Дубовлянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Дубравінская вуліца (Мінск)|Дубравінская вуліца]] || Дубравинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Дубравінскі завулак (Мінск)|Дубравінскі завулак]] || Дубравинский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Дукорская вуліца (Мінск)|Дукорская вуліца]] || Дукорская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Дуніна-Марцінкевіча (Мінск)|Дуніна-Марцінкевіча вуліца]] || Дунина-Марцинкевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ежы Гедройца (Мінск)|Ежы Гедройца вуліца]] || Ежи Гедройца улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ельніцкая вуліца (Мінск)|Ельніцкая вуліца]] || Ельницкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ельскіх (Мінск)|Ельскіх вуліца]] || Ельских улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 1-ы завулак]] || Енисейский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 2-і завулак]] || Енисейский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Енісейскі праезд (Мінск)|Енісейскі праезд]] || Енисейский проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Ермака (Мінск)|Ермака вуліца]] || Ермака улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Ермака (Мінск)|Ермака завулак]] || Ермака переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Еўфрасінні Полацкай (Мінск)|Еўфрасінні Полацкай вуліца]] || Евфросиньи Полоцкой улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ёдкаўская вуліца (Мінск)|Ёдкаўская вуліца]] || Иодковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вуліца Жарэса Алфёрава (Мінск)|Жарэса Алфёрава вуліца]] || Жореса Алфёрова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ждановіцкая вуліца (Мінск)|Ждановіцкая вуліца]] || Ждановичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Жлобінская вуліца (Мінск)|Жлобінская вуліца]] || Жлобинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Жудро (Мінск)|Жудро вуліца]] || Жудро улица || [[вуліца]]
|-
| [[праспект Жукава (Мінск)|Жукава праспект]] || Жукова проспект || [[праспект]]
|-
| [[1-ы завулак Жукоўскага (Мінск)|Жукоўскага 1-ы завулак]] || Жуковского 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Жукоўскага (Мінск)|Жукоўскага 2-і завулак]] || Жуковского 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Жукоўскага (Мінск)|Жукоўскага вуліца]] || Жуковского улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Жукоўскага (Мінск)|Жукоўскага праезд]] || Жуковского проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Жылуновіча (Мінск)|Жылуновіча вуліца]] || Жилуновича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Заводская вуліца (Мінск)|Заводская вуліца]] || Заводская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Загарадны завулак (Мінск)|Загарадны 1-ы завулак]] || Загородный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Загарадны завулак (Мінск)|Загарадны 2-і завулак]] || Загородный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Загарадны завулак (Мінск)|Загарадны 3-і завулак]] || Загородный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Загарадны завулак (Мінск)|Загарадны 4-ы завулак]] || Загородный 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Залатая вуліца (Мінск)|Залатая вуліца]] || Золотая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Залатая Горка (Мінск)|Залатая Горка вуліца]] || Золотая Горка улица || [[вуліца]]
|-
| [[Залаты завулак (Мінск)|Залаты завулак]] || Золотой переулок || [[завулак]]
|-
| [[Замкавая вуліца (Мінск)|Замкавая вуліца]] || Замковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Запарожская вуліца (Мінск)|Запарожская вуліца]] || Запорожская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Запарожскі завулак (Мінск)|Запарожскі 1-ы завулак]] || Запорожский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Запарожскі завулак (Мінск)|Запарожскі 3-і завулак]] || Запорожский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Запарожская плошча (Мінск)|Запарожская плошча]] || Запорожская площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Запрудная вуліца (Мінск)|Запрудная вуліца]] || Запрудная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Зарачанскі завулак (Мінск)|Зарачанскі завулак]] || Заречанский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Зарэчная вуліца (Мінск)|Зарэчная вуліца]] || Заречная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 1-ы завулак]] || Заречный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 2-і завулак]] || Заречный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 3-і завулак]] || Заречный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Зарэчны тупік (Мінск)|Зарэчны тупік]] || Заречный тупик || [[тупік]]
|-
| [[Заслаўская вуліца (Мінск)|Заслаўская вуліца]] || Заславская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Заслонава (Мінск)|Заслонава вуліца]] || Заслонова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Заснавальнікаў (Мінск)|Заснавальнікаў вуліца]] || Основателей улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Захарава (Мінск)|Захарава вуліца]] || Захарова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Заходняя вуліца (Мінск)|Заходняя вуліца]] || Западная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Зацань (Мінск)|Зацань вуліца]] || Зацень улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Зацішша (Мінск)|Зацішша вуліца]] || Затишье улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Землямерная вуліца (Мінск)|Землямерная 1-я вуліца]] || Землемерная 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я Землямерная вуліца (Мінск)|Землямерная 2-я вуліца]] || Землемерная 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Землямерны завулак (Мінск)|Землямерны завулак]] || Землемерный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Земляробчая вуліца (Мінск)|Земляробчая вуліца]] || Земледельческая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Земляробчы (Мінск)|Земляробчы 1-ы завулак]] || Земледельческий 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Земляробчы (Мінск)|Земляробчы 3-і завулак]] || Земледельческий 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Зенітны завулак (Мінск)|Зенітны завулак]] || Зенитный переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы Зімні завулак (Мінск)|Зімні 1-ы завулак]] || Зимний 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Зімні завулак (Мінск)|Зімні 2-і завулак]] || Зимний 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Зімняя вуліца (Мінск)|Зімняя вуліца]] || Зимняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Змітрака Бядулі (Мінск)|Змітрака Бядулі вуліца]] || Змитрока Бядули улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Змітрака Бядулі (Мінск)|Змітрака Бядулі плошча]] || Змитрока Бядули площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Зоі Касмадзям’янскай (Мінск)|Зоі Касмадзям’янскай вуліца]] || Зои Космодемьянской улица || [[вуліца]]
|-
| [[Зорная вуліца (Мінск)|Зорная вуліца]] || Звёздная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Зубачова (Мінск)|Зубачова 1-ы завулак]] || Зубачёва 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Зубачова (Мінск)|Зубачова 2-і завулак]] || Зубачёва 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Зубачова (Мінск)|Зубачова 3-і завулак]] || Зубачёва 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Зубачова (Мінск)|Зубачова вуліца]] || Зубачёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[Зыбіцкая вуліца]] || Зыбицкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Зялёналужская вуліца (Мінск)|Зялёналужская вуліца]] || Зелёнолугская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Івана Навуменкі (Мінск)|Івана Навуменкі вуліца]] || Ивана Науменко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Івана Хруцкага (Мінск)|Івана Хруцкага вуліца]] || Ивана Хруцкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Івана Шамякіна (Мінск)|Івана Шамякіна вуліца]] || Ивана Шамякина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ігара Лучанка (Мінск)|Ігара Лучанка вуліца]] || Игоря Лученка улица || [[вуліца]]
|-
| [[Іванаўская вуліца (Мінск)|Іванаўская вуліца]] || Ивановская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Івянецкая вуліца (Мінск)|Івянецкая вуліца]] || Ивенецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ігната Буйніцкага (Мінск)|Ігната Буйніцкага вуліца]] || Игната Буйницкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Ігната Буйніцкага (Мінск)|Ігната Буйніцкага завулак]] || Игната Буйницкого переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Ігната Дамейкі (Мінск)|Ігната Дамейкі вуліца]] || Игната Домейко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ігнаценкі (Мінск)|Ігнаценкі вуліца]] || Игнатенко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ігуменскі тракт (Мінск)|Ігуменскі тракт]] || Игуменский тракт || [[тракт]]
|-
| [[Іерусалімская вуліца (Мінск)|Іерусалімская вуліца]] || Иерусалимская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ізмайлаўская вуліца (Мінск)|Ізмайлаўская вуліца]] || Измайловская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Ізмайлаўскі завулак (Мінск)|Ізмайлаўскі 1-ы завулак]] || Измайловский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Ізмайлаўскі завулак (Мінск)|Ізмайлаўскі 2-і завулак]] || Измайловский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Ізмайлаўскі завулак (Мінск)|Ізмайлаўскі 3-і завулак]] || Измайловский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Ізмайлаўскі завулак (Мінск)|Ізмайлаўскі 4-ы завулак]] || Измайловский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ізмайлаўскі праезд (Мінск)|Ізмайлаўскі праезд]] || Измайловский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Ізумрудны завулак (Мінск)|Ізумрудны завулак]] || Изумрудный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімская вуліца]] || Илимская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ільі Капіевіча (Мінск)|Ільі Капіевіча вуліца]] || Ильи Копиевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ільменская вуліца (Мінск)|Ільменская вуліца]] || Ильменская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ільянская вуліца (Мінск)|Ільянская вуліца]] || Ильянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Індустрыяльная вуліца (Мінск)|Індустрыяльная вуліца]] || Индустриальная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Інжынерная вуліца (Мінск)|Інжынерная вуліца]] || Инженерная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Інжынерны завулак (Мінск)|Інжынерны завулак]] || Инженерный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Інструментальны завулак (Мінск)|Інструментальны завулак]] || Инструментальный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)|Інтэрнацыянальная вуліца]] || Интернациональная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Іосіфа Гашкевіча (Мінск)|Іосіфа Гашкевіча вуліца]] || Иосифа Гошкевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Іосіфа Жыновіча (Мінск)|Іосіфа Жыновіча вуліца]] || Иосифа Жиновича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкая вуліца]] || Иркутская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Іркуцкі завулак (Мінск)|Іркуцкі завулак]] || Иркутский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ірынаўская вуліца (Мінск)|Ірынаўская вуліца]] || Ириновская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ірынаўскі завулак (Мінск)|Ірынаўскі завулак]] || Ириновский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Іскаліева (Мінск)|Іскаліева вуліца]] || Искалиева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кааператыўны завулак (Мінск)|Кааператыўны завулак]] || Кооперативный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна вуліца]] || Кабушкина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна завулак]] || Кабушкина переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Кавалёва (Мінск)|Кавалёва вуліца]] || Ковалёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кавальская вуліца (Мінск)|Кавальская вуліца]] || Кузнечная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Казарменны завулак (Мінск)|Казарменны завулак]] || Казарменный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Казіміраўская вуліца (Мінск)|Казіміраўская вуліца]] || Казимировская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Казінца (Мінск)|Казінца вуліца]] || Казинца улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Казінца (Мінск)|Казінца плошча]] || Казинца площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Казлова (Мінск)|Казлова вуліца]] || Козлова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Казлова (Мінск)|Казлова завулак]] || Козлова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Калгасная вуліца (Мінск)|Калгасная вуліца]] || Колхозная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Калектарная вуліца (Мінск)|Калектарная вуліца]] || Коллекторная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Калектыўны завулак (Мінск)|Калектыўны завулак]] || Коллективный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Калектыўны праезд (Мінск)|Калектыўны праезд]] || Коллективный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Калеснікава (Мінск)|Калеснікава вуліца]] || Колесникова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Калеснікава (Мінск)|Калеснікава завулак]] || Колесникова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Калініна (Мінск)|Калініна вуліца]] || Калинина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Калініна (Мінск)|Калініна завулак]] || Калинина переулок || [[завулак]]
|-
| [[плошча Калініна (Мінск)|Калініна плошча]] || Калинина площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Калінінградскі завулак (Мінск)|Калінінградскі завулак]] || Калининградский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Каліноўскага (Мінск)|Каліноўскага вуліца]] || Калиновского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кальварыйская вуліца (Мінск)|Кальварыйская вуліца]] || Кальварийская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кальварыйскі праезд (Мінск)|Кальварыйскі праезд]] || Кальварийский проезд || [[праезд]]
|-
| [[1-я Кальцавая вуліца (Мінск)|Кальцавая 1-я вуліца]] || Кольцевая 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я Кальцавая вуліца (Мінск)|Кальцавая 2-я вуліца]] || Кольцевая 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Кальцавы праезд (Мінск)|Кальцавы 1-ы праезд]] || Кольцевой 1-й проезд || [[праезд]]
|-
| [[2-і Кальцавы праезд (Мінск)|Кальцавы 2-і праезд]] || Кольцевой 2-й проезд || [[праезд]]
|-
| [[1-ы завулак Кальцова (Мінск)|Кальцова 1-ы завулак]] || Кольцова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Кальцова (Мінск)|Кальцова 2-і завулак]] || Кольцова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Кальцова (Мінск)|Кальцова 3-і завулак]] || Кольцова 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы завулак Кальцова (Мінск)|Кальцова 4-ы завулак]] || Кольцова 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Кальцова (Мінск)|Кальцова вуліца]] || Кольцова улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Кальцова (Мінск)|Кальцова праезд]] || Кольцова проезд || [[праезд]]
|-
| [[Калядная вуліца (Мінск)|Калядная вуліца]] || Колядная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Камайская вуліца (Мінск)|Камайская вуліца]] || Камайская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Камароўскае кальцо]] || Комаровское кольцо ||
|-
|[[Каменнагорская вуліца (Мінск)|Каменнагорская вуліца]] || Каменногорская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольская вуліца]] || Комсомольская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Камуністычная вуліца (Мінск)|Камуністычная вуліца]] || Коммунистическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Канатны завулак (Мінск)|Канатны завулак]] || Канатный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Кандрата Крапівы вуліца (Мінск)|Кандрата Крапівы вуліца]] || Кондрата Крапивы улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Канстанцыі Буйло (Мінск)|Канстанцыі Буйло вуліца]] || Констанции Буйло улица || [[вуліца]]
|-
| [[Капыльская вуліца (Мінск)|Капыльская вуліца]] || Копыльская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Капыльскі завулак (Мінск)|Капыльскі 1-ы завулак]] || Копыльский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Капыльскі тупік (Мінск)|Капыльскі тупік]] || Копыльский тупик || [[тупік]]
|-
| [[вуліца Караленкі (Мінск)|Караленкі вуліца]] || Короленко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Каралінская вуліца (Мінск)|Каралінская вуліца]] || Каролинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Каралінскі праезд (Мінск)|Каралінскі праезд]] || Каролинский проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Караля (Мінск)|Караля вуліца]] || Короля улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Караткевіча (Мінск)|Караткевіча вуліца]] || Короткевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Карбышава (Мінск)|Карбышава вуліца]] || Карбышева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Карвата (Мінск)|Карвата вуліца]] || Карвата улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Каржа (Мінск)|Каржа вуліца]] || Коржа улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Каржанеўскага (Мінск)|Каржанеўскага вуліца]] || Корженевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Каржанеўскага (Мінск)|Каржанеўскага завулак]] || Корженевского переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Карзюкі (Мінск)|Карзюкі вуліца]] || Корзюки улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Карла Лібкнехта (Мінск)|Карла Лібкнехта вуліца]] || Карла Либкнехта улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Карла Маркса (Мінск)|Карла Маркса вуліца]] || Карла Маркса улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Кароткі завулак (Мінск)|Кароткі 1-ы завулак]] || Короткий 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Кароткі завулак (Мінск)|Кароткі 2-і завулак]] || Короткий 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Кароткі завулак (Мінск)|Кароткі 3-і завулак]] || Короткий 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Карпава (Мінск)|Карпава вуліца]] || Карпова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Каруся Каганца (Мінск)|Каруся Каганца вуліца]] || Каруся Каганца улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Карыцкага (Мінск)|Карыцкага вуліца]] || Корицкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Касманаўтаў (Мінск)|Касманаўтаў вуліца]] || Космонавтов улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|Кастрычніцкая вуліца]] || Октябрьская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкая плошча]] || Октябрьская площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Катоўскага (Мінск)|Катоўскага вуліца]] || Котовского улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Катоўскага (Мінск)|Катоўскага праезд]] || Котовского проезд || [[праезд]]
|-
| [[Кахоўская вуліца (Мінск)|Кахоўская вуліца]] || Каховская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кахоўскі завулак (Мінск)|Кахоўскі завулак]] || Каховский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Качынская вуліца (Мінск)|Качынская вуліца]] || Качинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Каштанавая вуліца (Мінск)|Каштанавая вуліца]] || Каштановая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кедышкі (Мінск)|Кедышкі вуліца]] || Кедышко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кіеўская вуліца (Мінск)|Кіеўская вуліца]] || Киевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кірава (Мінск)|Кірава вуліца]] || Кирова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кірыла і Мяфодзія (Мінск)|Кірыла і Мяфодзія вуліца]] || Кирилла и Мефодия улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кірыла Тураўскага (Мінск)|Кірыла Тураўскага вуліца]] || Кирилла Туровского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кірэева (Мінск)|Кірэева вуліца]] || Киреева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кірэенкі (Мінск)|Кірэенкі вуліца]] || Киреенко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кісялёва (Мінск)|Кісялёва вуліца]] || Киселёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Клары Цэткін (Мінск)|Клары Цэткін вуліца]] || Клары Цеткин улица || [[вуліца]]
|-
| [[Клецкая вуліца (Мінск)|Клецкая вуліца]] || Клецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Клецкі праезд (Мінск)|Клецкі праезд]] || Клецкий проезд || [[праезд]]
|-
| [[Клубны праезд (Мінск)|Клубны праезд]] || Клубный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Клумава (Мінск)|Клумава вуліца]] || Клумова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Клумава (Мінск)|Клумава завулак]] || Клумова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ключавая вуліца (Мінск)|Ключавая вуліца]] || Ключевая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кнорына (Мінск)|Кнорына вуліца]] || Кнорина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Княгінінская вуліца (Мінск)|Княгінінская вуліца]] || Княгининская улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Княгінінскі|Княгінінскі завулак]] || Княгининский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Кобрынская вуліца (Мінск)|Кобрынская вуліца]] || Кобринская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Козыраўская вуліца (Мінск)|Козыраўская вуліца]] || Козыревская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Корш-Сабліна (Мінск)|Корш-Сабліна вуліца]] || Корш-Саблина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Крайняя вуліца (Мінск)|Крайняя вуліца]] || Крайняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Крамскога (Мінск)|Крамскога вуліца]] || Крамского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Крапоткіна (Мінск)|Крапоткіна вуліца]] || Кропоткина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Круглы завулак (Мінск)|Круглы завулак]] || Круглый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Крупецкая вуліца (Мінск)|Крупецкая вуліца]] || Крупецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Крупскай (Мінск)|Крупскай вуліца]] || Крупской улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Крупцы (Мінск)|Крупцы вуліца]] || Крупцы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Крывіцкая вуліца (Мінск)|Крывіцкая вуліца]] || Кривичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Крывіцкі завулак (Мінск)|Крывіцкі 1-ы завулак]] || Кривичский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Крывіцкі завулак (Мінск)|Крывіцкі 2-і завулак]] || Кривичский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Крыжоўская вуліца (Мінск)|Крыжоўская вуліца]] || Крыжовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Крыловіча (Мінск)|Крыловіча 1-ы завулак]] || Крыловича 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Крыловіча (Мінск)|Крыловіча 2-і завулак]] || Крыловича 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Крыловіча (Мінск)|Крыловіча вуліца]] || Крыловича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Крынічная вуліца (Мінск)|Крынічная вуліца]] || Родниковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Козьма-Дзям’янаўскі спуск]] || Козьмо-Демьяновский спуск || [[спуск]]
|-
| [[Кубанская вуліца (Мінск)|Кубанская вуліца]] || Кубанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кузьмы Мініна (Мінск)|Кузьмы Мініна вуліца]] || Кузьмы Минина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Кузьмы Мініна (Мінск)|Кузьмы Мініна завулак]] || Кузьмы Минина переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Кузьмы Чорнага (Мінск)|Кузьмы Чорнага вуліца]] || Кузьмы Чорного улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Кузьмы Чорнага (Мінск)|Кузьмы Чорнага завулак]] || Кузьмы Чорного переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Куйбышава (Мінск)|Куйбышава вуліца]] || Куйбышева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кулібіна (Мінск)|Кулібіна вуліца]] || Кулибина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кульман (Мінск)|Кульман вуліца]] || Кульман улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова вуліца]] || Кулешова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кунцаўшчына (Мінск)|Кунцаўшчына вуліца]] || Кунцевщина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Купрыянава (Мінск)|Купрыянава вуліца]] || Куприянова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Курганная вуліца (Мінск)|Курганная вуліца]] || Курганная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|Курсанта Гвішыані вуліца]] || Курсанта Гвишиани улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Кутузава (Мінск)|Кутузава вуліца]] || Кутузова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Кэчаўскі завулак (Мінск)|Кэчаўскі завулак]] || Кэчевский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Лабанка (Мінск)|Лабанка вуліца]] || Лобанка улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лагойскі тракт (Мінск)|Лагойскі тракт]] || Логойский тракт || [[тракт]]
|-
| [[вуліца Лазарава (Мінск)|Лазарава вуліца]] || Лазарева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лазо (Мінск)|Лазо вуліца]] || Лазо улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Лазо (Мінск)|Лазо завулак]] || Лазо переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Ламаносава (Мінск)|Ламаносава вуліца]] || Ломоносова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Ламаносава (Мінск)|Ламаносава завулак]] || Ломоносова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Ландэра (Мінск)|Ландэра вуліца]] || Ландера улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лапаровіцкая вуліца (Мінск)|Лапаровіцкая вуліца]] || Лапаровичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Леаніда Бяды (Мінск)|Леаніда Бяды вуліца]] || Леонида Беды улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Леаніда Левіна (Мінск)|Леаніда Левіна вуліца]] || Леонида Левина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лейтэнанта Кіжаватава (Мінск)|Лейтэнанта Кіжаватава вуліца]] || Лейтенанта Кижеватова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Леніна (Мінск)|Леніна вуліца]] || Ленина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ленінградская вуліца (Мінск)|Ленінградская вуліца]] || Ленинградская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лепельская вуліца (Мінск)|Лепельская вуліца]] || Лепельская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лермантава (Мінск)|Лермантава вуліца]] || Лермонтова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лесапаркавая вуліца (Мінск)|Лесапаркавая вуліца]] || Лесопарковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лесі Украінкі (Мінск)|Лесі Украінкі вуліца]] || Леси Украинки улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Летні завулак (Мінск)|Летні 1-ы завулак]] || Летний 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Летні завулак (Мінск)|Летні 2-і завулак]] || Летний 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Летняя вуліца (Мінск)|Летняя вуліца]] || Летняя улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лібава-Роменская вуліца (Мінск)|Лібава-Роменская вуліца]] || Либаво-Роменская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лівенцава (Мінск)|Лівенцава вуліца]] || Ливенцева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лідская вуліца (Мінск)|Лідская вуліца]] || Лидская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)|Лізы Чайкінай вуліца]] || Лизы Чайкиной улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Лілі Карастаянавай (Мінск)|Лілі Карастаянавай вуліца]] || Лили Карастояновой улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лінейны завулак (Мінск)|Лінейны завулак]] || Линейный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ліпавая вуліца (Мінск)|Ліпавая вуліца]] || Липовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ліпкаўская вуліца (Мінск)|Ліпкаўская вуліца]] || Липковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ліпкаўскі завулак (Мінск)|Ліпкаўскі завулак]] || Липковский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ліпкаўскі праезд (Мінск)|Ліпкаўскі праезд]] || Липковский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Літаратурная вуліца (Мінск)|Літаратурная вуліца]] || Литературная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Літаратурны завулак (Мінск)|Літаратурны завулак]] || Литературный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ложынская вуліца (Мінск)|Ложынская вуліца]] || Ложинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я вуліца Лошыца (Мінск)|Лошыца 1-я вуліца]] || Лошица 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я вуліца Лошыца (Мінск)|Лошыца 2-я вуліца]] || Лошица 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лошыцкая вуліца (Мінск)|Лошыцкая вуліца]] || Лошицкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лошыцкі завулак (Мінск)|Лошыцкі завулак]] || Лошицкий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Лошыцкі праезд (Мінск)|Лошыцкі праезд]] || Лошицкий проезд || [[праезд]]
|-
| [[Лугавая вуліца (Мінск)|Лугавая вуліца]] || Луговая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лугавы завулак (Мінск)|Лугавы завулак]] || Луговой переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Лук’яновіча (Мінск)|Лук’яновіча вуліца]] || Лукьяновича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Лучайская вуліца (Мінск)|Лучайская вуліца]] || Лучайская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ларысы Александроўскай (Мінск)|Ларысы Александроўскай вуліца]] || Ларисы Александровской улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Льва Сапегі (Мінск)|Льва Сапегі вуліца]] || Льва Сапеги улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Льва Талстога (Мінск)|Льва Талстога вуліца]] || Льва Толстого улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Льва Талстога (Мінск)|Льва Талстога завулак]] || Льва Толстого переулок || [[завулак]]
|-
| [[Любанская вуліца (Мінск)|Любанская вуліца]] || Любанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[праспект Любімава (Мінск)|Любімава праспект]] || Любимова проспект || [[праспект]]
|-
| [[Люцынская вуліца (Мінск)|Люцынская вуліца]] || Люцинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ляўкова (Мінск)|Ляўкова вуліца]] || Левкова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ляшчынскага (Мінск)|Ляшчынскага вуліца]] || Лещинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Магілёўская вуліца (Мінск)|Магілёўская вуліца]] || Могилёвская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Магнітная вуліца (Мінск)|Магнітная вуліца]] || Магнитная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Магнітны завулак (Мінск)|Магнітны завулак]] || Магнитный переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы завулак Мажайскага (Мінск)|Мажайскага 1-ы завулак]] || Можайского 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Мажайскага (Мінск)|Мажайскага 2-і завулак]] || Можайского 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Мажайскага (Мінск)|Мажайскага 3-і завулак]] || Можайского 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мажайскага (Мінск)|Мажайскага вуліца]] || Можайского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мазурава (Мінск)|Мазурава вуліца]] || Мазурова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мазырская вуліца (Мінск)|Мазырская вуліца]] || Мозырская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мазырскі завулак (Мінск)|Мазырскі завулак]] || Мозырский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Мазырскі праезд (Мінск)|Мазырскі праезд]] || Мозырский проезд || [[праезд]]
|-
| [[завулак Майкава (Мінск)|Майкава завулак]] || Майкова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Макаёнка (Мінск)|Макаёнка вуліца]] || Макаёнка улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Макаёнка (Мінск)|Макаёнка завулак]] || Макаёнка переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Макаранкі (Мінск)|Макаранкі вуліца]] || Макаренко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)|Максіма Багдановіча вуліца]] || Максима Богдановича улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Максіма Багдановіча (Мінск)|Максіма Багдановіча завулак]] || Максима Богдановича переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Максіма Гарэцкага (Мінск)|Максіма Гарэцкага вуліца]] || Максима Горецкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Максіма Танка (Мінск)|Максіма Танка вуліца]] || Максима Танка улица || [[вуліца]]
|-
| [[Маладзечанская вуліца (Мінск)|Маладзечанская вуліца]] || Молодечненская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Малаковіч (Мінск)|Малаковіч вуліца]] || Малакович улица || [[вуліца]]
|-
| [[Маласерабранская вуліца (Мінск)|Маласерабранская вуліца]] || Малосеребрянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Малафееўская вуліца (Мінск)|Малафееўская вуліца]] || Малофеевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Малая вуліца (Мінск)|Малая вуліца]] || Малая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Малініна (Мінск)|Малініна вуліца]] || Малинина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Малое Сціклева (Мінск)|Малое Сціклева вуліца]] || Малое Стиклево улица || [[вуліца]]
|-
| [[Малочны завулак (Мінск)|Малочны завулак]] || Молочный переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Малы (Мінск)|Малы 2-і завулак]] || Малый 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[завулак Малы (Мінск)|Малы завулак]] || Малый переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Малы Трасцянец (Мінск)|Малы Трасцянец вуліца]] || Малый Тростенец улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Малы Трасцянец (Мінск)|Малы Трасцянец завулак]] || Малый Тростенец переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Маляўкі (Мінск)|Маляўкі вуліца]] || Малявки улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Маневіча (Мінск)|Маневіча вуліца]] || Маневича улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Мантажнікаў (Мінск)|Мантажнікаў 1-ы завулак]] || Монтажников 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Мантажнікаў (Мінск)|Мантажнікаў 2-і завулак]] || Монтажников 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Мантажнікаў (Мінск)|Мантажнікаў 3-і завулак]] || Монтажников 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы завулак Мантажнікаў (Мінск)|Мантажнікаў 4-ы завулак]] || Монтажников 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мантажнікаў (Мінск)|Мантажнікаў вуліца]] || Монтажников улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Марата (Мінск)|Марата вуліца]] || Марата улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Маргелава (Мінск)|Маргелава вуліца]] || Маргелова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мар’еўская вуліца (Мінск)|Мар’еўская вуліца]] || Марьевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Марусінская вуліца (Мінск)|Марусінская вуліца]] || Марусинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Марусінскі завулак (Мінск)|Марусінскі 1-ы завулак]] || Марусинский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Марусінскі завулак (Мінск)|Марусінскі 2-і завулак]] || Марусинский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Маршала Лосіка (Мінск)|Маршала Лосіка вуліца]] || Маршала Лосика улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Масквіна (Мінск)|Масквіна вуліца]] || Москвина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Масквіна (Мінск)|Масквіна завулак]] || Москвина переулок || [[завулак]]
|-
| [[Маскоўская вуліца (Мінск)|Маскоўская вуліца]] || Московская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Масюкоўшчына (Мінск)|Масюкоўшчына вуліца]] || Масюковщина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Масюкоўшчына (Мінск)|Масюкоўшчына завулак]] || Масюковщина переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Масюкоўшчына (Мінск)|Масюкоўшчына праезд]] || Масюковщина проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Матросава (Мінск)|Матросава вуліца]] || Матросова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Матусевіча (Мінск)|Матусевіча вуліца]] || Матусевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мацвееўская вуліца (Мінск)|Мацвееўская вуліца]] || Матвеевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мацвееўскі завулак (Мінск)|Мацвееўскі завулак]] || Матвеевский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мачульскага (Мінск)|Мачульскага вуліца]] || Мачульского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)|Машынабудаўнікоў вуліца]] || Машиностроителей улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Машыністаў (Мінск)|Машыністаў вуліца]] || Машинистов улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Машыністаў (Мінск)|Машыністаў завулак]] || Машинистов переулок || [[завулак]]
|-
| [[праспект Машэрава (Мінск)|Машэрава праспект]] || Машерова проспект || [[праспект]]
|-
| [[вуліца Маякоўскага (Мінск)|Маякоўскага вуліца]] || Маяковского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Маякоўскага (Мінск)|Маякоўскага завулак]] || Маяковского переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мележа (Мінск)|Мележа вуліца]] || Мележа улица || [[вуліца]]
|-
| [[Меліярацыйная вуліца (Мінск)|Меліярацыйная вуліца]] || Мелиоративная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Меліярацыйны завулак (Мінск)|Меліярацыйны завулак]] || Мелиоративный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мельнікайтэ (Мінск)|Мельнікайтэ вуліца]] || Мельникайте улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Мендзялеева (Мінск)|Мендзялеева 1-ы завулак]] || Менделеева 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Мендзялеева (Мінск)|Мендзялеева вуліца]] || Менделеева улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Металістаў (Мінск)|Металістаў праезд]] || Металлистов проезд || [[праезд]]
|-
| [[Мікалаеўская вуліца (Мінск)|Мікалаеўская вуліца]] || Миколаевская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мікуліча (Мінск)|Мікуліча вуліца]] || Микулича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мінская вуліца (Мінск)|Мінская вуліца]] || Минская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога]] || Минская кольцевая автомобильная дорога улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мірашнічэнкі (Мінск)|Мірашнічэнкі вуліца]] || Мирошниченко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Мірная вуліца (Мінск)|Мірная вуліца]] || Мирная улица || [[вуліца]]
|-
| [[праспект Міру (Мінск)|Міру праспект]] || Мира проспект || [[праспект]]
|-
| [[вуліца Міхайлава (Мінск)|Міхайлава вуліца]] || Михайлова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Міхайлаўскі завулак (Мінск)|Міхайлаўскі завулак]] || Михайловский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Міхаіла Мармулёва (Мінск)|Міхаіла Мармулёва вуліца]] || Михаила Мормулёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Міхаіла Пташука (Мінск)|Міхаіла Пташука вуліца]] || Михаила Пташука улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Міхаіла Савіцкага (Мінск)|Міхаіла Савіцкага вуліца]] || Михаила Савицкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Міхалова (Мінск)|Міхалова 1-ы завулак]] || Михалово 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Міхалова (Мінск)|Міхалова 2-і завулак]] || Михалово 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Міхалова (Мінск)|Міхалова 3-і завулак]] || Михалово 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы завулак Міхалова (Мінск)|Міхалова 4-ы завулак]] || Михалово 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Міхалова (Мінск)|Міхалова вуліца]] || Михалово улица || [[вуліца]]
|-
| [[Міхалоўская вуліца (Мінск)|Міхалоўская вуліца]] || Михаловская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Міхася Лынькова (Мінск)|Міхася Лынькова вуліца]] || Михася Лынькова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Міхася Чарота (Мінск)|Міхася Чарота вуліца]] || Михася Чарота улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мічурына (Мінск)|Мічурына вуліца]] || Мичурина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Млынавы завулак (Мінск)|Млынавы завулак]] || Мельничный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Музычны завулак (Мінск)|Музычны завулак]] || Музыкальный переулок || [[завулак]]
|-
| [[бульвар Мулявіна (Мінск)|Мулявіна бульвар]] || Мулявина бульвар || [[бульвар]]
|-
| [[вуліца Мядзвежына (Мінск)|Мядзвежына вуліца]] || Медвежино улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Мядзвежына (Мінск)|Мядзвежына завулак]] || Медвежино переулок || [[завулак]]
|-
| [[Мядзельская вуліца (Мінск)|Мядзельская вуліца]] || Мядельская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мяржынскага (Мінск)|Мяржынскага вуліца]] || Мержинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Мяснікова (Мінск)|Мяснікова вуліца]] || Мясникова улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Мяснікова (Мінск)|Мяснікова плошча]] || Мясникова площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Мястраўская вуліца (Мінск)|Мястраўская вуліца]] || Мястровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Набярэжная вуліца (Мінск)|Набярэжная вуліца]] || Набережная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Нававіленская|Нававіленская вуліца]] || Нововиленская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нававіленскі завулак (Мінск)|Нававіленскі завулак]] || Нововиленский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Навасельская вуліца (Мінск)|Навасельская вуліца]] || Новосельская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Наватарская вуліца (Мінск)|Наватарская вуліца]] || Новаторская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Наватарскі завулак (Мінск)|Наватарскі завулак]] || Новаторский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Наватарскі праезд (Мінск)|Наватарскі праезд]] || Новаторский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Наваўфімская вуліца (Мінск)|Наваўфімская вуліца]] || Новоуфимская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Навінкаўская вуліца (Мінск)|Навінкаўская вуліца]] || Новинковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Навуковая вуліца (Мінск)|Навуковая вуліца]] || Навуковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Нагіна (Мінск)|Нагіна вуліца]] || Ногина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нагорная вуліца (Мінск)|Нагорная вуліца]] || Нагорная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нагорны завулак (Мінск)|Нагорны завулак]] || Нагорный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Надзеждзінская вуліца (Мінск)|Надзеждзінская вуліца]] || Надеждинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Налібоцкая вуліца (Мінск)|Налібоцкая вуліца]] || Налибокская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Напалеона Орды (Мінск)|Напалеона Орды вуліца]] || Наполеона Орды улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нарачанская вуліца (Мінск)|Нарачанская вуліца]] || Нарочанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Народная вуліца (Мінск)|Народная вуліца]] || Народная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Натуралістаў (Мінск)|Натуралістаў вуліца]] || Натуралистов улица || [[вуліца]]
|-
| [[Наўгародская вуліца (Мінск)|Наўгародская вуліца]] || Новгородская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Наўгародскі завулак (Мінск)|Наўгародскі завулак]] || Новгородский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Нафтавая вуліца (Мінск)|Нафтавая вуліца]] || Нефтяная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нафтавы завулак (Мінск)|Нафтавы завулак]] || Нефтяной переулок || [[завулак]]
|-
| [[Нахіленая вуліца (Мінск)|Нахіленая вуліца]] || Наклонная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Нахілены завулак (Мінск)|Нахілены 1-ы завулак]] || Наклонный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Нахілены завулак (Мінск)|Нахілены 2-і завулак]] || Наклонный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Нахімава (Мінск)|Нахімава вуліца]] || Нахимова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Нахімава (Мінск)|Нахімава завулак]] || Нахимова переулок || [[завулак]]
|-
| [[плошча Незалежнасці (Мінск)|Незалежнасці плошча]] || Независимости площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[праспект Незалежнасці (Мінск)|Незалежнасці праспект]] || Независимости проспект || [[праспект]]
|-
| [[вуліца Некрашэвіча (Мінск)|Некрашэвіча вуліца]] || Некрашевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нёманская вуліца (Мінск)|Нёманская вуліца]] || Нёманская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 1-ы завулак]] || Нестерова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 2-і завулак]] || Нестерова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Несцерава (Мінск)|Несцерава вуліца]] || Нестерова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Неўскі завулак (Мінск)|Неўскі завулак]] || Невский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Нікіфарава (Мінск)|Нікіфарава вуліца]] || Никифорова улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Нікіціна (Мінск)|Нікіціна 1-ы завулак]] || Никитина 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Нікіціна (Мінск)|Нікіціна 2-і завулак]] || Никитина 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Нікіціна (Мінск)|Нікіціна вуліца]] || Никитина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ніколы Тэслы (Мінск)|Ніколы Тэслы вуліца]] || Николы Теслы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Новая вуліца (Мінск)|Новая вуліца]] || Новая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Няжданавай (Мінск)|Няжданавай вуліца]] || Неждановой улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Няжданавай (Мінск)|Няжданавай завулак]] || Неждановой переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Някрасава (Мінск)|Някрасава вуліца]] || Некрасова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Някрасава (Мінск)|Някрасава завулак]] || Некрасова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Няміга|Няміга вуліца]] ||Немига улица || [[вуліца]]
|-
| [[Нясвіжская вуліца (Мінск)|Нясвіжская вуліца]] || Несвижская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Олешава (Мінск)|Олешава вуліца]] || Олешева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Падгорная вуліца (Мінск)|Падгорная вуліца]] || Подгорная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Падлесная вуліца (Мінск)|Падлесная вуліца]] || Подлесная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Падольская вуліца (Мінск)|Падольская вуліца]] || Подольская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Падольскі завулак (Мінск)|Падольскі 1-ы завулак]] || Подольский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Падольскі завулак (Мінск)|Падольскі 2-і завулак]] || Подольский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Падольскі завулак (Мінск)|Падольскі 3-і завулак]] || Подольский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Падольскі завулак (Мінск)|Падольскі 4-ы завулак]] || Подольский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы Падшыпнікавы завулак (Мінск)|Падшыпнікавы 1-ы завулак]] || Подшипниковый 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Падшыпнікавы завулак (Мінск)|Падшыпнікавы 2-і завулак]] || Подшипниковый 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Падшыпнікавы праезд (Мінск)|Падшыпнікавы праезд]] || Подшипниковый проезд || [[праезд]]
|-
| [[Пажарная вуліца (Мінск)|Пажарная вуліца]] || Пожарная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пажарскага (Мінск)|Пажарскага вуліца]] || Пожарского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пакроўская вуліца (Мінск)|Пакроўская вуліца]] || Покровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пакроўскі завулак (Мінск)|Пакроўскі завулак]] || Покровский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Палеская вуліца (Мінск)|Палеская вуліца]] || Полесская улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Палзунова (Мінск)|Палзунова завулак]] || Ползунова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Паліграфічная вуліца (Мінск)|Паліграфічная вуліца]] || Полиграфическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Паліграфічны завулак (Мінск)|Паліграфічны 1-ы завулак]] || Полиграфический 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Паліграфічны завулак (Мінск)|Паліграфічны 2-і завулак]] || Полиграфический 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Паліграфічны завулак (Мінск)|Паліграфічны 3-і завулак]] || Полиграфический 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Паліграфічны завулак (Мінск)|Паліграфічны 4-ы завулак]] || Полиграфический 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Палтаўская вуліца (Мінск)|Палтаўская вуліца]] || Полтавская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Палявая вуліца (Мінск)|Палявая вуліца]] || Полевая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Палявы завулак (Мінск)|Палявы завулак]] || Полевой переулок || [[завулак]]
|-
| [[Палярная вуліца (Мінск)|Палярная вуліца]] || Полярная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Панамарова (Мінск)|Панамарова вуліца]] || Пономарёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Панамарэнкі (Мінск)|Панамарэнкі вуліца]] || Пономаренко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Панфілава (Мінск)|Панфілава вуліца]] || Панфилова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Папаніна (Мінск)|Папаніна вуліца]] || Папанина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Папова (Мінск)|Папова вуліца]] || Попова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Папярнянская вуліца (Мінск)|Папярнянская вуліца]] || Папернянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Папярнянскі завулак (Мінск)|Папярнянскі завулак]] || Папернянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Паравозны завулак (Мінск)|Паравозны завулак]] || Паровозный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Парашутная вуліца (Мінск)|Парашутная вуліца]] || Парашютная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Паркавая вуліца (Мінск)|Паркавая вуліца]] || Парковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Парніковая вуліца (Мінск)|Парніковая вуліца]] || Парниковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[3-і Парніковы завулак (Мінск)|Парніковы 3-і завулак]] || Парниковый 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Партызанская вуліца (Мінск)|Партызанская вуліца]] || Партизанская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]] || Партизанский проспект || [[праспект]]
|-
| [[вуліца Пархоменкі (Мінск)|Пархоменкі вуліца]] || Пархоменко улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Парыжскай Камуны (Мінск)|Парыжскай Камуны плошча]] || Парижской Коммуны площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Пастаўская вуліца (Мінск)|Пастаўская вуліца]] || Поставская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Пасялковая вуліца (Мінск)|Пасялковая 1-я вуліца]] || Поселковая 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я Пасялковая вуліца (Мінск)|Пасялковая 2-я вуліца]] || Поселковая 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і Пасялковы завулак (Мінск)|Пасялковы 2-і завулак]] || Поселковый 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Пасялковы завулак (Мінск)|Пасялковы 3-і завулак]] || Поселковый 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Пасялковы завулак (Мінск)|Пасялковы завулак]] || Поселковый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Паўднёвая вуліца (Мінск)|Паўднёвая вуліца]] || Южная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Паўднёвая магістраль (Мінск)|Паўднёвая магістраль]] || Южная магистраль || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Паўднёвы завулак (Мінск)|Паўднёвы 1-ы завулак]] || Южный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Паўднёвы завулак (Мінск)|Паўднёвы завулак]] || Южный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Паўла Шпілеўскага (Мінск)|Паўла Шпілеўскага вуліца]] || Павла Шпилевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Паўлава (Мінск)|Паўлава вуліца]] || Павлова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Паўлава (Мінск)|Паўлава завулак]] || Павлова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Паўліны Мядзёлкі (Мінск)|Паўліны Мядзёлкі вуліца]] || Павлины Меделки улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Паўлоўскага (Мінск)|Паўлоўскага вуліца]] || Павловского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Паўлюка Труса (Мінск)|Паўлюка Труса вуліца]] || Павлюка Труса улица || [[вуліца]]
|-
| [[Паўночны завулак (Мінск)|Паўночны завулак]] || Северный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Паштовая вуліца (Мінск)|Паштовая вуліца]] || Почтовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пензенская вуліца (Мінск)|Пензенская вуліца]] || Пензенская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Перадавая вуліца (Мінск)|Перадавая вуліца]] || Передовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Перадавы завулак (Мінск)|Перадавы завулак]] || Передовой переулок || [[завулак]]
|-
| [[плошча Перамогі (Мінск)|Перамогі плошча]] || Победы площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[праспект Пераможцаў (Мінск)|Пераможцаў праспект]] || Победителей проспект || [[праспект]]
|-
| [[Пераходная вуліца (Мінск)|Пераходная вуліца]] || Переходная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Пераходны завулак (Мінск)|Пераходны 1-ы завулак]] || Переходной 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Пераходны завулак (Мінск)|Пераходны 2-і завулак]] || Переходной 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Пермская вуліца (Мінск)|Пермская вуліца]] || Пермская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пермскі завулак (Мінск)|Пермскі завулак]] || Пермский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Першамайская вуліца (Мінск)|Першамайская вуліца]] || Первомайская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Петруся Броўкі (Мінск)|Петруся Броўкі вуліца]] || Петруся Бровки улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пілоцкая вуліца (Мінск)|Пілоцкая вуліца]] || Пилотская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пільніцкая вуліца (Мінск)|Пільнінцкая вуліца]] || Пильницкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пімена Панчанкі (Мінск)|Пімена Панчанкі вуліца]] || Пимена Панченко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пінская вуліца (Мінск)|Пінская вуліца]] || Пинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Пірагова (Мінск)|Пірагова 1-ы завулак]] || Пирогова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Пірагова (Мінск)|Пірагова 2-і завулак]] || Пирогова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Пірагова (Мінск)|Пірагова вуліца]] || Пирогова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Піянерская вуліца (Мінск)|Піянерская вуліца]] || Пионерская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Планёрная вуліца (Мінск)|Планёрная вуліца]] || Планёрная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Платонава (Мінск)|Платонава вуліца]] || Платонова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава вуліца]] || Плеханова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Полацкая вуліца (Мінск)|Полацкая вуліца]] || Полоцкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Полацкі завулак (Мінск)|Полацкі завулак]] || Полоцкий переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Праграмістаў (Мінск)|Праграмістаў вуліца]] || Программистов улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прагрэсіўная вуліца (Мінск)|Прагрэсіўная вуліца]] || Прогрессивная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прамая вуліца (Мінск)|Прамая вуліца]] || Прямая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прамысловая вуліца (Мінск)|Прамысловая вуліца]] || Промышленная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прамысловы завулак (Мінск)|Прамысловы завулак]] || Промышленный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Прафсаюзная вуліца (Мінск)|Прафсаюзная вуліца]] || Профсоюзная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прафсаюзны завулак (Мінск)|Прафсаюзны завулак]] || Профсоюзный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Прафсаюзны праезд (Мінск)|Прафсаюзны праезд]] || Профсоюзный проезд || [[праезд]]
|-
| [[Працоўная вуліца (Мінск)|Працоўная вуліца]] || Трудовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Праязны завулак (Мінск)|Праязны завулак]] || Проездной переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-я вуліца Пржавальскага (Мінск)|Пржавальскага 2-я вуліца]] || Пржевальского 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пржавальскага (Мінск)|Пржавальскага вуліца]] || Пржевальского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Прушынскіх (Мінск)|Прушынскіх вуліца]] || Прушинских улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прыазёрная вуліца (Мінск)|Прыазёрная вуліца]] || Приозёрная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прывабная вуліца (Мінск)|Прывабная вуліца]] || Привабная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальная плошча]] || Привокзальная площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Прыветлівая вуліца (Мінск)|Прыветлівая вуліца]] || Приветливая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прыгарадная вуліца (Мінск)|Прыгарадная вуліца]] || Пригородная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прыгожая вуліца (Мінск)|Прыгожая вуліца]] || Красивая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прыгожы завулак (Мінск)|Прыгожы завулак]] || Красивый переулок || [[завулак]]
|-
| [[Прыдарожная вуліца (Мінск)|Прыдарожная вуліца]] || Придорожная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Прылуцкая вуліца (Мінск)|Прылуцкая вуліца]] || Прилукская улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і Прылуцкі завулак (Мінск)|Прылуцкі 2-і завулак]] || Прилукский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Прытыцкага (Мінск)|Прытыцкага вуліца]] || Притыцкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пскоўская вуліца (Мінск)|Пскоўская вуліца]] || Псковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пугачоўская вуліца (Мінск)|Пугачоўская вуліца]] || Пугачёвская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пуліхава (Мінск)|Пуліхава вуліца]] || Пулихова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пухавіцкая вуліца (Мінск)|Пухавіцкая вуліца]] || Пуховичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пуцейская вуліца (Мінск)|Пуцейская вуліца]] || Путейская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Пуцейскі завулак (Мінск)|Пуцейскі завулак]] || Путейский переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 1-ы завулак]] || Путепроводный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 2-і завулак]] || Путепроводный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 3-і завулак]] || Путепроводный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 4-ы завулак]] || Путепроводный 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 5-ы завулак]] || Путепроводный 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[6-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 6-ы завулак]] || Путепроводный 6-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[7-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 7-ы завулак]] || Путепроводный 7-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[8-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)|Пуцеправодны 8-ы завулак]] || Путепроводный 8-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Пуцілава (Мінск)|Пуцілава вуліца]] || Путилова улица || [[вуліца]]
|-
| [[праспект Пушкіна (Мінск)|Пушкіна праспект]] || Пушкина проспект || [[праспект]]
|-
| [[2-я Пясочная вуліца (Мінск)|Пясочная 2-я вуліца]] || Песочная 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пятра Глебкі (Мінск)|Пятра Глебкі вуліца]] || Петра Глебки улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пятра Мсціслаўца (Мінск)|Пятра Мсціслаўца вуліца]] || Петра Мстиславца улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пятра Румянцава (Мінск)|Пятра Румянцава вуліца]] || Петра Румянцева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пятра Сергіевіча (Мінск)|Пятра Сергіевіча вуліца]] || Петра Сергиевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчына вуліца]] || Петровщина улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчына завулак]] || Петровщина переулок || [[завулак]]
|-
| [[Рабінавая вуліца (Мінск)|Рабінавая вуліца]] || Рябиновая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рабінніцкая вуліца (Мінск)|Рабінніцкая вуліца]] || Рябинницкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рабкараўская вуліца (Мінск)|Рабкараўская вуліца]] || Рабкоровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рабочы завулак (Мінск)|Рабочы завулак]] || Рабочий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Рагачоўская вуліца (Мінск)|Рагачоўская вуліца]] || Рогачёвская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рагачоўскі завулак (Мінск)|Рагачоўскі завулак]] || Рогачёвский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Рагачоўскі праезд (Мінск)|Рагачоўскі праезд]] || Рогачёвский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Радашкоўская вуліца (Мінск)|Радашкоўская вуліца]] || Радашковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Радашкоўскі завулак (Мінск)|Радашкоўскі завулак]] || Радашковский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Радзішчава (Мінск)|Радзішчава вуліца]] || Радищева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Радыяльная вуліца (Мінск)|Радыяльная вуліца]] || Радиальная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Радыятарная вуліца (Мінск)|Радыятарная 1-я вуліца]] || Радиаторная 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Радыятарны завулак (Мінск)|Радыятарны 1-ы завулак]] || Радиаторный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Радыятарны завулак (Мінск)|Радыятарны 2-і завулак]] || Радиаторный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Радыятарны завулак (Мінск)|Радыятарны 3-і завулак]] || Радиаторный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Радыятарны завулак (Мінск)|Радыятарны 4-ы завулак]] || Радиаторный 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Радыятарны завулак (Мінск)|Радыятарны 5-ы завулак]] || Радиаторный 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Разінская вуліца (Мінск)|Разінская вуліца]] || Разинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Разінскі завулак (Мінск)|Разінскі завулак]] || Разинский переулок || [[завулак]]
|-
| [[праспект Ракасоўскага (Мінск)|Ракасоўскага праспект]] || Рокоссовского проспект || [[праспект]]
|-
| [[Ракаўская вуліца (Мінск)|Ракаўская вуліца]] || Раковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Вуліца Раманаўская Слабада|Раманаўская Слабада вуліца]] || Романовская Слобода улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Рамашкіна (Мінск)|Рамашкіна вуліца]] || Ромашкина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Расонская вуліца (Мінск)|Расонская вуліца]] || Рассонская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ратамская вуліца (Мінск)|Ратамская вуліца]] || Ратомская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Ратамскі завулак (Мінск)|Ратамскі 1-ы завулак]] || Ратомский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Ратамскі завулак (Мінск)|Ратамскі 2-і завулак]] || Ратомский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Раўбіцкая вуліца (Мінск)|Раўбіцкая вуліца]] || Раубичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Раўбіцкі завулак (Мінск)|Раўбіцкі завулак]] || Раубичский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Рафіева (Мінск)|Рафіева вуліца]] || Рафиева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рачная вуліца (Мінск)|Рачная вуліца]] || Речная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ржавецкая вуліца (Мінск)|Ржавецкая вуліца]] || Ржавецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ржавецкі завулак (Мінск)|Ржавецкі завулак]] || Ржавецкий переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Розы Люксембург (Мінск)|Розы Люксембург 2-і завулак]] || Розы Люксембург 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Розы Люксембург (Мінск)|Розы Люксембург вуліца]] || Розы Люксембург улица || [[вуліца]]
|-
| [[Роменская вуліца (Мінск)|Роменская вуліца]] || Роменская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ротмістрава (Мінск)|Ротмістрава вуліца]] || Ротмистрова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Рудабельская (Мінск)|Рудабельская вуліца]] || Рудобельская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Русановіча (Мінск)|Русановіча вуліца]] || Русановича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Русіянава (Мінск)|Русіянава вуліца]] || Руссиянова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Рыбалкі (Мінск)|Рыбалкі вуліца]] || Рыбалко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Рыгора Шырмы (Мінск)|Рыгора Шырмы вуліца]] || Григория Ширмы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рыжская вуліца (Мінск)|Рыжская вуліца]] || Рижская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Рыжскі завулак (Мінск)|Рыжскі 1-ы завулак]] || Рижский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Рыжскі завулак (Мінск)|Рыжскі 2-і завулак]] || Рижский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Рылеева (Мінск)|Рылеева вуліца]] || Рылеева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная вуліца]] || Революционная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Рэпіна (Мінск)|Рэпіна вуліца]] || Репина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Савецкая вуліца (Мінск)|Савецкая вуліца]] || Советская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Садовая вуліца (Мінск)|Садовая вуліца]] || Садовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сакалянскі завулак (Мінск)|Сакалянскі завулак]] || Соколянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Саламяная вуліца (Мінск)|Саламяная вуліца]] || Соломенная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Салаўіны завулак (Мінск)|Салаўіны завулак]] || Соловьиный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Самарскі завулак (Мінск)|Самарскі завулак]] || Самарский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Сапёраў (Мінск)|Сапёраў вуліца]] || Сапёров улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сасновая вуліца (Мінск)|Сасновая вуліца]] || Сосновая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сасновы Бор (Мінск)|Сасновы Бор вуліца]] || Сосновый Бор улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сацыялістычная вуліца (Мінск)|Сацыялістычная вуліца]] || Социалистическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Свабоды (Мінск)|Свабоды плошча]] || Свободы площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Светлая вуліца (Мінск)|Светлая вуліца]] || Светлая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Свірскі завулак (Мінск)|Свірскі 1-ы завулак]] || Свирский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Свірскі завулак (Мінск)|Свірскі 2-і завулак]] || Свирский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Свірскі завулак (Мінск)|Свірскі 3-і завулак]] || Свирский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Свірскі завулак (Мінск)|Свірскі 4-ы завулак]] || Свирский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкая вуліца]] || Свислочская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Свіслацкі завулак (Мінск)|Свіслацкі завулак]] || Свислочский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Свярдлова (Мінск)|Свярдлова вуліца]] || Свердлова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Севастопальская вуліца (Мінск)|Севастопальская вуліца]] || Севастопольская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Севастопальскі завулак (Мінск)|Севастопальскі завулак]] || Севастопольский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сёмкаўская вуліца (Мінск)|Сёмкаўская вуліца]] || Сёмковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сёмкаўскі завулак (Мінск)|Сёмкаўскі завулак]] || Сёмковский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сеніцкая вуліца (Мінск)|Сеніцкая вуліца]] || Сенницкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сеніцкі праезд (Мінск)|Сеніцкі праезд]] || Сенницкий проезд || [[праезд]]
|-
| [[Серабранская вуліца (Мінск)|Серабранская вуліца]] || Серебрянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Серабранскі завулак (Мінск)|Серабранскі завулак]] || Серебрянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Серафімовіча (Мінск)|Серафімовіча вуліца]] || Серафимовича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сечанава (Мінск)|Сечанава вуліца]] || Сеченова улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Сілікатны завулак (Мінск)|Сілікатны 1-ы завулак]] || Силикатный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Сілікатны завулак (Мінск)|Сілікатны 2-і завулак]] || Силикатный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Скалінская вуліца (Мінск)|Скалінская вуліца]] || Скалинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Скрыганава (Мінск)|Скрыганава вуліца]] || Скрыганова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Скрыпнікава (Мінск)|Скрыпнікава вуліца]] || Скрипникова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Слабадская вуліца (Мінск)|Слабадская вуліца]] || Слободская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Слабадскі завулак (Мінск)|Слабадскі завулак]] || Слободской переулок || [[завулак]]
|-
| [[Слабадскі праезд (Мінск)|Слабадскі праезд]] || Слободской проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Славінскага (Мінск)|Славінскага вуліца]] || Славинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Славянская вуліца (Мінск)|Славянская вуліца]] || Славянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Слаўны завулак (Мінск)|Слаўны завулак]] || Славный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Слонімская вуліца (Мінск)|Слонімская вуліца]] || Слонимская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Слуцкай (Мінск)|Слуцкай вуліца]] || Слуцкой улица || [[вуліца]]
|-
| [[5-ы Сляпнянскі завулак (Мінск)|Сляпнянскі 5-ы завулак]] || Слепнянский 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Слясарная вуліца (Мінск)|Слясарная вуліца]] || Слесарная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Смаленская вуліца (Мінск)|Смаленская вуліца]] || Смоленская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Смалячкова (Мінск)|Смалячкова вуліца]] || Смолячкова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Смілавіцкі тракт (Мінск)|Смілавіцкі тракт]] || Смиловичский тракт || [[тракт]]
|-
| [[вуліца Смірнова (Мінск)|Смірнова вуліца]] || Смирнова улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Сморгаўскі завулак (Мінск)|Сморгаўскі 1-ы завулак]] || Сморговский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Сморгаўскі завулак (Мінск)|Сморгаўскі 2-і завулак]] || Сморговский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Сморгаўскі завулак (Мінск)|Сморгаўскі 3-і завулак]] || Сморговский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Сморгаўскі завулак (Мінск)|Сморгаўскі 4-ы завулак]] || Сморговский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Сморгаўскі завулак (Мінск)|Сморгаўскі 5-ы завулак]] || Сморговский 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сморгаўскі праезд (Мінск)|Сморгаўскі праезд]] || Сморговский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Сморгаўскі тракт (Мінск)|Сморгаўскі тракт]] || Сморговский тракт || [[тракт]]
|-
| [[Снежны завулак (Мінск)|Снежны завулак]] || Снежный переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Собінава (Мінск)|Собінава 2-і завулак]] || Собинова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Собінава (Мінск)|Собінава вуліца]] || Собинова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Собінава (Мінск)|Собінава завулак]] || Собинова переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Солтыса (Мінск)|Солтыса вуліца]] || Солтыса улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Солтыса (Мінск)|Солтыса завулак]] || Солтыса переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сонечная вуліца (Мінск)|Сонечная вуліца]] || Солнечная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сонечны завулак (Мінск)|Сонечны завулак]] || Солнечный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Завулак Соф’і Кавалеўскай (Мінск)|Соф’і Кавалеўскай завулак]] || Софьи Ковалевской переулок || [[завулак]]
|-
| [[Спартыўны завулак (Мінск)|Спартыўны завулак]] || Спортивный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Стадыённая вуліца (Мінск)|Стадыённая вуліца]] || Стадионная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стайкаўская вуліца (Мінск)|Стайкаўская вуліца]] || Стайковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сталетава (Мінск)|Сталетава вуліца]] || Столетова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Сталетава (Мінск)|Сталетава завулак]] || Столетова переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Сталетава (Мінск)|Сталетава праезд]] || Столетова проезд || [[праезд]]
|-
| [[Сталічная вуліца (Мінск)|Сталічная вуліца]] || Столичная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сталічны завулак (Мінск)|Сталічны завулак]] || Столичный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сталічны праезд (Мінск)|Сталічны праезд]] || Столичный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Станіслава Манюшкі (Мінск)|Станіслава Манюшкі вуліца]] || Станислава Монюшко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Станіслаўскага (Мінск)|Станіслаўскага вуліца]] || Станиславского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Станцыйны завулак (Мінск)|Станцыйны завулак]] || Станционный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Старавіленская вуліца (Мінск)|Старавіленская вуліца]] || Старовиленская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Старавіленскі тракт (Мінск)|Старавіленскі тракт]] || Старовиленский тракт || [[тракт]]
|-
| [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская вуліца]] || Сторожовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Старатраецкая плошча]] || Старотроицкая площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Старобінская вуліца (Мінск)|Старобінская вуліца]] || Старобинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Старынаўская вуліца (Мінск)|Старынаўская вуліца]] || Стариновская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Стасава (Мінск)|Стасава 1-ы завулак]] || Стасова 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Стасава (Мінск)|Стасава 2-і завулак]] || Стасова 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Стасава (Мінск)|Стасава 3-і завулак]] || Стасова 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Стасава (Мінск)|Стасава вуліца]] || Стасова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стаўбцоўская вуліца (Мінск)|Стаўбцоўская вуліца]] || Столбцовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стаханаўская вуліца (Мінск)|Стаханаўская вуліца]] || Стахановская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стаханаўскі завулак (Мінск)|Стаханаўскі завулак]] || Стахановский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Стралковая вуліца (Мінск)|Стралковая вуліца]] || Стрелковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стругаўская вуліца (Мінск)|Стругаўская вуліца]] || Струговская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Студэнцкая вуліца (Мінск)|Студэнцкая вуліца]] || Студенческая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Студэнцкі завулак (Мінск)|Студэнцкі завулак]] || Студенческий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Стэпавы завулак (Мінск)|Стэпавы завулак]] || Степной переулок || [[завулак]]
|-
| [[Стэфанаўская вуліца (Мінск)|Стэфанаўская вуліца]] || Стефановская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Стэфаніі Станюты вуліца (Мінск)|Стэфаніі Станюты вуліца]] || Стефании Станюты улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Суворава (Мінск)|Суворава вуліца]] || Суворова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сувязістаў (Мінск)|Сувязістаў вуліца]] || Связистов улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Судмаліса (Мінск)|Судмаліса вуліца]] || Судмалиса улица || [[вуліца]]
|-
| [[Суражская вуліца (Мінск)|Суражская вуліца]] || Суражская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сурганава (Мінск)|Сурганава вуліца]] || Сурганова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сурыкава (Мінск)|Сурыкава вуліца]] || Сурикова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Сурыкава (Мінск)|Сурыкава завулак]] || Сурикова переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Сурыкава (Мінск)|Сурыкава праезд]] || Сурикова проезд || [[праезд]]
|-
| [[Сустрэчная вуліца (Мінск)|Сустрэчная вуліца]] || Встречная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сустрэчны завулак (Мінск)|Сустрэчны завулак]] || Встречный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сухараўская вуліца (Мінск)|Сухараўская вуліца]] || Сухаревская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сухая вуліца (Мінск)|Сухая вуліца]] || Сухая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сцебянёва (Мінск)|Сцебянёва вуліца]] || Стебенёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Сцебянёва (Мінск)|Сцебянёва завулак]] || Стебенёва переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сцяпянская вуліца (Мінск)|Сцяпянская вуліца]] || Степянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сцяпянскі завулак (Мінск)|Сцяпянскі завулак]] || Степянский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Сядзібная вуліца (Мінск)|Сядзібная вуліца]] || Усадебная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Сядзібны завулак (Мінск)|Сядзібны завулак]] || Усадебный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Сядова (Мінск)|Сядова вуліца]] || Седова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сядых (Мінск)|Сядых вуліца]] || Седых улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сяліцкага (Мінск)|Сяліцкага вуліца]] || Селицкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сямашкі (Мінск)|Сямашкі вуліца]] || Семашко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сямёнава (Мінск)|Сямёнава вуліца]] || Семёнова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сяргея Ясеніна (Мінск)|Сяргея Ясеніна вуліца]] || Сергея Есенина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Сярова (Мінск)|Сярова вуліца]] || Серова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Табольскі завулак (Мінск)|Табольскі завулак]] || Тобольский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Таварыскі завулак (Мінск)|Таварыскі завулак]] || Товарищеский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Таежная вуліца (Мінск)|Таежная вуліца]] || Таёжная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Талаша (Мінск)|Талаша 1-ы завулак]] || Талаша 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Талаша (Мінск)|Талаша вуліца]] || Талаша улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Талбухіна (Мінск)|Талбухіна вуліца]] || Толбухина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Талінская вуліца (Мінск)|Талінская вуліца]] || Таллинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Талінскі завулак (Мінск)|Талінскі завулак]] || Таллинский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Танкавая вуліца (Мінск)|Танкавая вуліца]] || Танковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Тапаграфічная вуліца (Мінск)|Тапаграфічная вуліца]] || Топографическая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Тапаграфічны завулак (Мінск)|Тапаграфічны 1-ы завулак]] || Топографический 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Тапаграфічны завулак (Мінск)|Тапаграфічны 2-і завулак]] || Топографический 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Тарханава (Мінск)|Тарханава вуліца]] || Тарханова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Татарская вуліца (Мінск)|Татарская вуліца]] || Татарская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ташкенцкая вуліца (Мінск)|Ташкенцкая вуліца]] || Ташкентская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ташкенцкі праезд (Мінск)|Ташкенцкі праезд]] || Ташкентский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Томская вуліца (Мінск)|Томская вуліца]] || Томская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Томскі завулак (Мінск)|Томскі завулак]] || Томский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Траецкая набярэжная (Мінск)|Траецкая набярэжная]] || Троицкая набережная || [[набярэжная]]
|-
| [[бульвар Трактарабудаўнікоў (Мінск)|Трактарабудаўнікоў бульвар]] || Тракторостроителей бульвар || [[бульвар]]
|-
| [[Трасцянецкая вуліца (Мінск)|Трасцянецкая вуліца]] || Тростенецкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Трубны завулак (Мінск)|Трубны 1-ы завулак]] || Трубный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Трубны завулак (Мінск)|Трубны 2-і завулак]] || Трубный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Трубны завулак (Мінск)|Трубны 3-і завулак]] || Трубный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Тульская вуліца (Мінск)|Тульская вуліца]] || Тульская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Тульскі завулак (Мінск)|Тульскі 1-ы завулак]] || Тульский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Тульскі завулак (Мінск)|Тульскі 2-і завулак]] || Тульский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Тупалева (Мінск)|Тупалева вуліца]] || Туполева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Тупіковая вуліца (Мінск)|Тупіковая вуліца]] || Тупиковая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Тургенева (Мінск)|Тургенева вуліца]] || Тургенева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Тухачэўскага (Мінск)|Тухачэўскага вуліца]] || Тухачевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Тучынскі завулак (Мінск)|Тучынскі завулак]] || Тучинский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Тыражная вуліца (Мінск)|Тыражная вуліца]] || Тиражная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Тыражны завулак (Мінск)|Тыражны 1-ы завулак]] || Тиражный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Тыражны завулак (Мінск)|Тыражны 2-і завулак]] || Тиражный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Тыражны праезд (Мінск)|Тыражны праезд]] || Тиражный проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Тышкевічаў (Мінск)|Тышкевічаў вуліца]] || Тышкевичей улица || [[вуліца]]
|-
| [[Тэлеграфны завулак (Мінск)|Тэлеграфны завулак]] || Телеграфный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Убарэвіча (Мінск)|Убарэвіча вуліца]] || Уборевича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Узлётная вуліца (Мінск)|Узлётная вуліца]] || Взлётная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Украінская вуліца (Мінск)|Украінская вуліца]] || Украинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Уладзіміра Алоўнікава (Мінск)|Уладзіміра Алоўнікава вуліца]] || Владимира Оловникова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Уладзіміра Дубоўкі (Мінск)|Уладзіміра Дубоўкі вуліца]] || Владимира Дубовки улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Уладзіслава Галубка (Мінск)|Уладзіслава Галубка вуліца]] || Владислава Голубка улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Уладзіслава Сыракомлі (Мінск)|Уладзіслава Сыракомлі вуліца]] || Владислава Сырокомли улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ульянаўская вуліца (Мінск)|Ульянаўская вуліца]] || Ульяновская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-я Уманская вуліца (Мінск)|Уманская 1-я вуліца]] || Уманская 1-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Уманская вуліца (Мінск)|Уманская вуліца]] || Уманская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Універсітэцкі праезд (Мінск)|Універсітэцкі праезд]] || Университетский проезд || [[праезд]]
|-
| [[Ураджайная вуліца (Мінск)|Ураджайная вуліца]] || Урожайная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Уральская вуліца (Мінск)|Уральская вуліца]] || Уральская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Уральскі завулак (Мінск)|Уральскі завулак]] || Уральский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Уруцкая вуліца (Мінск)|Уруцкая вуліца]] || Уручская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Усевалада Ігнатоўскага (Мінск)|Усевалада Ігнатоўскага вуліца]] || Всеволода Игнатовского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Усіхсвяцкая вуліца (Мінск)|Усіхсвяцкая вуліца]] || Всехсвятская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Усходні завулак (Мінск)|Усходні завулак]] || Восточный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Усходняя вуліца (Мінск)|Усходняя вуліца]] || Восточная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Утульная вуліца (Мінск)|Утульная вуліца]] || Утульная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Уфімская вуліца (Мінск)|Уфімская вуліца]] || Уфимская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ушакова (Мінск)|Ушакова вуліца]] || Ушакова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Ушакова (Мінск)|Ушакова завулак]] || Ушакова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ушацкая вуліца (Мінск)|Ушацкая вуліца]] || Ушачская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фабрыцыуса (Мінск)|Фабрыцыуса вуліца]] || Фабрициуса улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Фабрыцыуса (Мінск)|Фабрыцыуса завулак]] || Фабрициуса переулок || [[завулак]]
|-
| [[Фабрычная вуліца (Мінск)|Фабрычная вуліца]] || Фабричная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Фабрычны завулак (Мінск)|Фабрычны 1-ы завулак]] || Фабричный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Фабрычны завулак (Мінск)|Фабрычны 2-і завулак]] || Фабричный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Фальваркавы завулак (Мінск)|Фальваркавы завулак]] || Фольварковый переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы завулак Фаміна (Мінск)|Фаміна 1-ы завулак]] || Фомина 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Фаміна (Мінск)|Фаміна 2-і завулак]] || Фомина 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Фаміна (Мінск)|Фаміна вуліца]] || Фомина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Фаніпальская вуліца (Мінск)|Фаніпальская вуліца]] || Фанипольская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Фаніпальскі завулак (Мінск)|Фаніпальскі завулак]] || Фанипольский переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Фердынанда Рушчыца (Мінск)|Фердынанда Рушчыца вуліца]] || Фердинанда Рущица улица || [[вуліца]]
|-
| [[Фізкультурная вуліца (Мінск)|Фізкультурная вуліца]] || Физкультурная улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-і Фізкультурны завулак (Мінск)|Фізкультурны 2-і завулак]] || Физкультурный 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Фізкультурны завулак (Мінск)|Фізкультурны завулак]] || Физкультурный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Філатава (Мінск)|Філатава вуліца]] || Филатова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Філімонава (Мінск)|Філімонава вуліца]] || Филимонова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фларыяна Ждановіча|Фларыяна Ждановіча вуліца]] || Флориана Ждановича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фогеля (Мінск)|Фогеля вуліца]] || Фогеля улица || [[вуліца]]
|-
| [[плошча Францішка Багушэвіча (Мінск)|Францішка Багушэвіча плошча]] || Франтишка Богушевича площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[1-ы Францыска Скарыны завулак (Мінск)|Францыска Скарыны 1-ы завулак]] || Франциска Скорины 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вуліца Францыска Скарыны (Мінск)|Францыска Скарыны вуліца]] || Франциска Скорины улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фролікава (Мінск)|Фролікава вуліца]] || Фроликова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фрунзэ (Мінск)|Фрунзэ вуліца]] || Фрунзе улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фучыка (Мінск)|Фучыка вуліца]] || Фучика улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Фядотава (Мінск)|Фядотава вуліца]] || Федотова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Фядотава (Мінск)|Фядотава завулак]] || Федотова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўская вуліца]] || Хабаровская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Халмагорская вуліца (Мінск)|Халмагорская вуліца]] || Холмогорская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Халмагорскі завулак (Мінск)|Халмагорскі 1-ы завулак]] || Холмогорский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Халмагорскі завулак (Мінск)|Халмагорскі 2-і завулак]] || Холмогорский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Халмагорскі завулак (Мінск)|Халмагорскі 3-і завулак]] || Холмогорский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Халмагорскі завулак (Мінск)|Халмагорскі 4-ы завулак]] || Холмогорский 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы завулак Халтурына (Мінск)|Халтурына 1-ы завулак]] || Халтурина 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Халтурына (Мінск)|Халтурына 2-і завулак]] || Халтурина 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Халтурына (Мінск)|Халтурына вуліца]] || Халтурина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Харкаўская вуліца (Мінск)|Харкаўская вуліца]] || Харьковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[3-і Харкаўскі завулак (Мінск)|Харкаўскі 3-і завулак]] || Харьковский 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Хмарынская вуліца (Мінск)|Хмарынская вуліца]] || Хмаринская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Хмялеўскага (Мінск)|Хмялеўскага вуліца]] || Хмелевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Хмяльніцкага (Мінск)|Хмяльніцкага вуліца]] || Хмельницкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Цвёрды (Мінск)|Цвёрды 1-ы завулак]] || Твёрдый 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Вуліца Цвіркі (Мінск)|Цвіркі вуліца]] || Цвирко улица|| [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Цікоцкага (Мінск)|Цікоцкага вуліца]] || Тикоцкого улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Цімашэнкі (Мінск)|Цімашэнкі 1-ы завулак]] || Тимошенко 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Цімашэнкі (Мінск)|Цімашэнкі 2-і завулак]] || Тимошенко 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Цімашэнкі (Мінск)|Цімашэнкі вуліца]] || Тимошенко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Ціміразева (Мінск)|Ціміразева вуліца]] || Тимирязева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ціхая вуліца (Мінск)|Ціхая вуліца]] || Тихая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ціхі завулак (Мінск)|Ціхі завулак]] || Тихий переулок || [[завулак]]
|-
| [[Цнянская вуліца (Мінск)|Цнянская вуліца]] || Цнянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральная вуліца]] || Центральная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Цэнтральная плошча (Мінск)|Цэнтральная плошча]] || Центральная площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Цяністая вуліца (Мінск)|Цяністая вуліца]] || Тенистая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Цяпінскага (Мінск)|Цяпінскага вуліца]] || Тяпинского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Цяплічная вуліца (Мінск)|Цяплічная вуліца]] || Тепличная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Цяплічны завулак (Мінск)|Цяплічны завулак]] || Тепличный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Чабатарова (Мінск)|Чабатарова вуліца]] || Чеботарёва улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чайкоўскага (Мінск)|Чайкоўскага вуліца]] || Чайковского улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Чайкоўскага (Мінск)|Чайкоўскага завулак]] || Чайковского переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Чайкоўскага (Мінск)|Чайкоўскага праезд]] || Чайковского проезд || [[праезд]]
|-
| [[вуліца Чайлыткі (Мінск)|Чайлыткі вуліца]] || Чайлытко улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чакаліна (Мінск)|Чакаліна вуліца]] || Чекалина улица || [[вуліца]]
|-
| [[праезд Чакаліна (Мінск)|Чакаліна праезд]] || Чекалина проезд || [[праезд]]
|-
| [[2-і завулак Чалюскінцаў (Мінск)|Чалюскінцаў 2-і завулак]] || Челюскинцев 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Чалюскінцаў (Мінск)|Чалюскінцаў вуліца]] || Челюскинцев улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чапаева (Мінск)|Чапаева вуліца]] || Чапаева улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чарвякова (Мінск)|Чарвякова вуліца]] || Червякова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Чарвякова (Мінск)|Чарвякова завулак]] || Червякова переулок || [[завулак]]
|-
| [[Чарнігаўская вуліца (Мінск)|Чарнігаўская вуліца]] || Черниговская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чарнігаўскі завулак (Мінск)|Чарнігаўскі завулак]] || Черниговский переулок || [[завулак]]
|-
| [[1-ы завулак Чарнышэўскага (Мінск)|Чарнышэўскага 1-ы завулак]] || Чернышевского 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Чарнышэўскага (Мінск)|Чарнышэўскага вуліца]] || Чернышевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чарняхоўскага (Мінск)|Чарняхоўскага вуліца]] || Черняховского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чкалава (Мінск)|Чкалава вуліца]] || Чкалова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чурлёніса (Мінск)|Чурлёніса вуліца]] || Чюрлёниса улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чыгладзэ (Мінск)|Чыгладзэ вуліца]] || Чигладзе улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чыгуначная вуліца (Мінск)|Чыгуначная вуліца]] || Железнодорожная улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 1-ы завулак]] || Железнодорожный 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 3-і завулак]] || Железнодорожный 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[4-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 4-ы завулак]] || Железнодорожный 4-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[5-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 5-ы завулак]] || Железнодорожный 5-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[6-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 6-ы завулак]] || Железнодорожный 6-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[7-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 7-ы завулак]] || Железнодорожный 7-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[8-ы Чыгуначны завулак (Мінск)|Чыгуначны 8-ы завулак]] || Железнодорожный 8-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Чыжоўская вуліца (Мінск)|Чыжоўская вуліца]] || Чижовская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чыжэўскіх (Мінск)|Чыжэўскіх вуліца]] || Чижевских улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Чыжэўскіх (Мінск)|Чыжэўскіх завулак]] || Чижевских переулок || [[завулак]]
|-
| [[праезд Чыжэўскіх (Мінск)|Чыжэўскіх праезд]] || Чижевских проезд || [[праезд]]
|-
| [[Чырванадонская вуліца (Мінск)|Чырванадонская вуліца]] || Краснодонская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чырваназоркавая вуліца (Мінск)|Чырваназоркавая вуліца]] || Краснозвёздная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чырваназоркавы завулак (Мінск)|Чырваназоркавы завулак]] || Краснозвёздный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская вуліца]] || Красноармейская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чырвонаслабодская вуліца (Мінск)|Чырвонаслабодская вуліца]] || Краснослободская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Чырвоная вуліца (Мінск)|Чырвоная вуліца]] || Красная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|Чырвоная Слабада вуліца]] || Красная Слобода улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чычурына (Мінск)|Чычурына вуліца]] || Чичурина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чычэрына (Мінск)|Чычэрына вуліца]] || Чичерина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Чэхава (Мінск)|Чэхава вуліца]] || Чехова улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шабаны вуліца (Мінск)|Шабаны вуліца]] || Шабаны улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шаблоўскага (Мінск)|Шаблоўскага вуліца]] || Шабловского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шаранговіча (Мінск)|Шаранговіча вуліца]] || Шаранговича улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шасэйная вуліца (Мінск)|Шасэйная вуліца]] || Шоссейная улица || [[вуліца]]
|-
| [[бульвар Шаўчэнкі (Мінск)|Шаўчэнкі бульвар]] || Шевченко бульвар || [[бульвар]]
|-
| [[Шафарнянская вуліца (Мінск)|Шафарнянская вуліца]] || Шафарнянская улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шацілы (Мінск)|Шацілы вуліца]] || Шатило улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шацько (Мінск)|Шацько вуліца]] || Шатько улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шкляны завулак (Мінск)|Шкляны завулак]] || Стекольный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Школьная вуліца (Мінск, Сухарава)|Школьная вуліца]] || Школьная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Школьны завулак (Мінск)|Школьны завулак]] || Школьный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Шорная вуліца (Мінск)|Шорная вуліца]] || Шорная улица || [[вуліца]]
|-
| [[2-я вуліца Шостая Лінія (Мінск)|Шостая Лінія 2-я вуліца]] || Шестая Линия 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шпалерная вуліца (Мінск)|Шпалерная вуліца]] || Обойная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шпалерны завулак (Мінск)|Шпалерны завулак]] || Обойный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Шугаева (Мінск)|Шугаева вуліца]] || Шугаева улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шумілінская вуліца (Мінск)|Шумілінская вуліца]] || Шумилинская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы завулак Шчадрына (Мінск)|Шчадрына 1-ы завулак]] || Щедрина 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і завулак Шчадрына (Мінск)|Шчадрына 2-і завулак]] || Щедрина 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[3-і завулак Шчадрына (Мінск)|Шчадрына 3-і завулак]] || Щедрина 3-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Шчадрына (Мінск)|Шчадрына вуліца]] || Щедрина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шчарбакова (Мінск)|Шчарбакова вуліца]] || Щербакова улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Шчарбакова (Мінск)|Шчарбакова завулак]] || Щербакова переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-я вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса 2-я вуліца]] || Щорса 2-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[3-я вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса 3-я вуліца]] || Щорса 3-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[4-я вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса 4-я вуліца]] || Щорса 4-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[5-я вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса 5-я вуліца]] || Щорса 5-я улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шчорса (Мінск)|Шчорса вуліца]] || Щорса улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шчотаўка (Мінск)|Шчотаўка вуліца]] || Щётовка улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шчукіна (Мінск)|Шчукіна вуліца]] || Щукина улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шчэпкіна (Мінск)|Шчэпкіна вуліца]] || Щепкина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шырокая вуліца (Мінск)|Шырокая вуліца]] || Широкая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Шышкіна (Мінск)|Шышкіна вуліца]] || Шишкина улица || [[вуліца]]
|-
| [[Шэйпічы вуліца (Мінск)|Шэйпічы вуліца]] || Шейпичи улица || [[вуліца]]
|-
| [[Экскаватарная вуліца (Мінск)|Экскаватарная вуліца]] || Экскаваторная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Экскаватарны завулак (Мінск)|Экскаватарны завулак]] || Экскаваторный переулок || [[завулак]]
|-
| [[вуліца Энгельса (Мінск)|Энгельса вуліца]] || Энгельса улица || [[вуліца]]
|-
| [[Энергетычны праезд (Мінск)|Энергетычны праезд]] || Энергетический проезд || [[праезд]]
|-
| [[Юбілейная вуліца (Мінск)|Юбілейная вуліца]] || Юбилейная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Юбілейная плошча (Мінск)|Юбілейная плошча]] || Юбилейная площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[Юбілейны завулак (Мінск)|Юбілейны завулак]] || Юбилейный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Юнацкая вуліца (Мінск)|Юнацкая вуліца]] || Юношеская улица || [[вуліца]]
|-
| [[1-ы Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 1-ы завулак]] || Юношеский 1-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[2-і Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 2-і завулак]] || Юношеский 2-й переулок || [[завулак]]
|-
| [[Юрава-Завальная вуліца (Мінск)|Юрава-Завальная вуліца]] || Юрово-Завальная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Юрыя Семянякі (Мінск)|Юрыя Семянякі вуліца]] || Юрия Семеняко улица || [[вуліца]]
|-
| [[Яблыневая вуліца (Мінск)|Яблыневая вуліца]] || Яблоневая улица || [[вуліца]]
|-
| [[Язмінавая вуліца (Мінск)|Язмінавая вуліца]] || Жасминовая улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|Язэпа Драздовіча вуліца]] || Язепа Дроздовича улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Якуба Коласа (Мінск)|Якуба Коласа вуліца]] || Якуба Коласа улица || [[вуліца]]
|-
| [[завулак Якуба Коласа (Мінск)|Якуба Коласа завулак]] || Якуба Коласа переулок || [[завулак]]
|-
| [[плошча Якуба Коласа|Якуба Коласа плошча]] || Якуба Коласа площадь || [[Плошча (архітэктура)|плошча]]
|-
| [[вуліца Якубава (Мінск)|Якубава вуліца]] || Якубова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Якубоўскага (Мінск)|Якубоўскага вуліца]] || Якубовского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Яна Баршчэўскага (Мінск)|Яна Баршчэўскага вуліца]] || Яна Борщевского улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Яна Райніса (Мінск)|Яна Райніса вуліца]] || Яна Райниса улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Яна Чачота (Мінск)|Яна Чачота вуліца]] || Яна Чечота улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Янкі Брыля (Мінск)|Янкі Брыля вуліца]] || Янки Брыля улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Янкі Купалы (Мінск)|Янкі Купалы вуліца]] || Янки Купалы улица || [[вуліца]]
|-
| [[Янкі Лучыны вуліца (Мінск)|Янкі Лучыны вуліца]] || Янки Лучины улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Янкі Маўра (Мінск)|Янкі Маўра вуліца]] || Янки Мавра улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Янкоўскага (Мінск)|Янкоўскага вуліца]] || Янковского улица || [[вуліца]]
|-
| [[Янтарная вуліца (Мінск)|Янтарная вуліца]] || Янтарная улица || [[вуліца]]
|-
| [[Янтарны завулак (Мінск)|Янтарны завулак]] || Янтарный переулок || [[завулак]]
|-
| [[Ярашэвіцкая вуліца (Мінск)|Ярашэвіцкая вуліца]] || Ярошевичская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ярашэвіцкі завулак (Мінск)|Ярашэвіцкі завулак]] || Ярошевичский переулок || [[завулак]]
|-
| [[Яркоўская вуліца (Мінск)|Яркоўская вуліца]] || Ярковская улица || [[вуліца]]
|-
| [[Ясная вуліца (Мінск)|Ясная вуліца]] || Ясная улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Яўгена Глебава (Мінск)|Яўгена Глебава вуліца]] || Евгения Глебова улица || [[вуліца]]
|-
| [[вуліца Яўгена Міркоўскага (Мінск)|Яўгена Міркоўскага вуліца]] || Евгения Мирковского улица || [[вуліца]]
|}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Streets in Minsk|Вуліцы Мінска}}
{{OSM relation|59195|Вуліцы Мінска}}

{{Вуліцы гарадоў Мінскай вобласці}}

{{DEFAULTSORT:Мінск}}
[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска| ]]
[[Катэгорыя:Спісы:Мінск]]</text>
      <sha1>glp6x9jgfzt1z56i55vp4galgjuxi4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016</title>
    <ns>10</ns>
    <id>354726</id>
    <revision>
      <id>5123330</id>
      <parentid>5113419</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T04:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="md2jpkdw5sqwr1mpqgz9fng0hkwi7e9" xml:space="preserve">{{Склад зборнай | від_спорту = гандбол
|{{ #ifeq: {{{1|}}} | child | child | parent }}
| назва            = Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
| state            = 
| колер фону       = #C80815
| колер тэксту     = white
| колер рамкі      = 

| краіна           = Беларусі
| тып зборнай      = Мужчынская
| турнір_спасылка  = Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2016
| турнір           = Чэмпіянат Еўропы 2016

| паз1  = 1  | і1  = [[Аляксей Леанідавіч Кішоў|Кішоў]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Варатар (гандбол)|(в)]]&lt;/small&gt;
| паз2  = 2  | і2  = [[Іван Валянцінавіч Броўка|Броўка]]
| паз3  = 3  | і3  = [[Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш|Кулеш]]
| паз4  = 4  | і4  = [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Бабічаў]]
| паз5  = 5  | і5  = [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]]
| паз6  = 6  | і6  = [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Зайцаў]]
| паз7  = 10 | і7  = [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Пухоўскі]]
| паз8  = 14 | і8  = [[Сяргей Аляксеевіч Рутэнка|Рутэнка]]
| паз9  = 16 | і9  = [[Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка|Салдаценка]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Варатар (гандбол)|(в)]]&lt;/small&gt;
| паз10 = 17 | і10 = [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Нікуленкаў]]
| паз11 = 18 | і11 = [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Шыловіч]]
| паз12 = 19 | і12 = [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]]
| паз13 = 23 | і13 = [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]]
| паз14 = 24 | і14 = [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]]
| паз15 = 25 | і15 = [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Пракапеня]]
| паз16 = 50 | і16 = [[Арцём Міхайлавіч Каралёк|Каралёк]]
| паз17 = 55 | і17 = [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Цітоў]]
| трэнер           = [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў|Юрый&amp;nbsp;Шаўцоў]]
| заўвагі          = &lt;!--тэкст у адвольнай форме, які з'явіцца ўнізе пад спісам (''неабавязковы'')--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Склады зборнай Беларусі па гандболе|Е 2016]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>md2jpkdw5sqwr1mpqgz9fng0hkwi7e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Av.by</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545935</id>
    <revision>
      <id>5123136</id>
      <parentid>5122780</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21516-52</username>
        <id>166347</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5123136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32820" sha1="mn3sc381d7efwqllc7bdsgunqqij4q4" xml:space="preserve">{{Картка:Сайт
|назва=av.by
|лагатып=Logo_av.by.png|200px
|url={{url|av.by}}
|commercial=Так
|размяшчэнне=
|тып=[[інтэрнэт-сайт]]
|уладальнік=ТАА «Аўтакласіфайд»
|пачатак працы=[[1 красавіка]] [[2001]]
}}
'''Av.by''' — [[Беларусь|беларускі]] класіфайд, які спецыялізуецца на аб’явах пра продаж легкавых [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]], [[Грузавы аўтамабіль|грузавікоў]], [[аўтобус]]аў і іншага [[транспарт]]у, а таксама запчастак. Па даных кампаній Alexa і Similarweb, av.by уваходзіць у 20-ку самых наведвальных сайтаў Беларусі. Заснавальнікамі рэсурсу з’яўляюцца Андрэй Анатолевіч і Наталля Вячаславаўна Зайцавы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |title=Top Sites in Belarus |publisher=ALEXA.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403040639/https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |archivedate=3 красавіка 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/top-websites/belarus|title=Top Websites in Belarus |publisher=SIMILARWEB.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== 2001 год ===

[[Сайт]] avtomalinovka.com пачаў сваю працу [[1 красавіка]] [[2001]] года.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |title=«Хотели помогать людям продавать машины». Как появился av.by и почему он вырос до крупнейшего авторесурса |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=13 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213091232/https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Менавіта тады з’явіўся жоўта-сіні кіёск на пляцоўцы мінскага аўтарынку, у якім прымаліся першыя аб’явы пра продаж [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]].

=== 2004 год ===

10 снежня 2004 года avtomalinovka.com перажывае вялікую мадэрнізацыю па частцы функцыяналу:
* Арганізаваны пошук па базе аўтамабіляў;
* Уведзена падпіска на аб’явы — цяпер можна падпісацца на адну паштовую скрынку на некалькі пэўных аўтамабіляў ці сачыць за коштам свайго аўто;
* З’явілася рубрыка «продаж новых аўтамабіляў».

Самай галоўнай навіной стала тое, што сайт набыў новы, цяпер ужо шырокавядомы, дамен av.by.

=== 2005 год ===

3 сакавіка 2005 года з’яўляецца раздзел «Рэкламныя аб’явы». У гэтым раздзеле карыстальнікі сайта маглі публікаваць аб’явы аб куплі-продажы запчастак і шын, паслугі грузаперавозак і г.д.

=== 2006 год ===

6 красавіка 2006 года сайт av.by у межах выставы «Інтэрнэт-прэмія TIBO-2006» заняў першае месца ў катэгорыі «Электронныя бібліятэкі, каталогі і электронныя бібліятэкі».

=== 2015 год ===

У чэрвені 2015 года выпушчана версія [[Мабільная праграма|мабільнай праграмы]] av.by для [[Android]]-прылад.

23 кастрычніка на av.by з’явіўся паўнавартасны раздзел мотатэхнікі.

Асноўныя змены:
* Створана база мадэляў пад кожную марку матацыклаў, скутараў, квадрацыклаў і снегаходаў;
* Дададзены новыя параметры «тып рухавіка», «галоўная перадача» і «тып прывада» для пашыранага пошуку;
* Цяпер дадатковыя опцыі ўнікальныя для кожнага тыпу мотатэхнікі;
* З’явілася магчымасць паказаць прабег у мотагадзінах.

Гэтая падзея стала вельмі значнай вехай у развіцці праекта, бо менавіта пачынаючы з раздзелу «Мотатэхніка» сайт атрымаў структураваныя каталогі грузавікоў, аўтобусаў, спецтэхнікі і г.д.

=== 2016 год ===

Вясной 2016 года каманда праекта ініцыявала яго перазапуск. Прычынай таму паслужыла тое, што буйных змен з сайтам не адбывалася больш за 10 гадоў. Рэсурс працаваў на платформе, распрацаванай яшчэ ў 2004 годзе. Пачалі з рэбрэндынгу, калі стары лагатып «av.by» стаў «Аўтамалінаўкай». Потым паступова абнавілі, у адпаведнасці з патрабаваннямі часу, унутраную архітэктуру праекта.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |title=У «Автомалиновки» новый имидж: старейший в Беларуси автомобильный классифайд провел ребрендинг |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129014226/http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |archivedate=29 студзеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1 жніўня 2016 года кіраўніцтва праекта прыняло рашэнне аб спыненні прыёму аб’яў аб продажы аўтамабіляў з іншых краін. У прыватнасці, у раздзел «Легкавыя аўтамабілі» з гэтага моманту можна публікаваць аб’явы толькі калі машына знаходзіцца ў Рэспубліцы Беларусь.

=== 2017 год ===

12 красавіка 2017 года заснавальнікі сайта av.by, Андрэй і Наталля Зайцавы, і «ТАА ТУТ БАЙ МЕДЫА» абвясцілі пра зліццё аўтакласіфайдаў у адзін брэнд «av.by», а таксама пра ўваходжанне аб’яднанай кампаніі (ТАА «Аўтакласіфайд») у партфель фонду «Zubr Capital Fund I»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |title=Аv.by. «Зубр Капитал» объявил о своей новой сделке |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=12 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512211255/https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пад канец лета 2017 года «Аўтамалінаўка» зноў стала av.by у выніку другога рэбрэндынгу за паўтара года.

У кастрычніку з’явілася мабільная праграма av.by для iOS.

=== 2018 год ===

26 студзеня брэнд «av.by» быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |title=Брэнд года 2017 |publisher=BESTBRAND.BY |lang=ru |accessdate=2018-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607185739/http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |archivedate=7 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 1 чэрвеня ТАА «Аўтакласіфайд» з’яўляецца рэзідэнтам [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|Беларускага парка высокіх тэхналогій]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.park.by/it/enterprise-423/type-full/ |title=Автоклассифайд |publisher=HTP BELARUS |lang=ru |accessdate=2018-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610060745/http://park.by/it/enterprise-423/type-full/ |archivedate=10 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

11 кастрычніка на трэцім фэсце рэкламы ЛАМА рэкламная кампанія Nodding Dog, створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative заваявала 1 месца ў Катэгарыйнай вертыкалі і 3 месца ў намінацыі Рэкламныя кампаніі ў Індустрыйнай вертыкалі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ТРЕТЬЕГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2018-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014201624/http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |archivedate=14 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== 2019 год ===

26 студзеня «av.by» быў зноў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |title=Конкурс БРЕНД ГОДА 2018: в Минске наградили лучших! |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=18 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518222033/https://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

3 красавіка на av.by з’явіўся новы раздзел «Запчасткі для аўтамабіляў». Цяпер гэты радзел працуе ў сувязі з «Аўто з прабегам» і падтрымлівае пакаленні. Раздзел «Рэкламныя аб’явы», які існаваў з 2005 года, спыніў сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=44160 |title= На av.by новый раздел запчастей |publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2019-04-10}}&lt;/ref&gt;

З 14 сакавіка па 26 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію [https://mascot.by/ «МАСКОТ 2018»]. У конкурснай праграме прынялі ўдзел 156 мадэляў ад афіцыйных дылераў Беларусі, а пераможцаў у кожнай з намінацый абіралі і эксперты і спажыўцы.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |title=В Минске назвали лучшие автомобильные марки по версии экспертов и потребителей |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2019-15-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507014120/http://www.marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |archivedate=7 мая 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

31 кастрычніка на чацвёртым лакальным фэсце «Лама» рэкламная кампанія «Галава-мігцелка», створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative заваявала золата ў катэгорыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ЧЕТВЕРТОГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2019-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105074545/http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |archivedate=5 лістапада 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== 2020 год ===

30 студзеня «av.by» ў трэці раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |title=Названы победители профессионального конкурса Бренд года 2019 |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2020-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203132238/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |archivedate=3 лютага 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З лютага на av.by стала даступна праверка аўто па VIN-нумары.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=45681 |title=С 1 марта на av.by поле VIN становится обязательным для некоторых объявлений|publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}&lt;/ref&gt;

З 18 лютага па 11 сакавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2019» анлайн. У прэміі ўдзельнічалі 182 мадэлі аўто, 27 брэндаў, 39 дылерскіх цэнтраў. Аўтамабілем года на думку экспертаў стала Skoda Kodiaq, а на думку спажыўцоў — BMW 8-series.&lt;ref&gt;[https://realt.by/news/article/27424/ От крутых до бюджетных: белорусы назвали лучшие автомобили]&lt;/ref&gt;

15 кастрычніка на пятым фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Карп», створаная для партала av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative, атрымала золата ў намінацыі «Рэкламныя кампаніі».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama |title=Лама|publisher=LAMAFEST.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}&lt;/ref&gt;

У красавіку на av.by запусцілі сэрвіс «Фінансы». І цяпер карыстальнікі маюць магчымасць падабраць праграму лізінгу для набыцця аўтамабіля.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ Что нового внедрили крупные беларуские маркетплейсы в 2020 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127162943/https://www.marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ |date=27 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;

=== 2021 год ===
28 студзеня брэнд «av.by» ў чацвёрты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ Объявлены победители конкурса «Бренд года 2020»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210201091734/https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ |date=1 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;

З 24 лютага па 30 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2020». У прэміі прынялі ўдзел больш за 160 мадэлей аўтамабіляў. У гэтым годзе ў прэміі з’явіліся новыя намінацыі: «Купэ-красовер года» і «Электрамабіль года». На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Geely Coolray, а на думку спажыўцоў — Mercedes-Benz AMG GT 4-Door Coupe&lt;ref&gt;{{Cite web |title=НЕОЖИДАННЫЙ ФИНАЛ. В БЕЛАРУСИ ВЫБРАЛИ АВТОМОБИЛЬ ГОДА |url=https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |accessdate=17 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220523015546/https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |archivedate=23 мая 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

14 кастрычніка на фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Какос» атрымала золата ў намінацыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce». &lt;ref&gt;[http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama-2021 ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА]&lt;/ref&gt;

19 кастрычніка на сайце кардынальна змянілася Галоўная старонка і падзел «Навіны».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ У беларуской онлайн-платформы по продаже автомобилей av.by появился «Автожурнал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211030002948/https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ |date=30 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;

18 лістапада ў прэміі Effie Awards Belarus 2021 рэкламная кампанія «Карп 2» атрымала золата ў намінацыі «Онлайн-паслугі і сэрвісы».&lt;ref&gt;[http://effie.by/winners2021 НАЗВАНЫ ПОБЕДИТЕЛИ EFFIE AWARDS BELARUS 2021]&lt;/ref&gt;

=== 2022 год ===

27 студзеня брэнд «av.by» у пяты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. Названы победители Профессионального и Потребительского конкурса БРЕНД ГОДА 2021] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131035818/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. |date=31 студзеня 2022 }}&lt;/ref&gt;

З 29 студзеня па 29 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2021». У прэміі прыняла ўдзел 161 мадэль аўтамабіля. На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Škoda Octavia, а на думку спажыўцоў — Audi Q8.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ Премия «Маскот» объявила лучшие автомобили 2021 года на беларуском рынке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220527101442/https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ |date=27 мая 2022 }}&lt;/ref&gt;

З 22 чэрвеня av.by стаў падтрымліваць беларускую мову ва ўсіх мабільных праграмах. Перакладзены пункты меню, элементы кіравання, падказкі, форма падачы і ўнутраныя сэрвісы.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ Мова на av.by! Зараз можна падаць аб’явы па-беларуску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220629071748/https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ |date=29 чэрвеня 2022 }}&lt;/ref&gt;

У жніўні запусціўся новы раздзел «Аўтатавары»: акумулятары, наборы інструментаў, аўтамабільная хімія, дзіцячыя аўтакрэслы і іншае.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |title=Архіўная копія |access-date=4 жніўня 2022 |archive-date=17 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817103621/https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

20 снежня запусцілі сэрвіс праверкі аўто па VIN-нумары.

=== 2023 год ===
9 лютага брэнд «av.by» у шосты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |title=Лучшие в маркетинге и устойчивости: названы победители Профессионального конкурса «БРЕНД ГОДА 2022» |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=10 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510081101/https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 10 лютага па 27 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2022». У прэміі прынялі ўдзел 105 мадэлей аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Coolray, а па версіі спажыўцоў — Audi Q8.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |accessdate=4 мая 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230504142709/https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |archivedate=4 мая 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

23 лістапада змяніўся дызайн раздзела з новымі аўтамабілямі salon.av.by. Дадалі яго ў мабільную праграму. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/perezapusk_razdela_salon_na_av_by.|title=В новый год с новыми авто. av.by перезапустил раздел Salon}}&lt;/ref&gt;

У снежні запусцілі «Каталог паслуг». Там можна знайсці СТА, аўтамыйкі, аўтападбор і іншыя паслугі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/company|title=Каталог услуг для вашего авто}}&lt;/ref&gt;

=== 2024 год ===
Брэнд av.by сёмы раз прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|title=23-й год подряд профессиональный конкурс БРЕНД ГОДА определяет лучших в сфере маркетинга и брендинга в Беларуси.|access-date=27 мая 2024|archive-date=27 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527110558/https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

З 15 лютага па 25 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2023». У прэміі прынялі ўдзел 83 мадэлі аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Emgrand, а па версіі спажыўцоў — Toyota Land Cruiser 300.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/itogi-Mascot-2023|title=Названы автомобили года по версии «Маскот 2023»}}&lt;/ref&gt;

Рэйтынгавае агенцтва BIK Ratings надало ТАА «Автоклассифайд» высокі крэдытны рэйтынг by.A.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Ru|url=https://bikratings.by/press-czentr/ooo-avtoklassifajd-prisvoen-kreditnyj-rejting-urovnya-by-a-prognoz-neopredelennyj|title=ООО «Автоклассифайд» присвоен кредитный рейтинг уровня by.A (прогноз неопределенный)}}&lt;/ref&gt;

У канцы лістапада запусціўся новы сэрвіс «Каталог паслуг», у якім аўтамабілісты могуць знайсці ўсе неабходныя паслугі па ўсёй Беларусі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/katalog_uslug|title=Не только машины. На av.by появился каталог услуг. Рассказываем, что можно найти}}&lt;/ref&gt;

av.by атрымала за рэкламную кампанію «Маппеты. „Купляй аўто бяспечна“» золата і срэбра на ADMA AWARDS 2024 і дзве срэбныя ўзнагароды на фестывалі маркетынгу і рэкламы «ЛАМА-2024». &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admaawards.by/obyavlneny-pobediteli-adma-awards-2024|title=СТАЛИ ИЗВЕСТНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ПРЕСТИЖНОЙ ПРЕМИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ МАРКЕТИНГА ADMA AWARDS 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-marketinga-i-reklamy-lama-2024|title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ МАРКЕТИНГА И РЕКЛАМЫ ЛАМА 2024}}&lt;/ref&gt;

12 снежня ТАА «Аўтакласіфайд» стала публічнай кампаніяй і выпусціла дэпазітарныя аблігацыі. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10|title=О депозитарных облигациях ООО «Автоклассифайд» 1-го выпуска|url-status=dead|access-date=13 снежня 2024|archive-date=13 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213151248/https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10}}&lt;/ref&gt;

У снежні на av.by запусцілі новы сэрвіс «Гараж», прызначаны для ўладальнікаў аўто. У распараджэнне карыстальнікаў наступны функцыянал: сэрвісная анлайн-кніга, зніжка на праверку VIN, падбор шын і запчастак для машыны, дабаўленай у гараж, а таксама яе актуальны кошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://av.by/news/ny24|title=Итоги 2024 года на av.by}}&lt;/ref&gt;

=== 2025 год ===
1 лютага запусцілі маштабны розыгрыш 8 аўтамабіляў BYD Yuan Up сярод уласнікаў аўто.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/rozigrish_avto_ot_avby_fevral_2025|title=Есть машина? А хотите вторую? av.by разыгрывает новенький электрокар}}&lt;/ref&gt;

З 17 лютага па 24 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2024». У прэміі прынялі ўдзел 95 мадэляў аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Lada Vesta SW Cross, а па версіі спажыўцоў — Volvo XC90.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/maskot_2024_itogi|title=Белорусы выбрали «Автомобиль года». Вот какая модель удостоилась звания}}&lt;/ref&gt;

=== 2026 год ===
На av.by адбыліся глабальныя змены — Дзіма Геранін, CEO кампаніі, пакінуў сваю пасаду праз 9 гадоў. Новы генеральны дырэктар av.by — Максім Мяцеліца, які раней займаў пасаду намесніка гендырэктара па развіцці.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Русская|url=https://av.by/news/kto_novii_ceo_avby|title=Девять лет, сильная команда и спокойная передача управления: что происходит в av.by сейчас?}}&lt;/ref&gt;

У восьмы раз брэнд av.by прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://brendgoda.by/pobediteli-konkursa-2025|title=Победители конкурса 2025|website=brendgoda.by|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

== Кіраўніцтва ==
Генеральны дырэктар ТАА «Аўтакласіфайд» — Мяцелiца Максiм Дзмiтрыевiч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://av.by/ av.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240523025338/https://av.by/ |date=23 мая 2024 }} — галоўная старонка сайта
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=by.av.client&amp;hl=ru Праграма для Android] — праграма av.by для Android
* [https://itunes.apple.com/app/id1020154366 Праграма для iOS] — праграма av.by для iOS
* [https://appgallery.huawei.com/#/app/C101652541 Праграма дла Huawei] — праграма av.by для Huawei
* [https://t.me/avbynews Telegram-канал] — Telegram-канал
* [https://www.youtube.com/user/AVbyTV/ YouTube-канал] — YouTube-канал av.by
{{Беларускія інтэрнэт-медыя}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Байнэт]]</text>
      <sha1>mn3sc381d7efwqllc7bdsgunqqij4q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123137</id>
      <parentid>5123136</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2001 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32903" sha1="6fuxy44pijomb5epx90e5fj2u0ftjd5" xml:space="preserve">{{Картка:Сайт
|назва=av.by
|лагатып=Logo_av.by.png|200px
|url={{url|av.by}}
|commercial=Так
|размяшчэнне=
|тып=[[інтэрнэт-сайт]]
|уладальнік=ТАА «Аўтакласіфайд»
|пачатак працы=[[1 красавіка]] [[2001]]
}}
'''Av.by''' — [[Беларусь|беларускі]] класіфайд, які спецыялізуецца на аб’явах пра продаж легкавых [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]], [[Грузавы аўтамабіль|грузавікоў]], [[аўтобус]]аў і іншага [[транспарт]]у, а таксама запчастак. Па даных кампаній Alexa і Similarweb, av.by уваходзіць у 20-ку самых наведвальных сайтаў Беларусі. Заснавальнікамі рэсурсу з’яўляюцца Андрэй Анатолевіч і Наталля Вячаславаўна Зайцавы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |title=Top Sites in Belarus |publisher=ALEXA.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403040639/https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |archivedate=3 красавіка 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/top-websites/belarus|title=Top Websites in Belarus |publisher=SIMILARWEB.COM |lang=en |accessdate=2018-01-18}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== 2001 год ===

[[Сайт]] avtomalinovka.com пачаў сваю працу [[1 красавіка]] [[2001]] года.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |title=«Хотели помогать людям продавать машины». Как появился av.by и почему он вырос до крупнейшего авторесурса |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=13 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213091232/https://av.by/news/hoteli-pomogat-lyudyam-prodavat-mashiny-kak-poyavilsya-av-by-i-pochemu-on-vyros-do-krupnejshego-avtoresursa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Менавіта тады з’явіўся жоўта-сіні кіёск на пляцоўцы мінскага аўтарынку, у якім прымаліся першыя аб’явы пра продаж [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]].

=== 2004 год ===

10 снежня 2004 года avtomalinovka.com перажывае вялікую мадэрнізацыю па частцы функцыяналу:
* Арганізаваны пошук па базе аўтамабіляў;
* Уведзена падпіска на аб’явы — цяпер можна падпісацца на адну паштовую скрынку на некалькі пэўных аўтамабіляў ці сачыць за коштам свайго аўто;
* З’явілася рубрыка «продаж новых аўтамабіляў».

Самай галоўнай навіной стала тое, што сайт набыў новы, цяпер ужо шырокавядомы, дамен av.by.

=== 2005 год ===

3 сакавіка 2005 года з’яўляецца раздзел «Рэкламныя аб’явы». У гэтым раздзеле карыстальнікі сайта маглі публікаваць аб’явы аб куплі-продажы запчастак і шын, паслугі грузаперавозак і г.д.

=== 2006 год ===

6 красавіка 2006 года сайт av.by у межах выставы «Інтэрнэт-прэмія TIBO-2006» заняў першае месца ў катэгорыі «Электронныя бібліятэкі, каталогі і электронныя бібліятэкі».

=== 2015 год ===

У чэрвені 2015 года выпушчана версія [[Мабільная праграма|мабільнай праграмы]] av.by для [[Android]]-прылад.

23 кастрычніка на av.by з’явіўся паўнавартасны раздзел мотатэхнікі.

Асноўныя змены:
* Створана база мадэляў пад кожную марку матацыклаў, скутараў, квадрацыклаў і снегаходаў;
* Дададзены новыя параметры «тып рухавіка», «галоўная перадача» і «тып прывада» для пашыранага пошуку;
* Цяпер дадатковыя опцыі ўнікальныя для кожнага тыпу мотатэхнікі;
* З’явілася магчымасць паказаць прабег у мотагадзінах.

Гэтая падзея стала вельмі значнай вехай у развіцці праекта, бо менавіта пачынаючы з раздзелу «Мотатэхніка» сайт атрымаў структураваныя каталогі грузавікоў, аўтобусаў, спецтэхнікі і г.д.

=== 2016 год ===

Вясной 2016 года каманда праекта ініцыявала яго перазапуск. Прычынай таму паслужыла тое, што буйных змен з сайтам не адбывалася больш за 10 гадоў. Рэсурс працаваў на платформе, распрацаванай яшчэ ў 2004 годзе. Пачалі з рэбрэндынгу, калі стары лагатып «av.by» стаў «Аўтамалінаўкай». Потым паступова абнавілі, у адпаведнасці з патрабаваннямі часу, унутраную архітэктуру праекта.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |title=У «Автомалиновки» новый имидж: старейший в Беларуси автомобильный классифайд провел ребрендинг |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129014226/http://marketing.by/analitika/stareyshiy-v-belarusi-avtomobilnyy-klassifayd-provel-rebrending-/ |archivedate=29 студзеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1 жніўня 2016 года кіраўніцтва праекта прыняло рашэнне аб спыненні прыёму аб’яў аб продажы аўтамабіляў з іншых краін. У прыватнасці, у раздзел «Легкавыя аўтамабілі» з гэтага моманту можна публікаваць аб’явы толькі калі машына знаходзіцца ў Рэспубліцы Беларусь.

=== 2017 год ===

12 красавіка 2017 года заснавальнікі сайта av.by, Андрэй і Наталля Зайцавы, і «ТАА ТУТ БАЙ МЕДЫА» абвясцілі пра зліццё аўтакласіфайдаў у адзін брэнд «av.by», а таксама пра ўваходжанне аб’яднанай кампаніі (ТАА «Аўтакласіфайд») у партфель фонду «Zubr Capital Fund I»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |title=Аv.by. «Зубр Капитал» объявил о своей новой сделке |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=12 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512211255/https://myfin.by/stati/view/8278-avby-zubr-kapital-obyavil-o-svoej-novoj-sdelke |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пад канец лета 2017 года «Аўтамалінаўка» зноў стала av.by у выніку другога рэбрэндынгу за паўтара года.

У кастрычніку з’явілася мабільная праграма av.by для iOS.

=== 2018 год ===

26 студзеня брэнд «av.by» быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |title=Брэнд года 2017 |publisher=BESTBRAND.BY |lang=ru |accessdate=2018-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607185739/http://bestbrand.by/2017-potrebitelskaya-nominaciya-2 |archivedate=7 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 1 чэрвеня ТАА «Аўтакласіфайд» з’яўляецца рэзідэнтам [[Беларускі парк высокіх тэхналогій|Беларускага парка высокіх тэхналогій]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.park.by/it/enterprise-423/type-full/ |title=Автоклассифайд |publisher=HTP BELARUS |lang=ru |accessdate=2018-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610060745/http://park.by/it/enterprise-423/type-full/ |archivedate=10 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

11 кастрычніка на трэцім фэсце рэкламы ЛАМА рэкламная кампанія Nodding Dog, створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative заваявала 1 месца ў Катэгарыйнай вертыкалі і 3 месца ў намінацыі Рэкламныя кампаніі ў Індустрыйнай вертыкалі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ТРЕТЬЕГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2018-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014201624/http://lamafest.by/article/winners-lama-18 |archivedate=14 кастрычніка 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== 2019 год ===

26 студзеня «av.by» быў зноў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |title=Конкурс БРЕНД ГОДА 2018: в Минске наградили лучших! |access-date=17 чэрвеня 2022 |archive-date=18 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518222033/https://brendgoda.by/2019/01/24/pobediteli-2018/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

3 красавіка на av.by з’явіўся новы раздзел «Запчасткі для аўтамабіляў». Цяпер гэты радзел працуе ў сувязі з «Аўто з прабегам» і падтрымлівае пакаленні. Раздзел «Рэкламныя аб’явы», які існаваў з 2005 года, спыніў сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=44160 |title= На av.by новый раздел запчастей |publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2019-04-10}}&lt;/ref&gt;

З 14 сакавіка па 26 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію [https://mascot.by/ «МАСКОТ 2018»]. У конкурснай праграме прынялі ўдзел 156 мадэляў ад афіцыйных дылераў Беларусі, а пераможцаў у кожнай з намінацый абіралі і эксперты і спажыўцы.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |title=В Минске назвали лучшие автомобильные марки по версии экспертов и потребителей |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2019-15-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507014120/http://www.marketing.by/sobytiya/v-minske-nazvali-luchshie-avtomobilnye-marki-po-versii-ekspertov-i-potrebiteley/ |archivedate=7 мая 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

31 кастрычніка на чацвёртым лакальным фэсце «Лама» рэкламная кампанія «Галава-мігцелка», створаная для праекта av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative заваявала золата ў катэгорыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ЧЕТВЕРТОГО ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА |publisher=http://lamafest.by |lang=ru |accessdate=2019-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105074545/http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-chetvertogo-festivalya-reklamy-lama |archivedate=5 лістапада 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== 2020 год ===

30 студзеня «av.by» ў трэці раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |title=Названы победители профессионального конкурса Бренд года 2019 |publisher=MARKETING.BY |lang=ru |accessdate=2020-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203132238/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-konkursa-brend-goda-2019/ |archivedate=3 лютага 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З лютага на av.by стала даступна праверка аўто па VIN-нумары.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://av.by/news/index.php?event=View&amp;news_id=45681 |title=С 1 марта на av.by поле VIN становится обязательным для некоторых объявлений|publisher=AV.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}&lt;/ref&gt;

З 18 лютага па 11 сакавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2019» анлайн. У прэміі ўдзельнічалі 182 мадэлі аўто, 27 брэндаў, 39 дылерскіх цэнтраў. Аўтамабілем года на думку экспертаў стала Skoda Kodiaq, а на думку спажыўцоў — BMW 8-series.&lt;ref&gt;[https://realt.by/news/article/27424/ От крутых до бюджетных: белорусы назвали лучшие автомобили]&lt;/ref&gt;

15 кастрычніка на пятым фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Карп», створаная для партала av.by агенцтвам AIDA PIONEER branding &amp; creative, атрымала золата ў намінацыі «Рэкламныя кампаніі».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama |title=Лама|publisher=LAMAFEST.BY |lang=ru |accessdate=2020-11-06}}&lt;/ref&gt;

У красавіку на av.by запусцілі сэрвіс «Фінансы». І цяпер карыстальнікі маюць магчымасць падабраць праграму лізінгу для набыцця аўтамабіля.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ Что нового внедрили крупные беларуские маркетплейсы в 2020 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127162943/https://www.marketing.by/analitika/chto-vnedrili-krupnye-belaruskie-ekommers-igroki-v-2020-godu/ |date=27 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;

=== 2021 год ===
28 студзеня брэнд «av.by» ў чацвёрты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ Объявлены победители конкурса «Бренд года 2020»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210201091734/https://marketing.by/novosti-rynka/obyavleny-pobediteli-konkursa-brend-goda-2020/ |date=1 лютага 2021 }}&lt;/ref&gt;

З 24 лютага па 30 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2020». У прэміі прынялі ўдзел больш за 160 мадэлей аўтамабіляў. У гэтым годзе ў прэміі з’явіліся новыя намінацыі: «Купэ-красовер года» і «Электрамабіль года». На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Geely Coolray, а на думку спажыўцоў — Mercedes-Benz AMG GT 4-Door Coupe&lt;ref&gt;{{Cite web |title=НЕОЖИДАННЫЙ ФИНАЛ. В БЕЛАРУСИ ВЫБРАЛИ АВТОМОБИЛЬ ГОДА |url=https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |accessdate=17 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220523015546/https://officelife.media/news/25654-neozhidannyy-final-v-belarusi-vybrali-avtomobil-goda/ |archivedate=23 мая 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

14 кастрычніка на фестывалі рэкламы «Лама» рэкламная кампанія «Какос» атрымала золата ў намінацыі «Рытэйл, грамадскае харчаванне і e-commerce». &lt;ref&gt;[http://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-reklamy-lama-2021 ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ РЕКЛАМЫ ЛАМА]&lt;/ref&gt;

19 кастрычніка на сайце кардынальна змянілася Галоўная старонка і падзел «Навіны».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ У беларуской онлайн-платформы по продаже автомобилей av.by появился «Автожурнал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211030002948/https://marketing.by/novosti-rynka/u-belaruskoy-onlayn-platformy-po-prodazhe-avtomobiley-av-by-poyavilsya-avtozhurnal/ |date=30 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;

18 лістапада ў прэміі Effie Awards Belarus 2021 рэкламная кампанія «Карп 2» атрымала золата ў намінацыі «Онлайн-паслугі і сэрвісы».&lt;ref&gt;[http://effie.by/winners2021 НАЗВАНЫ ПОБЕДИТЕЛИ EFFIE AWARDS BELARUS 2021]&lt;/ref&gt;

=== 2022 год ===

27 студзеня брэнд «av.by» у пяты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. Названы победители Профессионального и Потребительского конкурса БРЕНД ГОДА 2021] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131035818/https://marketing.by/novosti-rynka/nazvany-pobediteli-professionalnogo-i-potrebitelskogo-konkursa-brend-goda-2021/#:~:text=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BC%20%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%202021%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0,%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%E2%80%9D%20%E2%80%94%20%D0%B2%20%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9. |date=31 студзеня 2022 }}&lt;/ref&gt;

З 29 студзеня па 29 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот-2021». У прэміі прыняла ўдзел 161 мадэль аўтамабіля. На думку экспертаў, аўтамабілем года стаў Škoda Octavia, а на думку спажыўцоў — Audi Q8.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ Премия «Маскот» объявила лучшие автомобили 2021 года на беларуском рынке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220527101442/https://marketing.by/novosti-rynka/premiya-maskot-obyavila-luchshie-avtomobili-2021-goda-na-belaruskom-rynke/ |date=27 мая 2022 }}&lt;/ref&gt;

З 22 чэрвеня av.by стаў падтрымліваць беларускую мову ва ўсіх мабільных праграмах. Перакладзены пункты меню, элементы кіравання, падказкі, форма падачы і ўнутраныя сэрвісы.&lt;ref&gt;[https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ Мова на av.by! Зараз можна падаць аб’явы па-беларуску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220629071748/https://marketing.by/novosti-rynka/mova-na-av-by-zaraz-mozhna-padats-ab-yavy-pa-belarusku/ |date=29 чэрвеня 2022 }}&lt;/ref&gt;

У жніўні запусціўся новы раздзел «Аўтатавары»: акумулятары, наборы інструментаў, аўтамабільная хімія, дзіцячыя аўтакрэслы і іншае.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |title=Архіўная копія |access-date=4 жніўня 2022 |archive-date=17 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817103621/https://marketing.by/novosti-rynka/av-by-zapustil-novyy-razdel-avtotovary/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

20 снежня запусцілі сэрвіс праверкі аўто па VIN-нумары.

=== 2023 год ===
9 лютага брэнд «av.by» у шосты раз быў прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |title=Лучшие в маркетинге и устойчивости: названы победители Профессионального конкурса «БРЕНД ГОДА 2022» |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=10 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510081101/https://brendgoda.by/2023/02/10/brend-goda-2022-winners/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 10 лютага па 27 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2022». У прэміі прынялі ўдзел 105 мадэлей аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Coolray, а па версіі спажыўцоў — Audi Q8.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |accessdate=4 мая 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230504142709/https://www.pressball.by/articles/others/digest/115014 |archivedate=4 мая 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

23 лістапада змяніўся дызайн раздзела з новымі аўтамабілямі salon.av.by. Дадалі яго ў мабільную праграму. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/perezapusk_razdela_salon_na_av_by.|title=В новый год с новыми авто. av.by перезапустил раздел Salon}}&lt;/ref&gt;

У снежні запусцілі «Каталог паслуг». Там можна знайсці СТА, аўтамыйкі, аўтападбор і іншыя паслугі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/company|title=Каталог услуг для вашего авто}}&lt;/ref&gt;

=== 2024 год ===
Брэнд av.by сёмы раз прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|title=23-й год подряд профессиональный конкурс БРЕНД ГОДА определяет лучших в сфере маркетинга и брендинга в Беларуси.|access-date=27 мая 2024|archive-date=27 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527110558/https://brendgoda.by/2024/04/18/results-2023/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

З 15 лютага па 25 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2023». У прэміі прынялі ўдзел 83 мадэлі аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Geely Emgrand, а па версіі спажыўцоў — Toyota Land Cruiser 300.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/itogi-Mascot-2023|title=Названы автомобили года по версии «Маскот 2023»}}&lt;/ref&gt;

Рэйтынгавае агенцтва BIK Ratings надало ТАА «Автоклассифайд» высокі крэдытны рэйтынг by.A.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Ru|url=https://bikratings.by/press-czentr/ooo-avtoklassifajd-prisvoen-kreditnyj-rejting-urovnya-by-a-prognoz-neopredelennyj|title=ООО «Автоклассифайд» присвоен кредитный рейтинг уровня by.A (прогноз неопределенный)}}&lt;/ref&gt;

У канцы лістапада запусціўся новы сэрвіс «Каталог паслуг», у якім аўтамабілісты могуць знайсці ўсе неабходныя паслугі па ўсёй Беларусі.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/katalog_uslug|title=Не только машины. На av.by появился каталог услуг. Рассказываем, что можно найти}}&lt;/ref&gt;

av.by атрымала за рэкламную кампанію «Маппеты. „Купляй аўто бяспечна“» золата і срэбра на ADMA AWARDS 2024 і дзве срэбныя ўзнагароды на фестывалі маркетынгу і рэкламы «ЛАМА-2024». &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admaawards.by/obyavlneny-pobediteli-adma-awards-2024|title=СТАЛИ ИЗВЕСТНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ПРЕСТИЖНОЙ ПРЕМИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ МАРКЕТИНГА ADMA AWARDS 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lamafest.by/article/obyavleny-pobediteli-festivalya-marketinga-i-reklamy-lama-2024|title=ОБЪЯВЛЕНЫ ПОБЕДИТЕЛИ ФЕСТИВАЛЯ МАРКЕТИНГА И РЕКЛАМЫ ЛАМА 2024}}&lt;/ref&gt;

12 снежня ТАА «Аўтакласіфайд» стала публічнай кампаніяй і выпусціла дэпазітарныя аблігацыі. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10|title=О депозитарных облигациях ООО «Автоклассифайд» 1-го выпуска|url-status=dead|access-date=13 снежня 2024|archive-date=13 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213151248/https://www.bcse.by/press-center/releases/pr121220241/2024-12-12T16:47:10}}&lt;/ref&gt;

У снежні на av.by запусцілі новы сэрвіс «Гараж», прызначаны для ўладальнікаў аўто. У распараджэнне карыстальнікаў наступны функцыянал: сэрвісная анлайн-кніга, зніжка на праверку VIN, падбор шын і запчастак для машыны, дабаўленай у гараж, а таксама яе актуальны кошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://av.by/news/ny24|title=Итоги 2024 года на av.by}}&lt;/ref&gt;

=== 2025 год ===
1 лютага запусцілі маштабны розыгрыш 8 аўтамабіляў BYD Yuan Up сярод уласнікаў аўто.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/rozigrish_avto_ot_avby_fevral_2025|title=Есть машина? А хотите вторую? av.by разыгрывает новенький электрокар}}&lt;/ref&gt;

З 17 лютага па 24 красавіка партал av.by праводзіў аўтамабільную прэмію «Маскот 2024». У прэміі прынялі ўдзел 95 мадэляў аўтамабіляў. Аўтамабілем года па версіі экспертаў стаў Lada Vesta SW Cross, а па версіі спажыўцоў — Volvo XC90.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://av.by/news/maskot_2024_itogi|title=Белорусы выбрали «Автомобиль года». Вот какая модель удостоилась звания}}&lt;/ref&gt;

=== 2026 год ===
На av.by адбыліся глабальныя змены — Дзіма Геранін, CEO кампаніі, пакінуў сваю пасаду праз 9 гадоў. Новы генеральны дырэктар av.by — Максім Мяцеліца, які раней займаў пасаду намесніка гендырэктара па развіцці.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Русская|url=https://av.by/news/kto_novii_ceo_avby|title=Девять лет, сильная команда и спокойная передача управления: что происходит в av.by сейчас?}}&lt;/ref&gt;

У восьмы раз брэнд av.by прызнаны лідарам у катэгорыі «Інтэрнэт-рэсурс пра куплю і продаж аўтамабіляў» па версіі прафесійнага конкурсу «Брэнд года».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://brendgoda.by/pobediteli-konkursa-2025|title=Победители конкурса 2025|website=brendgoda.by|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

== Кіраўніцтва ==
Генеральны дырэктар ТАА «Аўтакласіфайд» — Мяцелiца Максiм Дзмiтрыевiч.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://av.by/ av.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240523025338/https://av.by/ |date=23 мая 2024 }} — галоўная старонка сайта
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=by.av.client&amp;hl=ru Праграма для Android] — праграма av.by для Android
* [https://itunes.apple.com/app/id1020154366 Праграма для iOS] — праграма av.by для iOS
* [https://appgallery.huawei.com/#/app/C101652541 Праграма дла Huawei] — праграма av.by для Huawei
* [https://t.me/avbynews Telegram-канал] — Telegram-канал
* [https://www.youtube.com/user/AVbyTV/ YouTube-канал] — YouTube-канал av.by
{{Беларускія інтэрнэт-медыя}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Байнэт]]
[[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2001 годзе]]</text>
      <sha1>6fuxy44pijomb5epx90e5fj2u0ftjd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Вуліцы Мінска:Ленінскі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>546042</id>
    <revision>
      <id>5123171</id>
      <parentid>5120561</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>хто такая пані Завадская?</comment>
      <origin>5123171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8952" sha1="5ol8dv1e8yildzxerrl246c6py84mf0" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Вуліцы Мінска:Ленінскі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Спіс вуліц Мінска|Вуліцы Мінска]]: [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі]]
|выява                     = [[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|80px]]
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Асноўныя магістралі
|спіс1 =
* [[Аранская вуліца|Аранская]]
* [[Дзянісаўская вуліца (Мінск)|Дзянісаўская]]
* [[Ігуменскі тракт (Мінск)|Ігуменскі тракт]]
* [[Вуліца Леніна (Мінск)|Леніна]]
* [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|прасп. Незалежнасці]]
* [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|Маякоўскага]]
* [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі прасп.]]
* [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]]
* [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|прасп. Ракасоўскага]]
* [[Ульянаўская вуліца (Мінск)|Ульянаўская]]
|загаловак2 =Плошчы
|спіс2 =
* [[Плошча Аб’яднаных нацый (Мінск)|Аб’яднаных нацый]]
|загаловак3 = Вуліцы і завулкі
|спіс3 =
* [[Аранжарэйная вуліца (Мінск)|Аранжарэйная]]
* [[Аўрораўская вуліца (Мінск)|Аўрораўская]]
* [[Балтыйская вуліца (Мінск)|Балтыйская]]
* [[Барадзінская вуліца (Мінск)|Барадзінская]]
* [[Беларуская вуліца (Мінск)|Беларуская]]
* [[Вуліца Валадарскага (Мінск)|Валадарскага]]
* [[Вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
* [[Велазаводская вуліца (Мінск)|Велазаводская]]
* [[2-і Веласіпедны завулак (Мінск)|2-і Веласіпедны зав.]]
* [[Веласіпедны завулак (Мінск)|Веласіпедны зав.]]
* [[Велікаморская вуліца (Мінск)|Велікаморская]]
* [[Вуліца Віктара Турава (Мінск)|Віктара Турава]]
* [[Вуліца Гараўца (Мінск)|Гараўца]]
* [[Германаўскі завулак (Мінск)|Германаўскі зав.]]
* [[Вуліца Грэбелькі (Мінск)|Грэбелькі]]
* [[Дальні завулак (Мінск)|Дальні зав.]]
* [[Дачны завулак (Мінск)|Дачны зав.]]
* [[Дзянісаўскі завулак (Мінск)|Дзянісаўскі зав.]]
* [[Вуліца Фларыяна Ждановіча|Ждановіча]]
* [[Заводская вуліца (Мінск)|Заводская]]
* [[Індустрыяльная вуліца (Мінск)|Індустрыяльная]]
* [[Вуліца Іосіфа Гашкевіча (Мінск)|Іосіфа Гашкевіча]]
* [[Казарменны завулак (Мінск)|Казарменны зав.]]
* [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольская]]
* [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|Карла Маркса]]
* [[Вуліца Каруся Каганца (Мінск)|Каруся Каганца]]
* [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|Кастрычніцкая]]
* [[Вуліца Кірава (Мінск)|Кірава]]
* [[Клубны праезд (Мінск)|Клубны праезд ]]
* [[Козыраўская вуліца (Мінск)|Козыраўская]]
* [[Круглы завулак (Мінск)|Круглы зав.]]
* [[Лібава-Роменская вуліца (Мінск)|Лібава-Роменская]]
* [[Лошыцкі завулак (Мінск)|Лошыцкі зав.]]
* [[Лугавая вуліца (Мінск)|Лугавая]]
* [[Лугавы завулак (Мінск)|Лугавы зав.]]
* [[Завулак Любанскіх (Мінск)|Любанскіх зав.]]
* [[Вуліца Малініна (Мінск)|Малініна]]
* [[Вуліца Маляўкі (Мінск)|Маляўкі]]
* [[Вуліца Міхаіла Пташука (Мінск)|Міхаіла Пташука]]
* [[Млынавы завулак (Мінск)|Млынавы зав.]]
* [[Надзеждзінская вуліца (Мінск)|Надзеждзінская]]
* [[Вуліца Нахімава (Мінск)|Нахімава]]
* [[Палеская вуліца (Мінск)|Палеская]]
* [[Палявая вуліца (Мінск)|Палявая]]
* [[Палявы завулак (Мінск)|Палявы зав.]]
* [[Партызанская вуліца (Мінск)|Партызанская]]
* [[Вуліца Паўла Шпілеўскага (Мінск)|Паўла Шпілеўскага]]
* [[Першамайская вуліца (Мінск)|Першамайская]]
* [[Планёрная вуліца (Мінск)|Планёрная]]
* [[Вуліца Прушынскіх (Мінск)|Прушынскіх]]
* [[Роменская вуліца (Мінск)|Роменская]]
* [[Вуліца Рыбалкі (Мінск)|Рыбалкі]]
* [[Сакалянскі завулак (Мінск)|Сакалянскі зав.]]
* [[Вуліца Свярдлова (Мінск)|Свярдлова]]
* [[Вуліца Серафімовіча (Мінск)|Серафімовіча]]
* [[Смаленская вуліца (Мінск)|Смаленская]]
* [[Сонечная вуліца (Мінск)|Сонечная]]
* [[Вуліца Станіслава Манюшкі (Мінск)|Станіслава Манюшкі]]
* [[Вуліца Станіслаўскага (Мінск)|Станіслаўскага]]
* [[Стралковая вуліца (Мінск)|Стралковая]]
* [[Вуліца Судмаліса (Мінск)|Судмаліса]]
* [[Вуліца Сямёнава (Мінск)|Сямёнава]]
* [[Трасцянецкая вуліца (Мінск)|Трасцянецкая]]
* [[Тэлеграфны завулак (Мінск)|Тэлеграфны зав.]]
* [[Вуліца Уладзіслава Сыракомлі (Мінск)|Уладзіслава Сыракомлі]]
* [[Фабрычная вуліца (Мінск)|Фабрычная]]
* [[1-ы Фабрычны завулак (Мінск)|Фабрычны 1-ы зав.]]
* [[2-і Фабрычны завулак (Мінск)|Фабрычны 2-і зав.]]
* [[Фізкультурная вуліца (Мінск)|Фізкультурная]]
* [[Вуліца Чыжэўскіх (Мінск)|Чыжэўскіх]]
* [[Завулак Чыжэўскіх (Мінск)|Чыжэўскіх зав.]]
* [[Праезд Чыжэўскіх (Мінск)|Праезд Чыжэўскіх]]
* [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская]]
* [[Вуліца Энгельса (Мінск)|Энгельса]]
* [[Юбілейная вуліца (Мінск)|Юбілейная]]
* [[Юбілейны завулак (Мінск)|Юбілейны зав.]]
* [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|Язэпа Драздовіча]]
* [[Вуліца Якубава (Мінск)|Якубава]]
* [[Вуліца Янкі Купалы (Мінск)|Янкі Купалы]]
* [[Вуліца Янкі Лучыны (Мінск)|Янкі Лучыны]]
|стыль_унізе = 
|унізе =
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі|Заводскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Кастрычніцкі|Кастрычніцкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Ленінскі|Ленінскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Маскоўскі|Маскоўскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Партызанскі|Партызанскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Першамайскі|Першамайскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Савецкі|Савецкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Фрунзенскі|Фрунзенскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Цэнтральны|Цэнтральны]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вуліцы Мінска|Ленінскі раён]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ol8dv1e8yildzxerrl246c6py84mf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Хронікі Нарніі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>578237</id>
    <revision>
      <id>5123408</id>
      <parentid>4540017</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>уніфікацыя спасылак</comment>
      <origin>5123408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5210" sha1="46ad3utypalikv5fxo8ohtlqipsgj05" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя                     = Хронікі Нарніі
| загаловак               = [[Хронікі Нарніі|«Хронікі Нарніі»]] — серыя аповесцей [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]]
| выява                   = 
| state                   = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
| клас_цела               = hlist

|уверсе =
* [[Пляменнік чараўніка]] &lt;small&gt;(1955)&lt;/small&gt;
* [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]] &lt;small&gt;(1950)&lt;/small&gt;
* [[Конь і ягоны хлопчык]] &lt;small&gt;(1954)&lt;/small&gt;
* [[Прынц Каспіян]] &lt;small&gt;(1951)&lt;/small&gt;
* [[Заваёўнік зары, або Плаванне на край сусвету]] &lt;small&gt;(1952)&lt;/small&gt;
* [[Сярэбраны фатэль]] &lt;small&gt;(1953)&lt;/small&gt;
* [[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]] &lt;small&gt;(1956)&lt;/small&gt;

|загаловак1 = [[Спіс персанажаў «Хронік Нарніі»|Персанажы]]
|спіс1 =
* [[Аслан (Хронікі Нарніі)|Аслан]]
* [[Пітэр Пэвэнсі|Пітэр]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі|Сьюзен]]
* [[Эдмунд Пэвэнсі|Эдмунд]]
* [[Люсі Пэвэнсі|Люсі]]
* [[Юстэс Шкода|Юстэс]]
* [[Джыл Поўл|Джыл]]
* [[Дыгары Кёрк|Дыгары]]
* [[Полі Пламер|Полі]]
* [[Каспіян X|Каспіян]]
* [[Рыліян]]
* [[Шаста (персанаж)|Шаста]]
* [[Джадзіс|Белая Вядзьмарка]]
* [[Міраз]]
* [[Хмур]]
* [[Містэр Тумнус]]
* [[Рыпічып]]

|загаловак2 = [[Геаграфія Нарніі|Свет]]
|спіс2 =
* [[Нарнія]]
* [[Жыхары Нарніі]]
* [[Нарнія (выдуманая дзяржава)|Дзяржава Нарнія]]
* [[Арландыя]]
* [[Тархістан]]
* [[Адзінокія Астравы]]
* [[Тэльмар]]
* [[Кэр-Паравель]]
* [[Беруна]]
* [[Анвард]]
* [[Чарн]]
* [[Лес-паміж-сусветамі]]
* [[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)#Месцы|Паграхан]]

&lt;!--
|Загаловак3 =  Падзеі
|спіс3 =
* Долўая Зіма
* Первая битва при Берунских Бродах
* Вторая битва при Берунских Бродах
* Битва при Анварде
* Битва при Кэр-Паравеле
* Битва при Хлеву
--&gt;

|загаловак4 =  Прадметы
|спіс4 =
* [[Гардэроб (Хронікі Нарніі)|Гардэроб]]
* [[Ліхтарны слуп (Нарнія)|Ліхтарны слуп]]
* [[Рог Сьюзен]]
&lt;!--* [[«Покоритель зари», или Плавание на край света#«Покоритель зари»|Корабль «Покоритель зари»]]--&gt;&lt;!----&gt;

|загаловак5 =  Фільмы [[Walden Media]]
|спіс5 =
* [[Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і Гардэроб|Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]] (2005)
* [[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Прынц Каспіян]] (2008)
* [[Хронікі Нарніі: Заваёўнік Зары|Заваёўнік Зары]] (2010)

|загаловак6 =  {{nobr|Фільм [[20th Century Fox]]}}
|спіс6 =
* [[Хронікі Нарніі: Сярэбраны трон|Сярэбраны трон]]

|загаловак7 =  {{iw|Хронікі Нарніі (серыял)|Серыял «Бі-бі-сі»||The Chronicles of Narnia (TV serial)}}
|спіс7 =
* [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб(фільм, 1988)|Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]] (1988)
* [[Прынц Каспіян і плаванне на «Заваёўніку зары»]] (1989)
* {{iw|Сярэбряны фатэль (серыял)|«Сярэбраны фатэль»||The Silver Chair (1990 TV serial)}} (1990)

|загаловак8 =  Іншыя экранізацыі
|спіс8 =
* [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (фільм, 1967)|Леў, Вядзьмарка і Гардэроб]] (1967)
* [[Леў, Вядзьмарка і Гардэроб (мультфільм)|м/ф «Леў, Вядзьмарка і Гардэроб»]]

|загаловак9 =  Камп’ютарныя&amp;nbsp;гульні
|спіс9 =
* [[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]
* [[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]
* [[The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader|The Chronicles of Narnia: The Voyage of the ''Dawn Treader'']]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Фэнтэзі]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Кніжныя серыі]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Кінасерыі]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарныя гульні паводле серый]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46ad3utypalikv5fxo8ohtlqipsgj05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарыльскае паўстанне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590315</id>
    <revision>
      <id>5123442</id>
      <parentid>4739290</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doctor.valovich</username>
        <id>104767</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31937" sha1="rojkxj8goecsyx6bdbbr1w1wrqf7s0e" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Нарыльскае паўстанне вязняў
 |частка          = 
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[26 мая]] — [[4 жніўня]] [[1953]]
 |месца           = [[Горлаг]], Таймырская (Даўгана-Ненецкая) аўтаномная акруга, [[Краснаярскі край]], [[РСФСР]], [[СССР]]
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падаўленне паўстання
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[Файл:Gorlag Uprising's flag.png|20px]] Вязні{{efn|Копія малюнку Вольгі Барысенка на вокладцы кнігі ўспамінаў Яўгена Грыцяка «Нарыльскае паўстанне» (Львоў, 2004) малюнак аўтарызаваны Е. Г.}}
 |праціўнік2      = [[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|20px]] [[МУС СССР]]
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = '''Старшыні камітэтаў:'''&lt;br/&gt;
1 л/а [[Павел Андрэевіч Фрэнкель|П. А. Фрэнкель]]&lt;br/&gt;
3 л/а [[Барыс Аляксандравіч Шамаеў|Б. А. Шамаеў]]&lt;br/&gt;
4 л/а [[Яўген Сцяпанавіч Грыцак|Я. С. Грыцак]]&lt;br/&gt;
5 л/а [[Павел Міхайлавіч Фільнеў|П. М. Фільнеў]]&lt;br/&gt;
6 л/а [[Аляксандра Мацвееўна Зяленская|А. М. Зяленская]]&lt;br/&gt;
 |камандзір2      = '''Старшыня камісіі МУС:'''&lt;br/&gt;
[[Міхаіл Васільевіч Кузняцоў|М. В. Кузняцоў]]
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = [[Файл:Gorlag Uprising's flag.png|20px]] 16 378 чалавек
 |сілы2           = [[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|20px]] няма дадзеных
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = '''Афіцыйныя дадзеныя:'''&lt;br/&gt;
150 чалавек забіта&lt;ref name=&quot;makarova&quot;&gt;''Макарова Алла'' Норильское восстание. // Воля. 1/1993. http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Makarova/0.htm&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; 
226 чалавек ранена.&lt;br/&gt;
''' Ацэнка вязняў:'''&lt;br/&gt;
1000 чалавек забіта і паранена
 |страты2         = '''Урадавая ацэнка:'''&lt;br/&gt;
Няма дадзеных
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}

'''Нарыльскае паўстанне''' — паўстанне палітычных вязняў Нарыльскага канцлагера, якое доўжылася з [[26 мая]] па [[4 жніўня]] [[1953]] года. Адным з лідараў паўстання быў беларус [[Рыгор Клімовіч]], які напісаў гімн паўстання «Не страшны нам тыранствы бальшавізму». Па ацэнках Рыгора Клімовіча Нарыльскае паўстанне — мажліва самая значная падзея ў гісторыі беларускага антысавецкага супраціву, па яго падліках у ім брала ўдзел больш за пяць тысячаў беларусаў, чацвёра з якіх узначалілі паўстанцкія камітэты.&lt;ref&gt;http://www.slounik.org/154824.html Біяграфія Рыгора Клімовіча&lt;/ref&gt;

== Сітуацыя ў лагерах пасля смерці Сталіна ==
Пасля смерці [[Сталін]]а ў [[сакавік]]у [[1953]] г. у палітвязняў з’явілася надзея на змякчэнне надзвычай жорсткіх лагерных умоў, але палітычныя зняволеныя пад амністыю не патрапілі. Большасць палітвязняў былі ўкраінцамі, рэжым утрымання якіх быў жорсткім, таксама было шмат беларусаў. Многіх маскоўская ўлада асудзіла на так званы «бандэраўскі стандарт» — 25 гадоў зняволення. Пасля страты дарэмных надзей на перагляд спраў, канспіратыўныя цэнтры ўкраінскіх палітвязняў, якія з канца [[1947]] года з’явіліся ў кожным савецкім канцлагеры, пачалі падымаць палітвязняў на бунты, некаторыя з якіх перараслі ў сапраўдныя паўстанні.

Гісторыя [[ГУЛАГ]]у ведае тры найбуйнейшыя з іх — Нарыльскае, [[Варкуцінскае паўстанне|Варкуцінскае 1953-га]] і [[Кенгірскае паўстанне|Кенгірскае 1954]] года. Менавіта яны ў корані змянілі сістэму ГУЛАГа, прымусіўшы маскоўскае кіраўніцтва рэфармаваць яе.

== [[Горлаг]] — Нарыльская група канцлагераў ==
Нарыльская група канцэнтрацыйных лагераў [[СССР]] размяшчалася ў Таймырскай (цяпер Даўгана-Ненецкай) акрузе [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]] Расіі. Усе прамысловыя прадпрыемствы гэтай акругі падпарадкоўваліся Нарыльскаму ўпраўленню лагераў, якіх было каля 40. Толькі ў раёне горада [[Нарыльск]] агульная колькасць зняволеных складала не менш за 50 000 чалавек. Зняволеныя працавалі на рудніку, вугальных шахтах, цагляным і медным заводах, хлора-кабальтавым заводзе № 25, дрэваапрацоўчым камбінаце (ДАК), а таксама ўзводзілі горад Нарыльск.

== Пачатак Нарыльскага паўстання ==
Перадумовамі да паўстання стала прыбыццё ў [[Горлаг]] этапаў са зняволенымі, якія ўжо мелі вопыт удзелу ў лагерных бунтах у [[1952]] годзе, а таксама смерць Сталіна ([[5 сакавіка]] [[1953]] г.) і той факт, што [[амністыя]] распаўсюдзілася толькі на крымінальных вязняў і зняволеных з малымі тэрмінамі, адсотак якіх у Горлага быў невялікі. Многія зняволеныя былі палітычнымі. Пры гэтым крыніцы адзначаюць, што само выступленне было справакавана лагернай адміністрацыяй (стральба па жылых зонах, забойства аховай зняволеных), верагодна наўмысна — з мэтай выяўлення і ізаляцыі актыўных вязняў.

[[25 мая]] таго ж [[1953]] г. былі забітыя лагернай аховай вязні Жыгайлаў і Сафронік, а таксама быў паранены Дзюбук. На наступны дзень сяржант Дзятлаў аўтаматнай чаргой забіў траіх і параніў семярых вязняў 4-га і 5-га лагерных аддзяленняў. Менавіта там і пачалося паўстанне, якое ахапіла ўсе іншыя аддзяленні Нарыльскага канцлагера. Паводле [[Рыгор Клімовіч|Рыгора Клімовіча]] гэта выглядала так:
{{цытата|Калі памёр Сталін, мы «адсвяткавалі» гэтую падзею. Але, па шчырасці, ані я, ані мае сябры ня верылі ў амністыю, аб якой хадзілі чуткі. Мы пераканаліся ў гэтым, калі ахова пачала страляць людзей. 25 мая надвячоркам чатыры хлапцы сядзелі пасля працы каля свайго бараку і спявалі пад гармонік. Міма ішла калона зняволеных кабетаў. Яны нас радасна прывіталі. Следам раздаліся аўтаматныя чэргі аховы. Усе чацвёра загінулі на месцы. Праз пяць хвілінаў пачалі спыняцца будоўлі.

Кіраўнікі нацыянальных грамадаў Горлагу раіліся ўсю ноч. Былі такія, што казалі, быццам без сэнсу пратэставаць. Але на раніцу мы пачалі каваць шаблі, рабіць гранаты, абкладаць грузавікі бетоннымі плітамі дзеля прарыву.}}

У адказ у 4-й зоне «Горлага» вязні спынілі працу на будплацоўцы, а на адным з дамоў, так, каб добра было відаць у іншых зонах, напісалі: «Нас забіваюць і мардуюць голадам». Кіраўніком паўстання 4-й зоны быў украінец [[Яўген Сцяпанавіч Грыцак]], які тады застаўся жывы і да [[2017]] года пражываў на [[Івана-Франкоўск|Івана-Франкоўшчыне]] ва [[Украіна|Украіне]]. Вязні сабралі мітынг, на якім выступіў Грыцак з заклікам да страйку, адмовіліся вяртацца ў жылую зону.

== Ход паўстання ==
На наступны дзень паўстанцаў падтрымалі вязні 5-й зоны, а затым і 6-й (жаночай), дзе ўкраінкі вывесілі лозунг «Свабода народам і чалавеку!». [[1 чэрвеня]] да паўстанцаў далучыліся 1400 зняволеных лагернага аддзялення № 1.

[[5 чэрвеня]] [[1953]] г. шэсць лагерных аддзяленняў «Горлага» спынілі працу і выказалі масавае непадпарадкаванне лагернай адміністрацыі ў пяці лагерных аддзяленнях, дзе змяшчалася 16 378 зняволеных.

Агульнапрызнаным лозунгам вязняў 3-й зоны, якія абвясцілі аб паўстанні [[4 чэрвеня]], стала «Свабода або смерць». Яны вывесілі чорны сцяг з чырвонай палоскай, што сімвалізавала пралітую кроў у барацьбе. Члены камітэтаў паўстаўшых зон размеркавалі паміж сабой абавязкі: былі асобныя адказныя за інфармацыю, агітацыю і прапаганду, працу на кухні, у лазні і пральні, за гаспадарчыя справы, медчастку, культурна-выхаваўчую працу. У дні паўстання ў лагерных клубах праводзілі рэпетыцыі гурткоў, хораў, працавалі бібліятэкі, праходзілі канцэрты, вязні арганізоўвалі спартыўныя спаборніцтвы. Камітэты паўстанцаў лагерных аддзяленняў [[Нарыльск]]а сталі адначасова заканадаўчымі і выканаўчымі, ахоўнымі і карнымі органамі. Асабліва выразна падчас паўстання яны наладзілі работу па ахове парадку. Такой дысцыпліне дзівілася нават турэмная адміністрацыя.

Кіраўнікамі паўстання ў 3-й зоне былі лідары двух украінскіх падпольных груп: вядомы дысідэнт і праваабаронца [[Данііл Шумук]] (арганізатар Украінскай самодапаможнай арганізацыі, створанай у [[1948]] годзе) і [[Сцяпан Семянюк]] (кіраўнік нацыяналістычнага цэнтра, да заключэння — правадыр Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў [[Луцк]]ай акругі на [[Валынь|Валыні]], грамадска-палітычны рэферэнт абласнога кіраўніцтва і груп «Тураў» і «Цюцюннік» Ваеннай Акругі [[УПА]]-Поўнач, правадыр грамадска-палітычнай рэферэнтуры [[АУН]] Паўночна-заходніх украінскіх земляў).

Адным з удзельнікаў паўстання быў [[Мікола Конан]] — сябра [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюза беларускіх патрыётаў]] (беларуская падпольная моладзевая культурна-асветніцкая арганізацыя), які ўспамінаў пра паўстанне так: «Увесь наш лагер № 5 на працу не выйшаў. Забастовачны камітэт выставіў патрабаванні выклікаць для перамоваў прадстаўніка з Масквы. Усё ж прыбыў да нас пасланец з Масквы. У выніку перамоваў нашыя патрабаванні як быццам былі прынятыя да ўвагі. Тады мы выйшлі на працу. Аднак на тым не скончылася. Пасля стала вядома, што было забіта каля 20 чалавек з ліку паўстанцаў».

Былі створаны забастовачныя камітэты. На высокія трубы кацельняў былі паднятыя чорныя сцягі смерці і непадпарадкавання. Кругласутачна галасілі сірэны. З паветраных змеяў над Нарыльскім рассыпаліся тысячы ўлётак з заклікам падтрымаць вязняў маральна: паведаміць кіраўніцтву [[СССР]] пра гвалт над зняволенымі ў Нарыльскім лагерах. На дахах і іншых высокіх месцах былыя маракі [[азбука Морзэ|азбукай Морзэ]] з дапамогай каляровых сцяжкоў ўзгаднялі і каардынавалі дзеянні паўстанцаў, а таксама паведамлялі аб падзеях з зоны ў зону. Пачала рэгулярна выпускацца насценгазета «Шыла».

== Падаўленне паўстання ==
[[4 ліпеня]] ў 4-й зоне адміністрацыя паставіла ўльтыматум: выхад за зону ці расстрэл. Каб пазбегнуць кровапраліцця і захаваць людзей, Яўген Грыцак вывеў ўсіх за зону.

Пра падаўленне [[Рыгор Клімовіч]] узгадваў так: «Мы адчулі не страх, а пякучую нянавісць да катаў. Мы не кінуліся ўцякаць, а рашуча ставалі на месца забітых».

Даўжэй пратрымалася 3-я зона, якая у асноўным складалася з украінскіх і прыбалтыйскіх нацыяналістаў, асуджаных на катаржныя работы. Апошні чорны сцяг жалобы па забітых сябрах, які вязні вывесілі на пачатку паўстання, сарвалі [[4 жніўня]] [[1953]] г., калі на тэрыторыю зоны ўехала сем грузавікоў з узброенымі жаўнерамі. На штурм лагера мабілізавалі і грамадзянскіх камуністаў і камсамольцаў Нарыльску, кіраўнікоў прадпрыемстваў і цэхаў заводаў і фабрык. Па афіцыйных звестках агульная колькасць загінулых склала да 150 чалавек. Іх пахавалі на могілках пад гарой імя Шміта каля горада. З усіх паўстанцаў турэмная адміністрацыя выдзеліла 2920 актывістаў — 45 з іх арыштавалі як арганізатараў, 365 — пасадзілі ў турму, 1500 — перавялі ў [[Магадан]]. Рэшту ізалявалі ў новых лагерных пунктах.

Гэта было першае і самае масавае паўстанне пасля смерці Сталіна. Важную ролю ў Нарыльскім паўстанні, якое доўжылася 61 дзень, згулялі украінцы, у тым ліку былыя байцы УПА.

== Наступствы і значэнне паўстання ==
Менавіта з Нарыльскага паўстання пачаўся дэмантаж чалавеканенавісніцкай сістэмы Леніна-Сталіна. Амаль праз два месяцы пасля Нарыльскага паўстання, у Варкуцінскам лагеры «Речлаг» таксама пачаліся беспарадкі. Пасля паўстання ў Горным лагеры ў [[1953]] г пачынаецца вызваленне зняволеных. Загадам міністра МУС СССР ад [[22 жніўня]] [[1956]] г. Нарыльскі лагер быў ліквідаваны.

== Гімн паўстання ==
Аўтарам гімна з’яўляецца беларус Рыгор Клімовіч, які напісаў гімн пасля падаўлення паўстання: «Нас везлі на баржы па Енісеі ў бок Краснаярскай перасылкі. Мы ня ведалі планаў адміністрацыі. Большасць была схільная лічыць, што нас вязуць на знішчэнне. ізноў сабралася нарада кіраўнікоў нацыянальных грамадаў. Мы вырашылі, што памяць аб паўстанні не мусіць знікнуць без слядоў, а таму трэба скласці песню — гімн. Доўга раіліся, і вырашылі, што песню трэба напісаць па-расейску, бо гэта адзіная мова, зразумелая ўсім вязням. Але аўтарства даверылі мне, беларусу. Я мусіў напісаць тэкст на матыў якой-небудзь украінскай песні. Я ўзяў мелодыю адной з песняў [[УПА|Украінскай Паўстанцкай Арміі]]. Аўтарства гімну „Не страшны нам тыранствы бальшавізму“ трымалася ў вялікім сакрэце. Я ведаю, што аўтара спецслужбы шукалі доўга, ужо калі не існавала сістэму ГУЛАГу. Добра, што захаваліся сведкі, якія ў [[1991]] годзе на сусветным Кангрэсе ўкраінскіх палітзняволеных засведчылі маё імя як аўтара.»

Тэкст гімну:
{| class=&quot;wide&quot;
|--
!Арыгінал на рускай|| Пераклад на беларускую ([[тарашкевіца]]й)
|-
|
: Не страшны нам тиранства большевизма,
: Мы знали горе свыше всяких мер.
: Известны нам все ужасы чекизма
: И плач людей на землях СССР.

: Познали мы застенки заключенья
: И лагеря, где каждый жертвой был.
: Расстрел безвинных в зоне оцепленья
: Ответным воплем тундру разбудил.

: Мы заявили всей орде кремлевской
: Святой протест насилию и злу.
: И черный флаг с кровавою полоской
: Псов на цепь взять приказывал Кремлю.

: Мы встали рядом брат около брата
: За право жить без тюрем и цепей.
: Напрасно смерть дышала с автоматов
: И псы рычали в ярости своей.

: Нас не сломить рукой раба-солдата
: Свободы клич сгибает сталь штыков
: И не сдержать кровавым водопадом
: Растущий гнев антибольшевиков.

: В крови зэка омылась наша слава
: В режимных зонах Горных лагерей.
: Из тьмы встает свободная держава.
: Огни Норильска не погаснут в ней.

: Дыханье жертв Комиссии московской
: Мы воздадим, напомним о себе,
: И черный флаг с кровавою полоской
: Нам путь осветит в праведной борьбе.
|
: Не страшныя нам тыранствы бальшавізму,
: Адведалі мы гора звыш усялякіх мер.
: Вядомыя нам усе ўжасы чэкізму
: Ды плач людзей на землях СССР.

: Пазналі мы засьценкі затачэньня
: І лягеры, дзе ахвярай кожны быў.
: Расстрэл бязьвінных у зоне ачапленьня
: Зваротным крыкам тундру абудзіў.

: Мы заявілі ўсёй ардзе крамлёўскай
: Сьвяты пратэст гвалтоўнасьці і злу.
: І чорны сьцяг з крываваю палоскай
: Псоў на ланцуг узяць наказываў Крамлю.

: Мы ўсталі побач брат ля брата
: За права жыць бяз турмаў, ланцугоў.
: Дарма сьмерць дыхала нам з аўтаматаў
: І чутнае было гырканьне злых псоў.

: Нас не зламіць рукой раба-салдата
: Свабоды кліч згінае сталь штыкоў
: І не стрымаць крывавым вадаспадам
: Растучы гнеў антыбальшавікоў.

: Абмылася ў крыві зэка нашая слава
: У рэжымных зонах Горных лягероў.
: І зь цемры ўстане вольная дзяржава.
: Не загасіць у ёй Нарыльскіх тых агнёў.

: Подых ахвяр Камісіі маскоўскай
: Мы ўшануем, нагадаем пра сябе,
: І чорны сьцяг з крываваю палоскай
: Нам шлях асьвеціць у справядлівай барацьбе.
|}
&lt;ref&gt;http://pmem.ru/index.php?id=6503 Восстание в Горном лагере. Григорий Климович {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Golgofa/07.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170128022553/http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Golgofa/07.htm |date=28 студзеня 2017 }} Норильская Голгофа {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Упершыню гімн быў афіцыйна выкананы ў [[1991]] г. у [[Кіеў|Кіеве]] на першым міжнародным кангрэсе вязняў ГУЛАГа, а потым у [[1992]] г. у Маскве на першай міжнароднай канферэнцыі «Супраціў у ГУЛАГу». Мелодыяй гімна з’яўляецца мелодыя песні [[УПА]] «Мов той олень, що загнаний в болото». Гімн перакладзены на беларускую, украінскую, польскую, нямецкую і літоўскую мовы.

== Вядомыя беларускія ўдзельнікі паўстання ==
Паводле [[Рыгор Клімовіч|Рыгора Клімовіча]], беларуская грамада ў Горлагу налічвала больш за 5000 чалавек, з яе кіраўнікоў падчас Нарыльскага паўстання ён праз вялікі час памятае толькі 25 чалавек. Дзякуючы гэтым людзям, на думку Клімовіча, была найбольш арганізаванай і стойкай.

* [[Іван Бабіч|Бабіч Янка]] — Глыбокае; член Саюза беларускіх патрыётаў, навучэнец педвучылішча; падчас паўстання целаахоўнік Клімовіча.
* Багод’я Уладзімір — Глускі раён; селянін.
* {{нп5|Уладзімір Захаравіч Байда|Байда Уладзімір|ru|Байдо, Владимир Захарович}} — Магілёў; пілот; уваходзіў у склад паўстанцкага камітэта 5-га аддзялення Горлага (Клімовіч памылкова называе яго першым беларусам — Героем Савецкага Саюза).
* Барысенка Міхась — Гомель; мастак.
* Бічэль Станіслаў — Брэсцкая вобласць; інжынер-будаўнік; у Горлагу начальнік будаўніцтва шыхтавага корпуса Меднаплавільнага завода.
* Забэйда Уладзімір — Ляхавічы; загінуў падчас паўстання.
* Ермаловіч Віктар — Віцебская вобл.; студэнт.
* Каваленка Леў — Мінск; юрыст; уваходзіў у склад паўстанцкага камітэта.
* Казак Кастусь — Маладзечна; тэхнолаг.
* Каўтуноў Іван — Гомель; настаўнік.
* [[Мікола Конан|Конан Мікола]] — Паставы; член Саюза беларускіх патрыётаў, навучэнец педвучылішча.
* Консшаў Іван — Мінская вобл.; слесар.
* Крот Сямён — Глуск; вучань 9 кл., здольны шахматыст; падчас паўстання і пазней трымаў касу ўзаемадапамогі беларуская лагернай грамады.
* Ліс Мікола — Брэст; электрык.
* Мілевіч Алесь — Браслаў; эканаміст.
* Мінец Віктар — Мінск; друкар.
* Навумовіч Іван — Мінск; інжынер-будаўнік; у Горлагу начальнік будаўніцтва канвертарнага цэху Меднаплавільнага завода.
* Раманчук Іван — Гродзенская вобл.; настаўнік.
* Сафрановіч Юля — Мінская вобл.; настаўніца; уваходзіла ў склад паўстанцкага камітэта 6-га жаночага аддзялення.
* Стэльмах Уладзімір — Віцебск; тэхнік.
* Хромчанка Мікола — Касцюковічы; нарміроўшчык.
* Шавейка Алесь — Віцебская вобл.; геадэзіст; загінуў падчас паўстання.
* Шэйбак Анатоль — Пінск; навучэнец.
* Шчэрбач Васіль, — Касцюковічы; інжынер.
* Ягоўдзік Мікола — Глыбокае; інжынер.

== Гл. таксама ==
* [[ГУЛАГ]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* ''О. Г. Бажан''. [http://history.org.ua/?encyclop&amp;termin=Norylske_povstannia_1953 Нарыльскае паўстанне 1953] // {{ЕІУ|7|490}}
* ''Климович Г. С.'' [https://vgulage.name/books/klimovich-g-s-konec-gorlaga/ Конец Горлага] / Рыгор Климович; предисл. В. Леоновича; послесл. Н. Формозова. — Менск: Фонд «Наша Ніва», 1999. — 351 с.: портр., фот.

== Спасылкі ==
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=110164 У Нарыльскім паўстанні 1953 года бралі ўдзел і беларусы: апавядае Рыгор Клімовіч]
* [http://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/2032/file.pdf Яўген Грыцак. «Кароткі запіс успамінаў. Гісторыя Нарыльскага паўстання.»] {{ref-uk}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=yvd3npzCyoI ГУЛАГ. Нарыльскае паўстанне — 70 % ваяры УПА. Відео] {{ref-uk}}
* [http://incognita.day.kiev.ua/monolit-nepokori-za-polyarnim-kolom.html Маналіт непадпарадкавання за Палярным кругам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130611051053/http://incognita.day.kiev.ua/monolit-nepokori-za-polyarnim-kolom.html |date=11 чэрвеня 2013 }} {{ref-uk}}
* [http://glavred.info/archive/2008/06/18/172641-1.html «Бандэраўскі стандарт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120101030639/http://glavred.info/archive/2008/06/18/172641-1.html |date=1 студзеня 2012 }} {{ref-uk}}
* [http://www.day.kiev.ua/uk/video/yevgen-grycyak-ciyeyi-viyny-bulo-ne-unyknuty-video Яўген Грыцак: Гэтай вайны было не пазбегнуць (відэа) — 19.02.2015] {{ref-uk}}
* [http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/24982722.html Нарыльскае паўстанне 1953 года: архіўныя фота]. Радыё Свабода. — 11.05.2013. {{ref-uk}}

[[Катэгорыя:Нарыльскае паўстанне| ]]
[[Катэгорыя:Паўстанні ў СССР]]
[[Катэгорыя:Нарыльск]]
[[Катэгорыя:1953 год у СССР]]</text>
      <sha1>rojkxj8goecsyx6bdbbr1w1wrqf7s0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123444</id>
      <parentid>5123442</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doctor.valovich</username>
        <id>104767</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31937" sha1="r0dgoe415b08fewv6rcgwdnfr8m25es" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Нарыльскае паўстанне вязняў
 |частка          = 
 |выява           = 
 |памер           = 
 |загаловак       = 
 |дата            = [[26 мая]] — [[4 жніўня]] [[1953]]
 |месца           = [[Горлаг]], Таймырская (Даўгана-Ненецкая) аўтаномная акруга, [[Краснаярскі край]], [[РСФСР]], [[СССР]]
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = падаўленне паўстання
 |змены           = 
 |праціўнік1      = [[Файл:Gorlag Uprising's flag.png|20px]] Вязні{{efn|Копія малюнку Вольгі Барысенка на вокладцы кнігі ўспамінаў Яўгена Грыцяка «Нарыльскае паўстанне» (Львоў, 2004) малюнак аўтарызаваны Е. Г.}}
 |праціўнік2      = [[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|20px]] [[МУС СССР]]
 |праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = '''Старшыні камітэтаў:'''&lt;br/&gt;
1 л/а [[Павел Андрэевіч Фрэнкель|П. А. Фрэнкель]]&lt;br/&gt;
3 л/а [[Барыс Аляксандравіч Шамаеў|Б. А. Шамаеў]]&lt;br/&gt;
4 л/а [[Яўген Сцяпанавіч Грыцак|Я. С. Грыцак]]&lt;br/&gt;
5 л/а [[Павел Міхайлавіч Фільнеў|П. М. Фільнеў]]&lt;br/&gt;
6 л/а [[Аляксандра Мацвееўна Зяленская|А. М. Зяленская]]&lt;br/&gt;
 |камандзір2      = '''Старшыня камісіі МУС:'''&lt;br/&gt;
[[Міхаіл Васільевіч Кузняцоў|М. В. Кузняцоў]]
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = [[Файл:Gorlag Uprising's flag.png|20px]] 16 378 чалавек
 |сілы2           = [[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|20px]] няма дадзеных
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = '''Афіцыйныя дадзеныя:'''&lt;br/&gt;
150 чалавек забіта&lt;ref name=&quot;makarova&quot;&gt;''Макарова Алла'' Норильское восстание. // Воля. 1/1993. http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Makarova/0.htm&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; 
226 чалавек ранена.&lt;br/&gt;
''' Ацэнка вязняў:'''&lt;br/&gt;
1000 чалавек забіта і паранена
 |страты2         = '''Урадавая ацэнка:'''&lt;br/&gt;
Няма дадзеных
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}

'''Нарыльскае паўстанне''' — паўстанне палітычных вязняў Нарыльскага канцлагера, якое доўжылася з [[26 мая]] па [[4 жніўня]] [[1953]] года. Адным з лідараў паўстання быў беларус [[Рыгор Клімовіч]], які напісаў гімн паўстання «Не страшны нам тыранствы бальшавізму». Па ацэнках Рыгора Клімовіча Нарыльскае паўстанне — мажліва самая значная падзея ў гісторыі беларускага антысавецкага супраціву, па яго падліках у ім брала ўдзел больш за пяць тысячаў беларусаў, чацвёра з якіх узначалілі паўстанцкія камітэты.&lt;ref&gt;http://www.slounik.org/154824.html Біяграфія Рыгора Клімовіча&lt;/ref&gt;

== Сітуацыя ў лагерах пасля смерці Сталіна ==
Пасля смерці [[Сталін]]а ў [[сакавік]]у [[1953]] г. у палітвязняў з’явілася надзея на змякчэнне надзвычай жорсткіх лагерных умоў, але палітычныя зняволеныя пад амністыю не патрапілі. Большасць палітвязняў былі ўкраінцамі, рэжым утрымання якіх быў жорсткім, таксама было шмат беларусаў. Многіх маскоўская ўлада асудзіла на так званы «бандэраўскі стандарт» — 25 гадоў зняволення. Пасля страты дарэмных надзей на перагляд спраў, канспіратыўныя цэнтры ўкраінскіх палітвязняў, якія з канца [[1947]] года з’явіліся ў кожным савецкім канцлагеры, пачалі падымаць палітвязняў на бунты, некаторыя з якіх перараслі ў сапраўдныя паўстанні.

Гісторыя [[ГУЛАГ]]у ведае тры найбуйнейшыя з іх — Нарыльскае, [[Варкуцінскае паўстанне|Варкуцінскае 1953-га]] і [[Кенгірскае паўстанне|Кенгірскае 1954]] года. Менавіта яны ў корані змянілі сістэму ГУЛАГа, прымусіўшы маскоўскае кіраўніцтва рэфармаваць яе.

== [[Горлаг]] — Нарыльская група канцлагераў ==
Нарыльская група канцэнтрацыйных лагераў [[СССР]] размяшчалася ў Таймырскай (цяпер Даўгана-Ненецкай) акрузе [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]] Расіі. Усе прамысловыя прадпрыемствы гэтай акругі падпарадкоўваліся Нарыльскаму ўпраўленню лагераў, якіх было каля 40. Толькі ў раёне горада [[Нарыльск]] агульная колькасць зняволеных складала не менш за 50 000 чалавек. Зняволеныя працавалі на рудніку, вугальных шахтах, цагляным і медным заводах, хлора-кабальтавым заводзе № 25, дрэваапрацоўчым камбінаце (ДАК), а таксама ўзводзілі горад Нарыльск.

== Пачатак Нарыльскага паўстання ==
Перадумовамі да паўстання стала прыбыццё ў [[Горлаг]] этапаў са зняволенымі, якія ўжо мелі вопыт удзелу ў лагерных бунтах у [[1952]] годзе, а таксама смерць Сталіна ([[5 сакавіка]] [[1953]] г.) і той факт, што [[амністыя]] распаўсюдзілася толькі на крымінальных вязняў і зняволеных з малымі тэрмінамі, адсотак якіх у Горлага быў невялікі. Многія зняволеныя былі палітычнымі. Пры гэтым крыніцы адзначаюць, што само выступленне было справакавана лагернай адміністрацыяй (стральба па жылых зонах, забойства аховай зняволеных), верагодна наўмысна — з мэтай выяўлення і ізаляцыі актыўных вязняў.

[[25 мая]] таго ж [[1953]] г. былі забітыя лагернай аховай вязні Жыгайлаў і Сафронік, а таксама быў паранены Дзюбук. На наступны дзень сяржант Дзятлаў аўтаматнай чаргой забіў траіх і параніў семярых вязняў 4-га і 5-га лагерных аддзяленняў. Менавіта там і пачалося паўстанне, якое ахапіла ўсе іншыя аддзяленні Нарыльскага канцлагера. Паводле [[Рыгор Клімовіч|Рыгора Клімовіча]] гэта выглядала так:
{{цытата|Калі памёр Сталін, мы «адсвяткавалі» гэтую падзею. Але, па шчырасці, ані я, ані мае сябры ня верылі ў амністыю, аб якой хадзілі чуткі. Мы пераканаліся ў гэтым, калі ахова пачала страляць людзей. 25 мая надвячоркам чатыры хлапцы сядзелі пасля працы каля свайго бараку і спявалі пад гармонік. Міма ішла калона зняволеных кабетаў. Яны нас радасна прывіталі. Следам раздаліся аўтаматныя чэргі аховы. Усе чацвёра загінулі на месцы. Праз пяць хвілінаў пачалі спыняцца будоўлі.

Кіраўнікі нацыянальных грамадаў Горлагу раіліся ўсю ноч. Былі такія, што казалі, быццам без сэнсу пратэставаць. Але на раніцу мы пачалі каваць шаблі, рабіць гранаты, абкладаць грузавікі бетоннымі плітамі дзеля прарыву.}}

У адказ у 4-й зоне «Горлага» вязні спынілі працу на будплацоўцы, а на адным з дамоў, так, каб добра было відаць у іншых зонах, напісалі: «Нас забіваюць і мардуюць голадам». Кіраўніком паўстання 4-й зоны быў украінец [[Яўген Сцяпанавіч Грыцак]], які тады застаўся жывы і да [[2017]] года пражываў на [[Івана-Франкоўск|Івана-Франкоўшчыне]] ва [[Украіна|Украіне]]. Вязні сабралі мітынг, на якім выступіў Грыцак з заклікам да страйку, адмовіліся вяртацца ў жылую зону.

== Ход паўстання ==
На наступны дзень паўстанцаў падтрымалі вязні 5-й зоны, а затым і 6-й (жаночай), дзе ўкраінкі вывесілі лозунг «Свабода народам і чалавеку!». [[1 чэрвеня]] да паўстанцаў далучыліся 1400 зняволеных лагернага аддзялення № 1.

[[5 чэрвеня]] [[1953]] г. шэсць лагерных аддзяленняў «Горлага» спынілі працу і выказалі масавае непадпарадкаванне лагернай адміністрацыі ў пяці лагерных аддзяленнях, дзе змяшчалася 16 378 зняволеных.

Агульнапрызнаным лозунгам вязняў 3-й зоны, якія абвясцілі аб паўстанні [[4 чэрвеня]], стала «Свабода або смерць». Яны вывесілі чорны сцяг з чырвонай палоскай, што сімвалізавала пралітую кроў у барацьбе. Члены камітэтаў паўстаўшых зон размеркавалі паміж сабой абавязкі: былі асобныя адказныя за інфармацыю, агітацыю і прапаганду, працу на кухні, у лазні і пральні, за гаспадарчыя справы, медчастку, культурна-выхаваўчую працу. У дні паўстання ў лагерных клубах праводзілі рэпетыцыі гурткоў, хораў, працавалі бібліятэкі, праходзілі канцэрты, вязні арганізоўвалі спартыўныя спаборніцтвы. Камітэты паўстанцаў лагерных аддзяленняў [[Нарыльск]]а сталі адначасова заканадаўчымі і выканаўчымі, ахоўнымі і карнымі органамі. Асабліва выразна падчас паўстання яны наладзілі работу па ахове парадку. Такой дысцыпліне дзівілася нават турэмная адміністрацыя.

Кіраўнікамі паўстання ў 3-й зоне былі лідары двух украінскіх падпольных груп: вядомы дысідэнт і праваабаронца [[Данііл Шумук]] (арганізатар Украінскай самодапаможнай арганізацыі, створанай у [[1948]] годзе) і [[Сцяпан Семянюк]] (кіраўнік нацыяналістычнага цэнтра, да заключэння — правадыр Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў [[Луцк]]ай акругі на [[Валынь|Валыні]], грамадска-палітычны рэферэнт абласнога кіраўніцтва і груп «Тураў» і «Цюцюннік» Ваеннай Акругі [[УПА]]-Поўнач, правадыр грамадска-палітычнай рэферэнтуры [[АУН]] Паўночна-заходніх украінскіх земляў).

Адным з удзельнікаў паўстання быў [[Мікола Конан]] — сябра [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюза беларускіх патрыётаў]] (беларуская падпольная моладзевая культурна-асветніцкая арганізацыя), які ўспамінаў пра паўстанне так: «Увесь наш лагер № 5 на працу не выйшаў. Забастовачны камітэт выставіў патрабаванні выклікаць для перамоваў прадстаўніка з Масквы. Усё ж прыбыў да нас пасланец з Масквы. У выніку перамоваў нашыя патрабаванні як быццам былі прынятыя да ўвагі. Тады мы выйшлі на працу. Аднак на тым не скончылася. Пасля стала вядома, што было забіта каля 20 чалавек з ліку паўстанцаў».

Былі створаны забастовачныя камітэты. На высокія трубы кацельняў былі паднятыя чорныя сцягі смерці і непадпарадкавання. Кругласутачна галасілі сірэны. З паветраных змеяў над Нарыльскім рассыпаліся тысячы ўлётак з заклікам падтрымаць вязняў маральна: паведаміць кіраўніцтву [[СССР]] пра гвалт над зняволенымі ў Нарыльскім лагерах. На дахах і іншых высокіх месцах былыя маракі [[азбука Морзэ|азбукай Морзэ]] з дапамогай каляровых сцяжкоў ўзгаднялі і каардынавалі дзеянні паўстанцаў, а таксама паведамлялі аб падзеях з зоны ў зону. Пачала рэгулярна выпускацца насценгазета «Шыла».

== Падаўленне паўстання ==
[[4 ліпеня]] ў 4-й зоне адміністрацыя паставіла ўльтыматум: выхад за зону ці расстрэл. Каб пазбегнуць кровапраліцця і захаваць людзей, Яўген Грыцак вывеў ўсіх за зону.

Пра падаўленне [[Рыгор Клімовіч]] узгадваў так: «Мы адчулі не страх, а пякучую нянавісць да катаў. Мы не кінуліся ўцякаць, а рашуча ставалі на месца забітых».

Даўжэй пратрымалася 3-я зона, якая у асноўным складалася з украінскіх і прыбалтыйскіх нацыяналістаў, асуджаных на катаржныя работы. Апошні чорны сцяг жалобы па забітых сябрах, які вязні вывесілі на пачатку паўстання, сарвалі [[4 жніўня]] [[1953]] г., калі на тэрыторыю зоны ўехала сем грузавікоў з узброенымі жаўнерамі. На штурм лагера мабілізавалі і грамадзянскіх камуністаў і камсамольцаў Нарыльску, кіраўнікоў прадпрыемстваў і цэхаў заводаў і фабрык. Па афіцыйных звестках агульная колькасць загінулых склала да 150 чалавек. Іх пахавалі на могілках пад гарой імя Шміта каля горада. З усіх паўстанцаў турэмная адміністрацыя выдзеліла 2920 актывістаў — 45 з іх арыштавалі як арганізатараў, 365 — пасадзілі ў турму, 1500 — перавялі ў [[Магадан]]. Рэшту ізалявалі ў новых лагерных пунктах.

Гэта было першае і самае масавае паўстанне пасля смерці Сталіна. Важную ролю ў Нарыльскім паўстанні, якое доўжылася 61 дзень, згулялі украінцы, у тым ліку былыя байцы УПА.

== Наступствы і значэнне паўстання ==
Менавіта з Нарыльскага паўстання пачаўся дэмантаж чалавеканенавісніцкай сістэмы Леніна-Сталіна. Амаль праз два месяцы пасля Нарыльскага паўстання, у Варкуцінскам лагеры «Речлаг» таксама пачаліся беспарадкі. Пасля паўстання ў Горным лагеры ў [[1953]] г пачынаецца вызваленне зняволеных. Загадам міністра МУС СССР ад [[22 жніўня]] [[1956]] г. Нарыльскі лагер быў ліквідаваны.

== Гімн паўстання ==
Аўтарам гімна з’яўляецца беларус Рыгор Клімовіч, які напісаў гімн пасля падаўлення паўстання: «Нас везлі на баржы па Енісеі ў бок Краснаярскай перасылкі. Мы ня ведалі планаў адміністрацыі. Большасць была схільная лічыць, што нас вязуць на знішчэнне, ізноў сабралася нарада кіраўнікоў нацыянальных грамадаў. Мы вырашылі, што памяць аб паўстанні не мусіць знікнуць без слядоў, а таму трэба скласці песню — гімн. Доўга раіліся, і вырашылі, што песню трэба напісаць па-расейску, бо гэта адзіная мова, зразумелая ўсім вязням. Але аўтарства даверылі мне, беларусу. Я мусіў напісаць тэкст на матыў якой-небудзь украінскай песні. Я ўзяў мелодыю адной з песняў [[УПА|Украінскай Паўстанцкай Арміі]]. Аўтарства гімну „Не страшны нам тыранствы бальшавізму“ трымалася ў вялікім сакрэце. Я ведаю, што аўтара спецслужбы шукалі доўга, ужо калі не існавала сістэму ГУЛАГу. Добра, што захаваліся сведкі, якія ў [[1991]] годзе на сусветным Кангрэсе ўкраінскіх палітзняволеных засведчылі маё імя як аўтара.»

Тэкст гімну:
{| class=&quot;wide&quot;
|--
!Арыгінал на рускай|| Пераклад на беларускую ([[тарашкевіца]]й)
|-
|
: Не страшны нам тиранства большевизма,
: Мы знали горе свыше всяких мер.
: Известны нам все ужасы чекизма
: И плач людей на землях СССР.

: Познали мы застенки заключенья
: И лагеря, где каждый жертвой был.
: Расстрел безвинных в зоне оцепленья
: Ответным воплем тундру разбудил.

: Мы заявили всей орде кремлевской
: Святой протест насилию и злу.
: И черный флаг с кровавою полоской
: Псов на цепь взять приказывал Кремлю.

: Мы встали рядом брат около брата
: За право жить без тюрем и цепей.
: Напрасно смерть дышала с автоматов
: И псы рычали в ярости своей.

: Нас не сломить рукой раба-солдата
: Свободы клич сгибает сталь штыков
: И не сдержать кровавым водопадом
: Растущий гнев антибольшевиков.

: В крови зэка омылась наша слава
: В режимных зонах Горных лагерей.
: Из тьмы встает свободная держава.
: Огни Норильска не погаснут в ней.

: Дыханье жертв Комиссии московской
: Мы воздадим, напомним о себе,
: И черный флаг с кровавою полоской
: Нам путь осветит в праведной борьбе.
|
: Не страшныя нам тыранствы бальшавізму,
: Адведалі мы гора звыш усялякіх мер.
: Вядомыя нам усе ўжасы чэкізму
: Ды плач людзей на землях СССР.

: Пазналі мы засьценкі затачэньня
: І лягеры, дзе ахвярай кожны быў.
: Расстрэл бязьвінных у зоне ачапленьня
: Зваротным крыкам тундру абудзіў.

: Мы заявілі ўсёй ардзе крамлёўскай
: Сьвяты пратэст гвалтоўнасьці і злу.
: І чорны сьцяг з крываваю палоскай
: Псоў на ланцуг узяць наказываў Крамлю.

: Мы ўсталі побач брат ля брата
: За права жыць бяз турмаў, ланцугоў.
: Дарма сьмерць дыхала нам з аўтаматаў
: І чутнае было гырканьне злых псоў.

: Нас не зламіць рукой раба-салдата
: Свабоды кліч згінае сталь штыкоў
: І не стрымаць крывавым вадаспадам
: Растучы гнеў антыбальшавікоў.

: Абмылася ў крыві зэка нашая слава
: У рэжымных зонах Горных лягероў.
: І зь цемры ўстане вольная дзяржава.
: Не загасіць у ёй Нарыльскіх тых агнёў.

: Подых ахвяр Камісіі маскоўскай
: Мы ўшануем, нагадаем пра сябе,
: І чорны сьцяг з крываваю палоскай
: Нам шлях асьвеціць у справядлівай барацьбе.
|}
&lt;ref&gt;http://pmem.ru/index.php?id=6503 Восстание в Горном лагере. Григорий Климович {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Golgofa/07.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170128022553/http://www.memorial.krsk.ru/Articles/Golgofa/07.htm |date=28 студзеня 2017 }} Норильская Голгофа {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Упершыню гімн быў афіцыйна выкананы ў [[1991]] г. у [[Кіеў|Кіеве]] на першым міжнародным кангрэсе вязняў ГУЛАГа, а потым у [[1992]] г. у Маскве на першай міжнароднай канферэнцыі «Супраціў у ГУЛАГу». Мелодыяй гімна з’яўляецца мелодыя песні [[УПА]] «Мов той олень, що загнаний в болото». Гімн перакладзены на беларускую, украінскую, польскую, нямецкую і літоўскую мовы.

== Вядомыя беларускія ўдзельнікі паўстання ==
Паводле [[Рыгор Клімовіч|Рыгора Клімовіча]], беларуская грамада ў Горлагу налічвала больш за 5000 чалавек, з яе кіраўнікоў падчас Нарыльскага паўстання ён праз вялікі час памятае толькі 25 чалавек. Дзякуючы гэтым людзям, на думку Клімовіча, была найбольш арганізаванай і стойкай.

* [[Іван Бабіч|Бабіч Янка]] — Глыбокае; член Саюза беларускіх патрыётаў, навучэнец педвучылішча; падчас паўстання целаахоўнік Клімовіча.
* Багод’я Уладзімір — Глускі раён; селянін.
* {{нп5|Уладзімір Захаравіч Байда|Байда Уладзімір|ru|Байдо, Владимир Захарович}} — Магілёў; пілот; уваходзіў у склад паўстанцкага камітэта 5-га аддзялення Горлага (Клімовіч памылкова называе яго першым беларусам — Героем Савецкага Саюза).
* Барысенка Міхась — Гомель; мастак.
* Бічэль Станіслаў — Брэсцкая вобласць; інжынер-будаўнік; у Горлагу начальнік будаўніцтва шыхтавага корпуса Меднаплавільнага завода.
* Забэйда Уладзімір — Ляхавічы; загінуў падчас паўстання.
* Ермаловіч Віктар — Віцебская вобл.; студэнт.
* Каваленка Леў — Мінск; юрыст; уваходзіў у склад паўстанцкага камітэта.
* Казак Кастусь — Маладзечна; тэхнолаг.
* Каўтуноў Іван — Гомель; настаўнік.
* [[Мікола Конан|Конан Мікола]] — Паставы; член Саюза беларускіх патрыётаў, навучэнец педвучылішча.
* Консшаў Іван — Мінская вобл.; слесар.
* Крот Сямён — Глуск; вучань 9 кл., здольны шахматыст; падчас паўстання і пазней трымаў касу ўзаемадапамогі беларуская лагернай грамады.
* Ліс Мікола — Брэст; электрык.
* Мілевіч Алесь — Браслаў; эканаміст.
* Мінец Віктар — Мінск; друкар.
* Навумовіч Іван — Мінск; інжынер-будаўнік; у Горлагу начальнік будаўніцтва канвертарнага цэху Меднаплавільнага завода.
* Раманчук Іван — Гродзенская вобл.; настаўнік.
* Сафрановіч Юля — Мінская вобл.; настаўніца; уваходзіла ў склад паўстанцкага камітэта 6-га жаночага аддзялення.
* Стэльмах Уладзімір — Віцебск; тэхнік.
* Хромчанка Мікола — Касцюковічы; нарміроўшчык.
* Шавейка Алесь — Віцебская вобл.; геадэзіст; загінуў падчас паўстання.
* Шэйбак Анатоль — Пінск; навучэнец.
* Шчэрбач Васіль, — Касцюковічы; інжынер.
* Ягоўдзік Мікола — Глыбокае; інжынер.

== Гл. таксама ==
* [[ГУЛАГ]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* ''О. Г. Бажан''. [http://history.org.ua/?encyclop&amp;termin=Norylske_povstannia_1953 Нарыльскае паўстанне 1953] // {{ЕІУ|7|490}}
* ''Климович Г. С.'' [https://vgulage.name/books/klimovich-g-s-konec-gorlaga/ Конец Горлага] / Рыгор Климович; предисл. В. Леоновича; послесл. Н. Формозова. — Менск: Фонд «Наша Ніва», 1999. — 351 с.: портр., фот.

== Спасылкі ==
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=110164 У Нарыльскім паўстанні 1953 года бралі ўдзел і беларусы: апавядае Рыгор Клімовіч]
* [http://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/2032/file.pdf Яўген Грыцак. «Кароткі запіс успамінаў. Гісторыя Нарыльскага паўстання.»] {{ref-uk}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=yvd3npzCyoI ГУЛАГ. Нарыльскае паўстанне — 70 % ваяры УПА. Відео] {{ref-uk}}
* [http://incognita.day.kiev.ua/monolit-nepokori-za-polyarnim-kolom.html Маналіт непадпарадкавання за Палярным кругам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130611051053/http://incognita.day.kiev.ua/monolit-nepokori-za-polyarnim-kolom.html |date=11 чэрвеня 2013 }} {{ref-uk}}
* [http://glavred.info/archive/2008/06/18/172641-1.html «Бандэраўскі стандарт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120101030639/http://glavred.info/archive/2008/06/18/172641-1.html |date=1 студзеня 2012 }} {{ref-uk}}
* [http://www.day.kiev.ua/uk/video/yevgen-grycyak-ciyeyi-viyny-bulo-ne-unyknuty-video Яўген Грыцак: Гэтай вайны было не пазбегнуць (відэа) — 19.02.2015] {{ref-uk}}
* [http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/24982722.html Нарыльскае паўстанне 1953 года: архіўныя фота]. Радыё Свабода. — 11.05.2013. {{ref-uk}}

[[Катэгорыя:Нарыльскае паўстанне| ]]
[[Катэгорыя:Паўстанні ў СССР]]
[[Катэгорыя:Нарыльск]]
[[Катэгорыя:1953 год у СССР]]</text>
      <sha1>r0dgoe415b08fewv6rcgwdnfr8m25es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608702</id>
    <revision>
      <id>5123148</id>
      <parentid>5078222</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21417-28</username>
        <id>166345</id>
      </contributor>
      <origin>5123148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48110" sha1="cowmi33q4l2668n62v1u60w0wl6dfdj" xml:space="preserve">{{Грамадзянскі канфлікт
| загаловак       = Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 
| частка          = {{нп3|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|Канстытуцыйнага крызісу ў Беларусі (1995—1996)|en|1995–1996 Belarusian constitutional crisis}}
| выява           = The hunger strike of deputies to the Supreme Council building, Belarus, 1995.jpg
| апісанне        = Галадуючыя апазіцыйныя дэпутаты [[Барыс Гюнтар]], [[Сяргей Навумчык]], [[Сяргей Антончык]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Аляксандр Шут]], [[Пётр Садоўскі]], [[Валянцін Голубеў]], [[Віталь Аляксеевіч Малашка|Віталь Малашка]], [[Юрась Беленькі]] каля трыбуны Вярхоўнага Савета (11 красавіка 1995 г.)
| дата            = [[12 красавіка]] [[1995]]
| месца           = [[Дом урада (Мінск)|Дом урада]] ([[Мінск]], [[Беларусь]])
| прычыны         = Галадоўка дэпутатаў ад фракцыі [[БНФ «Адраджэньне»]] супраць рэферэндуму, які Вярхоўны Савет не падтрымаў
| мэты            = прымус дэпутатаў Вярхоўнага Савета прагаласаваць за рэферэндум
| метады          = збіццё
| вынік           = [[13 красавіка]] [[1995]] г. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь прызначыў рэферэндум на [[14 мая]] [[1995]] г.
| статус          =
| саступкі        = 
| бок1            = [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]
| бок2            = Дэпутаты ад [[БНФ «Адраджэньне»]]
| бок3            = 
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]
| ключавыяфігуры2 = [[Зянон Пазняк]]
| ключавыяфігуры3 =
| колькі1         = да 600 супрацоўнікаў розных сілавых структур ([[КДБ Беларусі|КДБ]], [[МУС РБ|МУС]] і інш.)
| колькі2         = 19 дэпутатаў
| колькі3         = 
| страты1         = 
| страты2         = 
| страты3         =
| параненыя       = 19 дэпутатаў ВС РБ
| загінулыя       =
| арыштаваныя     =
| заўвагі         = 
}}
'''Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі''' адбылося ў ноч з [[11 красавіка|11]] на [[12 красавіка]] 1995 года, калі нявызначаныя супрацоўнікі сілавых структур пабілі і вывелі з [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га склікання|Вярхоўнага Савета]] 19 дэпутатаў ад фракцыі [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэньне»]], якія галадавалі ў знак нязгоды з [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндумам]], ініцыяваным Прэзідэнтам Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Колб|first=Аксана|date=2021-05-14|title=Доўгі шлях да лепшай долі|year=2021|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=18 (726)|pages=1}}&lt;/ref&gt;.

== Перадумовы ==
: ''Асноўны артыкул:'' '''''{{нп3|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|en|1995–1996 Belarusian constitutional crisis}}'''''

У пачатку 1995 года Прэзідэнт Беларусі [[А. Лукашэнка]] абвясціў, што згодна з канстытуцыяй краіны, ён збіраецца правесці рэферэндум па змене дзяржаўнай сімволікі, наданні дзяржаўнага статусу [[Руская мова|рускай мове]] і дэнансацыі [[Белавежскае пагадненне|Белавежскіх пагадненняў]]&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;&gt;{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/yak-zbivali-deputatau-20-gadou-tamu/|title = Як збівалі дэпутатаў 20 гадоў таму|author = Кастусь Заблоцкі|date = 2015-04-11|work = [[Радыё Рацыя]]|accessdate = 2019-07-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200407131510/https://www.racyja.com/palityka/yak-zbivali-deputatau-20-gadou-tamu/|archivedate = 7 красавіка 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Неўзабаве была арганізавана і падтрымка ініцыятывы ад дэпутатаў. На той час па закону прэзідэнт краіны не мог прызначаць рэферэндумы, а толькі ініцыяваць іх для разгляду Вярхоўным Саветам.

18 сакавіка 1995 года ў газеце «[[Звязда]]» з’явіліся звароты да А. Лукашэнкі, падпісаныя 74 дэпутатамі Вярхоўнага Савета. Адзін быў прысвечаны змене дзяржаўных сімвалаў, другі — наданню рускай мове статусу другой дзяржаўнай. Дэпутаты адзначалі, што «[[Пагоня]]» і [[бела-чырвона-белы сцяг]], якімі карысталіся «гітлераўскія прыслужнікі», набываюць асаблівую значнасць, напярэдадні 50-годдзя перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] і негатыўна ўспрымаюцца ў народзе. «З улікам таго, што Беларусь з’яўляецца суверэннай дзяржавай, не да твару ёй пераймаць герб і сцяг, няхай і дружалюбнай, але іншай суверэннай дзяржавы — Літвы, якія былі зацверджаны парламентам намнога раней за нашу рэспубліку»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. У другім лісце адзначалася, што [[Закон аб мовах Рэспублікі Беларусь]] парушае Канстытуцыю і іншыя міжнародныя акты, а таксама абмяжоўвае правы грамадзян.

7 красавіка 1995 года ў абарону мовы і сімвалаў да Вярхоўнага Савета звярнуўся [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

23 і 24 сакавіка ў Вярхоўным Савеце праходзіла абмеркаванне пытанняў, унесеных А. Лукашэнкам на рэферэндум. Дэпутаты ад апазіцыі засяродзіліся на супярэчнасці лукашэнкаўскай ініцыятывы Канстытуцыі і законам і патэнцыйнай пагрозе расколу беларускага грамадства. Згодна артыкулу 3 Закона аб рэферэндуме Рэспублікі Беларусь, дзе сказана, што «на рэспубліканскі рэферэндум не выносяцца пытанні, якія парушаюць неад’емныя правы народу… на суверэнную нацыянальную дзяржаўнасць, дзяржаўныя гарантыі існавання беларускай нацыянальнай культуры і мовы, пытанні, якія могуць выклікаць парушэнне тэрытарыяльнай цэласнасці». Пытанне аб статусе мовы якраз і трапляла пад гэту катэгорыю і, такім чынам, вынясенне яго на рэферэндум было неканстытуцыйным&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

А. Лукашэнка ў сваім выступленні заявіў, што ўсе гэтыя пытанні (акрамя права прэзідэнта распускаць парламент), прысутнічалі ў яго перадвыбарчай праграме (што было не зусім так). Асаблівую ўвагу ён надаў тэме мовы і сімволікі.

== Галасаванне ў Вярхоўным Савеце ==
10 красавіка абмеркаванне пытання аб рэферэндуму працягвалася. Тэксты прапанаваных пытанняў змяняліся некалькі разоў. Дэпутат [[Сяргей Іосіфавіч Навумчык|Сяргей Навумчык]] згадвае, што на той час, дэпутаты, былая партыйная намеклатура і камуністы, маглі прагаласаваць па пытанні мовы і сімвалаў&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;&gt;[https://docs.rferl.org/be-BY/2015/08/24/34b28591-5dfd-48bd-bc0c-30860f75cf2d.pdf Навумчык, С. Дзевяноста пяты / Сяргей Навумчык; &amp;#x5B;Адк. рэд. А. Лукашук; Маст. Г. Мацур&amp;#x5D;. — &amp;#x5B;Б. м.&amp;#x5D;: &amp;#x5B;Б. в.&amp;#x5D;, 2015. — 320 с. — (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). —] ISBN 978-0-929849-73-7.&lt;/ref&gt;. Каб прадухіліць неспадзяванкі, 10 красавіка дэпутаты ад апазіцыі дамовіліся пайсці на крайнія меры.

11 красавіка 1995 года [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] на пасяджэнні ў Авальнай зале [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] (які належаў Адміністрацыі прэзідэнта), пачаў абмеркаванне з выступаў дэпутатаў Крыжаноўскага, Беленькага і Пазняка. Яны заявілі аб незаконнасці правядзення такога рэферэндума і парушэнні заканадаўчых актаў з Канстытуцыяй. Пасля гэтага дэпутаты-апазіцыянеры абвясцілі галадоўку, выйшлі са сваіх месцаў на сярэдзіну Авальнай залы і селі перад Прэзідыумам каля трыбуны&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Старшыня ВС [[Мечыслаў Грыб|Мечаслаў Грыб]] заявіў, што парламент павінен па закону разгледзець прапанову прэзідэнта і прагаласаваць. Пасля гэтага перад дэпутатамі выступіў [[Генадзь Майсееў]], які абурыўся, што напярэдадні па [[БТ]] была паказана агітацыя за новыя прапановы А. Лукашэнкі, але не далі слова ніводнаму дэпутату. У гэты час у залі з’явіўся А. Лукашэнка, які заявіў, што не адмовіцца ад сваіх прапаноў, а дэпутаты павінны іх разгледзець&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У выніку галасавання па пытаннях&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;:
* ''«Ці згодны вы з наданнем рускай мове роўнага статуса з беларускай? Так ці не»'' — прагаласавалі 124 дэпутаты (з агульнай колькасці 238 дэпутатаў) пры патрэбных для прыняцця станоўчага рашэнне 152 галасоў.
* ''«Ці падтрымліваеце вы прапанову аб устанаўленні новага Дзяржаўнага сцяга і Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь? Так ці не?»'' — падтрымала 150 дэпутатаў.
* ''«Ці згодны вы з неабходнасцю ўнясення змяненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь, якія прадугледжваюць магчымасць датэрміновага спынення паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь у выпадках сістэматычнага ці грубага парушэнння Канстытуцыі? Так ці не?»'' — прагаласавала толькі 86 дэпутатаў.
* ''«Ці падтрымліваеце вы дзеянні прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія накіраваныя на эканамічную інтэграцыю з Расійскай Федэрацыяй? Так ці не?»'' набрала патрэбную для зацвярджэння колькасць галасоў — 180.

Пасля адхілення парламенцкімі камісіямі прэзідэнцкай прапановы аб ініцыяванні рэферэндума А. Лукашэнка заявіў, што парламент павінен быў галасаваць адразу за ўсе 4 пытанні. Акрамя таго, ён мог бы пагадзіцца на кансультацыйны характар пытанняў аб роспуску парламента і інтэграцыі з Расіяй, аднак настойвае на абавязковым характары пытанняў пра сімвалах і мове&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Таму ён правядзе рэферэндум без яго санкцыі.

== Падзеі ў ночы з 11 на 12 красавіка ==
Яшчэ ўвечары [[Галіна Георгіеўна Сямдзянава|Галіна Сямдзянава]] атрымала інфармацыю, што супраць удзельнікаў галадоўкі можа быць ужытая сіла. З. Пазняк звярнуўся да М. Грыба з просьбай забяспечыць іх ахову, той сказаў, што нібыта кіраўніцтва КДБ паабяцала даслаць сваіх людзей&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пасля 18-й гадзіны прэзідэнцкая ахова запатрабавала ад журналістаў пакінуць зал. Застацца ўдалося толькі карэспандэнтцы [[радыё «Свабода»]] [[Алена Радкевіч|Алене Радкевіч]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. А 22:10 па [[БТ]] у праграме навін выйшаў рэпартаж пра галадаючых дэпутатаў дзе прагучалі словы: «Прэзідэнт імкнуўся вырашыць праблему мірнымі шляхамі, але вычарпаў усе магчымасці».

А 23:00 гадзіне ў Авальны зал увайшоў начальнік упраўлення аховы Міхаіл Цесавец з начальнікам службы аховы прэзідэнта Вячаславам Каралёвым. Разам з імі было некалькі дзясяткаў чалавек у ваеннай і міліцэйскай форме, а таксама хлопцы ў скураных куртках моцнага целаскладу. Цесавец заявіў, што па тэлефоне паведамілі аб закладзенай бомбе ў будынку парламента, і запатрабаваў пакінуць будынак, бо праводзіцца эвакуацыя. Цесавец спаслаўся на загад М. Грыба пакінуць памяшканне — але, дэпутаты звязаліся са спікерам і даведаліся, што Грыб падобнага распараджэння не даваў. Тады Цесавец загадаў хлопцам, што былі з ім, прымусова вывесці дэпутатаў з залы, аднак тыя адмовіліся, калі пабачылі дэпутацкія пасведчанні і пачулі пра крымінальную адказнасць за парушэнне дэпутацкай недатыкальнасці. У гэты самы час на балконе над Авальнай залай з’явіліся два відэааператары, якія пачалі здымаць усё на камеры. Цесавец і Каралёў самі вырашылі паспрабаваць выцягнуць хоць аднаго з дэпутатаў — спачатку вырывалі з крэслаў [[Барыс Давыдавіч Гюнтар|Барыса Гюнтара]], потым — [[Ігар Іванавіч Гермянчук|Ігара Гермянчука]], але дэпутаты ўзяліся за рукі і задума не атрымалася.&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пакуль ішла тузаніна, група сапёраў пад кіраўніцтвам палкоўніка са спецтэхнікай і сабакамі аглядала Авальны зал у пошуках «бомбы».

Калі ў зал увайшла прэзідэнцкая ахова, падышла да журналісткі Радкевіч, якая пісала рэпартаж за сталом старшыні ВС (бо менавіта там была настольная лампа), і забрала з дыктафона касету. Праз некалькі хвілін і саму Радкевіч вывелі з залы, завялі ў памяшканне аховы і там апытвалі.

Некалькі дэпутатаў сышлі на першы паверх, бо ўсе дзверы былі адчынены. Міліцыя прапанавала ім выйсці на вуліцу, на плошчу, без гарантыяў вяртання ў зал. Дэпутаты нават здолелі даць інтэрв’ю праз зачыненыя шкляныя дзверы журналістам, што чакалі іх з вуліцы. Тыя расказалі, што ў двор Дома ўрада праехаў картэж і ў прэзідэнцкіх пакоях запалілася святло. Сяргей Навумчык і [[Алег Трусаў]] свярджаюць, што бачылі ў двары прэзідэнцкі лімузін і лічаць, што сам Лукашэнка прыехаў тады ў будынак урада&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

А 00:41 гадзіне 12 красавіка сапёры скончылі агляд будынка, пратакол ад дэпутатаў падпісалі Алег Трусаў і Барыс Гюнтар.

А 2:35 першым людзей у камуфляжы заўважыў [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|Валянцін Голубеў]], які перад гэтым прыадчыніў дзверы ў фае. Ён крыкнуў: «Пад’ём! Ваенныя з аўтаматамі і ў масках!». Голубеў расказаў, што ў фае, выстраіўшыся некалькімі шэрагамі, стаялі ваенныя ў форме, са зброяй, у масках з супрацігазамі, усяго «чалавек пяцьсот альбо шэсцьсот». Галадуючыя паўскоквалі і паселіся ў ложы, дзе звычайна сядзяць члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета. На балконах залы пасяджэнняў з’явіліся людзі з відэакамерамі (як мінімум двое)&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TUT&quot;&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/politics/443596.html|title = Избитая демократия. 20 лет назад голодавших оппозиционеров силой вывезли из парламента|author = Артем Шрайбман|date = 2015-04-11|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2019-07-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190710234816/https://news.tut.by/politics/443596.html|archivedate = 10 ліпеня 2019|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

А 2:48 у зал увайшлі Цесавец, Каралёў і з імі невядомы чалавек у паўваенным адзенні (пазней Навумчык апазнаў у ім [[Юрый Фёдаравіч Бародзіч|Юрыя Бародзіча]], у той час камандзіра «[[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|Альфы]]», потым — начальніка службы аховы Лукашэнкі). Дэпутатам далі 5 хвілін, каб пакінуць памяшканне&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Дэпутаты дамовіліся, што будуць супраціўляцца, калі іх пачнуць выдаляць з памяшкання: схопяцца адзін за аднаго, а калі нападаючым удасца разарваць ланцуг, то паспрабуюць зрываць маскі і чапляцца — колькі хопіць сіл — за сталы і крэслы&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

А 2:51 у адзін момант расчыніліся ўсе дзверы, у залі загарэлася святло і туды ўварваліся прыкладна 200 чалавек у чорных масках і цёмных камбінезонах, за імі беглі спецназаўцы ў шлёмах, рэспіратарах і з дубінкамі, а па перыметры залі стаялі аўтаматычкі&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Беленькі потым казаў, што адзін з першых у чорным зрабіў у паветры сальта і ўдарыў нагамі ў грудзі Пазняка. Гермянчук згадваў: «Накінуліся з усіх бакоў. Выцягвалі спачатку тых, хто сядзеў з края. На Пазняка адразу ўскочылі трое, пачалі душыць, круціць галаву, упершыся пальцамі ў вочы»&lt;ref&gt;Гермянчук, І. Банда Лукашэнкі выканала загад свайго гаспадара / Ігар Гермянчук // Свабода. — 1995. — №. — 15 красавіка. — С.&lt;/ref&gt;. Пазняк і Гермянчук паспелі сарваць з некалькіх нападнікаў маскі. Лідара апазіцыі білі асабліва жорстка, пісаў потым Навумчык: «Адзін „гарыла“ ўдарыў яго нагой у грудзі, другі круціў галаву і ціснуў вочы. Потым, калі выводзілі, Пазняка білі аб сцяну. Судова-медыцынская экспертыза зафіксавала ў яго пяць пашкоджанняў рознай цяжкасці»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

[[Лявон Баршчэўскі]] згадваў, што яму закруцілі рукі за спіну, «прычым так, што мой падбародак апынуўся ніжэй каленяў. Мяне пацягнулі паўкругам папярочнага праходу, які ішоў уздоўж задняга шэрагу дэпутацкіх крэслаў. Каля крэслаў ланцужком стаялі ваенныя ў камуфляжы і поўнай амуніцыі, і кожны з іх імкнуўся чаравікам патрапіць мне ў твар»&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Па згадках Лявона Баршчэўскага: «Маглі б проста вынесці ці вывесці. Але білі вельмі жорстка. Ботамі ў твар, выломвалі рукі, лупілі дубінкамі, наставіўшы аўтаматы, на што не было ніякай патрэбы. Мы ж былі бяззбройныя»&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;. Па словах дэпутата Голубева: «Я памятаю такі момант, што два чалавекі крутнулі мне рукі гэтак, што я, стоячы, ударыўся галавою аб падлогу і ў гэты момант атрымаў дручком па пазваночніку, і ногі адняліся. Мяне проста пацягнулі. Галава яшчэ працавала, але супраціўляцца я ўжо не мог»&lt;ref name=&quot;Голубеў&quot;&gt;{{cite web|url = http://belsat.eu/news/13493/|title = Валянцін Голубеў: Да рэферэндуму 1995 года Лукашэнка яшчэ саромеўся|author = |date = 2013-04-12|work = [[Белсат]]|language = |accessdate = 2019-07-28}}&lt;/ref&gt;.

Усіх дэпутатаў моцна збівалі пакуль выводзілі ці выносілі з Вярхоўнага Савета. Пасля дэпутатаў кідалі ў міліцэйскія машыны. У машынах у дэпутатаў спыталі іх хатнія адрэсы, але тыя сказалі везці іх у пракуратуру. Там уночы былі выкліканы два дзяжурных пракурора і складзена заява. Туды ж прыехала і хуткая.

А 4-й усе дэпутаты, раскіданыя ў розных месцах сталіцы, сабраліся каля атэля «Кастрычніцкі» і пайшлі ў «лечкамісію», якая знаходзілася непадалёку, на [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|вул. Чырвонаармейскай]]. Туды ж прыехалі журналісты&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== 12 красавіка ==
А 6-й гадзіне пасля сканчэння медыцынскага агляду збітыя дэпутаты паведамілі аб падзеях М. Грыбу. Той прыняў іх у сваім кабінеце разам з віцэ-спікерам [[Іван Бамбіза|Іванам Бамбізай]], а таксама генеральным пракурорам [[Васіль Шаладонаў|Васілём Шаладонавым]]. Генпракурор заявіў, што яго ўжо праінфармавалі пра наш начны зварот у пракуратуру і ён пачынае крымінальную справу (у гэтай справе адбылося нават пасяджэнне калегіі Генеральнай пракуратуры). Па словах Навумчыка, Грыб назваў тое, што адбылося, дзяржаўным злачынствам і вырашыў тэрмінова сабраць Прэзідыум Вярхоўнага Савета&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Члены Прэзідыума ВС былі шакаваны начнымі падзеямі. Старшыня парламенцкай Камісіі па экалогіі [[Барыс Савіцкі]], заявіў, што пасля збіцця дэпутатаў у Вярхоўнага Савета ёсць толькі два магчымыя варыянты: альбо распачаць працэдуру імпічмента А. Лукашэнкі, альбо — самараспусціцца. «Беларусь яшчэ ніколі гэтак блізка не падыходзіла да мяжы грамадзянскай вайны», — заявіў Грыб. Ён прапанаваў абмеркаваць сітуацыю на пасяджэнні Вярхоўнага Савета&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У гэты час каля Дому ўрада пачаў збірацца невялікі натоўп пратэстуючых, якіх адціскалі міліцыя. Збітых дэпутатаў у Дом урада не пусціла міліцыя, заявіўшы, што ўваход у будынак дазволены толькі па спісам і іх прозвішчаў там няма. Таксама не пусцілі ў будынак і генпракурора Шаладонава, які якраз прыехаў на месца падзей&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Згрупаваўшыся разам дэпутаты здолелі прарваць кардон міліцыі і патрапіць у Авальны зал.

Дэпутаты адразу заявілі, што пасля начных падзей праводзіць сесію ў падкантрольным Прэзідэнту Доме ўрада, а не ў будынку Вярхоўнага Савета, нельга. Грыб у гэты час пайшоў да А. Лукашэнкі, каб высветліць абставіны таго, што здарылася і паспрабаваць развязаць канфлікт. У выінку сесія распачалася ў будынку ўрада. Пасля абеда да дэпутатаў прыйшлі расказаць сваю версію падзей міністр абароны [[Анатоль Іванавіч Касценка|Анатоль Касценка]] і начальнік аховы будынка [[Міхаіл Цесавец]]. Яны заявілі, што па загаду Лукашэнкі, забяспечвалі бяспеку прысутным у будынку дэпутатам, якіх проста вывелі з Дому ўрада і развезлі па хатах&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У адказ Алесь Шут узняў кашулю і паказаў кровападцёкі ад дубінак. Раптам пачуліся выкрыкі дэпутатаў: «Мало Вам дали!»&lt;ref&gt;[https://nn.by/articles/144527/ Навумчык, С. Пра што забыўся Трусаў / Сяргей Навумчык // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. — 2015. — № 7 (892). — 18 лютага. — С. 10.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Навумчык у сваіх успамінах сцвярджае, што крычаў гэта [[Мікалай Дземянцей]], былы старшыня Вярхоўнага Савета БССР&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Валянцін Голубеў распавёў як збівалі людзей і запатрабаваў паказаць усім кадры знятыя дзвумя відэакамерамі. Грыб адказаў, што абавязкова гэта пабачаць усе дэпутаты, і што гэта асабіста абяцаў яму зрабіць Лукашэнка. Пасля быў абвешчаны перапынак да 16-й гадзіны, калі да дэпутатаў абяцаў прыйсці прэзідэнт. А 16-й гадзіне дэпутаты ад апазіцыі сказалі, што рабіць у будынку ўрада няма чаго і яны пераносяць сваё галадаванне ў Вярхоўны Савет, які не належыць адміністрацыі прэзідэнта&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пад час свайго выступу Лукашэнка імкнуўся даказаць, што менавіта дэпутаты ад апазіцыі вінаватыя ў «дэстабілізацыі сітуацыі» і што з дэпутатамі нічога дрэннага не рабілі — наадварот, выратоўвалі іх жыццё. Самі ж дэпутаты не галадалі, а елі і нават пілі ўночы.

«{{lang-ru|Когда мне Тесовец со слезами на глазах позвонил около 12 часов ночи и сказал: Александр Григорьевич, не получается по-хорошему, повынимали ножи, достали лезвия. Первое, говорят, вскрываем вены, отрезаем себе головы и вас повырезаем, кровью зальём здесь всё. Ну, извините, такие угрозы в резиденции президента — это уже слишком}}».

У той самы дзень дэмаралізаваныя ціскам А. Лукашэнкі і бязвольнымі паводзінамі М. Грыба дэпутаты прагаласавалі за ратыфікацыю Дагавора аб двухбаковых беларуска-расійскіх адносінах. Тады ж, увечары 12 красавіка, дэпутаты ад БНФ, прынялі заяву, у якой абвясцілі пра спыненне палітычнай галадоўкі&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== 13 красавіка ==
13 красавіка дэпутаты, без фракцыі БНФ, у шпаркім тэмпе прынялі закон «Аб патэнтах на гатункі раслін» і ратыфікавалі Дагавор паміж Беларуссю і Расіяй «Аб сумесных намаганнях па ахове дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Потым прысутныя дэпутаты ВС прынялі з парушэннем працэдуры пастанову аб правядзенні [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндума]]&lt;ref name=&quot;zapr1&quot;&gt;[https://tbm-mova.by/monitoring16.html Запрудскі, С. Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады / Сяргей Запрудскі // ARCHE Пачатак. — 2002. — № 1 (21). — С.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190812050000/http://tbm-mova.by/monitoring16.html |date=12 жніўня 2019 }}&lt;/ref&gt;. Яго прызначылі на 14 мая 1995 года, у той час як паўторнае галасаванне паводле працэдуры не дапускалася, акрамя таго, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларусі 1994 года змены і дапаўненні ў дакумент забаранялася ўносіць у апошнія шэсць месяцаў паўнамоцтваў парламента&lt;ref name=&quot;не дзеючая&quot;&gt;{{Cite journal|last=Пастухоў|first=Міхаіл|last2=Пульша|first2=Сяргей|date=2021-03-12|title=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=10 (718)|pages=4|accessdate=2021-03-20|authorlink=Міхаіл Іванавіч Пастухоў}}&lt;/ref&gt;.

Адным з апошніх прынятых законаў у гэты дзень было абвяшчэнне 7 лістапада (дзень «кастрычніцкай рэвалюцыі») — дзяржаўным святам.

У гэты дзень сесія скончылася ў буфеце. Урыўкі са стэнаграмы прыводзіць Навумчык: Лукашэнка: «… я приглашу сейчас этот весь зал за счёт государства. Слышите? Я имею право. И выпьем и по сто, и по двести граммов…» Грыб: «Дзякуй. Усіх вас чакаюць у буфеце»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== Расследванне падзей ==
Вінаватых у збіцці дэпутатаў праваахоўныя органы не назвалі і дагэтуль. Пазней А. Лукашэнка заявіў, што ён асабіста аддаў загад аб эвакуацыі дэпутатаў з будынка ў мэтах бяспекі. Прэзідэнт таксама заявіў, што ён мае «права патрабаваць навядзення парадку ў сваёй рэзідэнцыі» (у будынку Дома ўрада, дзе засядаюць дэпутаты, левае крыло належала кіраўніку дзяржавы і яго адміністрацыі). У інтэрв’ю журналістам А. Лукашэнка ацаніў усё, што адбылося, як правакацыю з мэтай дэстабілізаваць абстаноўку ў грамадстве&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

На наступны дзень, выступаючы перад дэпутатамі, Лукашэнка заявіў, што глядзеў відэа пра падзеі ў ВС, і ніхто нікога не біў. Дэпутаты самі з радасцю пакінулі зал парламента.
{{Цытата|Да никто никого не бил, никто никого не ломал. Сейчас с бытовой кассеты, которая здесь была отснята, мы перегоняем на БТК (или какая там кассета.) и мы покажем не только депутатам. Как только эта перегонка будет закончена, мы покажем это не только депутатам, мы покажем это всему народу… Мы покажем народу эту плёнку»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;}}.

Лукашэнка абяцаў у хуткім часе паказаць гэты ролік па тэлебачанні, але тыя кадры так і не былі паказаны. Лявон Баршчэўскі расказаў, што праз 7 гадоў сустрэўся з [[Леанід Сініцын|Леанідам Сініцыным]], які ў 1995 годзе ўзначальваў Адміністрацыю прэзідэнта. Той бачыў відэа збіцця ў Авальнай зале і прызнаўся: «Там быў проста жах!». Па словах Сініцына, змантаваць нешта з таго роліка было немагчыма&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;.

У іншым інтэрв’ю Сініцын расказаў, што раніцай 12 красавіка яму прынеслі гэту касету. Ён паклікаў [[Міхаіл Чыгір|Міхаіла Чыгіра]], у той час — прэм’ер-міністра, і яны разам глядзелі яе. Потым касету забраў сабе [[Уладзімір Пятровіч Замяталін|Уладзімір Замяталін]], які ўзначальваў упраўленне інфармацыі ў прэзідэнцкай адміністрацыі&lt;ref&gt;Федута, А. Лукашенко. Политическая биография / Александр Федута. — М.: «Референдум», [[2005]]. — С. 245.&lt;/ref&gt;.

18 красавіка Зянон Пазняк, Валянцін Голубеў, Ігар Гермянчук, Алег Трусаў і Сяргей Навумчык правялі канферэнцыю, на якой запатрабавалі даць відэазапіс у эфір, бо Адміністрацыя прэзідэнта адмовілася перадаць касету генпракуратуры.

У красавіку 1995-га газета «Свабода» надрукавала паведамленне пра расповед аднаго з супрацоўнікаў тэлерадыёкампаніі, якому ўдалося пабачыць запіс у часе таго самага перагону з бытавой касеты на прафесійную, пра якую казаў Лукашэнка. Відэазапіс спрабавалі за вялікія грошы купіць расійскія і заходнія тэлекампаніі&lt;ref&gt;Навумчык, С. Іхнія рукі ўжо ў крыві / Сяргей Навумчык // Свабода. — 1995. — №. — 21 красавіка. — С.&lt;/ref&gt;.

Пасля гэтага здарэння [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь]] распачала крымінальную справу па заяве групы дэпутатаў аб збіцці іх супрацоўнікамі спецслужбаў, аднак з цягам часу яна была прыпынена з прычыны «невысвятлення асоб, што дапусцілі буянства ў парламенце»&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;. Пры гэтым дэпутат Вярхоўнага Савета XII склікання ад БНФ [[Сяргей Навумчык]] у сваіх успамінах сцвярджае, што менавіта супрацоўнікі «[[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|Альфы]]» збівалі дэпутатаў ад апазіцыі, якія абвясцілі галадоўку ў Авальнай зале&lt;ref&gt;{{cite web|author=Зміцер Панкавец|title=Спецназы Беларусі|url=https://m.nn.by/articles/28538/|publisher=Газета «Наша ніва»|date=12 жніўня 2009|accessdate=18 верасня 2018}}&lt;/ref&gt;. Генерал-лейтэнант Валерый Кез у адным з інтэрв’ю папрасіў прабачэння ў дэпутатаў БНФ і сказаў, цяпер ужо публічна, што збівалі іх афіцэры [[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|спецпадраздзялення КДБ «Альфа»]]. Менавіта яны і былі тымі самымі «гарыламі» ў чорных масках&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Па словах следчага Генпракуратуры Іосіфа Бролішса, «два эксперты-крыміналісты з падраздзяленняў МУС здымалі ўсё, што адбывалася на відэастужку», якую пасля аддалі прадстаўніку Адміністрацыі прэзідэнта. Адзінай перашкодай перадачы справы ў суд стала, па словах следчага, немагчымасць атрымаць у Адміністрацыі арыгінал стужкі&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Было апытана больш за 190 чалавек, што служылі ў сілавых структурах. 5 кастрычніка 1995 года Іосіф Бролішс прыняў рашэнне аб прыпыненні папярэдняга следства па крымінальнай справе, узбуджанай 12 красавіка 1995 г. па факце збіцця дэпутатаў, бо «па справе вычарпаныя ўсе магчымасці для збірання дадатковых доказаў следчым шляхам&lt;…&gt; папярэдняе следства па справе прыпыніць праз невыяўленне асоб, якія падлягаюць прыцягненню ў якасці абвінавачаных»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Доктар юрыдычных навук [[Міхаіл Іванавіч Пастухоў|Міхаіл Пастухоў]], які ў 1995 годзе быў суддзёй Канстытуцыйнага суда, лічыць, што толькі адзін факт скарыстання фізічнай сілы ў дачыненні да дэпутатаў «людзьмі ў камуфляжнай форме», і яшчэ ў будынку парламента, ставіць пад сумненне законнасць пастановы Вярхоўнага Савета наконт прызначэння рэферэндума, паколькі рашэнне было прынята пад прымусам. Само ж увядзенне ўзброеных людзей у парламент і нападзенне на дэпутатаў можна кваліфікаваць як захоп улады гвалтоўным чынам.

== Спіс дэпутатаў ==
Спіс дэпутатаў, што прымалі ўдзел у галадоўцы і былі пабітыя:&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;
* [[Мікалай Аксаміт]]
* [[Сяргей Антончык]]
* [[Лявон Баршчэўскі]]
* [[Юрый Беленькі]]
* [[Ігар Гермянчук]]
* [[Валянцін Голубеў]]
* [[Барыс Гюнтэр]]
* [[Лявон Дзейка]]
* [[Уладзімір Заблоцкі]]
* [[Лявонцій Зданевіч]]
* [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]]
* [[Мікола Маркевіч]]
* [[Віталь Аляксеевіч Малашка|Віталь Малашка]]
* [[Сяргей Навумчык]]
* [[Зянон Пазняк]]
* [[Сяргей Папкоў (БНФ)|Сяргей Папкоў]]
* [[Пётр Садоўскі]]
* [[Алег Трусаў]]
* [[Алесь Шут]]

Хацеў далучыцца да галадоўкі, але мусіў класціся ў шпіталь [[Ігар Пырх]]. Дэпутаты ўгаварылі не ўдзельнічаць у галадоўцы [[Галіна Сямдзянава|Галіну Сямдзянаву]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

{{Пратэсты ў Беларусі}}

[[Катэгорыя:Падзеі 11 красавіка]]
[[Катэгорыя:Падзеі 12 красавіка]]
[[Катэгорыя:Красавік 1995 года]]
[[Катэгорыя:1995 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (1995—1996)]]
[[Катэгорыя:Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі]]</text>
      <sha1>cowmi33q4l2668n62v1u60w0wl6dfdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123149</id>
      <parentid>5123148</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21417-28</username>
        <id>166345</id>
      </contributor>
      <origin>5123149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48125" sha1="h1pcmjy9roaraj79r0lq0f6ddeiccat" xml:space="preserve">{{Грамадзянскі канфлікт
| загаловак       = Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 
| частка          = {{нп3|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|Канстытуцыйнага крызісу ў Беларусі (1995—1996)|en|1995–1996 Belarusian constitutional crisis}}
| выява           = [[File:The hunger strike of deputies to the Supreme Council building, Belarus, 1995.jpg|250px]]
| апісанне        = Галадуючыя апазіцыйныя дэпутаты [[Барыс Гюнтар]], [[Сяргей Навумчык]], [[Сяргей Антончык]], [[Лявон Баршчэўскі]], [[Аляксандр Шут]], [[Пётр Садоўскі]], [[Валянцін Голубеў]], [[Віталь Аляксеевіч Малашка|Віталь Малашка]], [[Юрась Беленькі]] каля трыбуны Вярхоўнага Савета (11 красавіка 1995 г.)
| дата            = [[12 красавіка]] [[1995]]
| месца           = [[Дом урада (Мінск)|Дом урада]] ([[Мінск]], [[Беларусь]])
| прычыны         = Галадоўка дэпутатаў ад фракцыі [[БНФ «Адраджэньне»]] супраць рэферэндуму, які Вярхоўны Савет не падтрымаў
| мэты            = прымус дэпутатаў Вярхоўнага Савета прагаласаваць за рэферэндум
| метады          = збіццё
| вынік           = [[13 красавіка]] [[1995]] г. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь прызначыў рэферэндум на [[14 мая]] [[1995]] г.
| статус          =
| саступкі        = 
| бок1            = [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]
| бок2            = Дэпутаты ад [[БНФ «Адраджэньне»]]
| бок3            = 
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]
| ключавыяфігуры2 = [[Зянон Пазняк]]
| ключавыяфігуры3 =
| колькі1         = да 600 супрацоўнікаў розных сілавых структур ([[КДБ Беларусі|КДБ]], [[МУС РБ|МУС]] і інш.)
| колькі2         = 19 дэпутатаў
| колькі3         = 
| страты1         = 
| страты2         = 
| страты3         =
| параненыя       = 19 дэпутатаў ВС РБ
| загінулыя       =
| арыштаваныя     =
| заўвагі         = 
}}
'''Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі''' адбылося ў ноч з [[11 красавіка|11]] на [[12 красавіка]] 1995 года, калі нявызначаныя супрацоўнікі сілавых структур пабілі і вывелі з [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га склікання|Вярхоўнага Савета]] 19 дэпутатаў ад фракцыі [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэньне»]], якія галадавалі ў знак нязгоды з [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндумам]], ініцыяваным Прэзідэнтам Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Колб|first=Аксана|date=2021-05-14|title=Доўгі шлях да лепшай долі|year=2021|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=18 (726)|pages=1}}&lt;/ref&gt;.

== Перадумовы ==
: ''Асноўны артыкул:'' '''''{{нп3|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|Канстытуцыйны крызіс у Беларусі (1995—1996)|en|1995–1996 Belarusian constitutional crisis}}'''''

У пачатку 1995 года Прэзідэнт Беларусі [[А. Лукашэнка]] абвясціў, што згодна з канстытуцыяй краіны, ён збіраецца правесці рэферэндум па змене дзяржаўнай сімволікі, наданні дзяржаўнага статусу [[Руская мова|рускай мове]] і дэнансацыі [[Белавежскае пагадненне|Белавежскіх пагадненняў]]&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;&gt;{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/yak-zbivali-deputatau-20-gadou-tamu/|title = Як збівалі дэпутатаў 20 гадоў таму|author = Кастусь Заблоцкі|date = 2015-04-11|work = [[Радыё Рацыя]]|accessdate = 2019-07-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200407131510/https://www.racyja.com/palityka/yak-zbivali-deputatau-20-gadou-tamu/|archivedate = 7 красавіка 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Неўзабаве была арганізавана і падтрымка ініцыятывы ад дэпутатаў. На той час па закону прэзідэнт краіны не мог прызначаць рэферэндумы, а толькі ініцыяваць іх для разгляду Вярхоўным Саветам.

18 сакавіка 1995 года ў газеце «[[Звязда]]» з’явіліся звароты да А. Лукашэнкі, падпісаныя 74 дэпутатамі Вярхоўнага Савета. Адзін быў прысвечаны змене дзяржаўных сімвалаў, другі — наданню рускай мове статусу другой дзяржаўнай. Дэпутаты адзначалі, што «[[Пагоня]]» і [[бела-чырвона-белы сцяг]], якімі карысталіся «гітлераўскія прыслужнікі», набываюць асаблівую значнасць, напярэдадні 50-годдзя перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] і негатыўна ўспрымаюцца ў народзе. «З улікам таго, што Беларусь з’яўляецца суверэннай дзяржавай, не да твару ёй пераймаць герб і сцяг, няхай і дружалюбнай, але іншай суверэннай дзяржавы — Літвы, якія былі зацверджаны парламентам намнога раней за нашу рэспубліку»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. У другім лісце адзначалася, што [[Закон аб мовах Рэспублікі Беларусь]] парушае Канстытуцыю і іншыя міжнародныя акты, а таксама абмяжоўвае правы грамадзян.

7 красавіка 1995 года ў абарону мовы і сімвалаў да Вярхоўнага Савета звярнуўся [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

23 і 24 сакавіка ў Вярхоўным Савеце праходзіла абмеркаванне пытанняў, унесеных А. Лукашэнкам на рэферэндум. Дэпутаты ад апазіцыі засяродзіліся на супярэчнасці лукашэнкаўскай ініцыятывы Канстытуцыі і законам і патэнцыйнай пагрозе расколу беларускага грамадства. Згодна артыкулу 3 Закона аб рэферэндуме Рэспублікі Беларусь, дзе сказана, што «на рэспубліканскі рэферэндум не выносяцца пытанні, якія парушаюць неад’емныя правы народу… на суверэнную нацыянальную дзяржаўнасць, дзяржаўныя гарантыі існавання беларускай нацыянальнай культуры і мовы, пытанні, якія могуць выклікаць парушэнне тэрытарыяльнай цэласнасці». Пытанне аб статусе мовы якраз і трапляла пад гэту катэгорыю і, такім чынам, вынясенне яго на рэферэндум было неканстытуцыйным&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

А. Лукашэнка ў сваім выступленні заявіў, што ўсе гэтыя пытанні (акрамя права прэзідэнта распускаць парламент), прысутнічалі ў яго перадвыбарчай праграме (што было не зусім так). Асаблівую ўвагу ён надаў тэме мовы і сімволікі.

== Галасаванне ў Вярхоўным Савеце ==
10 красавіка абмеркаванне пытання аб рэферэндуму працягвалася. Тэксты прапанаваных пытанняў змяняліся некалькі разоў. Дэпутат [[Сяргей Іосіфавіч Навумчык|Сяргей Навумчык]] згадвае, што на той час, дэпутаты, былая партыйная намеклатура і камуністы, маглі прагаласаваць па пытанні мовы і сімвалаў&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;&gt;[https://docs.rferl.org/be-BY/2015/08/24/34b28591-5dfd-48bd-bc0c-30860f75cf2d.pdf Навумчык, С. Дзевяноста пяты / Сяргей Навумчык; &amp;#x5B;Адк. рэд. А. Лукашук; Маст. Г. Мацур&amp;#x5D;. — &amp;#x5B;Б. м.&amp;#x5D;: &amp;#x5B;Б. в.&amp;#x5D;, 2015. — 320 с. — (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). —] ISBN 978-0-929849-73-7.&lt;/ref&gt;. Каб прадухіліць неспадзяванкі, 10 красавіка дэпутаты ад апазіцыі дамовіліся пайсці на крайнія меры.

11 красавіка 1995 года [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] на пасяджэнні ў Авальнай зале [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] (які належаў Адміністрацыі прэзідэнта), пачаў абмеркаванне з выступаў дэпутатаў Крыжаноўскага, Беленькага і Пазняка. Яны заявілі аб незаконнасці правядзення такога рэферэндума і парушэнні заканадаўчых актаў з Канстытуцыяй. Пасля гэтага дэпутаты-апазіцыянеры абвясцілі галадоўку, выйшлі са сваіх месцаў на сярэдзіну Авальнай залы і селі перад Прэзідыумам каля трыбуны&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Старшыня ВС [[Мечыслаў Грыб|Мечаслаў Грыб]] заявіў, што парламент павінен па закону разгледзець прапанову прэзідэнта і прагаласаваць. Пасля гэтага перад дэпутатамі выступіў [[Генадзь Майсееў]], які абурыўся, што напярэдадні па [[БТ]] была паказана агітацыя за новыя прапановы А. Лукашэнкі, але не далі слова ніводнаму дэпутату. У гэты час у залі з’явіўся А. Лукашэнка, які заявіў, што не адмовіцца ад сваіх прапаноў, а дэпутаты павінны іх разгледзець&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У выніку галасавання па пытаннях&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;:
* ''«Ці згодны вы з наданнем рускай мове роўнага статуса з беларускай? Так ці не»'' — прагаласавалі 124 дэпутаты (з агульнай колькасці 238 дэпутатаў) пры патрэбных для прыняцця станоўчага рашэнне 152 галасоў.
* ''«Ці падтрымліваеце вы прапанову аб устанаўленні новага Дзяржаўнага сцяга і Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь? Так ці не?»'' — падтрымала 150 дэпутатаў.
* ''«Ці згодны вы з неабходнасцю ўнясення змяненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь, якія прадугледжваюць магчымасць датэрміновага спынення паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь у выпадках сістэматычнага ці грубага парушэнння Канстытуцыі? Так ці не?»'' — прагаласавала толькі 86 дэпутатаў.
* ''«Ці падтрымліваеце вы дзеянні прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія накіраваныя на эканамічную інтэграцыю з Расійскай Федэрацыяй? Так ці не?»'' набрала патрэбную для зацвярджэння колькасць галасоў — 180.

Пасля адхілення парламенцкімі камісіямі прэзідэнцкай прапановы аб ініцыяванні рэферэндума А. Лукашэнка заявіў, што парламент павінен быў галасаваць адразу за ўсе 4 пытанні. Акрамя таго, ён мог бы пагадзіцца на кансультацыйны характар пытанняў аб роспуску парламента і інтэграцыі з Расіяй, аднак настойвае на абавязковым характары пытанняў пра сімвалах і мове&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Таму ён правядзе рэферэндум без яго санкцыі.

== Падзеі ў ночы з 11 на 12 красавіка ==
Яшчэ ўвечары [[Галіна Георгіеўна Сямдзянава|Галіна Сямдзянава]] атрымала інфармацыю, што супраць удзельнікаў галадоўкі можа быць ужытая сіла. З. Пазняк звярнуўся да М. Грыба з просьбай забяспечыць іх ахову, той сказаў, што нібыта кіраўніцтва КДБ паабяцала даслаць сваіх людзей&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пасля 18-й гадзіны прэзідэнцкая ахова запатрабавала ад журналістаў пакінуць зал. Застацца ўдалося толькі карэспандэнтцы [[радыё «Свабода»]] [[Алена Радкевіч|Алене Радкевіч]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. А 22:10 па [[БТ]] у праграме навін выйшаў рэпартаж пра галадаючых дэпутатаў дзе прагучалі словы: «Прэзідэнт імкнуўся вырашыць праблему мірнымі шляхамі, але вычарпаў усе магчымасці».

А 23:00 гадзіне ў Авальны зал увайшоў начальнік упраўлення аховы Міхаіл Цесавец з начальнікам службы аховы прэзідэнта Вячаславам Каралёвым. Разам з імі было некалькі дзясяткаў чалавек у ваеннай і міліцэйскай форме, а таксама хлопцы ў скураных куртках моцнага целаскладу. Цесавец заявіў, што па тэлефоне паведамілі аб закладзенай бомбе ў будынку парламента, і запатрабаваў пакінуць будынак, бо праводзіцца эвакуацыя. Цесавец спаслаўся на загад М. Грыба пакінуць памяшканне — але, дэпутаты звязаліся са спікерам і даведаліся, што Грыб падобнага распараджэння не даваў. Тады Цесавец загадаў хлопцам, што былі з ім, прымусова вывесці дэпутатаў з залы, аднак тыя адмовіліся, калі пабачылі дэпутацкія пасведчанні і пачулі пра крымінальную адказнасць за парушэнне дэпутацкай недатыкальнасці. У гэты самы час на балконе над Авальнай залай з’явіліся два відэааператары, якія пачалі здымаць усё на камеры. Цесавец і Каралёў самі вырашылі паспрабаваць выцягнуць хоць аднаго з дэпутатаў — спачатку вырывалі з крэслаў [[Барыс Давыдавіч Гюнтар|Барыса Гюнтара]], потым — [[Ігар Іванавіч Гермянчук|Ігара Гермянчука]], але дэпутаты ўзяліся за рукі і задума не атрымалася.&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пакуль ішла тузаніна, група сапёраў пад кіраўніцтвам палкоўніка са спецтэхнікай і сабакамі аглядала Авальны зал у пошуках «бомбы».

Калі ў зал увайшла прэзідэнцкая ахова, падышла да журналісткі Радкевіч, якая пісала рэпартаж за сталом старшыні ВС (бо менавіта там была настольная лампа), і забрала з дыктафона касету. Праз некалькі хвілін і саму Радкевіч вывелі з залы, завялі ў памяшканне аховы і там апытвалі.

Некалькі дэпутатаў сышлі на першы паверх, бо ўсе дзверы былі адчынены. Міліцыя прапанавала ім выйсці на вуліцу, на плошчу, без гарантыяў вяртання ў зал. Дэпутаты нават здолелі даць інтэрв’ю праз зачыненыя шкляныя дзверы журналістам, што чакалі іх з вуліцы. Тыя расказалі, што ў двор Дома ўрада праехаў картэж і ў прэзідэнцкіх пакоях запалілася святло. Сяргей Навумчык і [[Алег Трусаў]] свярджаюць, што бачылі ў двары прэзідэнцкі лімузін і лічаць, што сам Лукашэнка прыехаў тады ў будынак урада&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

А 00:41 гадзіне 12 красавіка сапёры скончылі агляд будынка, пратакол ад дэпутатаў падпісалі Алег Трусаў і Барыс Гюнтар.

А 2:35 першым людзей у камуфляжы заўважыў [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|Валянцін Голубеў]], які перад гэтым прыадчыніў дзверы ў фае. Ён крыкнуў: «Пад’ём! Ваенныя з аўтаматамі і ў масках!». Голубеў расказаў, што ў фае, выстраіўшыся некалькімі шэрагамі, стаялі ваенныя ў форме, са зброяй, у масках з супрацігазамі, усяго «чалавек пяцьсот альбо шэсцьсот». Галадуючыя паўскоквалі і паселіся ў ложы, дзе звычайна сядзяць члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета. На балконах залы пасяджэнняў з’явіліся людзі з відэакамерамі (як мінімум двое)&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TUT&quot;&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/politics/443596.html|title = Избитая демократия. 20 лет назад голодавших оппозиционеров силой вывезли из парламента|author = Артем Шрайбман|date = 2015-04-11|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2019-07-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190710234816/https://news.tut.by/politics/443596.html|archivedate = 10 ліпеня 2019|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

А 2:48 у зал увайшлі Цесавец, Каралёў і з імі невядомы чалавек у паўваенным адзенні (пазней Навумчык апазнаў у ім [[Юрый Фёдаравіч Бародзіч|Юрыя Бародзіча]], у той час камандзіра «[[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|Альфы]]», потым — начальніка службы аховы Лукашэнкі). Дэпутатам далі 5 хвілін, каб пакінуць памяшканне&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Дэпутаты дамовіліся, што будуць супраціўляцца, калі іх пачнуць выдаляць з памяшкання: схопяцца адзін за аднаго, а калі нападаючым удасца разарваць ланцуг, то паспрабуюць зрываць маскі і чапляцца — колькі хопіць сіл — за сталы і крэслы&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

А 2:51 у адзін момант расчыніліся ўсе дзверы, у залі загарэлася святло і туды ўварваліся прыкладна 200 чалавек у чорных масках і цёмных камбінезонах, за імі беглі спецназаўцы ў шлёмах, рэспіратарах і з дубінкамі, а па перыметры залі стаялі аўтаматычкі&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Беленькі потым казаў, што адзін з першых у чорным зрабіў у паветры сальта і ўдарыў нагамі ў грудзі Пазняка. Гермянчук згадваў: «Накінуліся з усіх бакоў. Выцягвалі спачатку тых, хто сядзеў з края. На Пазняка адразу ўскочылі трое, пачалі душыць, круціць галаву, упершыся пальцамі ў вочы»&lt;ref&gt;Гермянчук, І. Банда Лукашэнкі выканала загад свайго гаспадара / Ігар Гермянчук // Свабода. — 1995. — №. — 15 красавіка. — С.&lt;/ref&gt;. Пазняк і Гермянчук паспелі сарваць з некалькіх нападнікаў маскі. Лідара апазіцыі білі асабліва жорстка, пісаў потым Навумчык: «Адзін „гарыла“ ўдарыў яго нагой у грудзі, другі круціў галаву і ціснуў вочы. Потым, калі выводзілі, Пазняка білі аб сцяну. Судова-медыцынская экспертыза зафіксавала ў яго пяць пашкоджанняў рознай цяжкасці»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

[[Лявон Баршчэўскі]] згадваў, што яму закруцілі рукі за спіну, «прычым так, што мой падбародак апынуўся ніжэй каленяў. Мяне пацягнулі паўкругам папярочнага праходу, які ішоў уздоўж задняга шэрагу дэпутацкіх крэслаў. Каля крэслаў ланцужком стаялі ваенныя ў камуфляжы і поўнай амуніцыі, і кожны з іх імкнуўся чаравікам патрапіць мне ў твар»&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Па згадках Лявона Баршчэўскага: «Маглі б проста вынесці ці вывесці. Але білі вельмі жорстка. Ботамі ў твар, выломвалі рукі, лупілі дубінкамі, наставіўшы аўтаматы, на што не было ніякай патрэбы. Мы ж былі бяззбройныя»&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;. Па словах дэпутата Голубева: «Я памятаю такі момант, што два чалавекі крутнулі мне рукі гэтак, што я, стоячы, ударыўся галавою аб падлогу і ў гэты момант атрымаў дручком па пазваночніку, і ногі адняліся. Мяне проста пацягнулі. Галава яшчэ працавала, але супраціўляцца я ўжо не мог»&lt;ref name=&quot;Голубеў&quot;&gt;{{cite web|url = http://belsat.eu/news/13493/|title = Валянцін Голубеў: Да рэферэндуму 1995 года Лукашэнка яшчэ саромеўся|author = |date = 2013-04-12|work = [[Белсат]]|language = |accessdate = 2019-07-28}}&lt;/ref&gt;.

Усіх дэпутатаў моцна збівалі пакуль выводзілі ці выносілі з Вярхоўнага Савета. Пасля дэпутатаў кідалі ў міліцэйскія машыны. У машынах у дэпутатаў спыталі іх хатнія адрэсы, але тыя сказалі везці іх у пракуратуру. Там уночы былі выкліканы два дзяжурных пракурора і складзена заява. Туды ж прыехала і хуткая.

А 4-й усе дэпутаты, раскіданыя ў розных месцах сталіцы, сабраліся каля атэля «Кастрычніцкі» і пайшлі ў «лечкамісію», якая знаходзілася непадалёку, на [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|вул. Чырвонаармейскай]]. Туды ж прыехалі журналісты&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== 12 красавіка ==
А 6-й гадзіне пасля сканчэння медыцынскага агляду збітыя дэпутаты паведамілі аб падзеях М. Грыбу. Той прыняў іх у сваім кабінеце разам з віцэ-спікерам [[Іван Бамбіза|Іванам Бамбізай]], а таксама генеральным пракурорам [[Васіль Шаладонаў|Васілём Шаладонавым]]. Генпракурор заявіў, што яго ўжо праінфармавалі пра наш начны зварот у пракуратуру і ён пачынае крымінальную справу (у гэтай справе адбылося нават пасяджэнне калегіі Генеральнай пракуратуры). Па словах Навумчыка, Грыб назваў тое, што адбылося, дзяржаўным злачынствам і вырашыў тэрмінова сабраць Прэзідыум Вярхоўнага Савета&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Члены Прэзідыума ВС былі шакаваны начнымі падзеямі. Старшыня парламенцкай Камісіі па экалогіі [[Барыс Савіцкі]], заявіў, што пасля збіцця дэпутатаў у Вярхоўнага Савета ёсць толькі два магчымыя варыянты: альбо распачаць працэдуру імпічмента А. Лукашэнкі, альбо — самараспусціцца. «Беларусь яшчэ ніколі гэтак блізка не падыходзіла да мяжы грамадзянскай вайны», — заявіў Грыб. Ён прапанаваў абмеркаваць сітуацыю на пасяджэнні Вярхоўнага Савета&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У гэты час каля Дому ўрада пачаў збірацца невялікі натоўп пратэстуючых, якіх адціскалі міліцыя. Збітых дэпутатаў у Дом урада не пусціла міліцыя, заявіўшы, што ўваход у будынак дазволены толькі па спісам і іх прозвішчаў там няма. Таксама не пусцілі ў будынак і генпракурора Шаладонава, які якраз прыехаў на месца падзей&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;. Згрупаваўшыся разам дэпутаты здолелі прарваць кардон міліцыі і патрапіць у Авальны зал.

Дэпутаты адразу заявілі, што пасля начных падзей праводзіць сесію ў падкантрольным Прэзідэнту Доме ўрада, а не ў будынку Вярхоўнага Савета, нельга. Грыб у гэты час пайшоў да А. Лукашэнкі, каб высветліць абставіны таго, што здарылася і паспрабаваць развязаць канфлікт. У выінку сесія распачалася ў будынку ўрада. Пасля абеда да дэпутатаў прыйшлі расказаць сваю версію падзей міністр абароны [[Анатоль Іванавіч Касценка|Анатоль Касценка]] і начальнік аховы будынка [[Міхаіл Цесавец]]. Яны заявілі, што па загаду Лукашэнкі, забяспечвалі бяспеку прысутным у будынку дэпутатам, якіх проста вывелі з Дому ўрада і развезлі па хатах&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

У адказ Алесь Шут узняў кашулю і паказаў кровападцёкі ад дубінак. Раптам пачуліся выкрыкі дэпутатаў: «Мало Вам дали!»&lt;ref&gt;[https://nn.by/articles/144527/ Навумчык, С. Пра што забыўся Трусаў / Сяргей Навумчык // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. — 2015. — № 7 (892). — 18 лютага. — С. 10.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Навумчык у сваіх успамінах сцвярджае, што крычаў гэта [[Мікалай Дземянцей]], былы старшыня Вярхоўнага Савета БССР&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Валянцін Голубеў распавёў як збівалі людзей і запатрабаваў паказаць усім кадры знятыя дзвумя відэакамерамі. Грыб адказаў, што абавязкова гэта пабачаць усе дэпутаты, і што гэта асабіста абяцаў яму зрабіць Лукашэнка. Пасля быў абвешчаны перапынак да 16-й гадзіны, калі да дэпутатаў абяцаў прыйсці прэзідэнт. А 16-й гадзіне дэпутаты ад апазіцыі сказалі, што рабіць у будынку ўрада няма чаго і яны пераносяць сваё галадаванне ў Вярхоўны Савет, які не належыць адміністрацыі прэзідэнта&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Пад час свайго выступу Лукашэнка імкнуўся даказаць, што менавіта дэпутаты ад апазіцыі вінаватыя ў «дэстабілізацыі сітуацыі» і што з дэпутатамі нічога дрэннага не рабілі — наадварот, выратоўвалі іх жыццё. Самі ж дэпутаты не галадалі, а елі і нават пілі ўночы.

«{{lang-ru|Когда мне Тесовец со слезами на глазах позвонил около 12 часов ночи и сказал: Александр Григорьевич, не получается по-хорошему, повынимали ножи, достали лезвия. Первое, говорят, вскрываем вены, отрезаем себе головы и вас повырезаем, кровью зальём здесь всё. Ну, извините, такие угрозы в резиденции президента — это уже слишком}}».

У той самы дзень дэмаралізаваныя ціскам А. Лукашэнкі і бязвольнымі паводзінамі М. Грыба дэпутаты прагаласавалі за ратыфікацыю Дагавора аб двухбаковых беларуска-расійскіх адносінах. Тады ж, увечары 12 красавіка, дэпутаты ад БНФ, прынялі заяву, у якой абвясцілі пра спыненне палітычнай галадоўкі&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== 13 красавіка ==
13 красавіка дэпутаты, без фракцыі БНФ, у шпаркім тэмпе прынялі закон «Аб патэнтах на гатункі раслін» і ратыфікавалі Дагавор паміж Беларуссю і Расіяй «Аб сумесных намаганнях па ахове дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Потым прысутныя дэпутаты ВС прынялі з парушэннем працэдуры пастанову аб правядзенні [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндума]]&lt;ref name=&quot;zapr1&quot;&gt;[https://tbm-mova.by/monitoring16.html Запрудскі, С. Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады / Сяргей Запрудскі // ARCHE Пачатак. — 2002. — № 1 (21). — С.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190812050000/http://tbm-mova.by/monitoring16.html |date=12 жніўня 2019 }}&lt;/ref&gt;. Яго прызначылі на 14 мая 1995 года, у той час як паўторнае галасаванне паводле працэдуры не дапускалася, акрамя таго, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларусі 1994 года змены і дапаўненні ў дакумент забаранялася ўносіць у апошнія шэсць месяцаў паўнамоцтваў парламента&lt;ref name=&quot;не дзеючая&quot;&gt;{{Cite journal|last=Пастухоў|first=Міхаіл|last2=Пульша|first2=Сяргей|date=2021-03-12|title=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=10 (718)|pages=4|accessdate=2021-03-20|authorlink=Міхаіл Іванавіч Пастухоў}}&lt;/ref&gt;.

Адным з апошніх прынятых законаў у гэты дзень было абвяшчэнне 7 лістапада (дзень «кастрычніцкай рэвалюцыі») — дзяржаўным святам.

У гэты дзень сесія скончылася ў буфеце. Урыўкі са стэнаграмы прыводзіць Навумчык: Лукашэнка: «… я приглашу сейчас этот весь зал за счёт государства. Слышите? Я имею право. И выпьем и по сто, и по двести граммов…» Грыб: «Дзякуй. Усіх вас чакаюць у буфеце»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

== Расследванне падзей ==
Вінаватых у збіцці дэпутатаў праваахоўныя органы не назвалі і дагэтуль. Пазней А. Лукашэнка заявіў, што ён асабіста аддаў загад аб эвакуацыі дэпутатаў з будынка ў мэтах бяспекі. Прэзідэнт таксама заявіў, што ён мае «права патрабаваць навядзення парадку ў сваёй рэзідэнцыі» (у будынку Дома ўрада, дзе засядаюць дэпутаты, левае крыло належала кіраўніку дзяржавы і яго адміністрацыі). У інтэрв’ю журналістам А. Лукашэнка ацаніў усё, што адбылося, як правакацыю з мэтай дэстабілізаваць абстаноўку ў грамадстве&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

На наступны дзень, выступаючы перад дэпутатамі, Лукашэнка заявіў, што глядзеў відэа пра падзеі ў ВС, і ніхто нікога не біў. Дэпутаты самі з радасцю пакінулі зал парламента.
{{Цытата|Да никто никого не бил, никто никого не ломал. Сейчас с бытовой кассеты, которая здесь была отснята, мы перегоняем на БТК (или какая там кассета.) и мы покажем не только депутатам. Как только эта перегонка будет закончена, мы покажем это не только депутатам, мы покажем это всему народу… Мы покажем народу эту плёнку»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;}}.

Лукашэнка абяцаў у хуткім часе паказаць гэты ролік па тэлебачанні, але тыя кадры так і не былі паказаны. Лявон Баршчэўскі расказаў, што праз 7 гадоў сустрэўся з [[Леанід Сініцын|Леанідам Сініцыным]], які ў 1995 годзе ўзначальваў Адміністрацыю прэзідэнта. Той бачыў відэа збіцця ў Авальнай зале і прызнаўся: «Там быў проста жах!». Па словах Сініцына, змантаваць нешта з таго роліка было немагчыма&lt;ref name=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;.

У іншым інтэрв’ю Сініцын расказаў, што раніцай 12 красавіка яму прынеслі гэту касету. Ён паклікаў [[Міхаіл Чыгір|Міхаіла Чыгіра]], у той час — прэм’ер-міністра, і яны разам глядзелі яе. Потым касету забраў сабе [[Уладзімір Пятровіч Замяталін|Уладзімір Замяталін]], які ўзначальваў упраўленне інфармацыі ў прэзідэнцкай адміністрацыі&lt;ref&gt;Федута, А. Лукашенко. Политическая биография / Александр Федута. — М.: «Референдум», [[2005]]. — С. 245.&lt;/ref&gt;.

18 красавіка Зянон Пазняк, Валянцін Голубеў, Ігар Гермянчук, Алег Трусаў і Сяргей Навумчык правялі канферэнцыю, на якой запатрабавалі даць відэазапіс у эфір, бо Адміністрацыя прэзідэнта адмовілася перадаць касету генпракуратуры.

У красавіку 1995-га газета «Свабода» надрукавала паведамленне пра расповед аднаго з супрацоўнікаў тэлерадыёкампаніі, якому ўдалося пабачыць запіс у часе таго самага перагону з бытавой касеты на прафесійную, пра якую казаў Лукашэнка. Відэазапіс спрабавалі за вялікія грошы купіць расійскія і заходнія тэлекампаніі&lt;ref&gt;Навумчык, С. Іхнія рукі ўжо ў крыві / Сяргей Навумчык // Свабода. — 1995. — №. — 21 красавіка. — С.&lt;/ref&gt;.

Пасля гэтага здарэння [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь]] распачала крымінальную справу па заяве групы дэпутатаў аб збіцці іх супрацоўнікамі спецслужбаў, аднак з цягам часу яна была прыпынена з прычыны «невысвятлення асоб, што дапусцілі буянства ў парламенце»&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;. Пры гэтым дэпутат Вярхоўнага Савета XII склікання ад БНФ [[Сяргей Навумчык]] у сваіх успамінах сцвярджае, што менавіта супрацоўнікі «[[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|Альфы]]» збівалі дэпутатаў ад апазіцыі, якія абвясцілі галадоўку ў Авальнай зале&lt;ref&gt;{{cite web|author=Зміцер Панкавец|title=Спецназы Беларусі|url=https://m.nn.by/articles/28538/|publisher=Газета «Наша ніва»|date=12 жніўня 2009|accessdate=18 верасня 2018}}&lt;/ref&gt;. Генерал-лейтэнант Валерый Кез у адным з інтэрв’ю папрасіў прабачэння ў дэпутатаў БНФ і сказаў, цяпер ужо публічна, што збівалі іх афіцэры [[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|спецпадраздзялення КДБ «Альфа»]]. Менавіта яны і былі тымі самымі «гарыламі» ў чорных масках&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Па словах следчага Генпракуратуры Іосіфа Бролішса, «два эксперты-крыміналісты з падраздзяленняў МУС здымалі ўсё, што адбывалася на відэастужку», якую пасля аддалі прадстаўніку Адміністрацыі прэзідэнта. Адзінай перашкодай перадачы справы ў суд стала, па словах следчага, немагчымасць атрымаць у Адміністрацыі арыгінал стужкі&lt;ref name=&quot;TUT&quot;/&gt;.

Было апытана больш за 190 чалавек, што служылі ў сілавых структурах. 5 кастрычніка 1995 года Іосіф Бролішс прыняў рашэнне аб прыпыненні папярэдняга следства па крымінальнай справе, узбуджанай 12 красавіка 1995 г. па факце збіцця дэпутатаў, бо «па справе вычарпаныя ўсе магчымасці для збірання дадатковых доказаў следчым шляхам&lt;…&gt; папярэдняе следства па справе прыпыніць праз невыяўленне асоб, якія падлягаюць прыцягненню ў якасці абвінавачаных»&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

Доктар юрыдычных навук [[Міхаіл Іванавіч Пастухоў|Міхаіл Пастухоў]], які ў 1995 годзе быў суддзёй Канстытуцыйнага суда, лічыць, што толькі адзін факт скарыстання фізічнай сілы ў дачыненні да дэпутатаў «людзьмі ў камуфляжнай форме», і яшчэ ў будынку парламента, ставіць пад сумненне законнасць пастановы Вярхоўнага Савета наконт прызначэння рэферэндума, паколькі рашэнне было прынята пад прымусам. Само ж увядзенне ўзброеных людзей у парламент і нападзенне на дэпутатаў можна кваліфікаваць як захоп улады гвалтоўным чынам.

== Спіс дэпутатаў ==
Спіс дэпутатаў, што прымалі ўдзел у галадоўцы і былі пабітыя:&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;
* [[Мікалай Аксаміт]]
* [[Сяргей Антончык]]
* [[Лявон Баршчэўскі]]
* [[Юрый Беленькі]]
* [[Ігар Гермянчук]]
* [[Валянцін Голубеў]]
* [[Барыс Гюнтэр]]
* [[Лявон Дзейка]]
* [[Уладзімір Заблоцкі]]
* [[Лявонцій Зданевіч]]
* [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]]
* [[Мікола Маркевіч]]
* [[Віталь Аляксеевіч Малашка|Віталь Малашка]]
* [[Сяргей Навумчык]]
* [[Зянон Пазняк]]
* [[Сяргей Папкоў (БНФ)|Сяргей Папкоў]]
* [[Пётр Садоўскі]]
* [[Алег Трусаў]]
* [[Алесь Шут]]

Хацеў далучыцца да галадоўкі, але мусіў класціся ў шпіталь [[Ігар Пырх]]. Дэпутаты ўгаварылі не ўдзельнічаць у галадоўцы [[Галіна Сямдзянава|Галіну Сямдзянаву]]&lt;ref name=&quot;Навумчык&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

{{Пратэсты ў Беларусі}}

[[Катэгорыя:Падзеі 11 красавіка]]
[[Катэгорыя:Падзеі 12 красавіка]]
[[Катэгорыя:Красавік 1995 года]]
[[Катэгорыя:1995 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (1995—1996)]]
[[Катэгорыя:Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі]]</text>
      <sha1>h1pcmjy9roaraj79r0lq0f6ddeiccat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карнавальная ноч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620158</id>
    <revision>
      <id>5123211</id>
      <parentid>5098819</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акцёры і ролі */</comment>
      <origin>5123211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="gk7ieg8mz6k7s43chywbv8ggdjkf9id" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Карнавальная ноч»''' — савецкі камедыйны музычны фільм [[1956 год у гісторыі кіно|1956]] года рэжысёра [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]]. Гэта першы яго фільм, які выйшаў на вялікі экран, і другая роля [[Людміла Маркаўна Гурчанка|Людмілы Гурчанка]] (пасля дэбюту ў фільме «Дарога праўды»). Фільм быў лідарам савецкага кінапракату ў 1956 годзе з агульнай колькасцю прададзеных квіткоў — 48,64 млн штук.

== Сюжэт ==
Работнікі Дома культуры рыхтуюцца да штогадовага мерапрыемства — касцюміраванага навагодняга балю. Забаўляльная праграма ўключае ў сябе сольныя, танцавальныя і цыркавыя нумары, а таксама выступленні джазавага аркестра, фокусніка і блазнаў. Серафім Іванавіч Агурцоў, прызначаны выконваючым абавязкі дырэктара Дома культуры, азнаёміўшыся з праграмай і не ўхваліўшы яе, прапануе сваю — грунтоўную, стандартна-бюракратычную, на высокім, як тады гаварылася, ідэйна-палітычным узроўні, з выступам дакладчыка і лектара-астранома.

З музычных нумароў таварыш Агурцоў прапануе абмежавацца класічнай музыкай і выступленнем ансамбля песні і танца. Ніхто з работнікаў Дома культуры не хоча змяняць раней складзеную і адрэпетыраваную праграму, тым больш замяняць яе на такое сумнае мерапрыемства. Яны аб’ядноўваюць намаганні і робяць усё магчымае, каб перашкодзіць ажыццяўленню планаў Агурцова.

Звяртаючыся да розных хітрыкаў, адцягваючы і ўводзячы Агурцова у зман, яны адзін за адным выконваюць усе намечаныя раней забаўляльныя нумары і весела святкуюць наступленне Новага Года.

== Акцёры і ролі ==
* [[Ігар Ільінскі]] — ''Серафім Іванавіч Агурцоў, выконваючы абавязкі дырэктара Дома культуры''
* [[Людміла Гурчанка]] — ''Леначка Крылова''
* Юрый Бялоў — ''Грыша Кальцоў, электрык''
* Георгій Кулікоў — ''Сярожа Усікаў, мастак''
* [[Сяргей Мікалаевіч Філіпаў|Сяргей Філіпаў]] — ''Некадзілаў, лектар з «таварыства па распаўсюджванні»''
* [[Вольга Анатольеўна Уласава|Вольга Уласава]] — ''Адэлаіда Кузьмінічна Рамашкіна, загадчыца бібліятэкі''
* Андрэй Тутышкін — ''Фёдар Пятровіч Міронаў, бухгалтар''
* [[Тамара Макараўна Носава|Тамара Носава]] — ''Тося Бурыгіна, сакратар Агурцова''
* Генадзь Юдзін — ''дырыжор аркестра''
* Барыс Петкер — ''Мікалай Сідараў, ён жа клоўн Топ''
* [[Уладзімір Зельдзін]] — ''Нікалаеў, ён жа клоўн Тып''

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы 1956 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі 1956 года]]</text>
      <sha1>gk7ieg8mz6k7s43chywbv8ggdjkf9id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123212</id>
      <parentid>5123211</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5123211|5123211]] аўтарства [[Special:Contributions/StarDeg|StarDeg]] ([[User talk:StarDeg|размовы]])</comment>
      <origin>5123212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="0rytyfdw8lwe89ijhru4cyxk8gwwp37" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Карнавальная ноч»''' — савецкі камедыйны музычны фільм [[1956 год у гісторыі кіно|1956]] года рэжысёра [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]]. Гэта першы яго фільм, які выйшаў на вялікі экран, і другая роля [[Людміла Маркаўна Гурчанка|Людмілы Гурчанка]] (пасля дэбюту ў фільме «Дарога праўды»). Фільм быў лідарам савецкага кінапракату ў 1956 годзе з агульнай колькасцю прададзеных квіткоў — 48,64 млн штук.

== Сюжэт ==
Работнікі Дома культуры рыхтуюцца да штогадовага мерапрыемства — касцюміраванага навагодняга балю. Забаўляльная праграма ўключае ў сябе сольныя, танцавальныя і цыркавыя нумары, а таксама выступленні джазавага аркестра, фокусніка і блазнаў. Серафім Іванавіч Агурцоў, прызначаны выконваючым абавязкі дырэктара Дома культуры, азнаёміўшыся з праграмай і не ўхваліўшы яе, прапануе сваю — грунтоўную, стандартна-бюракратычную, на высокім, як тады гаварылася, ідэйна-палітычным узроўні, з выступам дакладчыка і лектара-астранома.

З музычных нумароў таварыш Агурцоў прапануе абмежавацца класічнай музыкай і выступленнем ансамбля песні і танца. Ніхто з работнікаў Дома культуры не хоча змяняць раней складзеную і адрэпетыраваную праграму, тым больш замяняць яе на такое сумнае мерапрыемства. Яны аб’ядноўваюць намаганні і робяць усё магчымае, каб перашкодзіць ажыццяўленню планаў Агурцова.

Звяртаючыся да розных хітрыкаў, адцягваючы і ўводзячы Агурцова у зман, яны адзін за адным выконваюць усе намечаныя раней забаўляльныя нумары і весела святкуюць наступленне Новага Года.

== Акцёры і ролі ==
* [[Ігар Ільінскі]] — ''Серафім Іванавіч Агурцоў, выконваючы абавязкі дырэктара Дома культуры''
* [[Людміла Гурчанка]] — ''Леначка Крылова''
* Юрый Бялоў — ''Грыша Кальцоў, электрык''
* Георгій Кулікоў — ''Сярожа Усікаў, мастак''
* [[Сяргей Мікалаевіч Філіпаў|Сяргей Філіпаў]] — ''Некадзілаў, лектар з «таварыства па распаўсюджванні»''
* Вольга Уласава — ''Адэлаіда Кузьмінічна Рамашкіна, загадчыца бібліятэкі''
* Андрэй Тутышкін — ''Фёдар Пятровіч Міронаў, бухгалтар''
* [[Тамара Макараўна Носава|Тамара Носава]] — ''Тося Бурыгіна, сакратар Агурцова''
* Генадзь Юдзін — ''дырыжор аркестра''
* Барыс Петкер — ''Мікалай Сідараў, ён жа клоўн Топ''
* [[Уладзімір Зельдзін]] — ''Нікалаеў, ён жа клоўн Тып''

== Зноскі ==
{{reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы 1956 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы СССР]]
[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі 1956 года]]</text>
      <sha1>0rytyfdw8lwe89ijhru4cyxk8gwwp37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўген Мікалаевіч Панасенкаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622475</id>
    <revision>
      <id>5123155</id>
      <parentid>4769996</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21362-55</username>
        <id>166349</id>
      </contributor>
      <origin>5123155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8430" sha1="orev0jxk7su8ltunmfju7dw7xuegkjw" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Яўгеній Панасенкаў
| арыгінал імя = {{lang-ru|Евгений Понасенков}}
| партрэт = 
| памер = 
| подпіс = 
| апісанне = 
| імя пры нараджэнні = 
| род дзейнасці = публіцыст, гісторык, рэжысёр
| дата нараджэння = 
| год нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| грамадзянства = 
| падданства = 
| дата смерці = 7.04.2026
| год смерці = 
| месца смерці = 
| бацька = 
| маці = 
| муж = 
| жонка = 
| дзеці = 
| узнагароды і прэміі = 
| сайт = http://ponasenkov.net/
| Commons = 
| Rodovid = 
}}
'''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»&lt;ref name=&quot;Whoiswho&quot;&gt;Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319&lt;/ref&gt;, член Незалежнага савета па правах чалавека&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.&lt;/ref&gt;. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані&lt;ref&gt;[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]&lt;/ref&gt;. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу [[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|«Первая научная история войны 1812 года»]], у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы.

== Бібліяграфія ==
=== Кнігі ===
{{refbegin|1}}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }}
* {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}}
{{refend}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]]
* [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]]
* [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]]</text>
      <sha1>orev0jxk7su8ltunmfju7dw7xuegkjw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123160</id>
      <parentid>5123155</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21362-55</username>
        <id>166349</id>
      </contributor>
      <origin>5123160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8421" sha1="itkslkd00wzsu6ood7ju3yik8g0obof" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Яўгеній Панасенкаў
| арыгінал імя = {{lang-ru|Евгений Понасенков}}
| партрэт = 
| памер = 
| подпіс = 
| апісанне = 
| імя пры нараджэнні = 
| род дзейнасці = публіцыст, гісторык, рэжысёр
| дата нараджэння = 
| год нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| грамадзянства = 
| падданства = 
| дата смерці = 
| год смерці = 
| месца смерці = 
| бацька = 
| маці = 
| муж = 
| жонка = 
| дзеці = 
| узнагароды і прэміі = 
| сайт = http://ponasenkov.net/
| Commons = 
| Rodovid = 
}}
'''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»&lt;ref name=&quot;Whoiswho&quot;&gt;Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319&lt;/ref&gt;, член Незалежнага савета па правах чалавека&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.&lt;/ref&gt;. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані&lt;ref&gt;[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]&lt;/ref&gt;. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу [[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|«Первая научная история войны 1812 года»]], у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы.

== Бібліяграфія ==
=== Кнігі ===
{{refbegin|1}}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }}
* {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}}
{{refend}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]]
* [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]]
* [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]]</text>
      <sha1>itkslkd00wzsu6ood7ju3yik8g0obof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123173</id>
      <parentid>5123160</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5123173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7675" sha1="rgkl6lhs65czr2uzqbfzmogpr2vjgak" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»&lt;ref name=&quot;Whoiswho&quot;&gt;Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319&lt;/ref&gt;, член Незалежнага савета па правах чалавека&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.&lt;/ref&gt;. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані&lt;ref&gt;[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]&lt;/ref&gt;. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы.

== Бібліяграфія ==

=== Кнігі ===
{{refbegin|1}}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }}
* {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }}
* {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}}
{{refend}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]]
* [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]]
* [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]]</text>
      <sha1>rgkl6lhs65czr2uzqbfzmogpr2vjgak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2020</title>
    <ns>10</ns>
    <id>627065</id>
    <revision>
      <id>5123392</id>
      <parentid>3784683</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="3oicwavipeb6fqtemkcid7c46ak6r80" xml:space="preserve">{{Склад зборнай | від_спорту = гандбол
|{{ #ifeq: {{{1|}}} | child | child | parent }}
| назва            = Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2020
| state            = 
| колер фону       = #C80815
| колер тэксту     = white
| колер рамкі      = 

| краіна           = Беларусі
| тып зборнай      = Мужчынская
| турнір_спасылка  = Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод мужчын 2020
| турнір           = Чэмпіянат Еўропы 2020

| паз1  = 1  | і1  = [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Мацкевіч]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз2  = 2  | і2  = [[Іван Валянцінавіч Броўка|Броўка]]
| паз3  = 3  | і3  = [[Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш|Кулеш]]
| паз4  = 8  | і4  = [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Шыловіч]]
| паз5  = 10 | і5  = [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Пухоўскі]]
| паз6  = 16 | і6  = [[Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка|Салдаценка]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз7  = 17 | і7  = [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Нікуленкаў]]
| паз8  = 22 | і8  = [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]]
| паз9  = 23 | і9  = [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]]
| паз10 = 24 | і10 = [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]]
| паз11 = 26 | і11 = [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]]
| паз12 = 40 | і12 = [[Аляксей Леанідавіч Кішоў|Кішоў]]&lt;small&gt;&amp;nbsp;[[Брамнік (гандбол)|(б)]]&lt;/small&gt;
| паз13 = 47 | і13 = [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]]
| паз14 = 50 | і14 = [[Арцём Міхайлавіч Каралёк|Каралёк]]
| паз15 = 55 | і15 = [[Мікіта Юр’евіч Вайлупаў|Вайлупаў]]
| паз16 = 74 | і16 = [[Вячаслаў Аляксандравіч Бохан|Бохан]]
| паз17 = 95 | і17 = [[Вадзім Аляксандравіч Гайдучэнка|Гайдучэнка]]
| паз18 = 98 | і18 = [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Алёхін]]
| трэнер           = [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў|Юрый&amp;nbsp;Шаўцоў]]
| заўвагі          = &lt;!--тэкст у адвольнай форме, які з’явіцца ўнізе пад спісам (''неабавязковы'')--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Склады зборнай Беларусі па гандболе|Е 2020]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3oicwavipeb6fqtemkcid7c46ak6r80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Wikidata/SisterCities</title>
    <ns>10</ns>
    <id>639900</id>
    <revision>
      <id>5123115</id>
      <parentid>5024163</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bezhbin</username>
        <id>166343</id>
      </contributor>
      <origin>5123115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="9jfiu5sypclc5a9v32s4d8kcp1q2be7" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;autocolumns&quot;&gt;{{#invoke:Wikidata|formatStatements
 |property-module=Wikidata/SisterCities
 |property-function=formatSisterCitiesProperty
 |claim-module=Wikidata/SisterCities
 |claim-function=formatSisterCityClaim
 |property=p190[rank:preferred, rank:normal]
 |from={{{from|Ветриха}}}
}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Вікіданыя|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jfiu5sypclc5a9v32s4d8kcp1q2be7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123192</id>
      <parentid>5123115</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Праўка аўтарства [[Special:Contributions/Bezhbin|Bezhbin]] ([[User talk:Bezhbin|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:MocnyDuham|MocnyDuham]]</comment>
      <origin>5024163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="h75msxnyygbi7lytt0xf3sutdx7p9tw" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;autocolumns&quot;&gt;{{#invoke:Wikidata|formatStatements
 |property-module=Wikidata/SisterCities
 |property-function=formatSisterCitiesProperty
 |claim-module=Wikidata/SisterCities
 |claim-function=formatSisterCityClaim
 |property=p190[rank:preferred, rank:normal]
 |from={{{from|}}}
}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Вікіданыя|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h75msxnyygbi7lytt0xf3sutdx7p9tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123324</id>
      <parentid>5123192</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Абараніў «[[Шаблон:Wikidata/SisterCities]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца))</comment>
      <origin>5024163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="h75msxnyygbi7lytt0xf3sutdx7p9tw" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div class=&quot;autocolumns&quot;&gt;{{#invoke:Wikidata|formatStatements
 |property-module=Wikidata/SisterCities
 |property-function=formatSisterCitiesProperty
 |claim-module=Wikidata/SisterCities
 |claim-function=formatSisterCityClaim
 |property=p190[rank:preferred, rank:normal]
 |from={{{from|}}}
}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Вікіданыя|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h75msxnyygbi7lytt0xf3sutdx7p9tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652938</id>
    <revision>
      <id>5123431</id>
      <parentid>5087429</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T10:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>National democrat (BSDH)</username>
        <id>157272</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5123431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234846" sha1="m91hj7mjt8ak4d6f6c309pwbj7z2z0l" xml:space="preserve">{{Грамадзянскі канфлікт
| загаловак       = Акцыі пратэсту ў Беларусі 2020
| частка          = 
| выява           = [[Выява:Minsk Protest 2020-08-16 160959.jpg|280пкс]]
| апісанне        = Мітынг у Мінску 16 жніўня 2020
| дата            = з 9 жніўня 2020 па 25 сакавіка 2021&lt;ref name=&quot;FreedomDayBelarus2021&quot;&gt;{{cite web|date=25 March 2021|title=Hundreds arrested in Belarus 'Freedom Day' protest|url=https://apnews.com/article/europe-alexander-lukashenko-belarus-media-arrests-aef0d0923fed81bd63014f7d258760eb|access-date=25 May 2021|work=Associated Press|location=Kyiv}}&lt;/ref&gt;
| месца           = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
| прычыны         = Фальсіфікацыя вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня
** Працяглае ўтрыманне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] пасады [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Беларусі]]
** Пагаршэнне сацыяльна-эканамічнага становішча 
** Адсутнасць эфектыўных сацыяльна-эканамічных рэформаў з боку ўладаў 
** Арышты [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]], [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], іншых вядомых лідараў апазіцыі і апазіцыйных актывістаў
** Нядопуск найбольш папулярных альтэрнатыўных вылучэнцаў у прэзідэнты да ўдзелу ў выбарах
** Масавыя фальсіфікацыі вынікаў галасавання на выбарах
| мэты            = 
Правядзенне новых выбараў Прэзідэнта
** Вызваленне палітвязняў 
** Спыненне незаконнага гвалту супраць грамадзян
| метады          = [[Мітынг]], [[забастоўка]], сутыкненні, ланцуг салідарнасці, інтэрнет-актывізм, пікет, стачка, шэсце
| вынік           = * Пратэсты здушаны&lt;ref name=&quot;FreedomDayBelarus2021b&quot;&gt;{{cite web|date=25 сакавіка 2021|title=Hundreds arrested in Belarus 'Freedom Day' protest|url=https://apnews.com/article/europe-alexander-lukashenko-belarus-media-arrests-aef0d0923fed81bd63014f7d258760eb|access-date=25 мая 2021|work=[[Associated Press]]|location=[[Kyiv]]}}&lt;/ref&gt;
* Няма інстутыцыянальных/урадавых зменаў у адказ на пратэсты&lt;ref name=&quot;protesttrackerCarnegie&quot;&gt;[https://carnegieendowment.org/publications/interactive/protest-tracker# Global Protest Tracker], [[Carnegie Endowment for International Peace]] (сайт правераны 21 кастрычніка 2021)&lt;/ref&gt;
* Асноўныя лідары знаходзяцца або ў выгнанні, або ў турме&lt;ref name=&quot;57013076socks&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-57013076 Why wearing the wrong socks is risky in Belarus], [[BBC News]] (6 мая 2021)&lt;/ref&gt;
| бок1            = [[File:Flag of the President of Belarus.svg|22px]] '''[[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнт]]'''
* {{Сцяг|Беларусь}} '''[[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Урад Беларусі]]:''' 
** [[File:MUS_Belarus_crest.PNG|18пкс]][[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]
** [[File:Emblem of the Armed Forces of Belarus.svg|18пкс]][[Узброеныя Сілы Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/defense_safety/20200818/1045499369/Lukashenko-zayavil-ob-ispolzovanii-SSO-dlya-navedeniya-poryadka-v-strane.html|title=Лукашенко заявил об использовании ССО для наведения порядка в стране|publisher=Sputnik Беларусь|access-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=259837&amp;lang=ru|title=В разгоне протестов принимают участие офицеры спецназа Минобороны в штатском?|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.21.by/other-news/2020/09/22/2124617.html|title=На улицах Минска появились внедорожники, которые есть только у Сил спецопераций. Разобрались в вопросе|publisher=21.by|access-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303181332/https://news.21.by/other-news/2020/09/22/2124617.html|archive-date=3 сакавіка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[File:Эмблема ЦВК Беларусі 2023.png|22px]] [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК Рэспублікі Беларусь]]
* [[File:KGB Belarus crest.svg|22px]] [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]]
* [[File:Знак ОМОН (Беларусь).png|22px]] [[АМАП (Беларусь)|Беларускі АМАП]]
* [[Добраахвотная дружына (Беларусь)|Добраахвотныя дружыны]]&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/ad-vusnyh-patrabavannyau-da-fizichnay-sily-shto-moguc-dabraahvotnyya-druzhyny Ад вусных патрабаванняў да фізічнай сілы: што могуць “добраахвотныя дружыны”] // Еўрарадыё, 19 кастрычніка 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://people.onliner.by/2020/10/19/miliciya-obyavila-o-formirovanii-narodnyx-druzhin Милиция объявила о формировании народных дружин. Может ли дружинник применить к вам силу?] // Onliner, 19 октября 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;дружины&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/neveroyatnaya-naglost-protestuyushchikh-uzhe-dostala-gorozhan.html?grs=-1|title=Репортаж с улиц. Невероятная наглость протестующих уже достала горожан|author=Людмила Гладкая|date=2020-10-20|publisher=«[[Советская Белоруссия (газета)|СБ. Беларусь сегодня]]»|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128154149/https://www.sb.by/articles/neveroyatnaya-naglost-protestuyushchikh-uzhe-dostala-gorozhan.html?grs=-1|archive-date=2021-01-28|access-date=2020-11-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| бок2            = {{Сцяг|Беларусь|1991}} '''[[Беларуская дэмакратычная апазіцыя ]]''' 
** [[File:Лягатып Каардынацыйнае рады па забесьпячэньні трансфэру ўлады.svg|22px]][[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]]
** [[File:Logo НАУ.svg|22px]][[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]
** [[Файл:Bel Logo ZBS.png|22px]] [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў]]
* [[File:Logo of the Belarusian Christian Democracy.svg|22px]] [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]]
* [[Файл:Гавары праўду.png|22px]] «[[Гавары праўду]]»
* [[Партыя БНФ]]
* [[Аб’яднаная грамадзянская партыя]]
* [[Файл:Лагатып БСДГ.png|22px]] [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]]
* [[Файл:Лагатып БСДП (НГ).jpg|22px]] «[[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)|Народная Грамада]]»
* «[[Разам (партыя)|Разам]]»
* [[File:Revolutionary Action emblem.svg|22px]] «[[Рэвалюцыйнае дзеянне]]»
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]] 
| ключавыяфігуры2 = [[Святлана Ціханоўская]], [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]], [[Віктар Бабарыка]], [[Валерый Цапкала]]
| страты1         = '''Загінула:''' 1
| страты2         = '''Загінула:''' 10
| параненыя       =
}}
[[Файл:2020 Belarusian protests — local meeting in Minsk (faces are blurred) 1.jpg|thumb|300px|Пратэсты ў Мінску]]
[[Файл:2020 Belarusian protests — local meeting in Minsk (faces are blurred) 4.jpg|thumb|300px|Адзін з жаночых пратэстаў салідарнасці ў Мінску (12 жніўня)]]
    
'''Акцыі пратэсту ў Беларусі''', якія пачаліся [[9 жніўня]] [[2020]] года ў [[Мінск]]у ды іншых гарадах, былі найперш звязаныя з арыштам альтэрнатыўных кандыдатаў у прэзідэнты і нядопускам іх да ўдзелу ў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбарах]]. Пасля публікацыі першых афіцыйных экзіт-полаў, што сведчылі пра нібыта пераканаўчую перамогу дзейнага прэзідэнта [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] ўжо ў першым туры, пратэсты ахапілі адначасова вялікую колькасць гарадоў краіны, а іх асноўнай мэтай стаў сумленны падлік галасоў і адстаўка Лукашэнкі, які займае пасаду прэзідэнта з 1994 года. Масавасць беларускіх пратэстаў у пераліку на адсотак насельніцтва, уцягнутага ў іх, палітычны аналітык [[Арцём Шрайбман]] ацаніў як у разы большую за тое, што адбывалася ў краінах-суседках, нават там, дзе рэвалюцыі перамагалі&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265817 nn.by]&lt;/ref&gt;.

Сілавыя структуры пачалі разганяць мірныя пратэсты, і яны перараслі ў сутычкі з [[АМАП]]ам&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/uk/протести-у-білорусі-правоохоронці-застосували-силу-проти-демонстрантів/a-54505706 Протести у Білорусі: правоохоронці застосували силу проти демонстрантів] — dw.com, 09.08.2020 {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;. Па сцвярджэнні прадстаўнікоў улады, гвалтоўны метад быў апраўданы правакацыямі і парушэннямі грамадскага парадку з боку дэманстрантаў&lt;ref&gt;[https://www.kp.by/daily/217167/4267817/ Водомёты, дубинки, резиновые пули: как в ночь после выборов 9 августа силовики разгоняли протестующих в Минске]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 10.08.2020&lt;/ref&gt;. Паводле праваабаронцаў, з 10 да 17 жніўня па прычыне разгону вулічных акцый у Беларусі загінулі не менш за пяць чалавек, а сем знаходзяцца ў крытычным стане&lt;ref&gt;https://naviny.by/article/20200817/1597663611-skolko-chelovek-pogiblo-pri-razgonah-ulichnyh-akciy {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200819030604/https://naviny.by/article/20200817/1597663611-skolko-chelovek-pogiblo-pri-razgonah-ulichnyh-akciy |date=19 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Падтрымка расійскага прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] на піку пратэстаў дапамагла Аляксандру Лукашэнку ўтрымацца, і пасля непрацяглага зацішша сілавікі рэжыма разгарнулі агрэсіўную кампанію па запалохванні яго апанентаў&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Shotter|first=James|date=2020-12-02|title=Violent crackdown fails to silence Belarus protesters|url=https://www.ft.com/content/d4242169-e90f-4765-8047-675aa3cf162e|url-access=subscription|archive-url=https://archive.today/20201202084559/https://www.ft.com/content/d4242169-e90f-4765-8047-675aa3cf162e|archive-date=2 снежня 2020|quote=But backing from Russian counterpart Vladimir Putin at the peak of the protests helped Mr Lukashenko cling on and, after a brief lull, the security forces have embarked on an aggressive campaign to intimidate his opponents.|access-date=2020-12-05|publisher=[[Financial Times]]|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Марчук|first=Виктор|date=2020-12-11|title=Белорусы не хотят рушить «берлинскую» стену|journal=[[Брестская газета]]|language=ru|issue=50 (939)|pages=17|quote=Очередное подтверждение их схожести мир получил после того, как Путин поздравил Лукашенко с «победой» и взялся помогать ему бороться с протестами и поддержал финансово.|year=2020}}&lt;/ref&gt;. Тым не менш пасля выбарчай кампаніі на сілавікоў не было заведзена ніводнай крымінальнай справы&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Олександровська|first=Богдана|date=2021-01-24|title=Чому в Білорусі досі немає кримінальних справ про катування протестувальників|url=https://www.dw.com/uk/chomu-v-bilorusi-dosi-nemaie-kryminalnykh-sprav-pro-katuvannia-protestuvalnykiv/a-56330398|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225205313/https://www.dw.com/uk/chomu-v-bilorusi-dosi-nemaie-kryminalnykh-sprav-pro-katuvannia-protestuvalnykiv/a-56330398|archive-date=2021-02-25|access-date=2021-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Пульша|first=Сяргей|date=2021-04-16|quote=Андрэй Швед – той самы, які 9 верасня 2020-га быў прызначаны генеральным пракурорам Беларусі, і пры якім не заведзена ніводнай крымінальнай справы на бязмежжа сіловікоў пасля выбарчай кампаніі.|title=Дзесяць гадоў прайшло, а пытанні застаюцца|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=15 (723)|pages=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|quote=Der Fall Kardsjukou steht stellvertretend für viele andere Fälle - und die eklatante Schieflage bei den Prozessen, die derzeit laufen: Hunderte Menschen wurden wegen Widerstand gegen die Staatsgewalt verurteilt, so etwa die schweizerisch-weißrussische Doppelstaatsbürgerin Natallia Hersche, die einem Polizisten die Sturmhaube vom Gesicht riss und dafür zweieinhalb Jahre ins Gefängnis muss. Zugleich wurde aber kein einziger Fall von Polizeigewalt untersucht, allen Berichten von Gewaltexzessen, Folterungen und sogar Toten zum Trotz. Lukaschenko hält seine schützende Hand über die &quot;silowiki&quot;, den mächtigen Sicherheitsapparat aus Polizei, Militär und Geheimdienst. Die Schauprozesse erfüllen zwei Funktionen: die belarussische Protestbewegung einzuschüchtern, wegzusperren oder außer Landes zu jagen und zugleich den &quot;silowiki&quot; zu signalisieren, dass das Regime zu ihnen hält, komme, was wolle. Ein blutiger Poker, der Lukaschenko bis heute an der Macht hält.|last=Brunner|first=Simone|date=2021-04-15|title=Weißrussland - Kafka in Minsk: Lukaschenkos Säuberungen|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/europa/2100411-Kafka-in-Minsk-Lukaschenkos-Saeuberungen.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508150704/https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/europa/2100411-Kafka-in-Minsk-Lukaschenkos-Saeuberungen.html|archive-date=2021-05-08|access-date=2021-05-08|publisher={{нп3|Wiener Zeitung|Wiener Zeitung|pl|Wiener Zeitung}}|language=de}}&lt;/ref&gt;.

Пратэсты змянялі фармат і працягваліся. Яны ўвесь час суправаджаліся беспрэцэдэнтнымі рэпрэсіямі з боку ўладаў. Адсутнасць у альтэрнатыўнай палітычнай эліты яснага разумення таго, як скарыстаць актыўнасць грамадзян, рутынізацыя вулічных пратэстаў, узмацненне масавых рэпрэсій і «прэвентыўных захадаў» (адкрытага гвалту) рэжыма — гэтыя фактары прывялі да зніжэння масавасці дэманстрацый да канца года. Як заўважыў беларускі журналіст [[Паўлюк Быкоўскі]], рэжым Лукашэнкі выстаяў, але з вялікімі выдаткамі&lt;ref&gt;[https://naviny.media/article/20210110/1610263598-lukashenko-vyholashchivaet-ideyu-tranzita-vlasti-moskva-zhdet-novogo naviny.media] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210112211206/https://naviny.media/article/20210110/1610263598-lukashenko-vyholashchivaet-ideyu-tranzita-vlasti-moskva-zhdet-novogo |date=12 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;. Па словах генеральнага пракурора [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэя Шведа]], у 2021 годзе завершана раследаванне асноўных спраў па экстрэмісцкіх артыкулах, звязаных са спробай дзяржперавароту, агулам судамі разгледжана каля 1200 крымінальных спраў, па якіх асуджана больш 1600 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220124/1643016827-prezident-prynyau-z-dakladam-generalnaga-prakurora-andreya-shveda |title=zviazda.by |access-date=10 лютага 2022 |archive-date=30 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130225700/https://zviazda.by/be/news/20220124/1643016827-prezident-prynyau-z-dakladam-generalnaga-prakurora-andreya-shveda |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2022 года праваабарончая супольнасць Беларусі налічыла больш за 1000 зняволеных з палітычных матываў людзей&lt;ref&gt;[https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/110195/belarus-statement-spokesperson-political-prisoners_en eeas.europa.eu]&lt;/ref&gt;.

== Пратэсты ў перадвыбарчы перыяд ==
Пасля затрымання [[Віктар Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], на заканчэнне збору подпісаў 19-20 чэрвеня прайшлі пікеты і «ланцугі салідарнасці» ў розных гарадах Беларусі, сярод іх [[Мінск]], [[Брэст]], [[Віцебск]], [[Гомель]], [[Гродна]], [[Магілёў]], [[Бабруйск]], [[Баранавічы]], [[Барысаў]], [[Ганцавічы]], [[Жлобін]], [[Жодзіна]], [[Ліда]], [[Маладзечна]], [[Навагрудак]], [[Наваполацк]], [[Орша]], [[Пінск]], [[Пружаны]], [[Рэчыца]], [[Салігорск]], [[Светлагорск]], [[Стоўбцы]]&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=253874 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=253887 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. У многіх мясцінах адбываліся затрыманні грамадзян.

З [[22 чэрвеня]] ў сацсетках сталі з’яўляцца фотаздымкі людзей у форме, службовых пасведчанняў ды іншых індэнтыфікатараў прыналежнасці да сілавых структур разам з прыкладзеным лістком з палітычнай рэмаркай супраць дзейнага прэзідэнта. Людзі, што дасылалі гэтыя здымкі, часта прылічвалі сябе да 97 % (у супрацьвагу 3 %, якія паводле вынікаў інтэрнэт-галасаванняў набраў Лукашэнка). Да гэтага флэшмоба далучыліся прадстаўнікі бадай што ўсіх сілавых структур: [[КДБ]], [[ААЦ]], [[Узброеныя Сілы Беларусі|армія]], [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт]], [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Пракуратура]], [[Служба бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Служба бяспекі Прэзідэнта]], розныя падраздзяленні [[МУС Беларусі|МУС]] — ад [[ДАІ]] да [[ГУБАЗіК]]&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=254045 Ва ўпраўленнях уласнай бяспекі шок: супрацоўнікі міліцыі, СК, КДБ выступаюць праз сацсеткі супраць Лукашэнкі]&lt;/ref&gt;.

25 чэрвеня [[міністр унутраных спраў Беларусі]] [[Юрый Караеў]] заявіў, што незаконныя вулічныя акцыі добра арганізаваныя, кіруюцца праз [[Telegram]]-каналы, а таксама ў якасці прыкладу прывёў анлайн-трансляцыю [[Радыё Свабода]] з «Пікета салідарнасці»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30690082.html Караеў: незаконныя вулічныя акцыі добра арганізаваныя, імі кіруюць праз Telegram-каналы і стрым Радыё Свабода]&lt;/ref&gt;.

Арышт канкурэнтаў Аляксандра Лукашэнкі на выбарах — Сяргея Ціханоўскага і Віктара Бабарыкі, а таксама парушэнні свабоды сходу і слова ў Беларусі выклікалі хвалю салідарнасці. Пад канец чэрвеня 2020 акцыі падтрымкі сабралі беларусаў у [[Варшава|Варшаве]], [[Вільня|Вільні]], [[Берлін]]е, [[Кіеў|Кіеве]], [[Парыж]]ы, [[Прага|Празе]], [[Нью-Ёрк]]у, [[Лос-Анджэлес]]е, [[Сан-Францыска]], [[Маямі]], [[Бостан]]е, а таксама ў [[Лімасол]]е (Кіпр), [[Ізмір]]ы (Турцыя), [[Барселона|Барселоне]], [[Малага|Малазе]] (Іспанія) ды іншых мясцінах, дзе раней беларусы не арганізоўвалі палітычных акцый. Прайшоў «Ланцуг салідарнасці» ў [[Беласток]]у, дзе жывуць беларусы Падляшша, а таксама працуе вялізная колькасць грамадзянаў Беларусі&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=254301 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30625083.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

Увечары 14 ліпеня ў розных гарадах Беларусі людзі выйшлі на акцыі салідарнасці ў знак нязгоды з адмовай ЦВК зарэгістраваць [[Віктар Бабарыка|Віктара Бабарыку]] і [[Валерый Цапкала|Валерыя Цапкалу]]. Неўзабаве пачаліся затрыманні, падчас адбываліся сутычкі з міліцыяй. Паведамлялася аб затрыманні звыш 300 чалавек&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=255316 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

На наступны дзень людзі ўтварылі чаргу да ЦВК, каб паскардзіцца на парушэнні выбарчага заканадаўства і нерэгістрацыю В. Бабарыкі і В. Цапкалы (скаргу асабіста можна было падаць толькі ў гэты дзень). Чарга выцягнулася ад [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] да [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] і [[Мінск (гасцініца)|гатэля «Мінск»]], а пасля — каля музея кіно і [[Вуліца Берсана (Мінск)|вуліцы Берсана]] да [[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вуліцы Мяснікова]] ў бок [[Вуліца Няміга|Нямігі]]&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=255325 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. Цэнтрвыбаркам быў няздольны апрацаваць такую колькасць скаргаў і не прыняў усіх да закрыцця. Тады людзі займелі намер адправіцца на [[Мінскі паштамт]], каб выслаць свае скаргі поштай. У адказ паштамт закрыўся раней часу. Да Цэнтрвыбаркама падагналі аўтазакі, прывезлі салдат унутраных войскаў. Па 19-ай гадзіне пачаліся першыя затрыманні. Людзей адціскалі з пляцоўкі перад [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр|Музычным тэатрам]] па вуліцы Мяснікова, [[Плошча Багушэвіча (Мінск)|плошчы Багушэвіча]], дзе стаяў канец чаргі&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=255337 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. Былі закрыты станцыі метро «[[Плошча Перамогі (станцыя метро, Мінск)|Плошча Перамогі]]», «[[Купалаўская (станцыя метро)|Купалаўская]]» і «[[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]», перакрыты праспект Незалежнасці каля паштамта. Частка людзей вырашыла ісці на [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальную плошчу]], каб адправіць свае скаргі ў ЦВК. Тут аддзяленне пошты працуе кругласутачна, але людзей не ўпусцілі, бо нібыта прыйшло паведамленне аб мінаванні&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/692878.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814173404/https://news.tut.by/economics/692878.html |date=14 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Паралельна пачаліся затрыманні. З соцень людзей, што стаялі 15 ліпеня ў чарзе ў Цэнтрвыбаркам, толькі 148 чалавек паспелі падаць скаргі аб адмове ў рэгістрацыі двум патэнцыйным кандыдатам. Усяго ж камісія атрымала больш за 5000 падобных зваротаў&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/693064.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200731210127/https://news.tut.by/economics/693064.html |date=31 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Як сказала старшыня ЦВК [[Лідзія Ярмошына]], колькасць скаргаў, што паступілі ў наступныя дні, «не падлягае ўліку». Яны паступалі ў вялізнай колькасці, таму ЦВК нават прыцягнуў работнікаў іншых арганізацый ускрываць канверты. Л. Ярмошына адзначыла, што агульны адказ на пераважную частку скаргаў быў ужо апублікаваны на сайце ЦВК 16 ліпеня, і іншага не будзе&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/693474.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200727091634/https://news.tut.by/economics/693474.html |date=27 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Упраўленне Вярхоўнага камісара [[ААН]] па правах чалавека 17 ліпеня заклікала ўлады Беларусі выконваць правы грамадзян на свабоду слова і сходаў, а таксама вызваліць затрыманых на пратэсных акцыях людзей і праводзіць сумленныя судовыя працэсы над абвінавачанымі&lt;ref&gt;[https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=26110&amp;LangID=E ohchr.org]&lt;/ref&gt;.

6 жніўня 2020 года ў час Дня адчыненых дзвярэй устаноў дадатковай адукацыі ў Мінску (вул. Кахоўская, [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральны раён]], мікрараён Каштанаўка), двое гукааператараў з [[Мінскі дзяржаўны палац дзяцей і моладзі|Мінскага дзяржаўнага палаца дзяцей і моладзі]], Кірыл Галанаў і Уладзіслаў Сакалоўскі, незапланавана ўключылі запіс песні Віктара Цоя «Перемен!», які гучаў перад шматтысячнай аўдыторыяй прыблізна хвіліну і быў перапынены кіраўніком адміністрацыі Цэнтральнага раёна [[Дзмітрый Віктаравіч Пятруша|Дзмітрыем Пятрушам]]. Сакалоўскі патлумачыў, што ўключыў песню ў знак пратэсту супраць таго, што ўлады адмовілі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлане Ціханоўскай]] у пляцоўцы для перадвыбарчай агітацыі. Неўзабаве гукааператары былі затрыманы па абвінавачанні ў зрыве масавага мерапрыемства і хуліганстве (заяву ў міліцыю падпісаў кіраўнік упраўлення ідэалогіі адміністрацыі Цэнтральнага раёна Юрый Цаба). 7 жніўня 2020 года суд Цэнтральнага раёна прысудзіў Галанаву і Сакалоўскаму па 10 сутак адміністрацыйнага арышту&lt;ref&gt;https://news.tut.by/society/695781.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200807104238/https://news.tut.by/society/695781.html |date=7 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Таго ж дня пачалася масавая акцыя ў падтрымку арыштаваных: аўтамабілісты на вуліцах Мінска гудзелі і ўключалі песню «Перемен!»&lt;ref&gt;https://nn.by/?c=ar&amp;i=256749&lt;/ref&gt;.

== Пратэсты пасля выбараў ==
[[Файл:Столкновения в Минске в ночь с 9 на 10 августа 2020 BZQP5131.webm|thumb|Пратэсты ў ноч пасля выбараў]]

=== Ноч з 9 на 10 жніўня ===
У ноч пасля выбараў у [[Мінск]]у і шэрагу рэгіёнаў Беларусі прайшлі масавыя акцыі пратэсту. На вуліцы выйшлі дзясяткі тысяч беларусаў, нязгодных з агалошанымі афіцыйнымі вынікамі выбараў. Сілавікі прымянялі спецсродкі — светлашумавыя гранаты, гумовыя кулі, вадамёты.

У [[Ліда|Лідзе]] пасля закрыцця выбарчых участкаў людзі выйшлі на мітынг, распачаліся пратэсты перад будынкам Лідскага райвыканкама. Вакол уезду ў цэнтр горада з боку мікрараёнаў дзяжурыла дзяржаўтаінспекцыя і, як мяркуецца, асобы ў цывільным. Супрацоўнікі праваахоўных органаў у абмундзіраванні пачалі адцясняць пратэстуючых ад помніка героям-авітарам і [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Ліда)|Крыжаўзвіжынскага касцёла]], частка людзей стала разыходзіца. Але хваляванні працягваліся. Адбываліся затрыманні мітынгуючых; тых, хто адыходзіў, з супрацьлеглага боку таксама затрымлівалі і змяшчалі ў аўтазакі. Частка цэнтральных вуліц была перакрытая, адбываліся збоі ў руху грамадскага транспарту. Пасля 22-й гадзіны хваляванні ў цэнтры Ліды завяршыліся&lt;ref&gt;[https://bizlida.by/news/top/news-7898 bizlida.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927012757/https://bizlida.by/news/top/news-7898 |date=27 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

У [[Жлобін]]е паводле звестак МУС удзельнікі пратэсту закідалі супрацоўнікаў міліцыі тратуарнай пліткай і арматурай каля Дома культуры металургаў; пры гэтым былі пашкоджаны некалькі службовых аўтамабіляў. Пазней некалькі ўдзельнікаў гэтых акцый былі затрыманы&lt;ref&gt;Інфармацыя з тэлеграм-канала pressmvd&lt;/ref&gt;.

У [[Наваполацк]]у пасля невялікай сутычкі з ротай шчытавікоў, якую не падтрымала грамада, пратэстоўцы засталіся пад гарвыканкамам і адбыўся імправізаваны канцэрт. Калі большасць разышлася, сілавікі зачысцілі плошчу Будаўнікоў.

У [[Пінск]]у адбыўся мітынг на каля гарвыканкама з патрабаваннем паказаць вынікі галасавання. Пасля размоў удзельнікаў акцыі з прадстаўнікамі ўлады адбылася сутычка пратэстуючых з АМАПам у раёне [[Вуліца Леніна (Пінск)|вуліцы Леніна]], падчас якой АМАП адступіў. На наступны дзень у горад прыехала падмога АМАПу і дзясяткі падазраваных ва ўдзеле ў начных падзеях былі затрыманы&lt;ref&gt;[https://1reg.by/2020/08/13/9-i-10-avgusta-protivostoyanie-v-pinske/ 9 и 10 августа: противостояние в Пинске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023231033/https://1reg.by/2020/08/13/9-i-10-avgusta-protivostoyanie-v-pinske/ |date=23 кастрычніка 2021 }} // Першы рэгіён&lt;/ref&gt;. Пазней гэтыя падзеі атрымалі назву «Пінскай бойні», а суд над імі «[[Пінская справа|Пінскай справы]]».

=== 10 жніўня ===
Па стане на вечар 10 жніўня пад вартаю заставаліся 17 журналістаў, затрыманыя напярэдадні на акцыях пратэсту.&lt;ref&gt;[https://ru.b2bingo.com/community-11913/7254648 Пасля пратэстаў 9 жніўня ў Беларусі застаюцца пад вартай 17 журналістаў. Спіс]&lt;/ref&gt; У іх ліку чатыры карэспандэнты расійскіх СМІ, уключаючы спецыяльнага карэспандэнта «Медузы» Максіма Солапава, якога збілі пры затрыманні. Журналістаў затрымлівалі як мінімум у шасці гарадах краіны.

[[Файл:Валанцёрскі летнік побач ІЧУ на Акрэсціна, жнівень 2020.jpg|thumb|Валанцёры побач з ІЧУ на Акрэсціна, жнівень 2020]]

==== Мінск ====
У Мінску 10 жніўня ўсё пачыналася як мірны пратэст пешаходаў і аўтамабілістаў. Формай пратэсту пераважна заставалася стаянне ўздоўж вуліц, на якіх ездзілі і сігналілі аўтамабілісты. Аднак спіраль насілля пачала раскручвацца: у некаторых дэманстрантаў стралялі святлошумавымі гранатамі, слезацечным газам, гумовымі кулямі. Яны ў адказ узводзілі барыкады ў розных месцах горада, але пераважна разбягаліся пры набліжэнні АМАПа, каб ізноў сабрацца, калі ён з’язджаў. Асабліва зацятыя сутычкі адбыліся ў раёнах [[Кальварыйская вуліца|Кальварыйскай]], [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|метро «Пушкінская»]], [[Спартыўная (станцыя метро, Мінск)|метро «Спартыўная»]], універсама «Рыга». Каля метро «Пушкінская» загінуў [[Аляксандр Тарайкоўскі]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30781421.html «Ён мусіў жыць». Аляксандра Тарайкоўскага, які загінуў на Пушкінскай падчас разгону, сям’я шукала двое сутак]&lt;/ref&gt;, у якога стралялі «сілавікі»&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?time_continue=34&amp;v=nTjwhZSYIpQ&lt;/ref&gt;.

==== Брэст ====
У 22:33 [[TUT.BY]] паведаміў пра жорсткую сутычку пратэстуючых з АМАПам. Удзельнікі пратэсту кідалі бутэлькі і каменні ў міліцыю каля ЦУМа, а тыя стралялі рызінавымі кулямі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/696166.html Массовые акции в городах Беларуси: люди строили баррикады, силовики использовали спецсредства, есть погибший. Онлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200812071759/https://news.tut.by/society/696166.html |date=12 жніўня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. Тым жа вечарам каля паркавай зоны ля Нябярэжнай Ф. Скарыны жанчына атрымала раненне рызінавай куляй у жывот, калі з балкона папрасіла АМАПаўцаў не біць затрыманых&lt;ref&gt;Станислав Коршунов. [https://news.tut.by/society/697474.html Стоматолог в Бресте с балкона попросила силовиков не бить девушку — и получила пулю в живот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200829170250/https://news.tut.by/society/697474.html |date=29 жніўня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

==== Віцебск ====
У Віцебску, на плошчы Перамогі і каля яе прайшлі вулічныя акцыі&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://vkurier.info/xronika-sobytij-v-vitebske-vecherom-9-avgusta/|title = Хроника событий в Витебске вечером 9 августа|author = Максимова, Маргарита|date = 2020-08-10|work = [[Витебский курьер]]|language = ru|access-date =2020-08-11}}&lt;/ref&gt;. Па даных праваабаронцы Паўла Левінава, было затрымана ад 100 да 200 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://www.svaboda.org/a/30778006.html|title=У другую ноч пратэстаў у Віцебску затрымалі больш за сотню чалавек, — праваабаронцы|work=[[Радыё Свабода]]|date=2020-08-11|access-date=17.09.2023}}&lt;/ref&gt;.

=== 11 жніўня ===

==== Мінск ====
Зранку жыхары і госці Мінска пачалі несці кветкі да месца каля [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|станцыі метро «Пушкінская»]], дзе [[10 жніўня]] загінуў пратэстовец. Каля 15:00 супрацоўнікі МУС пачалі разганяць людзей.&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://www.svaboda.org/a/30778077.html|title=На месцы сьмерці пратэстоўца ў Менску разганялі людзей, якія прыйшлі ўскласьці кветкі|work=[[Радыё Свабода]]|date=2020-08-11|access-date=17.09.2023}}&lt;/ref&gt;

14:36 невядомы хлопец выйшаў на рэйкі [[Маскоўская лінія|Маскоўскай лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] з патрабаваннем «Перастаньце калечыць і забіваць людзей». Уся лінія была зачынена. Акцыя працягвалася каля 5 хвілін&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://www.svaboda.org/a/30777971.html|title=У знак пратэсту супраць міліцэйскага гвалту мужчына выйшаў на рэйкі мэтро ў Менску. ВІДЭА|work=[[Радыё Свабода]]|date=2020-08-11|access-date=17.09.2023}}&lt;/ref&gt;.

15:00 да [[Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова|Мінскага электратэхнічнага завода імя В. І. Казлова]] пачалі падыходзіць людзі, каб падтрымаць патрабаванні працоўных. Праз кароткі час іх пачалі затрымліваць&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=257106|title = На плошчы Незалежнасці прайшоў шматтысячны мітынг за адстаўку Лукашэнкі ФОТЫ|date = 2020-08-14|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date =2020-08-15}}&lt;/ref&gt;.

Тэлеканал [[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]] паведаміў, што за гандлёвым цэнтрам «Рыга» знойдзены мікрааўтобус з расійскімі нумарамі, «цалкам загружаны амуніцыяй, намётамі і іншымі прадметамі для арганізацыі вулічных беспарадкаў». Аднак, як высветлілася пазней, гэты мікрааўтобус належаў кінапрадзюсеру В. Грубаву з Расіі, які пацвердзіў, што аўтамабіль стаіць на тым месцы паўгода, а ўсе рэчы (намёты, чайнікі і г.д.) небходныя для здымачнай групы, якая здымала серыял для каналу [[ТВ Центр|ТВЦ]]. Як паведамляла «Радыё Свабода», мікрааўтобус па-ранейшаму стаіць на той самай паркоўцы.

==== Брэст ====
Акрамя звычайных спецсродкаў пры разгоне пратэстаў у раёне вуліцы Маскоўскай была выкарыстана баявая зброя. 43-гадовы [[Генадзь Валер’евіч Шутаў|Генадзь Шутаў]] атрымаў агнястрэльнае раненне ў галаву ў раёне Маскоўскай адміністрацыі Брэста. 19 жніўня ён памёр&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/697616.html Тело застреленного на протестах Геннадия Шутова из Бреста отдали родным. Что в справке о смерти?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200825013022/https://news.tut.by/society/697616.html |date=25 жніўня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

==== Гродна ====
Паводле даных газеты «Народная воля», цяжарную жанчыну Карыну Маліноўскую затрымалі ў сувязі з падазрэннем ва ўдзеле ў каардынацыі пратэстаў у горадзе 9-10 жніўня і даставілі ў Ленінскі РАУС, дзе білі, у выніку чаго яна страціла дзіця&lt;ref&gt;«У выніку ястраціла цяжарнасць», Народная Воля 25.09.2020, перадрукавана: [https://novychas.by/hramadstva/adzinae-ab-czym-ja-paprasila-kab-mjane-bolsz-ne «Адзінае, аб чым я папрасіла, каб мяне больш не білі… У выніку я страціла цяжарнасць»] // Новы час&lt;/ref&gt;.

==== Ліда ====
Увечары ў Лідзе адбываліся хваляванні. Горад вялікімі групамі патрулявалі міліцыянеры. Людзі сабраліся каля Дому гандлю. Адбываліся затрыманні тых, хто знаходзіўся паблізу пратэстаў, забіралі нават з аўтобусных прыпынкаў, нехта хаваўся ў кавярнях, нехта ў хрысціянскіх храмах. У 23 гадзіны ў цэнтры Ліды быў чутны гул аўтамабільных сігналаў, лозунгі і плясканні, раўлі маторы байкаў. Да гэтага дня стала вядома аб тым, што некаторых з затрыманых прысудзілі да адміністрацыйных арыштаў і штрафаў. Здзекі і катаванні затрыманых адбываліся на тэрыторыі Лідскага РАУС&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/697414.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201112205735/https://news.tut.by/society/697414.html |date=12 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;.

=== 12 жніўня ===
Раніцай 12 жніўня ў сталіцы часткова аднавіўся доступ у Інтэрнэт: сталі працаваць сацсеткі, мэсэнджары (Telegram, Viber, WhatsApp), пашукавікі (Google, Яндэкс) і іншыя сайты. Таксама зноў стаў даступным анлайн-заказ таксі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/dostup-v-internet-v-minske-vozobnovilsya|title=Доступ в интернет в Минске возобновился {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Разам з тым, у сувязі з выкарыстаннем піратэхнікі ў ходзе масавых дэманстрацый, у Беларусі была ўведзеная забарона на яе продаж&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://vgr.by/2020/08/12/bez-feyerverkov-i-salyutov-v-belarusi-zapretili-prodavat-pirotehniku/|title=Без фейерверков и салютов: в Беларуси запретили продавать пиротехнику|website=Новости — Новости и события Гродно. Вечерний Гродно|date=2020-08-12|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

МУС паведаміла аб затрыманні каардынатараў масавых беспарадкаў у Мінску&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://media-polesye.by/news/mvd-v-minske-zaderzhali-koordinatorov-massovyh-besporyadkov/|title=МВД: В Минске задержали координаторов массовых беспорядков|website=media-polesye.by|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама гаварылася аб канфіскацыі дымавых шашак і іншых прыстасаванняў, якія маглі быць выкарыстаныя пратэстоўцамі, у Брэсцкай вобласці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1047208/2020-08-12/v-breste-v-avtomobiliakh-obnaruzhili-dymovye-shashki|title=В Бресте в автомобилях обнаружили дымовые шашки|website=Известия|date=12.08.2020|access-date=17.09.2023}}&lt;/ref&gt;.

Пасля поўдня ў Мінску, а затым і ў іншых гарадах пратэстуючыя (пераважна жанчыны) пачалі збірацца ў ланцугі салідарнасці з затрыманымі і пацярпелымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2020/08/12/v-beloj-odezhde|title=Вечер в Беларуси: жесткое задержание на Октябрьской, цепи солидарности, медики против насилия - Лайфстайл Onlíner|first=Александр Чернухо, Андрей Рудь, Никита|last=Мелкозеров|website=Onlíner|date=2020-08-12|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

12 жніўня ў цэнтры [[Ліда|Ліды]] каля будынка райвыканкама пачалася жаночая акцыя мірнага пратэсту, сюды прыйшлі таксама святары. Праз нейкі час праваахоўнікі папрасілі ўсіх разысціся. Затым пачаліся затрыманні. У адказ пратэстоўцы кінулі некалькі камянёў у міліцэйскі транспарт&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=263489|title=Жыхару Ліды далі тры гады «хіміі» за гвалт над міліцыянерам|website=Наша Ніва|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Па словах пацярпелых і сведкаў у здзеках над затрыманымі ўдзельнічалі АМАПаўцы і мясцовыя міліцыянеры&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/697119.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201113020754/https://news.tut.by/society/697119.html |date=13 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;.

У [[Наваполацк]]у цэнтр гораду быў ачэплены ўнутранымі войскамі, АМАПам і іншымі сілавікамі ў поўнай ахоўнай амуніцыі без апазнавальных знакаў. Яны праводзілі безразбору хапалі людзей. Каля 14:00 амапаўцы на двух аўтобусах ПАЗ, паспрабавалі выхапіць з вуліцы каля універсітэцкага інтэрнату «Бастылія» пару мінакоў, але нечакана атрымалі адпор ад мясцовых хлопцаў. АМАП ўцек, а калі неўзабаве вярнуўся з падмацаваннем, хлопцы ўжо схаваліся. Увечары у горад з поўначы на аўтазаках без апазнавальных знакаў і нумароў прыбылі невядомыя падмацаванні (па чутках Расгвардыя). На перакрыжаванні вуліц Калініна і Маладзёжнай сілавікі ў ахоўнай амуніцыі пачалі кідаць светашумавыя гранаты ў сабраных пратэстоўцаў і ў праезныя машыны. Потым шчытавікі пайшлі ў наступ і пачалі лупіць і хапаць усіх запар. Пратэстоўцы паспрабавалі зрабіць барыкаду каля «Дыяніса» на горцы, але не паспелі. Захопы людзей і зачыстка працягнуліся па Маладзежнай да ТЦ «Дзвіна». Было затрымана некалькі соцень чалавек. Месца ў мяцовым ЦІПе не хапала, нават у прагулачных клетках на вуліцы, зняволеных развезлі па суседніх раёнах.

У гэты ж дзень у Салігорску каля будынка КДБ адбылася сутычка паміж ваенным пенсіянерам-прыхільнікам прэзідэнта і рабочым з ліку апазіцыянераў. Пенсіянер забіў рабочага і ў лістападзе быў асуджаны на 10 год калоніі і штраф&lt;ref&gt;[https://news.mail.ru/incident/44310163/ Сторож КГБ, убивший из-за спора о политике шахтера-«змагара», получил 10 лет колонии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134758/https://news.mail.ru/incident/44310163/ |date=31 сакавіка 2022 }} // Мail.ru&lt;/ref&gt;.

=== 13 жніўня ===
У сталіцы з раніцы сталі выстройвацца ў ланцугі салідарнасці з пацярпелымі падчас беспарадкаў, на акцыю выйшлі ў асноўным жанчыны, яны неслі з сабой белыя кветкі і выстройваліся ўздоўж дарог. Машыны сігналілі ў іх падтрымку&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/696461.html В Минске уже с раннего утра — цепи солидарности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200822115808/https://news.tut.by/society/696461.html |date=22 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Минске с утра начались акции солидарности. ОНЛАЙН|url=https://belsat.eu/ru/news/v-minske-s-utra-nachalis-aktsii-solidarnosti-onlajn/|website=Белсат TV|date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=С утра в Беларуси люди становятся в цепочки солидарности, свой протест возобновили медики|url=https://www.currenttime.tv/a/v-belarusi-s-utra-vyhodyat-na-protesty/30781351.html|website=канал: Настоящее время|date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt; На знак пратэсту кіроўцы на вуліцах сталіцы пачалі запавольваць рух да хуткасці 20-30 км/г&lt;ref&gt;[https://auto.tut.by/news/road/696467.html Автопротест. Водители начали замедлять движение на улицах столицы, но пробок нет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200829103942/https://auto.tut.by/news/road/696467.html |date=29 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Аналагічныя акцыі праходзілі ў многіх іншых гарадах рэспублікі. Акцыі пратэсту ў гэты дзень адзначаліся таксама ў некаторых пасёлках і вёсках&lt;ref&gt;[https://reform.by/155452-v-belarusi-k-vecheru-nachalis-novye-akcii-protesta В Беларуси к вечеру начались новые акции протеста]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gazetaby.com/post/novaya-taktika-vlastej-vklyuchat-duraka-i-tyanut-v/167801/ Новая тактика властей: «включать дурака» и тянуть время]&lt;/ref&gt;. Лекары па меншай меры двух бальніц у Мінску выйшлі на пікеты перад будынкамі сваіх устаноў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Медики 6-ой ГКБ против насилия|url=https://t.me/bnkbel/11300|website=телеграм канал &quot;Баста!&quot;|date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Медики против насилия|url=https://charter97.org/ru/news/2020/8/13/389331/|website=charter97.org|date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;o1308&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2020/08/13/minsk-segodnya-vecherom-chto-proisxodit-v-gorode|title=Минск вечером: что происходило в городе - Лайфстайл Onlíner|first=Алексей Носов, Сергей|last=Птушко|website=Onlíner|date=2020-08-13|access-date=2023-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813170651/https://people.onliner.by/2020/08/13/minsk-segodnya-vecherom-chto-proisxodit-v-gorode|archive-date=13 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

13 жніўня ў [[Ліда|Лідзе]] жанчыны ўтварылі «ланцуг салідарнасці» ля [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Ліда)|касцёла Узвіжання Святога Крыжа]]. Яны выказвалі абурэнне збіццём і затрыманнямі на вуліцах. Старшыня райвыканкама беспаспяхова спрабаваў арганізаваць цэнтралізаваны дыялог з пратэстуючымі.

У [[Наваполацк]]у ўвечары адбыўся велапрабег салідарнасці па цэнтры горада. На плошчы Будаўнікоў быў пакінуты ланцуг белых кветак.

Пачалося вызваленне арыштаваных з буйной жодзінскай турмы, што было патлумачана яе крайняй перапоўненасцю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/world/2020/08/13/belorusskaya-tyurma-v-zhodino-perepolnena-iz-izolyatora-nachali-vypuskat-lyudey-sredi-nochi.html|title=Белорусская тюрьма в Жодино переполнена: из изолятора начали выпускать людей среди ночи|website=www.mk.ru|date=2020-08-13|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Міністр унутраных спраў Беларусі Юрый Караеў пацвердзіў, што траўмы падчас пратэстаў маглі атрымліваць «выпадковыя людзі, якія трапілі пад раздачу», і паведаміў, што на частку затрыманых не заводзіліся адміністрацыйныя справы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/721690|title=Глава МВД Белоруссии извинился за травмы &quot;случайных людей&quot;|website=Interfax.ru|date=2020-08-13|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

=== 14 жніўня ===
[[14 жніўня]] ЦВК абвясціла канчатковыя вынікі прэзідэнцкіх выбараў. І, па яе даных, на іх зноў перамог Аляксандр Лукашэнка, набраўшы 80,1 % галасоў. У выніку, у многіх населеных пунктах Беларусі зноў прайшлі масавыя акцыі пратэсту і страйкі на прадпрыемствах. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], вымушаная з’ехаць за мяжу, заявіла аб пачатку стварэння каардынацыйнага савета для забеспячэння трансферу ўлады ў Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/696696.html Тихановская инициирует создание координационного совета для трансфера власти в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200819052253/https://news.tut.by/economics/696696.html |date=19 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

==== Мінск ====
У гэты жа дзень пачалі выпускаць некаторых арыштаваных дэманстрантаў з ізалятараў часовага ўтрымання (ІЧУ). Большасць з іх была збітая, некаторыя адразу пераводіліся ў Бальніцу хуткай медыцынскай дапамогі ў Мінску. Многія арыштанты заяўлялі пра здзекі і катаванні з боку супрацоўнікаў ІЧУ і РАУСаў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/society/696741.html|title = «Говорю: мужики, не расстреливайте меня». Монологи пациентов БСМП (некоторые — из реанимации)|author = Ельяшевич, Ксения|date = 2020-08-15|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200819224335/https://news.tut.by/society/696741.html|archive-date = 19 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/society/696650.html|title = «Раздвигала ноги — и прицельно дубинкой в пах». Один из задержанных в Минске — про жестокость девушки из милиции|author = Матвеева, Татьяна|date = 2020-08-15|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200829221139/https://news.tut.by/society/696650.html|archive-date = 29 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У Мінску ў розных частках горада з раніцы людзі зноў сталі выстройвацца ў ланцугі салідарнасці. Аўтамабілісты, якія праязджалі міма гэтых людзей, сігналілі ім у падтрымку&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/696614.html В Беларуси протестующие вновь выходят на улицы. Онлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200926185237/https://news.tut.by/society/696614.html |date=26 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Увечары на плошчы Незалежнасці прайшоў шматтысячны мітынг за адстаўку Лукашэнкі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/u-belarusi-pratsyagvayutstsa-zabastouki-pratsounyh-abnaulyaetstsa|title=Шматтысячны мітынг каля Дому ўраду. Вайскоўцы апусцілі шчыты. ОНЛАЙН, ВІДЭА, ФОТА|website=belsat.eu|date=14.08.2020|publisher=[[Белсат]]|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

==== Віцебск ====
Некалькі тысяч гараджан прайшлі па ўсім горадзе з патрабаваннем «правядзення паўторных выбараў, прыцягнення да адказнасці асоб, якія прынялі ўдзел у фальсіфікацыі галасавання на выбарах, неадкладнага вызвалення затрыманых на мірных пратэстах»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/society/696734.html|title = Передали петицию властям, были возле ИВС. В Витебске несколько тысяч человек прошли по всему городу|author = Матвеева, Татьяна|date = 2020-08-15|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200819171443/https://news.tut.by/society/696734.html|archive-date = 19 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

==== Ліда ====
На акцыю каля Лідскага райвыканкама выйшлі медыкі, яны выказваліся супраць гвалту. Супрацоўнікі ААТ «[[Лакафарба]]» сустрэліся са старшынём райвыканкама і начальнікам міліцыі, адбываліся хваляванні ў лакаматыўным дэпо. Шэраг афіцэраў міліцыі заявіў аб звальненні.{{Крыніца?}}

=== Забастоўкі працоўных калектываў 11—14 жніўня ===
[[11 жніўня]] з’явілася інфармацыя, што працоўныя [[Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова|Мінскага электратэхнічнага завода імя В. І. Казлова]] спынілі працу і прад’явілі патрабаванні да кіраўніцтва прадпрыемства&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://lenta.ru/news/2020/08/11/zabast/|title = В Белоруссии началась забастовка|date = 2020-08-11|work = [[Lenta.ru]]|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

Па інфармацыі [[Наша Ніва (1991)|газеты «Наша Ніва»]], працаўнікі [[Жабінкаўскі цукровы завод|ААТ «Жабінкаўскага цукровага завода»]] запрасілі дырэктара І. Балтрамеюка і старшыню райвыканкама на тэрміновую размову. На сустрэчы таксама прысутнічаў старшыня Жабінкаўскага РАУС А. Лагота. Працаўнікі патрабавалі вызваліць механіка завода Ю. М. Васілюка, затрыманага [[10 жніўня]] на мітынгу ў Жабінцы, а таксама патрабавалі сумленных выбараў. Забастоўкі на прадпрыемстве не было.{{Крыніца?}}

Пры гэтым кіраўнікі прадпрыемстваў, дзе паведамлялася аб стачках, сцвярджалі, што праца ідзе ў штатным рэжыме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yandex.by/turbo/s/sb.by/articles/generalnyy-direktor-oao-maz-predpriyatie-rabotaet-v-shtatnom-rezhime.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile |title=Архіўная копія |access-date=10 лютага 2022 |archive-date=31 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331134800/https://yandex.by/turbo/s/sb.by/articles/generalnyy-direktor-oao-maz-predpriyatie-rabotaet-v-shtatnom-rezhime.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=mobile |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[14 жніўня]] ў розных гарадах краіны прайшлі сходы працоўных розных прадпрыемстваў ([[Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова]], трэст «Раммантажбуд», [[Гродна Азот]], [[Беларускі металургічны завод|БМЗ]], СТАА «ЗОВ-ЛенЕВРОМЕБЕЛЬ»). Працоўныя на сходах патрабавалі спыніць гвалт сілавікоў, выпусціць палітзняволеных і правесці сумленныя выбары. На некаторых прадпрыемствах гучала патрабаванне адстаўкі прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://finance.tut.by/news696621.html|date = 2020-08-14|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200814125445/https://finance.tut.by/news696621.html|archive-date = 14 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== 16 жніўня. Марш свабоды ===
[[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 21 August p0021.jpg|thumb|right|Ланцуг пакаяння (Мінск, 21 жніўня)]]

==== Мінск ====
Адбылася самая масавая акцыя пратэсту ў гісторыі незалежнай Беларусі пад назвай «Марш свабоды». Асноўнае дзеянне адбывалася каля абеліска «[[Мінск — горад-герой]]». Прымала ўдзел больш за 200 тысяч чалавек. Таксама праходзіў мітынг за [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнку]], на які звозілі бюджэтнікаў з усёй Беларусі.

==== Ліда ====
Некалькі тысяч маніфестантаў сабралася на пляцоўцы ля [[касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Ліда)|Крыжаўзвіжанскага касцёла]] і [[помнік Францыску Скарыну (Ліда)|помніка Францыску Скарыну]]. Адсюль калона пад [[бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белымі сцягамі]] рушыла па [[Замкавая вуліца (Ліда)|вуліцы Замкавай]] і далей у цэнтр горада па [[праспект Перамогі (Ліда)|праспекце Перамогі]], затым па вуліцах Міцкевіча і [[Савецкая вуліца (Ліда)|Савецкай]] людзі вярнуліся на месца збору. У «Лідскай газеце» знайшоў асвятленне факт, калі жанчына набыла ў краме [[чырвона-зялёны сцяг|чырвона-зялёныя сцяжкі]] і беспаспяхова спрабавала раздаць іх маніфестантам&lt;ref&gt;Мы живем в своей стране и хотим гордиться ею // Лідская газета. 19 жніўня 2020. № 65(13132)&lt;/ref&gt;.

==== Наваполацк ====
У час мінскіх падзей, адбыўся імправізаваны марш прыкладна 2 тысяч гараджан па галоўнай вуліцы Маладзёжнай на цэнтральную плошчу Будаўнікоў. На флогштоку пад гарвыканкамам быў узняты бел-чырвона-белы сцяг. Старшыня гарвыканкама выкліканы на цэнтральную плошчу, поўную пратэстоўцамі. Пасля размовы на агульныя тэмы, з плошчы частка калонны прыйшла пад гарадскую міліцыю, адкуль былі вызваленыя ўсе трыманыя палітычныя арыштанты.

=== 17—18 жніўня ===
[[17 жніўня]] [[2020]] года супрацоўнікі [[радыё «Сталіца»]] падтрымалі забастоўку, пра што паведамілі на сваёй старонцы ў [[Facebook]]. [[18 жніўня]], кіраўніцтва прапанавала працягнуць працу, але не паведамляць навіны пра палітыку. Пасля гэтага большая частка калектыву напісала заявы аб сыходзе&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tutby.news/culture/697315.html|title = В знак протеста увольняется коллектив радио «Сталіца»|date = 2020-08-19|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-10-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20210109044253/https://news.tutby.news/culture/697315.html|archive-date = 9 студзеня 2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

==== Мінск ====
У дворыку паміж [[Вуліца Чарвякова (Мінск)|вуліцай Чарвякова]] і Смаргоўскім трактам упершыню з’явіўся мурал з «дыджэямі перамен»&lt;ref&gt;https://belisrael.info/?p=25256&lt;/ref&gt;, які ў далейшым некалькі разоў замалёўваўся на загад уладаў і аднаўляўся жыхарамі навакольных дамоў, стаўшы сімвалам культурніцкага супраціву. У пачатку верасня 2020 года пляцоўка перад муралам атрымала нефармальную назву «Плошча Перамен», а на будынку з муралам была ўсталявана шыльда з адпаведным надпісам (прыбрана ўладамі 9 верасня). На ўездзе з вуліцы Чарвякова з’явіўся таксама самаробны знак, які «забараняе» прысутнасць у дворыку сілавікоў&lt;ref&gt;https://belisrael.info/?p=25432&lt;/ref&gt;.

=== 23 жніўня. Марш новай Беларусі ===
У [[Мінск]]у ў атмасферы свята пад бел-чырвона-белымі сцягамі прайшоў шматтысячны Марш новай Беларусі. Сотні тысяч беларусаў сабраліся ля [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] і рушылі вялікай калонай да Стэлы, а пасля — да [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палаца Незалежнасці]] — рэзідэнцыі А. Лукашэнкі. Частка дэманстрантаў ад Стэлы пасля рушыла да [[Плошча Дзяржаўнага Сцяга (Мінск)|плошчы Дзяржаўнага Сцяга]], што за Палацам Незалежнасці. Але [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспект Пераможцаў]] там загарадзіў [[АМАП]], і людзі развярнуліся разыходзіцца. У гэты момант у свой палац пад прыцэламі тэлекамер прыляцеў Аляксандр Лукашэнка з аўтаматам. Улады выставілі шчыльны кардон перад Стэлай з аўтаматамі ў якасці дэманстрацыі сілы. Жыхары дома насупраць Стэлы вывесілі два гіганцкія нацыянальныя сцягі. Дэманстранты паводзілі сябе мірна&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257692 nn.by]&lt;/ref&gt;.

=== 26 жніўня ===
[[26 жніўня]] дырэктар [[радыё «Сталіца»]] Алег Міхалевіч, падтрымаў свой калектыў і забраў працоўную кніжку&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tutby.news/culture/698153.html|title = Директор радио «Сталіца» уволился со своим коллективом|author = Мартинович, Денис|date = 2020-08-26|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-10-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20210109173252/https://news.tutby.news/culture/698153.html|archive-date = 9 студзеня 2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

=== 30 жніўня. Марш міра і незалежнасці ===
[[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0062.jpg|thumb|right|Пратэстны мітынг у Мінску 30 жніўня]]
[[30 жніўня]], у дзень нараджэння А. Лукашэнкі, па ўсёй рэспубліцы прайшлі пратэстныя Маршы міра і незалежнасці.

Адна з самых буйных акцый прайшла ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=ja0-23y3OAg|title = День рождения Лукашенко и протесты в Беларуси // Спецэфир|date = 2020-08-1130|work = [[Дождь (тэлеканал)|Дождь]]|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Сілавікі перакрылі плошчу Незалежнасці і праспект каля ГУМа. Аднак спробы рассеяць такую вялікую колькасць пратэстоўцаў аказаліся бясплённыя. Было як мінімум 140 затрыманняў, але гэта толькі раззлавала людзей. Дэманстранты занялі ўвесь праспект Незалежнасці ад Кастрычніцкай да плошчы Перамогі і праспект Пераможцаў і дайшлі да Палаца Незалежнасці. Каля яго агароджы яны пакінулі тысячы плакатаў і «падарункаў». Гэта была самая дзёрзкая дэманстрацыя грамадзянскага непадпарадкавання за тры тыдні пратэстаў. Самымі папулярнымі крычалкамі ў гэты дзень былі «Сам ты крыса!», «Как ашчушчэнія?», «Выйдзі палічы!» і «Мы на дзень нараджэння!». Як знак пашырэння базы пратэстаў, праз увесь горад з дэманстрантамі прайшла калона спартоўцаў на чале з алімпійскай чэмпіёнкай [[Аляксандра Герасіменя|Аляксандрай Герасіменяй]]. З Палаца да дэманстрантаў выйшаў памочнік Лукашэнкі па агульных пытаннях [[Мікалай Леанідавіч Латышонак|Мікалай Латышонак]]. Ён пераконваў людзей, што выбары былі сумленныя, а пратэсты негатыўна ўплываюць на курс рубля.

Мінск у трэці тыдзень пратэстаў паказаў гатоўнасць інтэнсіфікаваць іх. Упершыню маніфестанты фактычна акружылі Палац Незалежнасці, галоўную рэзідэнцыю Аляксандра Лукашэнкі. На гэты раз ён з аўтаматам да публікі не выйшаў.

Шматтысячныя Маршы міру і незалежнасці прайшлі таксама ва ўсіх абласных цэнтрах і некаторых раённых гарадах ([[Жабінка]], [[Мёры]], [[Баранавічы]], [[Кобрын]]).

=== 1-2 верасня, студэнцкія пратэсты ===
	
Яшчэ да верасня мноства студэнтаў беларускіх ВНУ адкрыта заклікалі пачаць страйк у дзень пачатку заняткаў, 1 верасня. Каля мінскіх ВНУ студэнты прайшлі з [[Бела-чырвона-белы сцяг|бчб-сцягамі]], а таксама збіралі подпісы за адстаўку [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. На месца дэманстрацыі прыбыла міліцыя, прымусіла студэнтаў спыніць збор подпісаў і арыштавала частку ўдзельнікаў&lt;ref&gt;[https://www.chinatimes.com/realtimenews/20200901005666-260408?chdtv Беларускія студэнты распачалі забастоўку і патрабуюць новыя прэзідэнцкія выбары] (кіт.) China Times&lt;/ref&gt;.	
	
2 верасня ў сталіцы прайшла дэманстрацыя студэнтаў. Частка дэманстрантаў сабраліся каля [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]], пасля чаго на плошчу прыбыў атрад [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] і разагнаў дэманстрацыю. АМАП разагнаў натоўп мітынгуючых студэнтаў, многіх з тых, хто сабраўся, жорстка хапалі і арыштоўвалі. Некаторыя пратэстоўцы ўставалі перад міліцэйскімі на калені, каб адпусцілі студэнтаў. Студэнты таксама спрабавалі перакрыць уваходы ў некалькі карпусоў універсітэтаў, каб не даць міліцыі ўвайсці. Пазней [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] абвясціла аб арышце мноства студэнтаў, аднак не паведаміла дакладную колькасць.	
	
Каля ўваходаў у мінскія інстытуты сабраліся студэнты і гучна выкрыквалі лозунгі. Частка студэнтаў прайшла праз цэнтр горада да будынка [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі]], выкрыквалі лозунгі «Лукашэнка, сыходзь», трымалі плакаты з заклікамі вызваліць [[Палітычныя зняволеныя|палітвязняў]].
	
Міліцыя ўстанавіла загароды і запатрабавала, каб дэманстранты разышліся. Затым міліцыя арыштавала дзясяткі студэнтаў, якія не разышліся&lt;ref&gt;{{cite web|date=2020-09-01|title=В Минске милиция задержала несколько десятков протестующих студентов|url=https://www.kommersant.ru/doc/4475184|accessdate=2020-09-05|publisher=[[Коммерсантъ]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Сведкі сцвярджаюць, што супрацоўнікі міліцыі затрымлівалі студэнтаў з ужываннем залішняй сілы&lt;ref&gt;[https://www.bastillepost.com/hongkong/article/7061700-白俄羅斯學校今開學-數以千計學生罷課上街遊行 Тысячы студэнтаў Беларусі выходзяць на вуліцы, каб прызваць прэзідэнта сысці з пасады] (кіт.) Bastille Post&lt;/ref&gt;.

=== 6 верасня. Марш адзінства ===
[[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 6 September p0027.jpg|thumb|right|Пратэстны мітынг у Мінску 6 верасня]]
Шматтысячны Марш адзінства ў [[Мінск]]у адбыўся ўжо чацвёртую нядзелю запар. Людзі размалявалі і абвешалі антылукашэнкаўскімі лозунгамі агароджу рэзідэнцыі прэзідэнта. Сілавікі нападалі на хвасты дэманстрантаў, кіраўнік [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіКа]] [[Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў|Мікалай Карпянкоў]] дубінкай раскалаціў шкляныя дзверы кавярні.

У Гродне людзей хапалі ў дзясятку месцаў горада, каб сарваць Марш адзінства, на які ўсё адно выйшлі тысячы людзей. Гарадзенцы спрабавалі прайсці па цэнтры горада некалькі разоў. Першую калону разагналі ў раёне вуліцы Гарнавых з жорсткімі затрыманнямі. Другая калона прыкладна з 5 тысяч чалавек здолела прайсці некалькі кіламетраў па горадзе, пакуль не наткнулася на сцяну АМАПу. Шэсце таксама скончылася жорсткімі затрыманнямі&lt;ref&gt;[https://svabod1.azureedge.net/a/31133730.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210304170612/https://svabod1.azureedge.net/a/31133730.html |date=4 сакавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

У [[Гомель|Гомелі]] ў Маршы адзінства ўзялі ўдзел каля 6 тысяч чалавек. У Брэсце, як і ў Гродне, людзей асабліва жорстка затрымлівалі перад Маршам. Тым не менш, каля 3 тысяч чалавек прайшлі вуліцамі горада. У Магілёве на Марш адзінства выйшлі каля 3 тысяч чалавек. У [[Віцебск]]у адбыліся жорсткія сутычкі міліцыі з жыхарамі.

=== 13 верасня. Марш герояў ===
[[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 13 September p0009.jpg|thumb|right|Пратэсны мітынг у Мінску 13 верасня]]
Сотні тысяч людзей выйшлі на Марш герояў ў [[Мінск]]у і іншых гарадах Беларусі, нягледзячы на шматлікія затрыманні на этапе збору калон.

Дэманстранты ў Мінску ўпершыню дайшлі да [[Дразды (Мінск)|Драздоў]] — элітнага квартала з адной з рэзідэнцый Аляксандра Лукашэнкі і дамамі найвышэйшай наменклатуры. Дэманстранты падышлі да дома [[Лідзія Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]] і пакінулі там плакаты і падарункі. Калі яны адыходзілі, іх абстралялі чымсьці падобным да святлошумавых гранат.

Падчас акцыі пратэсту ў [[Брэст|Брэсце]] дэманстранты выйшлі на скрыжаванне [[Праспект Машэрава (Брэст)|праспекта Машэрава]] і [[Бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвара Касманаўтаў]]. Рух аўтамабіляў і грамадскага транспарту на ўчастку быў ускладнены. Дэманстранты спявалі песні, вадзілі [[карагод]]ы да тых часоў, пакуль не прыехаў вадамёт. Услед за ім выбеглі сілавікі і сталі затрымліваць пратэстоўцаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=265611|title=19 абвінавачаных, 37 падазраваных. У Брэсце працягваецца расследаванне крымінальнай справы аб пратэсным карагодзе|website=Наша Ніва|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Паводле звестак следства, былі парушэнні ў працы тралейбусаў (агульны прастой склаў больш за 29 гадзін) і спынены рух маршрутаў і сарваны 2 рэйсы гарадскіх аўтобусаў (агульны прастой склаў больш за 5 гадзін), спынены рух двух экспрэсных маршрутаў на 5 хвілін. Акрамя таго, час працы трох гандлёвых кіёскаў і аднаго рэстарана скарацілі на розны час. Была ўзбуджана крымінальная справа&lt;ref&gt;{{Cite web |title=sk.gov.by |url=https://sk.gov.by/ru/news-usk-brest-ru/view/prepjatstvovali-dvizheniju-transporta-i-rabote-predprijatij-rassledovanie-ugolovnogo-dela-prodolzhaetsja-9518/ |access-date=10 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217164758/https://sk.gov.by/ru/news-usk-brest-ru/view/prepjatstvovali-dvizheniju-transporta-i-rabote-predprijatij-rassledovanie-ugolovnogo-dela-prodolzhaetsja-9518 |archive-date=17 снежня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Пратэсты ахапілі ўсю краіну. Людзі выйшлі ў [[Гомель|Гомелі]], [[Гродна|Гродне]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Віцебск]]у, [[Жодзіна|Жодзіне]], [[Ліда|Лідзе]], [[Наваполацк]]у, [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Пінск]]у, іншых гарадах. У Брэсце дэманстрантаў упершыню разганялі вадамётамі.

=== 19 верасня. Бліскучы марш ===
У Мінску ў раёне [[Вуліца Сурганава (Мінск)|вул. Сурганава]] каля ТЦ «Айсберг» падчас жаночага маршу, які праходзіў кожную суботу былі затрыманы шэраг пратэстуючых, у тым ліку [[Ніна Рыгораўна Багінская|Н. Багінская]], якую пазней адпусцілі. Таксама затрымалі музыку [[Аляксандр Памідораў|Аляксандра Памідорава]], які выступаў на лесапалсе ў раёне [[Ангарская (жылы раён)|Ангарскай]]&lt;ref&gt;[https://finance.tut.by/news701052.html Дворовые активности, женский марш, массовые задержания. Что происходит в Беларуси в субботу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920110338/https://finance.tut.by/news701052.html |date=20 верасня 2020 }} //TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 20 верасня. Марш справядлівасці ===
У нядзелю 20 верасня ў Мінску і некаторых іншых гарадах Беларусі прайшоў Марш справядлівасці.

=== 23 верасня ===
Раніцай у [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]] ў Мінску прайшла інаўгурацыя прэзідэнта, у адказ на якую прайшла новая хваля пратэстаў у розных гарадах Беларусі. У Мінску пратэсты разганялі вадамётамі каля [[Мінск — горад-герой|стэлы «Мінск — горад-герой»]], на [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр. Пераможцаў]], каля універсама «рыга» і на [[Вуліца Няміга|вул. Няміга]]. Таксама выкарыстоўвалі газ і рызінавыя дубінкі ад чаго некалькі чалавек атрымалі траўмы. На [[Праспект Дзяржынскага (Мінск)|пр. Дзяржынскага]] невядомыя білі дубінкамі па машынах. Каля [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|станцыі метро «Пушкінская»]] адбыліся бойкі паміж пратэстуючымі і АМАПам, які выкарыстоўваў светлашумавыя гранаты. У розных спальных раёнах Мінска стаялі ланцугі салідарнасці. У гэты дзень было затрымана больш за 200 чалавек&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/701573.html Внезапная инаугурация, стихийные протесты и их жесткие разгоны. Итоги 23 сентября в фото и видео] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200926153655/https://news.tut.by/society/701573.html |date=26 верасня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/701591.html Правозащитники: на акциях протеста после инаугурации по всей Беларуси задержаны 259 человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200926162653/https://news.tut.by/society/701591.html |date=26 верасня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 24 верасня ===
У адказ на разгоны прайшлі новыя акцыі пратэсту ў Мінску у форме ланцугоў салідарнасці на [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|вул. Маякоўскага]], спробы перакрыць праезную частку каля [[Уручча (станцыя метро)|станцыі метро «Уручча»]] і пратэстаў студэнтаў [[БДУІР]], [[МДЛУ]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|БДУКМ]] і [[БДУ]]&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/701601.html Цепи солидарности, новые задержания и журналисты на свободе. Что происходило в Беларуси в четверг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925223806/https://news.tut.by/society/701601.html |date=25 верасня 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 27 верасня. Марш 97 %. Генеральны наступ ===
Каля 100 000 чалавек выйшлі на «Марш 97 %. Генеральны наступ» у [[Мінск]]у, нягледзячы на нязменна шматлікія затрыманні і благое надвор’е. Гэты марш быў адказам на таемную інаўгурацыю А. Лукашэнкі, якая нечакана адбылася 23 верасня. Таму многія неслі плакаты [[Святлана Ціханоўская|С. Ціханоўскай]]. Калона сабралася ля Стэлы, рушыла па праспекце Машэрава на Багдановіча, звярнула на Сурганава і праспектам Незалежнасці прайшла аж да [[Уручча (жылы раён)|Уручча]]. Лукашэнкаўцы хапалі дэманстрантаў у хвасце калоны. Калону пратэстоўцаў суправаджала брыгада медыкаў, гатовых пры патрэбе аказаць першую дапамогу.

Найбольш жорскае супрацьстаянне з сілавікамі было ў [[Гомель|Гомелі]]. Сілавікі распылілі слезацечны газ проста людзям у вочы, шмат разоў стралялі ў паветра. Аднаму хлопцу пашчасціла ўцячы з аўтазака.

Брутальныя сутычкі адбыліся ў [[Магілёў|Магілёве]] і [[Гродна|Гродне]], дзе лукашэнкаўцы таксама ўжывалі спецсродкі. Раззлаваным гарадзенцам удалося адбіць у сілавікоў некалькі дэманстрантаў, якіх валаклі па зямлі ў аўтазак. Грубыя затрыманні былі і ў [[Жодзіна|Жодзіне]]. Выйшлі таксама [[Салігорск]], [[Баранавічы]], [[Ваўкавыск]], [[Бабруйск]], [[Кобрын]], [[Жабінка]], [[Ліда]], [[Смаргонь]] і інш.

=== 4 кастрычніка. Марш вызвалення палітвязняў ===
[[Файл:Protest against Alexander Lukashenko in Minsk on Oct 4, 2020 165401.jpg|thumb|300px|right|Пратэстны марш 4 кастрычніка]]
Больш за 100 тысяч чалавек узялі ўдзел у Маршы за вызваленне палітвязняў у [[Мінск]]у. Частка галоўнай калоны пайшла да [[Акрэсціна]], а іншая — да Малінаўкі. Другая калона сабралася з людзей, якіх рассеялі на праспекце Пераможцаў, яна прайшла па Нямізе, Цэткін, Кальварыйскай, пасля чаго сілавікі разагналі яе вадамётамі каля Кальварыі.

=== 5 кастрычніка ===
Удзень у [[Мінск]]у прайшоў марш пенсіянераў, у якім прынялі ўдзел каля 100 пажылых людзей. Пенсіянеры прайшлі па [[праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]] з патрабаваннямі адстаўкі прэзідэнта Лукашэнкі і спынення міліцэйскага гвалту.

=== 11 кастрычніка. Марш гонару ===
У абласных цэнтрах, некалькіх райцэнтрах і сталіцы Беларусі адбыліся чарговыя шэсці пратэстуючых пад назвай «Марш гонару». У кожным горадзе былі затрыманні. У Мінску каля Стэлы «Горад-герой» АМАП жорстка разганяў удзельнікаў шэсця і некалькі чалавек атрымалі траўмы. Пасля гэтага ў мікрараёнах [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўка]] і [[Каменная Горка (жылы раён, Мінск)|Каменная горка]] былі спробы пабудаваць барыкады на праезных частках, а каля станцый метро «[[Уручча (станцыя метро)|Уручча]]» і «[[Усход (станцыя метро)|Усход]]» пратэстуючыя спрабавалі спыніць рух машын на пр. Незалежнасці.

=== 12 кастрычніка ===
Другі марш пенсіянераў у Мінску скончыўся сутычкай з сілавікамі на пр. Незалежнасці насупраць [[1-я гарадская клінічная бальніца, Мінск|1-й гарадской клінічнай бальніцы]]. Пенсіянеры, якія ішлі на супрацьлеглым баку праспекта і праходзілі побач з [[БНТУ]], убачылі, што сілавікі спрабуюць затрымаць студэнтаў, і вырашылі адбіць затрыманых. Удзельнікі маршу пенсіянераў перабеглі вуліцу і пачалі прымусова адчыняць дзверы трох аўтобусаў, у якіх сядзелі міліцыянеры. У адказ адзін з міліцыянераў двойчы стрэліў у паветра светлашумавымі патронамі (што некаторыя палічылі выбухам светлашумавых гранат). Яшчэ з аўтобусаў на пенсіянераў распылілі слезацечны газ. Пазней вечарам таго дня і ноччу на 13 кастрычніка адбылося некалькі жорсткіх затрыманняў сілавікамі людзей на вуліцах сталіцы, сярод якіх быў Мікіта Домрачаў, брат [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Д. Домрачавай]].

=== 14 кастрычніка ===
У сувязі з [[Дзень маці|Днём маці]] ў Мінску адбылося шэсця маці з асуджэннем міліцэйскага гвалту. Удзельніцы прайшлі ад [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|пл. Незалежнасці]] да [[Плошча Якуба Коласа|пл. Я Коласа]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/u-minsku-syonnya-marsh-maci-fota|title=У Мінску прайшоў Марш маці (фота, відэа) {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

=== 15 кастрычніка ===
Удзень на плошчы Незалежнасці ў Мінску сабраліся інваліды і прайшліся маршам салідарнасці з пратэстоўцамі па праспекце Незалежнасці&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/70245.html Еще один марш]{{Недаступная спасылка}} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. Падчас шэсця быў затрыманы Алег Граблеўскі, юрыст офіса па правах людзей з інваліднасцю.

У гэты ж дзень ў [[Салігорск]]у яшчэ адзін шахцёр «[[Беларуськалій|Беларуськалія]]» Аляксандр Курбан прыкаваў сябе ланцугом у шахце з патрабаваннем спыніць ціск адміністрацыі прадпрыемства на рабочых і іх незалежны прафсаюз і падняць рабочым зарплату.

=== 18 кастрычніка. Партызанскі марш ===
[[Файл:2020 Belarusian protests, Minsk, 18 October p06.jpg|thumb|300px|right|Пратэстны марш 18 кастрычніка]]
18 кастрычніка пратэстуючыя прайшлі па мінскім [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскім праспекце]]. Шэсце атрымала назву «Партызанскі марш». У раёне [[Беларусь (універмаг)|ўнівермага Беларусь]] адбыліся нязначныя сутычкі ўдзельнікаў шэсця з сілавікамі. Марш праходзіў і ў іншых гарадах Беларусі.

=== 25 кастрычніка. Народны ўльтыматум ===
У нядзелю 25 кастрычніка чарговы марш у буйных гарадах Беларусі быў прымеркаваны да народнага ўльтыматуму С. Ціханоўскай. Сутнасць ультыматума была ў патрабаванні адстаўкі А. Лукашэнкі, спынення насілля на вуліцах Беларусі і вызвалення ўсіх палітвязняў. У адказ на не выкананне патрабаванняў аб’яўлялася аб пачатку безтэрміновай нацыянальнай забастоўкі з 26 кастрычніка. У Мінску удзельнікаў шэсця разганялі ў раёне вуліц [[Нававіленская вуліца|Нававіленскай]] і [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] з выкарыстаннем рызінавых куляў, светлашумавых гранат і рызінавых дубінак у выніку чаго частка ўдзельнікаў шэсця атрымала траўмы&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/705342.html В Минске против протестующих применили спецсредства. Фото и видео] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210106172825/https://news.tut.by/society/705342.html |date=6 студзеня 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. МУС РБ заявіла, што падчас гэтай акцыі пацярпелі 2 супрацоўнікі міліцыі, РУУС Цэнтральнага раёна Мінска закідалі камянямі і пашкодзілі там вокны і службовы транспарт&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201025/minsk-1581495165.html|title=На акции протеста в Минске пострадали два сотрудника МВД Белоруссии|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20201025T2313|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Па даных міліцыі ў Мінску ў той дзень затрымалі 120 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/20201025/Minskaya-militsiya-nazvala-kolichestvo-zaderzhannykh-na-aktsii-25-oktyabrya-1045984908.html|title=Минская милиция назвала количество задержанных на акции 25 октября|first=Sputnik|last=Беларусь|website=Sputnik Беларусь|date=20201025T2227+0300|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

=== 26-28 кастрычніка. Аб’яўленне нацыянальнай забастоўкі ===
26 кастрычніка на некаторых дзяржаўных прадпрыемствах, такіх як [[Гродна Азот]], і ў шэрагу навучальных устаноў адбыліся спробы пачаць забастоўку. У той дзень студэнты-забастоўшчыкі з [[БДУІР]], [[МДЛУ]], [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], [[БДУ]] разам з пенсіянерамі, якія сабраліся на свой традыцыйны марш, прайшліся шэсцем па праспекце Незалежнасці ў Мінску. Забастоўку студэнтаў падтрымалі некаторыя выкладчыкі БДУІР і МДЛУ. У выніку частка ўдзельнікаў была затрымана. 27 і 28 частка студэнтаў і рабочых спрабавалі працягнуць забастоўку, што прывяло да блакіроўкі прапускоў у рабочых-забастоўшчыкаў, а прэзідэнт Лукашэнка загадаў адлічваць студэнтаў-забастоўшчыкаў з вну і прызываць іх у армію&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/27/10/2020/5f9800179a794735397f2e23|title=Лукашенко потребовал отчислить участвующих в протестах студентов|website=РБК|date=2020-10-27|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

[[27 кастрычніка]] [[2020]] года 12 чалавек (9 актораў і 3 супрацоўнікі) [[Новы драматычны тэатр (Мінск)|Новага драматычнага тэатра]] падпісалі ліст пра далучэнне да агульнанацыянальнага страйку. Акторы, якія падпісалі ліст, адмовіліся выйсці на сцэну ў спектаклі «Бонусны сеанс псіхааналіза»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/culture/705618.html|title = Актеры минского Нового драматического театра объявили забастовку|author = Мартинович, Денис|date = 2020-10-27|work = [[TUT.by]]|language = ru|access-date = 2020-11-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20201104152903/https://news.tut.by/culture/705618.html|archive-date = 4 лістапада 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

=== 29 кастрычніка ===
Па стане на [[29 кастрычніка]], маштабы палітычных рэпрэсій, якія адбываюцца ў Беларусі, не ведала ні адна краіна Еўропы за апошнія 40 гадоў. За час пратэстаў было заведзена 657 крымінальных спраў, заявіў генеральны пракурор Андрэй Швед. Акрамя таго, за час пратэстаў адбылося больш за 16 тысяч палітычна матываваных затрыманняў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30918572.html|title = За час пратэстаў завялі 657 крымінальных спраў|date = 2020-10-29|work = [[Радыё Свабода]]|access-date = 17.09.2023}}&lt;/ref&gt;.

Быў адпраўлены ў адстаўку міністр унутраных спраў [[Юрый Хаджымуратавіч Караеў|Юрый Караеў]]. Так атрымалася, што апошняя заява міністра датычыла выкарыстання дэманстрантамі баявых рагатак&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sputnik.by/incidents/20201028/1046009561/Karaev-protestuyuschie-sobiralis-strelyat-v-militsiyu-iz-boevykh-rogatok.html|title = Министр пообещал, что все организаторы беспорядков, нападений на правоохранителей будут найдены и ответят по закону|date = 2020-10-29|work = Sputnik|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У [[Мазыр]]ы быў арыштаваны Вячаслаў Астанін, які выйшаў на адзіночны пікет перад прахадной [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|НПЗ]] з плакатам «Вам не сорамна перад Азотам»&lt;ref&gt;{{cite web|language=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=261761|title=Пяцярых работнікаў Мазырскага НПЗ затрымалі за акцыю ў падтрымку калегі, якога затрымалі напярэдадні|work=[[Наша Ніва (1991)|«Наша Ніва»]]|date=2020-11-03|access-date=17.09.2023}}&lt;/ref&gt;.

=== 1 лістапада. Марш супраць тэрору ===
[[Файл:2020 Belarusian protests, Minsk, 1 November p1.jpg|thumb|right|Марш 1 лістапада на праспекце Незалежнасці]]
Дзесяткі тысяч людзей спрабавалі прайсці маршам у Мінску, але сілавыя структуры ўвесь час разбівалі калоны дэманстрантаў. У раёне [[Лагойскі тракт (Мінск)|Лагойскага тракту]] адбылася інсцэніроўка падрыву выбуховай прылады нібыта супраць супрацоўнікаў МУС. Усё гэта было на вачах здымачнай групы Белтэлерадыёкампаніі. Дэманстрантаў разганялі і абстрэльвалі ў розных раёнах гораду: ля [[Маскоўская (станцыя метро, Мінск)|метро «Маскоўская»]], на вуліцах [[Вуліца Кедышкі (Мінск)|Кедышкі]], [[Вуліца Каліноўскага (Мінск)|Каліноўскага]], [[Валгаградская вуліца (Мінск)|Валгаградскай]], [[Лагойскі тракт (Мінск)|Лагойскім тракце]], на падыходзе да [[Курапаты|Курапат]]. Было затрымана больш за 300 чалавек.

=== 3 лістапада ===
Паводле даных Нацыянальнага атыкрызіснага ўпраўлення са спасылкай на ўнутраныя спаваздачы МУС РБ з 9 жніўня па 3 лістапада ў Беларусі затрымалі больш за 25800 чалавек за парушэнне заканадаўства аб масавых мерапрыемствах было складзена больш за 24000 пратаколаў, беларусы падалі ў органы 4000 заяў наконт насілля з боку сілавікоў&lt;ref&gt;[t.me/nau_belarus телеграм-канал Народного антикризисного управления], 14.11.2020&lt;/ref&gt;{{Патрэбна лепшая крыніца|comment=няма спасылкі нават на канкрэтную публікацыю, не кажучы пра спасылку на Telegram, пажадана ўзгадванне ў СМІ}}.

=== 7 лістапада ===
Спробы правесці чарговы жаночы марш і марш медыкаў 1 ГКБ Мінска скончыліся арыштамі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/706977.html Правозащитники: На акции врачей в Минске задержано почти 60 человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201109013748/https://news.tut.by/society/706977.html |date=9 лістапада 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. Пазней былі арыштаваны і некаторыя ўдзельнікі дваровых канцэртаў Мінска&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/707016.html Правозащитники: Во время субботних акций и дворовых концертов силовики задержали больше 100 человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201113113415/https://news.tut.by/society/707016.html |date=13 лістапада 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 8 лістапада. Марш народаўладдзя ===
[[Файл:2020 Belarusian protests, Minsk, 8 November p2.jpg|thumb|right|Марш народаўладдзя 8 лістапада ў Мінску]]
У нядзелю 8 лістапада ў Мінску, Віцебску, Гродне, Гомелі, Бярозе, Пінску, Жлобіне, Бабруйску, Ляхавічах, Полацку, Магілёве прайшлі спробы правесці чарговы пратэстны марш, але сілавікі правялі масавыя затрыманні (больш за 1000 чалавек) і не далі людзям сабрацца калоннамі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/707002.html Больше 1000 задержанных, избиения и скопление военной техники. Что происходило 8 ноября.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201109163230/https://news.tut.by/economics/707002.html |date=9 лістапада 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. Сярод затрыманых былі некаторыя вядомыя беларускія дзеячы спорту і культуры&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/707088.html Одни знаменитости. Кого задержали 7−8 ноября] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201109114036/https://news.tut.by/society/707088.html |date=9 лістапада 2020 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 11-13 лістапада. Гібель Рамана Бандарэнкі ===
Увечары 11 лістапада жыхар [[Плошча Перамен|Двара Перамен]] [[Раман Бандарэнка]] быў збіты невядомымі ў цывільным, дастаўлены ў Цэнтральны РУУС Мінска, адкуль быў дастаўлены ў бальніцу. 12 лістапада ён памёр, што выклікала новую хвалю пратэстаў. Пераважна гэтыя пратэсты выражаліся ў запальванні свечак каля вакон уласных дамоў, у наведванні плошчы перамен і ў стварэнні іншых стыхійных мемарыялаў Р. Бандарэнкі ў розных гарадах Беларусі.

12 лістапада ў Мінску прайшлі арышты лідараў студэнцкіх пратэстаў, у тым ліку прадстаўніцы Святланы Ціханоўскай па справах моладзі [[Алана Гебрэмарыям|Аланы Гебрэмарым]] і Ксеніі Сырамалот, чальцоў Рады [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]. Таксама была затрыманая выкладчыца [[БДУІР]] Вольга Філатчэнкава. Студэнтаў і выкладчыцу адвезлі ў СІЗА КДБ&lt;ref&gt;https://euroradio.pl/vyasna-pradstaunica-cihanouskay-i-aktyvisty-zbs-u-kdb {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134808/https://euroradio.pl/vyasna-pradstaunica-cihanouskay-i-aktyvisty-zbs-u-kdb |date=31 сакавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/707634.html К нескольким студентам вчера пришли с обыском, родные и знакомые говорят, что они в КГБ. Что известно]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210203212151/https://news.tut.by/society/707634.html|date=3 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;.

=== 15 лістапада. Марш смелых ===
[[Файл:2020 Belarusian protests, Minsk, 15 November v7.webm|thumb|right|АМАП затрымлівае і збівае некалькіх пратэстоўцаў. Мінск, 15 лістапада, ст. м. Пушкінская]]
15 лістапада ў [[Мінск]]у прайшоў марш памяці [[Раман Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]]. Сілавікі перашкодзілі ўтварыцца вялікай калоне дэманстрантаў. Людзі разбягаліся, але ўпарта вяртаюцца на маршрут да [[плошча Перамен|плошчы Перамен]]. Сілавікі прымянілі супраць дэманстрантаў спецсродкі: святлошумавыя гранаты і слезацечны газ у раёне станцыі метро «Пушкінская» і на плошчы Перамен. Некаторых затрыманых моцна білі дубінкамі на Пушкінскім праспекце, вуліцах Чарвякова і Арлоўскай. Пратэсты таксама ішлі ў [[Гомель|Гомелі]], [[Віцебск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Баранавічы|Барнавічах]], Лідзе, Салігорску, Маладзечне, Жодзіне, Брэсце, Навагрудку, Докшыцах і іншых гарадах. Марш у Мінску завяршыўся разгромам плошчы Пераменаў. Сілавікі сцягнулі да яе велізарную колькасць сіл асабістага складу. Пад канец сілавікоў было ў некалькі разоў больш, чым пратэстуючых. Усё скончылася масавым затрыманнем і зачысткай мемарыяла Рамана Бандарэнкі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=262412|title=Сілавікі ліквідавалі мемарыял Рамана Бандарэнкі АНЛАЙН|website=Наша Ніва|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Было затрымана каля 1100 чалавек.

=== 16 лістапада. Марш жалобы ===
16 лістапада традыцыйны марш пенсіянераў (які звычайна праходзіў пад назвай «Марш мудрасці») прайшоў пад назвай «Марш жалобы па загінулым». Пенсіянеры прайшліся па праспекце Незалежнасці ад плошчы Незалежнасці ў бок Кастрычніцкай плошчы. Пасля акцыі былі затрыманыя 2 журналісты.

=== 20 лістапада. Пахаванне Рамана Бандарэнкі ===
[[Файл:Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам 2.jpg|міні|справа|20 лістапада 2020 года. Развітанне з Раманам Бандарэнкам]]
Каля [[Царква Уваскрасення Хрыстова (Мінск)|царквы Уваскрасення Хрыстова]] на [[Вуліца Гамарніка (Мінск)|вул. Гамарніка]] ў Мінску раніцай сабраліся некалькі тысяч чалавек, каб развітацца з [[Раман Бандарэнка|Раманам Бандарэнкам]], які загінуў 12 лістапада. Некаторыя пайшлі калоннай ў бок [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілак]], дзе адбылося пахаванне.

У той жа дзень падчас акцыі ў пераходзе станцыі метро «[[Плошча Якуба Коласа (станцыя метро)|Плошча Якуба Коласа]]» былі затрыманы музыкі Дзяніс Варонскі і Аляксанд Шкіранда&lt;ref&gt;Паводле даных афіцыйнага тэлеграм-канала TUT.BY&lt;/ref&gt;{{Патрэбна лепшая крыніца|comment=няма спасылкі нават на канкрэтную публікацыю, не кажучы пра спасылку на Telegram, пажадана ўзгадванне ў СМІ}}.

=== 22 лістапада. Марш супраць фашызма ===
У шэрагу гарадоў Беларусі прайшлі штонядзельныя маршы, якія скончыліся разгонамі і затрыманнямі 345 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-55034187|title=&quot;Марш против фашизма&quot; в Беларуси: более 300 задержанных, силовики снова применили светошумовые гранаты|website=BBC News Русская служба|date=2020-11-22|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt; у Мінску, Бараўлянах, Пінску, Брэсце, Гомелі, Наваполацку, Заслаўі, Гродне, Ляхавічах. Некалькі чалавек у Мінску забралі на машынах «хуткай дапамогі» ў бальніцу з Фрунзенскага і Савецкага РУУС Мінска.

=== 23 лістапада ===
У Мінску прайшоў чарговы марш пенсіянераў, якія прайшліся па пр. Незалежнасці, [[Вуліца Чычэрына (Мінск)|вул. Чычэрына]] і [[Камуністычная вуліца (Мінск)|Камуністычнай]]. У гэты ж дзень [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]] узялі пад міліцэйскую ахову, зафарбавалі мурал «Плошчы Марыі Калеснікавай» на вул. [[Вуліца Калеснікава (Мінск)|Калеснікава]] і вызвалілі многіх з тых, хто адбываў адміністратыўнае пакаранне ў СІЗА Баранавіч і Магілёва&lt;ref&gt;[https://finance.tut.by/news708790.html Марш пенсионеров, массовый выход после «суток». Что происходит в Беларуси 23 ноября] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122164904/https://finance.tut.by/news708790.html |date=22 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== 29 лістапада. Марш суседзяў ===
У нядзелю 29 лістапада чарговы марш пратэсту прайшоў як «Марш суседзяў». Удзельнікі збіраліся невялікімі групамі ў розных частках Мінска і іншых гарадоў Беларусі. Затрыманні ўдзельнікаў былі ў Мінску, Бараўлянах, Лясным, Дзяржынску, Жодзіна, Магілёве, Віцебску, Гродна і Брэсце. Паводле даных МУС, затрымалі 340 чалавек, паводле даных праваабарончага цэнтра «Вясна», затрымалі не менш 360 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/marsh-susedzyau-dy-ilzhyvaya-tayamnitsa-yak-prajshou-113-y-dzen-pratestau-u-belarusi|title=Марш суседзяў ды «ілжывая таямніца». Як прайшоў 113-ы дзень пратэстаў у Беларусі|website=[[Белсат]]|date=29.11.2020|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. У адрозненні ад некаторых іншых нядзельных маршаў, у шэрагу спальных мікрараёнаў Мінска, напр., Залатая Горка, Усход-1, пратэстуючыя выходзілі і вечарам&lt;ref&gt;Згодна даным тэлеграм-каналаў «Золотая Горка News» i «Восток/Усход/Первомайский/Маяк»&lt;/ref&gt;. На скрыжаванні [[Астрашыцкая вуліца (Мінск)|Астрашыцкай вуліцы]] і пр. Незалежнасці быў паранены рызінавай куляй адзін з удзельнікаў&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/709895.html Программист на воскресном марше в Минске получил огнестрельное ранение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201206190127/https://news.tut.by/society/709895.html |date=6 снежня 2020 }} //TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 30 лістапада ===
Чарговы Марш Мудрасці (марш пенсіянераў) у Мінску сілавікі спрабавалі раздзяліць на дзве групы ў раёне скрыжавання [[Вуліца Валадарскага (Мінск)|вуліцы Валадарскага]] з пр. Незалежнасці і разагнаць. На тым шэсці затрымалі 17 удзельнікаў, некаторых з якіх потым судзілі за несанкцыянаванае шэсце.

=== 6 снежня. Марш волі ===
Удзельнікі нядзельнага маршу зноў спрабавалі сабрацца невялікімі групамі па мікрараёнах, у Мінску, населеных пунктах Мінскага раёна і абласных цэнтрах. Сілавікі затрымлівалі ўдзельнікаў на месцах збору ці разганялі шэсці. Паводле даных МУС, былі затрыманы 344 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/pressmvd|title=МВД Беларуси|website=Telegram|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;. Мабільны інтэрнэт упершыню пасля выбараў працаваў, але адбываліся цяжкасці з дзейнасцю мабільнага прыкладання Telegram.

=== 7 снежня ===
Чарговы марш мінскіх пенсіянераў прайшоў традыцыйна па пр. Незалежнасці; у раёне плошчы Я. Коласа некалькіх журналістаў затрымалі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/710397.html Что происходит в Беларуси 7 декабря] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201221023255/https://news.tut.by/society/710397.html |date=21 снежня 2020 }}//TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 12 снежня ===
У Мінску, Валкавыску і некаторых іншых гарадах пратэстоўцы збіраліся невялікімі групамі.

=== 13 снежня. Марш народнага абвінавачвання ===
У Мінску і некаторых гарадах Беларусі другую нядзелю запар пратэстоўцы спрабавалі сабрацца мікрараёнамі. У большасці выпадкаў міліцыя адразу разганяла ўдзельнікаў і затрымала 250—300 чалавек. Упершыню са жніўня ў нядзелю не зачынялі станцыі метро і не спынялі працу мабільнага інтэрнэта і мабільных прыкладанняў&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/711180.html Марши в районах Минска, задержания и вечерние активности. Что происходило в Беларуси 13 декабря] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301175303/https://news.tut.by/society/711180.html |date=1 сакавіка 2021 }}//TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 14 снежня ===
На плошчы Незалежнасці ў Мінску спрабавалі сабрацца ўдзельнікі марша пенсіянераў, але сілавікі затрымалі большасць удзельнікаў каля навагодняй ёлкі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/711260.html Что происходит в Беларуси 14 декабря] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210124202303/https://news.tut.by/economics/711260.html |date=24 студзеня 2021 }}//TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== 19 снежня ===
У суботу 19 снежня былі новыя спробы сабрацца дварамі. У мінскім мікрараёне «Лябяжы» гэта прывяло да затрымання трох мужчын.

=== 20 снежня. Марш народнага трыбунала ===
Гэты нядзельны марш прайшоў у фармаце дваровых прагулак, пераважна ў Мінску. Згодна даным МУС, затрымалі каля 100 чалавек. Таксама ў гэты дзень выйшла на свабоду «Міс Беларусь 2008» [[Вольга Хіжынкова]].

=== 21-26 снежня ===
У гэты дзень у Мінску і Гродна прайшоў чарговы марш пенсіянераў. Пасля гэтага да наступнай нядзелі адкрытыя маршы не праводзіліся, але ўдзельнікі пратэсту час ад часу ладзілі прагулкі і фотасэсіі невялікімі групамі.

=== 27 снежня. Марш геліевых шарыкаў ===
У сувязі са зніжанай пратэстнай актыўнасцю частка ўдзельнікаў нядзельных маршаў вырашыла правесці чарговы марш у форме выпускання геліевых шарыкаў з вакон сваіх кватэр. Некаторыя жыхары Мінска і Мінскага раёна збіраліся і гулялі групамі раніцай, удзень ці вечарам. Некалькі чалавек затрымала міліцыя.

=== 28-31 снежня ===
Пратэстная актыўнасць была зніжана і людзі не збіраліся на маршы, але 31 снежня некаторыя жыхары Мінска гулялі з бел-чырвона-белымі парасонамі. У 23:34 многія пратэстоўцы правялі акцыю падтрымкі палітзняволеных: крычалі з вакон сваіх дамоў «Жыве Беларусь!». Час быў адмыслова абраны па аналогіі з артыкулам 23.34 КоАП РБ, па якім былі асуджаны многія палітвязні за парушэнні пры правядзенні пікітаў і масавых мерапрыемстваў.

== Пратэсты ў 2021 годзе ==

=== Студзень ===
Пачынаючы з 1 студзеня пратэстная актыўнасць праходзіла ў форме невялікіх флэш-мобаў з [[БЧБ]], дваровых маршаў і вечарын. Вечарам 5 студзеня сілавікі Мінска правялі рэйд супраць удзельнікаў дваровых акцый з затрыманнямі больш за 18 чалавек, пры гэтым у Новай Баравой пад Мінскам адзін з сілавікоў стукнуў мужчыну нагой у жывот і пагражаў яму зброяй&lt;ref&gt;[https://reform.by/192345-vecherom-vtornika-v-minskih-dvorah-zaderzhivali-ljudej Вечером вторника в минских дворах задерживали людей] // REFORM.by&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://reform.by/192352-silovik-s-pistoletom-shvatil-devushku-i-udaril-muzhchinu-nogoj-v-zhivot-video-zaderzhanija-v-minske Силовик бил ногами и угрожал пистолетом: видео задержания в Минске] // REFORM.by&lt;/ref&gt;. За выходныя 7-10 студзеня паводле афіцыйнай інфармацыі МУС, былі затрыманы 40 чалавек&lt;ref&gt;[https://www.ukrinform.ru/rubric-world/3168637-belorusskie-siloviki-soobsili-o-40-zaderzannyh-na-protestah-v-minske.html В ходе акций протеста в выходные и праздничные дни 7-10 января в столице Беларуси Минске задержаны 40 человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134804/https://www.ukrinform.ru/rubric-world/3168637-belorusskie-siloviki-soobsili-o-40-zaderzannyh-na-protestah-v-minske.html |date=31 сакавіка 2022 }} //ukrinform.ru&lt;/ref&gt; у тым ліку частка ўдзельнікаў нядзельных маршаў 10 студзеня ў Мінску, Гродна і Брэсце&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/belarusy-ne-spynyayutstsa-shto-adbyvaetstsa-u-kraine-10-studzenya-onlajn/|title=Беларусы не спыняюцца. Што адбываецца ў краіне 10 студзеня. Онлайн|website=[[Белсат]]|date=10.01.2021|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt;.

23 студзеня 2021 года падчас акцый пратэсту былі затрыманы 142 чалавекі ў Мінску і 10 у Брэсце&lt;ref&gt;Згодна даным Telegram-канала TUT.BY&lt;/ref&gt;.

29 студзеня 2021 года Г.Казакевіч, міністр унутраных спраў выступіў з прамовай на афіцыйнай нарадзе, у якой зазначыў, што «з 9 жніўня зарэгістравана 1750 злачынстваў, звязанных з масавымі хваляваннямі, пагрозамі, насіллем, супраціўленнм праваахоўцам. З іх 667 зроблены супраць супрацоўнікаў органаў унутраных спраў. Акрамя таго… зарэгістраваны 161 факт проціпраўных пасягальнітцваў на» аб’екты беларускай чыгункі&lt;ref&gt;[t.me/pressmvd Пресс-секретарь МВД Беларуси], паведамленне 29.01.21&lt;/ref&gt;&quot;.

31 студзеня 2021 года ў цэнтры Мінска былі новыя затрыманні ў сувязі з магчымасцю правядзення палітычных шэсцяў без сімволікі. Усяго па Рэспубліцы затрымалі болей за 160 чалавек&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/717038.html Локальные акции в Беларуси, задержания, письмо врачам-чиновникам. Что происходило 31 января.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205102238/https://news.tut.by/society/717038.html |date=5 лютага 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

Па даных тэлеграм-канала [[МУС РБ]] было «ўзбуджана каля 170 крымінальных спраў, з якіх больш за 100 звязаныя з публічнай абразай праваахоўцаў»&lt;ref&gt;[t.me/pressmvd Пресс-секретарь МВД Беларуси], паведамленне 5.02.21&lt;/ref&gt;.

=== Люты ===
13 лютага міліцыя спыніла «БЧБ-вечарынку» на базе пад [[Смалявічы|Смалявічамі]], былі затрыманы 68 чалавек, з якіх 10 чалавек адпусцілі; на наступны дзень каля падстанцыі «Мінскэнерга» ля вёскі [[Лешна (Маладзечанскі раён)|Лешна]] пад [[Маладзечна]]м затрымалі 19 лыжнікаў з Маладзечна, якія праводзілі акцыю з БЧБ-сімволікай&lt;ref&gt;[t.me/pressmvd Пресс-секретарь МВД Беларуси], паведамленне 14.02.21&lt;/ref&gt;.

[[26 лютага]] на цягніку маладзечанскага напрамку пры выхадзе на станцыі «[[Мінск-Паўночны]]» і «[[Ждановічы (станцыя)|Ждановічы]]» і паўстанак «[[Масюкоўшчына (прыпыначны пункт)|Масюкоўшчына]]» затрымалі і даставілі на [[Акрэсціна]] каля 13 пенсіянераў, якія чыталі кнігі беларускіх пісьменнікаў у вагоне электрапоезда і, па версіі міліцыі, таксама агучавалі палітычныя лозунгі&lt;ref&gt;Екатерина Пантелеева. [https://news.tut.by/society/720688.html Пенсионерка из электрички рассказала подробности о задержании и Окрестина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210228140935/https://news.tut.by/society/720688.html |date=28 лютага 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

27 лютага пад Маладзечнам міліцыя затрымала 25 чалавек, якія сабраліся на шашлыкі і, паводле версіі сілавікоў, спрабавалі спаліць чучала, апранутае ў колер дзяржаўнага сцяга&lt;ref&gt;Екатерина Пантелеева. [https://news.tut.by/society/720694.html Под Молодечно задержали компанию из 25 человек. МВД: «Они собирались сжечь чучело в цветах национального флага»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210303160744/https://news.tut.by/society/720694.html |date=3 сакавіка 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== Сакавік ===
7 сакавіка прайшлі лакальныя акцыі пратэсту, і 5 чалавек былі затрыманыя каля мінскай станцыі метро «[[Усход (станцыя метро)|Усход]]».

18 сакавіка Святлана Ціханоўская аб’явіла аб правядзенні на платформе «Голас» галасавання за правядзенне перамоў паміж уладай і апазіцыяй. 19 сакавіка ў Беларусі быў абмежаваны доступ да гэтай платформы, але праз 5 дзён колькасць галасоў за перамовы склала каля 700 тысяч&lt;ref&gt;[https://www.the-village.me/village/city/cityguide/287705-golos-full «Получилось в 5 раз больше, чем всех силовиков»: Как беларусы делают Новую Беларусь прямо сейчас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134810/https://www.the-village.me/village/city/cityguide/287705-golos-full |date=31 сакавіка 2022 }} // Тhe village&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/ru/v-belarusi-ogranichili-dostup-k-sajtu-golos-na-kotorom-idet-golosovanie-o-peregovorah-s-vlastju/a-56925231 В Беларуси ограничили доступ к сайту «Голос». На нем голосуют о переговорах с властью] // dw.com&lt;/ref&gt;.

Лакальныя акцыі праходзілі ў розныя дні месяца, але кульмінацыяй процістаяння сілавікоў і пратэстоўцаў сталі 24-27 сакавіка. 24 і 25 сакавіка акрамя лакальных шэсцяў невялікімі групамі ў гонар [[Дзень Волі|Дня Волі]] ў 23:34 у розных раёнах Мінска невядомыя запусцілі феерверкі. 25 сакавіка былі затрыманы больш за 200 чалавек&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/723835.html День Воли, больше 200 задержанных, автозаки в Минске, фейерверки. Что происходило 25 марта.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210403152000/https://news.tut.by/society/723835.html |date=3 красавіка 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка з акна 4 корпуса [[БДУІР]] на [[Вуліца Гікалы (Мінск)|мінскай вуліцы Гікалы]] нехта вывесіў [[бела-чырвона-белы сцяг]]&lt;ref&gt;[https://dev.by/news/v-bguir-vyvesili-bchb-flag В БГУИР вывесили бчб-флаг. Одного студента задержали] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210326141335/https://dev.by/news/v-bguir-vyvesili-bchb-flag |date=26 сакавіка 2021 }} //dev.by&lt;/ref&gt;. У суботу 27 сакавіка былі анансаваныя новыя шэсці, у адказ сілавікі затрымалі 245 чалавек у Мінску і іншых гарадах Беларусі&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/ru/belarus-nazvano-chislo-zaderzhannyh-na-akcii-27-marta/a-57029534 Беларусь: правозащитники назвали число задержанных на акции 27 марта] // dw.com&lt;/ref&gt;.

Па даных МУС РБ [[27 сакавіка]] было затрымана 247 чал., у т.л. галоўны рэдактар «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]» Ягор Марціновіч, фатографка Надзея Бужан і рэпарцёрка Кацярына Карпіцкая, рэдактары партала [[tut.by]] Ганна Калтыгіна і Галіна Уласік. У [[Навагрудак|Навагрудку]] затрымалі каля 14-15 чал., якія прыйшлі на экскурсію ў Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей.

=== Красавік ===
7 красавіка за ўдзел у жаночай прагулцы з БЧБ-парасонамі затрымалі дзяўчыну, якой далі адміністратыўны арышт, пакаралі таксама членаў яе сям’і, якія не прымалі ўдзелу ў акцыі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/725697.html За прогулку с БЧБ-зонтиком девушка получила 25 суток ареста. «Сутки» получили и ее мать и брат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210503165421/https://news.tut.by/society/725697.html |date=3 мая 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

26 красавіка на [[Чарнобыльскі шлях]] жаночая пратэстная прагулка прайшла ў чорным адзенні&lt;ref&gt;[https://telegraf.by/obshhestvo/v-minske-proshel-marsh-zhenshhin-v-chernom/ В Минске прошел марш женщин в черном] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134804/https://telegraf.by/obshhestvo/v-minske-proshel-marsh-zhenshhin-v-chernom/ |date=31 сакавіка 2022 }} // Telegraf.by&lt;/ref&gt;. У гэты дзень удзельнікі пратэсту планавалі паставіць лампадкі на вуліцах і каля храмаў, і з гэтай нагоды міліцыя затрымлівала некалькіх чалавек, у якіх знаходзілі лампадкі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/728361.html Вместо защиты кандидатской — 15 суток. Как судили задержанных 26 апреля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210503165422/https://news.tut.by/society/728361.html |date=3 мая 2021 }} //TUT.BY&lt;/ref&gt;.

=== Май ===
На працягу месяца ў розныя дні праходзілі лакальныя шэсці ў Мінску.

У ноч на 8 мая невядомыя аднавілі мурал «Дыджэяў перамен» на [[Плошча Перамен|плошчы перамен]]&lt;ref&gt;Ксения Фрилетова.[https://newsbel.by/05/08/v-minske-vosstanovili-izobrazhenie-didzheev-vo-dvore-na-chervyakova/?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop В Минске восстановили изображение диджеев во дворе на Червякова] // Newsbel.by&lt;/ref&gt;.

12 мая група жанчын у белым прайшлася каля [[Камароўскі рынак|Камароўскага рынка]] з нагоды 9 месяцаў пачатку мірных жаночых пратэстаў 12 жніўня 2020 г&lt;ref&gt;[https://gomel.today/2021/05/12/328775.html На Комаровку, где 9 месяцев назад начались женские мирные акции протеста, вернулись минчанки в белом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210514142131/https://gomel.today/2021/05/12/328775.html |date=14 мая 2021 }} // Гомель сегодня&lt;/ref&gt;.

14 мая ў Палацы правасуддзя ў Мінску пачалося слуханне «[[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|справы студэнтаў]]», затрыманых 12 лістапада 2020 года. Тыя, хто не здолеў патрапіць на слуханне, знаходзіліся ў двары, прадстаўнікі міліцыі патрабавалі, каб яны разыйшліся і затрымалі некаторых прысутных, у тым ліку палітыка [[Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька|А. Лябедзьку]] і журналіста TUT.BY Любоў Каспяровіч&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/730246.html В Минске рассматривают большое «дело студентов». К зданию суда пришли более ста человек, прошли задержания] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210517160911/https://news.tut.by/society/730246.html |date=17 мая 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;, якая пазней атрымала 15 сутак за ўдзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве.

23 мая самалёт рэйса «Афіны-Вільнюс» быў разгорнуты ў небе каля Ліды і пасаджаны ў аэрапорце Мінска пасля чаго там быў затрыманы [[Раман Пратасевіч]] і яго дзяўчына, студэнтка [[ЕГУ]] Сафія Сапега&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/brief/2021/05/23/nehta_lukashenko/ В Минске задержан основатель Telegram-канала NEXTA] //Lenta.ru&lt;/ref&gt;. Па версіі беларускіх улад затрыманне Пратасевіча было выпадковым, а самалёт сеў у Мінску па прычыне магчымасці знаходжання ў ім бомбы, закладзенай тэрарыстамі, але ў адказ многія авіякампаніі свету спынілі рэйсы ў Беларусь і транзітныя палёты праз яе, а ўрады розных краін Еўропы забаранілі «[[Белавія]]» палёты на сваю тэрыторыю і праз яе.

26 мая ў [[Бярозаўка (Лідскі раён)|Бярозаўцы]] быў пахаваны [[Вітольд Ашурак]], які 21 мая 2021 г. памёр пры невысветленых абставінах у шклоўскай калоніі № 17&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-21|title=У шклоўскай калоніі памёр палітвязень Вітольд Ашурак|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=273305|archive-url=https://archive.today/20210521192213/https://nn.by/?c=ar&amp;i=273305|archive-date=21 мая 2021|access-date=2021-05-21|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У ноч на 26 мая каля дома 16 на вуліцы Кірылы Тураўскага было знойдзена цела 18-гадовага Дзмітрыя Стахоўскага, які знаходзіўся пад следствам як адзін з тых, хто будаваў барыкады каля ўніверсама «Рыга», перад гэтым ён пакінуў [[УКантакце]] пост з прадсмяротным паведамленнем, у якім абвінавачваў [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] у аказанні на яго ціску. На месцы яго гібелі ўзнік стыхійны мемарыял, які быў ліквідаваны 28 мая гарадскімі службамі пры ўдзеле сілавікоў&lt;ref&gt;[https://novychas.by/hramadstva/da-styhijnaha-memaryjala-na-mescy-hibeli-dzmitryja Да стыхійнага мемарыяла на месцы гібелі Дзмітрыя Стахоўскага прыехалі сілавікі] // Новы час&lt;/ref&gt;. Людзі працягвалі прыносіць кветкі да гэтага дома.

=== Чэрвень ===

14 чэрвеня ў Мінску ўпершыню пасля некалькіх месяцаў перапынку прайшоў марш пенсіянераў у падтрымку палітзняволеных&lt;ref&gt;[https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/06/14/belarus-budet-svobodnoj-v-minske-pensionery-proveli-marsh-v-podderzhku-politzaklyuchennyx-video «Беларусь будет свободной!». В Минске пенсионеры провели марш в поддержку политзаключенных (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211019214401/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/06/14/belarus-budet-svobodnoj-v-minske-pensionery-proveli-marsh-v-podderzhku-politzaklyuchennyx-video |date=19 кастрычніка 2021 }} // Еx-press.by&lt;/ref&gt;

У гэтым месяцы элементы палітычнага пратэсту назіраліся на футбольных матчах&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/sport/527647/ |title=На Суперкубке трибуны кричали «Уходи!» |access-date=10 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331134805/https://belaruspartisan.by/sport/527647/ |archive-date=31 сакавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gomel.today/2021/06/13/335766.html На матч «Крумкачэй» и «Волны» не пустили людей в футболках с номером 25, под которым играет задержанный Ивулин. Некоторых отвели в бус] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625001737/https://gomel.today/2021/06/13/335766.html |date=25 чэрвеня 2021 }} // Гомель сегодня&lt;/ref&gt;.

17 чэрвеня падчас канцэрта на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]] адзін з прысутных разгарнуў дзяржаўны сцяг, што выклікала абурэнне некаторых іншых прыстуных. У выніку славеснага канфлікта адзін з прысутных быў выведзены з Арэны АМАПам&lt;ref&gt;[https://tjournal.ru/by/398188-provokaciya-na-koncerte-gruppy-kino-v-minske Провокация на концерте группы «Кино» в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134805/https://tjournal.ru/by/398188-provokaciya-na-koncerte-gruppy-kino-v-minske |date=31 сакавіка 2022 }} // Тjournal.ru&lt;/ref&gt;.

=== Ліпень і жнівень ===

У ліпені і жніўні было заўважана па адной акцыі шэсця жанчын ў Мінску. У акцыях прынялі удзел некалькі адмыслова апранутых жанчын з парасонамі белага і чырвонага колеру.

9 жніўня ў 23:34 у некаторых раёнах Мінска былі запушчаны фейерверкі з нагоды гадавіны пратэстаў пасля выбараў&lt;ref&gt;Тэлеграм-канал Zerkalo.io, паведамленне 10 жніўня 00:06&lt;/ref&gt;.

=== Верасень ===
1 верасня [[кіберпартызаны]] перадалі ТГ-каналам стачкамаў некалькіх вну асабістыя даныя пэўных супрацоўнікаў БДУІР і БНТУ для публікацыі, што і было зроблена.

9 верасня ў мінскім жылым раёне [[Кунцаўшчына (жылы раён, Мінск)|Кунцаўшчына]] прайшоў дваравы марш, на якім былі затрыманы некалькі чалавек, атрымаўшых за гэта адміністратыўнае пакаранне&lt;ref&gt;[https://belaruspartisan.by/politic/545969/ Трех участников вчерашнего марша наказали сутками, про остальных неизвестно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134805/https://belaruspartisan.by/politic/545969/ |date=31 сакавіка 2022 }} // [[Белорусский партизан]]&lt;/ref&gt;.

== Пацярпелыя ==
{{main|Спіс загінулых падчас акцый пратэсту ў Беларусі (2020)}}

=== Забітыя ===
[[10 жніўня]] каля [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|станцыі метро «Пушкінская»]] быў забіты адзін з удзельнікаў мітынга [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі|Аляксандр Тарайкоўскі]]. Паводле звестак МУС, пратэстуючы паспрабаваў кінуць выбуховае прыстасаванне ва ўрадавыя войскі, і яно выбухнула ў яго ў руках&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.dw.com/ru/v-minske-pri-vzryve-pogib-demonstrant/a-54521233|title = В Минске при взрыве погиб демонстрант|author = Гункель, Елена |date = 2020-08-10|work = [[Deutsche Welle]]|language = ru|access-date =2020-09-29}}&lt;/ref&gt;. Аднак былі выказаныя некаторыя сумневы ў абставінах смерці 34-гадовага мужчыны. [[15 жніўня]] было апублікавана відэа, на якім бачна, што пратэстуючы з пустымі рукамі застрэлены супрацоўнікамі правапарадку&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://meduza.io/news/2020/08/15/opublikovano-video-kak-v-minske-pogib-aleksandr-taraykovskiy-u-nego-nichego-ne-bylo-v-rukah-mvd-utverzhdalo-chto-on-brosal-bombu|title = Опубликовано видео, как в Минске погиб Александр Тарайковский. У него ничего не было в руках — МВД утверждало, что он бросал бомбу|date = 2020-08-15|work = [[Meduza]]|language = ru|access-date =2020-09-29}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень агенцтва [[Associated Press]] апублікаваў адзіны кадр з відэароліка, знятага 10 жніўня. На ім выява мужчыны ў белай кашулі, падобны на Тарайкоўскага, які хістаецца, з вялікай чырвонай плямай на грудзях (меркавана крывёй)&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://people.onliner.by/2020/08/15/associated-press-opublikovalo-snimok-s-protestov-v-minske-na-nem-chelovek-padaet-na-dorogu-s-krasnym-pyatnom-na-grudi|title = Появились фото и видео предполагаемого момента убийства Александра Тарайковского|date = 2020-08-15|work = [[Onliner.by]]|language = ru|access-date = 2020-09-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20200815131150/https://people.onliner.by/2020/08/15/associated-press-opublikovalo-snimok-s-protestov-v-minske-na-nem-chelovek-padaet-na-dorogu-s-krasnym-pyatnom-na-grudi|archive-date = 15 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Ніякіх далейшых каментароў з боку МУС не было, аднак, па даных Следчага камітэта Беларусі, па стане на 15 жніўня 2020 года абставіны смерці Тарайкоўскага расследаваліся&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/society/696820.html|title = Опровергает версию МВД. AP опубликовало кадр из видео с гибелью Александра Тарайковского на «Пушкинской»|date = 2020-08-15|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-09-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20201001192324/https://news.tut.by/society/696820.html|archive-date = 1 кастрычніка 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. 15 жніўня тысячы людзей сабраліся на пахаванні Тарайкоўскага у Мінску.

[[12 жніўня]] ў Гомелі памёр 25-гадовы [[Аляксандр Аляксандравіч Віхор|Аляксандр Віхор]]. Лічыцца, што ў яго была сардэчная хвароба. Віхор быў затрыманы ў дзень выбараў 9 жніўня, калі ён ішоў на спатканне да дзяўчыны. Яго кінулі ў [[аўтазак]], але ён паспеў даслаць [[СМС]] родным. Пасля збіцця ў аўтазаку яму стала блага. Як расказаў сведка&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30786424.html|title = Пад Гомлем развітваюцца з Аляксандрам Віхрам, які загінуў пасля затрымання АМАПам|date = 2020-08-16|work = [[Радыё Свабода]]|access-date =2020-09-29}}&lt;/ref&gt;: {{цытата|Ён быў у страшным стрэсе, пацеў, хваляваўся, прасіў праз увесь час медыцынскай дапамогі, на яго ніхто не звяртаў увагі. Калі нас везлі з суда ў СІЗА, яму было вельмі блага, ён зноў прасіў дапамогі, клікаў маму, тату. Тады міліцыянеры, ці хто яны, канвой ці наглядчыкі, пырснулі яму пярцовым газам. Нас вывелі, ён застаўся ў аўтазаку адзін. Я толькі чуў, як яны спыталіся: «А з гэтым што рабіць?», і ім адказалі: «Хай здыхае»}} Пазней хлопца палічылі за вар’ята і адвезлі ў псіхіятрычную бальніцу. Адтуль яго ў стане [[Клінічная смерць|клінічнай смерці]] даставілі ў шпіталь, але было запозна — ён памер. [[13 жніўня]], з слоў сястры памерлага Вольгі, следчы паведаміў сям’і, што Аляксандр памёр ад перадазавання. Сваякі не пагадзіліся з такою заявай, бо Аляксандр нават не курыў. У заключэнні аб смерці, якое аддалі [[15 жніўня]], напісана «прычына смерці высвятляецца»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30785526.html|title = Родным памерлага ў Гомелі пратэстоўца аддалі заключэнне аб яго смерці|date = 2020-08-15|work = [[Радыё Свабода]]|access-date =2020-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tutby.news/society/696437.html|title = «Мой сын не умер, он погиб ни за что». В Гомеле скончался 25-летний парень, которого задержали на улице|author = Борисевич, Катерина|date = 2020-08-15|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-09-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20200812211711/https://news.tutby.news/society/696437.html|archive-date = 12 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

44-гадовы [[Генадзь Валер’евіч Шутаў|Генадзь Шутаў]] памёр 19 жніўня ў ваенным шпіталі ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|author=[[TUT.BY]] |url=https://news.tut.by/society/697248.html |title=В госпитале умер мужчина из Бреста, в которого силовики выстрелили на протестах. Ему было 44 года |lang=ru |access-date=14 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117021902/https://news.tut.by/society/697248.html |archive-date=17 лістапада 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ён быў адным з тых, па якім 11 жніўня ў [[Брэст|Брэсце]] адкрылі агонь сілавікі&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Шунтов|first=Алексей|date=2020-09-03|title=Выстрел на Московской улице. Что мы знаем о смерти Геннадия Шутова|url=https://mediazona.by/article/2020/09/03/shutov/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005184421/https://mediazona.by/article/2020/09/03/shutov/|archive-date=2020-10-05|access-date=2020-10-05|publisher=[[Медиазона]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Шунтов|first=Алексей|date=2020-09-21|title=Убийство Геннадия Шутова в Бресте. Что мы узнали из записи камеры видеонаблюдения|url=https://mediazona.by/article/2020/09/21/shutov-cctv|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005183207/https://mediazona.by/article/2020/09/21/shutov-cctv|archive-date=2020-10-05|access-date=2020-10-05|publisher=[[Медиазона]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Кулявая рана ў галаву непапраўна пашкодзіла мозг&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

12 лістапада 2020 года 31-гадовы [[Гібель Рамана Бандарэнкі|Раман Бандарэнка]] памёр у Мінску ў бальніцы пасля жорсткага збіцця сілавікамі ў цывільным напярэдадні на Двору Пераменаў, але [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі]] заявіла, што Бандарэнка загінуў не ад рук яго супрацоўнікаў, а ў выніку бойкі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Шансы на выживание – 1 из 1000&quot;. В Минске силовики в штатском избили мужчину за бело-красно-белые ленты, он умер в реанимации|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-roman-bondarenko/30944384.html|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=ru|date=2020-11-12}}&lt;/ref&gt;.

Пры гэтым улады і кіраўніцтва [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] ні разу не прызналі, што людзі загінулі ад рук супрацоўнікаў сілавых структураў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Радыё Свабода|title=Відавочцу сьмерці Генадзя Шутава абвінавацілі ў замаху на забойства|language=be|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|url=https://www.svaboda.org/a/31022432.html|url-status=live|access-date=2020-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228203029/https://www.svaboda.org/a/31022432.html|archive-date=2020-12-28}}&lt;/ref&gt;.

=== Затрыманыя ===
[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] з дапамогай актывістаў Валанцёрскай службы з 9 жніўня 2020 года збіраў даныя пра колькасць затрыманняў на мірных акцыях пратэстаў. У выніку структуравання, падліку і аналізу даных валанцёры «Вясны» атрымалі наступныя звесткі пра адміністрацыйны пераслед за перыяд з 9 жніўня па 31 снежня прошлага года. Агульная колькасць затрыманняў, якія адбыліся, склала не менш 26577, пры гэтым колькасць затрыманых грамадзянаў — 25326 чалавек. Гэта азначае, што больш за 1000 чалавек былі затрыманыя міліцыяй два і больш разоў. Судамі краіны ў дачыненні да затрыманых было агулам вынесена не менш як 6886 пастаноў аб арыштах і 3889 пастаноў аб штрафах. Агульная колькасць сутак, якія адбывалі мірныя дэманстранты, за амаль пяць месяцаў склала 83006, а базавых велічынь штрафаў — 66663, што ў грашовым эквіваленце склала амаль 1,8 млн рублёў. Найчасцей выносіліся рашэнне аб пакаранні 15 суткамі арышту. Пры затрыманнях былі збітыя і моцна збітыя не менш як 381 чалавек, шпіталізацыя спатрэбілася ў 482 выпадках, не менш за 10 чалавек атрымалі агнястрэльныя раненні&lt;ref&gt;[http://spring96.org/be/news/101221 spring96.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108120703/http://spring96.org/be/news/101221 |date=8 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Выкарыстанне псіхіятрыі ===
Упершыню практыка барацьбы ўлады з пратэстуючымі выкарыстоўваючы псіхіятрыю была выкарыстаная [[15 кастрычніка]], калі шахцёраў «Беларуськалія», якія адмаўляліся падымацца на паверхню да выканання іх патрабаванняў, дастаўляліся медыкамі пасля ўзняцця ў псіханеўралагічны дыспансер, дзе іх аглядалі і адпускалі&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://finance.tut.by/news704152.html|title = Работник «Беларуськалия» приковал себя цепью в шахте. Он требовал новые выборы и повышение зарплат|date = 2020-10-15|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-10-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20201031151728/https://finance.tut.by/news704152.html|archive-date = 31 кастрычніка 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

Рабочы прадпрыемства «Атлант» Віктар Манкевіч, які днём [[28 кастрычніка]] ўздымаўся на трубу на тэрыторыі завода з бел-чырвона-белым сцягам і запісаў зварот да [[А. Лукашэнка]], каб той сышоў, патрапіў у РНПЦ псіхічнага здароўя&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30917824.html|title = Рабочага «Атланту», які зьвярнуўся да Лукашэнкі, даставілі ў РНПЦ псыхічнага здароўя|date = 2020-10-28|work = [[Радыё Свабода]]}}&lt;/ref&gt;.

=== Пераслед па прычынах, звязаных з рэлігіяй ===
Падчас выбарчай кампаніі і цягам пратэстаў у 2020 годзе шэраг супрацоўнікаў рэлігійных арганізацый былі звольнены або былі вымушаны пакінуць працу з-за сваіх палітычных перакананняў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/uvolneniya-v-cerkovnyx-institutax-po-politicheskim-motivam/|title=Увольнения в церковных институтах по политическим мотивам|lang=ru|date=2020-11-08|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|access-date=10 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429010228/https://belarus2020.churchby.info/uvolneniya-v-cerkovnyx-institutax-po-politicheskim-motivam/|archive-date=29 красавіка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Шэраг пастараў і святароў былі затрыманы, прысуджаны да арыштаў ці штрафаў,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/dvuh-katalitskih-svyatarou-trymayuts-za-kratami-u-baranavichah/|title=Двух каталіцкіх святароў трымаюць за кратамі ў Баранавічах|access-date=2021-04-26|author=Віктар Шукеловіч|publisher=Belsat|date=2020-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/monitoring-presledovanij-po-cerkovnoj-linii-vo-vremya-protestov-v-belarusi/|title=Мониторинг преследований по основаниям, связанным с религией, во время политического кризиса в Беларуси (ОБНОВЛЯЕТСЯ)|access-date=2021-04-26|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|author=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси}}&lt;/ref&gt; атрымалі афіцыйныя папярэджанні&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Генпрокуратура отреагировала на заявления священнослужителей. «Спросить с деятелей» накануне велел Лукашенко|url=https://news.tut.by/society/708392.html|access-date=2021-04-26|date=2020-11-18|publisher=TUT.BY|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428185354/https://news.tut.by/society/708392.html|archive-date=28 красавіка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Суд за малітву: папярэджанні двум святарам і аднаму верніку|url=https://belarus2020.churchby.info/sud-za-malitvu-papyaredzhanni-dvum-svyataram-i-adnamu-verniku/|date=2020-12-24|access-date=2021-04-26|publisher=Радыё Рацыя}}&lt;/ref&gt; і былі пазбаўлены рэгістрацыі на права пастырскай дзейнасці ў Беларусі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; за ўдзел у пратэстах,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/zajavlenije-vtoroe-o-alexander-bogdan/|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу вынесения второго предупреждения иерею Александру Богдану|lang=ru|date=2020-10-16|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt; іх публічную падтрымку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/katalicki-svyatar-vyachaslaў-barok-asudzhany-na-10-sutak/|title=Каталіцкі святар Вячаслаў Барок асуджаны на 10 сутак|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|date=2020-12-03}}&lt;/ref&gt; або знаходжанне&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Греко-католического священника Виталия Быстрова судили в суде Ивацевичского района за участие в массовой акции 25 октября в Бресте|url=https://1reg.by/2020/11/30/v-ivacevichah-na-sutki-otpravili-svyashhennika|date=2020-11-30|access-date=2021-04-26|publisher=Першы рэгiён|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023225132/https://1reg.by/2020/11/30/v-ivacevichah-na-sutki-otpravili-svyashhennika/|archive-date=23 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; недалёка ад месцаў пратэстаў. Праваслаўны святар Уладзімір Драбышэўскі з сям’ёй,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; сям’я стараабрадцаў Германа і Наталлі Сняжковых&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/semya-staroverov-iz-gomelya-smogla-vossoedinitsya-posle-presledovanij/|title=Семья староверов из Гомеля смогла воссоединиться после преследований|date=2021-01-06|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt; і рыма-каталіцкі святар-сэрцанін Дзмітры Прыступа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/725445.html|title=«Такого человечища еще поискать». История провинциального ксендза, который бежал от «уголовки» за протесты|lang=ru|work=TUT.BY|date=2021-04-07|access-date=2021-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429091956/https://news.tut.by/society/725445.html|archive-date=29 красавіка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; мусілі пакінуць Беларусь з-за пераследу. Змест відэа-блога ксёндза Вячаслава Барка накіроўваўся Следчым камітэтам на экспертызу на прадмет наяўнасці прыкмет экстрэмізму.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/ksyondz-vyachaslaў-barok-sledchy-kamitet-pakul-ne-ўbachyў-ekstremizmu-na-yutub-kanale-ksyandza/|title=Ксёндз Вячаслаў Барок. Следчы Камітэт пакуль не ўбачыў экстрэмізму на ютуб-канале ксяндза|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Беларуская Праваслаўная Царква&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; і дзве грэка-каталіцкія парафіі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://carkva-gazeta.by/index.php?num=757&amp;page=1&amp;year=2020|title=Прэс-служба курыі Апостальскага візітатара БГКЦ пра арышт сьвятара Віталя Быстрова|date=2020-12-01|access-date=2021-04-26|work=Газета «ЦАРКВА»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331134813/https://carkva-gazeta.by/index.php?num=757&amp;page=1&amp;year=2020|archive-date=31 сакавіка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; атрымалі афіцыйныя папярэджанні аб парушэнні заканадаўства, якія, пры паўторных парушэннях, маглі быць выкарыстаны дзяржаўнымі органамі для ліквідавання гэтых рэлігійных арганізацый. Кіраўнік [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] мітрапаліт [[Павел (Панамароў)]] сышоў з пасады Патрыяршага экзарха ўсёй Беларусі, пра што ён заўважыў, што змена экзарха была прадыктавана палітычнай сітуацыяй.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Рыма-каталіцкаму арцыбіскупу [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвушу Кандрусевічу]] было адмоўлена ў вяртанні ў краіну і ён чатыры месяцы пражыў у выгнанні.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Адказ з пагранкамітэту не вырашыў праблемы з вяртаннем арцыбіскупа Кандрусевіча. Іерарх звяртаецца ў МУС (BY / RU)|url=https://catholic.by/3/news/belarus/12183-adkaz-z-pagrankamitetu-ne-vyrashy-prablemy-z-vyartannem-artsybiskupa-kandrusevicha-ierarkh-zvyartaetstsa-mus-by-ru|work=Catholic.by|date=2020-09-14|access-date=2021-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Лукашенко объяснил отказ во въезде архиепископу Кондрусевичу|url=https://www.interfax.ru/world/724066|date=2020-09-01|access-date=2021-04-26|publisher=Интерфакс|language=ru}}&lt;/ref&gt; Трансляцыя нядзельнай рыма-каталіцкай імшы была скасавана Беларускім радыё.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://catholic.by/3/news/belarus/12163-translyatsyj-svyatoj-imshy-na-radyjo-verasni-ne-budze-tekhnichnyya-prychyny-ne-pry-chym|title=Трансляцый святой Імшы на радыё ў верасні не будзе. Тэхнічныя прычыны — ні пры чым|access-date=2021-04-26|date=2020-09-09|work=Catholic.by}}&lt;/ref&gt; Шматлікія затрыманні і арышты адбыліся таксама ў дачыненні да свецкіх вернікаў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Да некаторых прымяняліся катаванні.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://august2020.info/ru/detail-page/161|last=Мельянец|first=Сергей|title=“Я запомнил, как один сотрудник ОМОН сказал: “Если бы мне дали возможность, я бы всех вас сжег живьем!”|work=Август2020/August2020|access-date=2021-04-26|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/zajavlenije-po-dashkevich-i-tkachuk/|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу административного ареста в отношении Дмитрия Дашкевича и Артема Ткачука|date=2020-10-28|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt; Права арыштаваных вернікаў мець прадметы культу і карыстацца рэлігійнай літаратурай ва ўстановах папярэдняга затрымання і адбывання пакарання неаднаразова парушаліся.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нарушение права на пользование религиозной литературой в отношении политических заключенных в Беларуси|url=https://belarus2020.churchby.info/narushenie-prava-na-polzovanie-religioznoj-literaturoj-v-otnoshenii-politicheskix-zaklyuchennyx-v-belarusi/|date=2021-01-26|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заявление группы Координационного совета «Христианское видение» по поводу отказа в передаче Библии лицам, находящимся под административным арестом или под следствием|url=https://belarus2020.churchby.info/zayavlenie-gruppy-koordinacionnogo-soveta-xristianskoe-videnie-po-povodu-otkaza-v-peredache-biblii-licam-naxodyashhimsya-pod-administrativnym-arestom-ili-pod-sledstviem/|lang=ru|date=2021-03-31|access-date=2021-04-26|publisher=Группа «Христианское видение» Координационного совета Беларуси|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt;

22 жніўня 2020 г. Аляксандр Лукашэнка заклікаў рэлігійныя супольнасці не падтрымліваць пратэсты, прысароміў іх за іх пазіцыю і папярэдзіў, што «дзяржава не будзе глядзець на гэта з абыякавасцю».&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Лукашенко: церкви, костелы — не для политики|url=https://belarus2020.churchby.info/lukashenko-cerkvi-kostely-ne-dlya-politiki/|access-date=2021-04-21|date=2020-08-22|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}&lt;/ref&gt;

== Сілавы супраціў і помста падчас пратэстаў ==
Пратэсты 2020-2021 гадоў былі пераважна мірнага характар, але былі зафіксаваны шэраг актаў ванадалізму, пераважна ў формах надпісаў на сценах і дарогах і знішчэння дзяржаўнага сцяга РБ. Таксама былі зафіксаваны некалькі нападаў на аддзяленні міліцыі, асабісты транспарт і жыллё супрацоўнікаў МУС і спробы спыніць чыгуначны транспарт. У адрозненне ад папярэдняй судовай практыкі, у 2020-2021 гадах прыгаворам за &quot;вандалізм&quot; ці &quot;знішчэнне дзяржаўнай сімволікі&quot; замест штрафа нярэдка давалі пазбаўленне ці абмежаванне свабоды.

3 верасня 2020 года дзяржаўныя сцягі былі знішчаны побач з будынкамі пракуратуры і СК г. [[Івацэвічы]], 4 верасня — ў Брэсце, 6 верасня ў Жабінцы; 10 верасня ў Мінску, на вул. Галадзеда; 15 верасня ў [[Жлобін]]е, 16 верасня — ў Брэсце і [[Слонім]]е; 23 верасня ў Брэсце; 5 кастрычніка ў Мінску; 16 кастрычніка ў Асіповічах; 27 кастрычніка ў Жыткавічах; 1 лістапада ў Гомелі 7 і 10 лістапада ў Мінску; 13 лістапада ў пасёлку Антопаль ([[Драгічынскі раён]])&lt;ref name=&quot;news.tut.by&quot;&gt;[https://news.tut.by/society/708197.html Уголовные дела за надругательство над флагом и «циничные надписи» — как идет война символов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210412084515/https://news.tut.by/society/708197.html |date=12 красавіка 2021 }} // [[TUT.BY]]&lt;/ref&gt;. Змена дзяржаўнага сцяга на БЧБ таксама адбылася ў ноч на 15 жніўня ў вёсцы Падгор’е ([[Магілёўскі раён]]), 18 кастрычніка ў Смаргоні.

У 2021 годзе МУС зарэгістравала яшчэ некалькі выпадкаў знішчэння дзяржаўнага сцяга Беларусі, у тым ліку 12 красавіка ў Бабруйску і 4 мая ў Кобрынскім раёне&lt;ref&gt;[https://t.me/pressmvd згодна паведмленняў Тэлеграм-канала прэс-сакратара МУС за адпаведныя даты]&lt;/ref&gt;

9 верасня была затрымана Марыя Бабовіч, а 10 верасня — Дзяніс Гараханаў за спробу аднавіць народны мемарыял Тарайкоўскаму і надпіс «не забудзем»; 20 верасня мужчына ў Жлобіне пакінуў фарбай пагрозы на пешаходным пераходзе ў адрас міліцыі і ўлады, 7 кастрычніка ў Мінску 20-гадовая дзяўчына намалявала бела-чырвона-белы сцяг на дзвярах і сценах, за што пазней была асуджана на тры месяцы пазбаўлення волі&lt;ref name=&quot;news.tut.by&quot;/&gt;.

У ноч на 11 жніўня{{Калі?}}&lt;!-- якога года? --&gt; на вуліцы Прытыцкага ў Мінску вадзіцель BMW накіраваў сваю машыну на супрацоўнікаў міліцыі, 5 з якіх пацярпелі; пазней ён быў знойдзены і асуджаны.{{Крыніца?}}

18 верасня 2020 года супрацоўнік газеты «СБ-Беларусь сегодня» Раман Рудзь заявіў, што вечарам 14 верасня невядомыя ўдзельніку пратэсту падпалілі яго аўтамабіль&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/09/19/car В Минске сожгли машину сотрудника государственного СМИ] //Лента.ру&lt;/ref&gt;. Пра далейшае развіццё справы не вядома.

Увосень 2020 года пэўнае распаўсюджанне атрымалі напады на транспарт, жыллё і службовыя будынкі супрацоўнікаў МУС.{{Крыніца?}}

2 кастрычніка была падпалена машына супрацоўніка міліцыі ў [[Ваўкавыск]]у.{{Крыніца?}}

7 кастрычніка дзверы пракуратуры [[Жодзіна]] былі пашкоджаны агнём, пазней быў затрыманы мужчына, які прызнаў што зрабіў гэты ўчынак пад уплывам пратэстных Telegram-аналаў&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/news/chp/zaderzhan_podozrevaemyy_v_povrezhdenii_zdaniya_prokuratury_zhodino/ Задержан подозреваемый в повреждении здания прокуратуры Жодино] // [[Белтэлерадыёкампанія]]&lt;/ref&gt;.

У ноч на 11 кастрычніка ў вёсцы Гарадзілава ([[Маладзечанскі раён]]) быў падпалены дом, у якім правёў дзяцінства камандзір мінскага АМАПу Дзмітрый Балаба.

22 кастрычніка каля будынка пракуратуры ў Салігорску былі падпалены некалькі аўтамабіляў&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/news/chp/v_soligorske_vozle_prokuratury_gorelo_neskolko_avtomobiley/ В Солигорске возле прокуратуры горело несколько автомобилей] // [[Белтэлерадыёкампанія]]&lt;/ref&gt;.

МУС РБ заявіла, што падчас шэсця 25 кастрычніка пацярпелі 2 супрацоўнікі міліцыі, РУУС Цэнтральнага раёна Мінска закідалі камянямі і пашкодзілітам вокны і службовы транспарт&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20201025/minsk-1581495165.html На акции протеста в Минске пострадали два сотрудника МВД Белоруссии] // РИА Новости&lt;/ref&gt;.

28 кастрычніка ў будынку ДАІ Мозыра невядомы разбіў акно і кінуў ў памяшканне «кактэйль Молатава», у выніку чаго адзін з пакояў быў пашкоджаны агнём. У гэты ж дзень каля граніцы з Украінай былі затрыманыя 4 чалавекі, якіх абвінівацілі ў падпале машын у Салігорску і будынка ДАІ ў Мазыры; у СМІ гэта група стала вядома як «група Аліневіча&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://news.tut.by/society/718940.html КГБ внес 17 белорусов в перечень физлиц, причастных к террористической деятельности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210412084512/https://news.tut.by/society/718940.html |date=12 красавіка 2021 }} // [[TUT.BY]]&lt;/ref&gt;».

20 лістапада невядомыя падпалілі машыну супрацоўніка міліцыі ў Гродна.

8 снежня па тэлеканала АНТ перадалі аб затрыманні 8 чалавек з групы Мікалая Аўтуховіча, якіх абвінівацілі знішчэнні машын ў Ваўкавыску 2 кастрычніка і 20 лістапада ў Гродна
&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/incident/view/dejatelnost-terroristicheskoj-gruppy-raskryta-v-belarusi-419250-2020/ Деятельность террористической группы раскрыта в Беларуси] // [[БелТА]], 8/12/2020, 21:49&lt;/ref&gt;. Пазней былі затрыманыя і ўнесеныя ў спіс тэрарыстаў 11 чалавек па справе «групы Аўтуховіча&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;».

У ноч на 26 сакавіка 2021 г. ў [[Печы (Барысаў)|Пячах]] быў затрыманы жыхар Пінскага раёна, які, паводле версіі следства заклаў выбуховае рэчыва ў сметніцу ў Мінску на вул. Убарэвіча і планаваў зрабіць тое ж самае на тэрыторыі АВЦ-72, таксама прадстаўнікі сілавых ведамстваў заявілі аб тым, што за дзеяннямі затрыманага стаяла ініцыятыва BYPOL&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/mvd-v-minske-i-pechah-predotvrascheny-terakty-sled-vedet-v-bypol-434540-2021/ МВД: в Минске и Печах предотвращены теракты — след ведет в BYPOL] // [[БелТА]], 26/03/2021, 16:01&lt;/ref&gt;.

Яшчэ адной папулярнай палітычнай акцыяй было накладанне дроту на чыгуначныя рэйкі для спынення руху чыгункі. Асабліва акітыўна гэтыя дзеянні адбываліся пасля аб’яўлення Святланай Ціханоўскай пачатку нацыянальнай забастоўкі 26 кастрычніка. Паводле даных прэс-сакратара МУС, апублікаваных 16 сакавіка, з авчатку 2020 года было выяўлена больш за 160 фактаў накладання дроту на рэйкі і 29 падазраваных ў гэтых злачынствах&lt;ref&gt;[https://t.me/pressmvd Официальный канал Telegram пресс-секретаря МВД О. Чемодановой, сообщение 16.03.2021]&lt;/ref&gt;.

Акрамя актаў хуліганства, вандалізма і насілля супраць сілавікоў, прадстаўнікоў улады і праўладных СМІ, у Беларусі ў азначаны перыяд былі заўважаны выпадкі насілля і вандалізму супраць прыхільнікаў пратэсту. 12 жніўня ў Салігорску Леанід Штайда падчас сваркі забіў аднаго з удзельнікаў пратэсту.

Па матывах нянавісці да ўздельнікаў пратэсту былі забітыя Г.Кісель у Салігорску 12 жніўня і Р.Бандарэнка 12 лістапада ў Мінску. У Брэсце 5 студзеня 2021 г. п’яны пацыент стукнуў доктара хуткай дапамогі, паколькі падазраваў апошняга ў несімпатыях да Лукашэнкі; супраць хулігана ўзбудзлілі крымінальную справу&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/716594.html На пациента, ударившего в «политическом конфликте» врача скорой в Бресте, завели уголовное дело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210225145438/https://news.tut.by/society/716594.html |date=25 лютага 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;.

У канцы 2020 года ў розных гарадах Беларусі былі зафіксаваны выпадкі, калі невядомыя разбівалі вокны прыватных кватэр ці дамоў, за якімі была размешчана пратэстная сімволіка&lt;ref&gt;Аня Перова. [https://news.tut.by/society/702325.html Семье минчан разбили окно, в котором висел БЧБ-флаг. Рассказываем, что случилось] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210412143456/https://news.tut.by/society/702325.html |date=12 красавіка 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2020/09/22/razbili-okno-s-bchb-flagom В Лебяжьем и на площади Победы неизвестные разбили окна с бчб-флагами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134846/https://realt.onliner.by/2020/09/22/razbili-okno-s-bchb-flagom |date=31 сакавіка 2022 }} [[Onliner.by]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/710965.html В Волковыске неизвестные разбили камнем окно, за которым был БЧБ-флажок. И тут людей накрыло волной солидарности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210412143456/https://news.tut.by/society/710965.html |date=12 красавіка 2021 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://citydog.by/post/zaden-okno-bchb-zamministra/ Минчанке за БЧБ-снежинки кто-то разбил окно. Вот что сказал замминистра МВД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210412143458/https://citydog.by/post/zaden-okno-bchb-zamministra/|date=12 красавіка 2021}} // [[Citydog]]&lt;/ref&gt;.

== Блакаванне Інтэрнэту ==
Увесь час пратэстнай актыўнасці ў Беларусі суправаджалася значнымі перабоямі ў працы Інтэрнету. На піку пратэстаў гэта насіла глабальны характар ​​(практычна поўнае адключэнне Інтэрнэту па ўсёй краіне), у астатні перыяд прымяняліся кропкавыя блакіроўкі, накіраваныя на недаступнасць пэўных рэсурсаў і адключэнне мабільнага Інтэрнэту на абмежаванай тэрыторыі (напрыклад, часткі горада, якая стала на час эпіцэнтрам пратэсту).

8 жніўня, за дзень да выбараў, быў заблакаваны сайт Агенцтва фінансавых навін, які спецыялізаваўся на эканамічных навінах і аналітыцы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/153753-sajt-afn-by-zablokirovan-po-rasporjazheniju-mininforma|title=Сайт Агентства финансовых новостей заблокирован|website=Reform.news|date=2020-08-08|access-date=2026-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219194137/https://reform.news/153753-sajt-afn-by-zablokirovan-po-rasporjazheniju-mininforma|archive-date=19 лютага 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Першыя праблемы з доступам да сеткі, у тым ліку да месэнджэраў і сацыяльных сетак, пачаліся раніцай 9 жніўня, пакуль ішло галасаванне.

Поўнамаштабнае блакіраванне сеткі Інтэрнэт у Беларусі працягвалася з 9 па 12 жніўня&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/dostup-v-internet-v-minske-vozobnovilsya|title=Доступ в интернет в Минске возобновился|website=Reform.news|date=2020-08-12|access-date=2026-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125083832/https://euroradio.fm/ru/dostup-v-internet-v-minske-vozobnovilsya|archive-date=25 лістапада 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;Кожны вечар 9—12 жніўня і да раніцы на ўсёй тэрыторыі краіны поўнасцю адключаўся мабільны Інтэрнэт {{sfn|Блакіроўка|2020|с=18}}. Фіксаваны працаваў са значнымі перабоямі. Паводле высноў расійскага таварыства абароны Інтэрнэту, перабоі з працай сеткі адбыліся з-за ўкаранення тэхналогіі [[Deep packet inspection|DPI (Deep packet inspection)]] і наўмыснага [[Шэйпінг (інфарматыка)|шэйпінгу]]. На выкарыстанне DPI ускосна паказвае аналіз сеткавага трафіку, з якога відаць, што блакаванню падвергся зашыфраваны па пратаколах [[TLS]] і [[SSL]] трафік: серверы пераставалі адказваць пасля ўсталявання [[TLS]]-сесіі, і яна абрывалася па таймаўце. У чорны спіс патрапілі [[Telegram]], [[Viber]], [[WhatsApp]], [[Facebook]], [[Instagram]], [[Twitter]], сэрвісы [[Google (кампанія)|Google]], [[Яндэкс]]а, [[Mail.ru Group]], [[App Store]], [[Google Play]], [[VPN]]-кліенты і іншыя. Непрацаздольнасць магла быць звязана і з перагрузкай прылад DPI, бо на тэрыторыі рэспублікі перыядычна не адкрываліся ўнутрыбеларускія рэсурсы: сайты дзяржаўных органаў і дзяржаўнага інфармагенцтва [[БелТА]], а таксама не праходзілі банкаўскія анлайн-транзакцыі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://42.tut.by/696139 |title=Что происходит с интернетом в Беларуси — мнение технических специалистов |access-date=2020-08-11 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507153138/https://42.tut.by/696139 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Найбуйнейшы партал краіны [[TUT.BY]] меў праблемы з шырынёй канала і быў практычна недаступны па-за краінай, яго форум, паводле некаторых звестак, быў цалкам заблакаваны.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Что происходит с TUT.BY и что можно сделать прямо сейчас, чтобы читать наши новости|url=https://42.tut.by/696233|access-date=2020-08-11|website=tut.by|date=2020-08-11|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812184404/https://42.tut.by/696233}}&lt;/ref&gt;

Нестабільнасць працы Інтэрнэту адчулі абаненты ўсіх аператараў мабільнай і фіксаванай сувязі, бо трафік паміж беларускім сегментам Інтэрнэту і замежнымі падсеткамі праходзіць праз аўтаномныя сістэмы толькі трох арганізацый — [[Белтэлекам]]а, [[Нацыянальны цэнтр абмену трафікам|Нацыянальнага цэнтра абмену трафікам]] (НЦАТ) і Нацыянальнай акадэміі навук (не прадастаўляе паслугі шырокапалоснага доступу). У першых двух сродкамі праекта выяўлення і аналізу перабояў у Інтэрнеце ({{lang-en|Internet Outage Detection and Analysis}}, IODA) і партала Qrator.Radar, якія спецыялізуюцца на аналізе ўзаемадзеяння аўтаномных сістэм, выяўлена зніжэнне складнасці сеткі і перарыванне часткі [[Border Gateway Protocol|BGP]]-сесій, што выклікала спыненне даступнасці беларускіх падсетак звонку і большасці знешніх рэсурсаў на тэрыторыі Беларусі 9—12 жніўня.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://radar.qrator.net/blog/what-happening-BY|title=What is happening with the BY internet segment in terms of BGP and IPv4/IPv6|website=radar.qrator.net|publisher=Radar.Qrator|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922043754/https://radar.qrator.net/blog/what-happening-BY|archive-date=2020-09-22|access-date=2020-10-05|url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web|url=https://labs.ripe.net/Members/alun_davies/our-first-glance-at-the-belarus-outages|title=Our First Glance at the Belarus Outages|website=ripe.net|publisher=RIPE NCC|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008200725/https://labs.ripe.net/Members/alun_davies/our-first-glance-at-the-belarus-outages|archive-date=2020-10-08|access-date=2020-10-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Каля 18:00 па UTC 8 жніўня былі адключаныя ўсе 8 [[IPv6]]-аплінкаў (каналаў сувязі за вонкавымі аўтаномнымі сістэмамі) «Белтэлекама» і 4 з 5 аплінкаў НЦАТ, у выніку апынуліся цалкам недаступныя каля 60% IPv6-прэфіксаў (56 з 94 падсетак), бачных па IP. Бачнасць падсетак па [[IPv4]] звалілася на 10%, але і ў даступных падсетках сувязь са шматлікімі хостамі не ўсталёўвалася.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://radar.qrator.net/as6697/ipv6-providers#startDate=2020-08-05&amp;endDate=2020-08-15&amp;tab=current|title=AS 6697|website=radar.qrator.net|publisher=Qrator|access-date=2020-12-06|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030125616/https://radar.qrator.net/as6697/ipv6-providers#startDate=2020-08-05&amp;endDate=2020-08-15&amp;tab=current|url-status=live}}&lt;br&gt;{{cite web |url=https://radar.qrator.net/as60280/ipv6-providers#startDate=2020-08-05&amp;endDate=2020-08-15&amp;tab=current |title=AS 60280 |website=radar.qrator.net |publisher=Qrator |access-date=2020-12-06 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027112307/https://radar.qrator.net/as60280/ipv6-providers#startDate=2020-08-05&amp;endDate=2020-08-15&amp;tab=current |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Блакіроўка|2020|с=9}} Аляксандр Лукашэнка тады заяўляў, што адключэнне было ажыццёўлена «з-за мяжы» дзеля выклікання незадаволенасці насельніцтва разам з іншымі «гібрыднымі» спосабамі ціску на рэспубліку.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.belta.by/president/view/lukashenko-internet-v-belarusi-otkljuchajut-iz-za-granitsy-eto-ne-initsiativa-vlasti-402299-2020 |title=Лукашенко: интернет в Беларуси отключают из-за границы, это не инициатива власти |access-date=2020-08-11 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810110844/https://www.belta.by/president/view/lukashenko-internet-v-belarusi-otkljuchajut-iz-za-granitsy-eto-ne-initsiativa-vlasti-402299-2020/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f31b4719a79476e22929a21 |title=Эксперты назвали возможные причины проблем с интернетом в Белоруссии |access-date=2026-04-08 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811060533/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f31b4719a79476e22929a21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; НЦАТ пацвердзіў, што праца Інтэрнэту была парушана з-за правядзення масіраваных [[DoS-напад|DDoS-атак]] на сеткі беларускіх правайдэраў і на сайты дзяржаўных органаў і арганізацый.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ncot.by/ru/news/news/o-vosstanovlenii-raboty-seti-internet/ |title=О восстановлении работы сети Интернет |website=ncot.by |publisher=Национальный центр обмена трафиком |access-date=2021-03-03 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228070703/https://ncot.by/ru/news/news/o-vosstanovlenii-raboty-seti-internet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Дырэктар па знешніх сувязях [[RIPE NCC]] Максім Бурцікаў ставіць гэтую версію пад сумнеў з прычыны яе выключнай тэхнічнай складанасці, паколькі ў такім выпадку спатрэбілася б каардынацыя мноства груп у розных краінах, якія атакуюць з розных падсетак, з якімі ў «Белтэлекама» і НЦFТ заключаны [[пірынг]]авыя пагадненні.&lt;ref name=&quot;DDoS&quot;&gt;{{cite web |url=https://meduza.io/feature/2020/08/11/internet-v-belarusi-ne-rabotaet-treti-sutki |title=Интернет в Беларуси не работает третьи сутки Лукашенко говорит о зарубежных кибератаках, а IT-эксперты подозревают «Белтелеком» |website=meduza.io |publisher=[[Meduza]] |access-date=2021-05-23 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508111457/https://meduza.io/feature/2020/08/11/internet-v-belarusi-ne-rabotaet-treti-sutki |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Упраўленне вярхоўнага камісара [[ААН]] па правах чалавека выказала заклапочанасць сітуацыяй вакол пратэстаў у Беларусі і заклікала ўлады забяспечыць поўнае выкананне правоў на свабоду слова і мірных сходаў&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1046897/2020-08-11/v-oon-zaiavili-ob-obespokoennosti-situatciei-v-belorussii В ООН заявили об обеспокоенности ситуацией в Белоруссии]&lt;/ref&gt;.

Каля пасольстваў Рэспублікі Беларусь былі праведзеныя акцыі з патрабаваннем вызваліць затрыманых. Такія акцыі ў падтрымку зняволеных і права беларусаў на сумленныя выбары прайшлі ў больш чым дваццаці краінах і ў больш чым трыццаці гарадах свету&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/society/689682.html|title=В ряде стран прошли акции солидарности с белорусами. Посмотрите, что там было|website=TUT.BY|date=2020-06-21|access-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140513/https://news.tut.by/society/689682.html|archive-date=17 ліпеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/elections/690608.html|title=В мире идут акции солидарности с белорусами. В Санкт-Петербурге мероприятие сорвалось из-за полиции|website=TUT.BY|date=2020-06-27|access-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629224941/https://news.tut.by/elections/690608.html|archive-date=29 чэрвеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|access-date=2020-07-16|date=2020-06-25|website=Борисовские новости|title=В Европе пройдут акции солидарности с Беларусью {{!}} Борисовские новости|url=https://borisovnews.by/2020/06/25/v-evrope-projdut-akcii-solidarnosti-s-belarusju/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627155341/https://borisovnews.by/2020/06/25/v-evrope-projdut-akcii-solidarnosti-s-belarusju/|archive-date=27 чэрвеня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Canon Uładzisłaŭ Zavalniuk next to Red Church during 2020 protests in Belarus.jpg|thumb|[[Ксёндз]]-[[канонік]] [[Уладзіслаў Мацвеевіч Завальнюк|Уладзіслаў Завальнюк]] побач з [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Чырвоным Касцёлам]] падчас пратэстаў ([[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)#14 жніўня|14 жніўня 2020 года]]).]]
[[Каталіцызм|Рымска-каталіцкі]] арцыбіскуп, мітрапаліт Мінска-Магілёўскі [[Тадэвуш Кандрусевіч]] заклікаў да спынення гвалту і правядзення экстраннага круглага стала&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/belarus/11991-zvarot-artsyb-skupa-tadevusha-kandrusev-cha-suvyaz-sa-skladanaj-gramadska-pal-tychnaj-s-tuatsyyaj-u-belarus Зварот арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча ў сувязі са складанай грамадска-палітычнай сітуацыяй у Беларусі]&lt;/ref&gt;. [[12 жніўня]] [[2020]] года віцебскі біскуп [[Алег Буткевіч]] выступіў са зваротам, дзе сярод іншага заявіў&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=256919 Каталіцкі біскуп Віцебска: Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі]&lt;/ref&gt;:
{{цытата|Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі, а Справядлівасць заўсёды вяртала здзейсненае тым, хто пераступаў усялякія людскія (не кажучы ўжо пра Божыя) нормы.}}

14 жніўня [[Прэзідэнт Малдовы]] [[Ігар Дадон|І. Дадон]] назваў падзеі, якія адбываюцца ў Беларусі, унутранай справай беларусаў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.interfax.ru/world/589445|title = Президент Молдовы назвал внутренним делом странаы события в Беларуси|date = 2020-08-14|work = [[Интерфакс]]|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, [[прэм’ер-міністр Чэхіі]] [[Андрай Бабіш|А. Бабіш]] заклікаў да паўторных прэзідэнцкіх выбараў з прысутнасцю міжнародных назіральнікаў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://twitter.com/AndrejBabis/status/1294130599238807553|title = Mluvil jsem...|author = Andrej Babis|date = 2020-08-14|work = [[Twitter]]|language = cz}}&lt;/ref&gt;.

14 жніўня адбылася відэаканферэнцыя міністраў замежных спраў Еўрапейскага саюза, на якой абмяркоўвалася сітуацыя ў Беларусі. Было вырашана лічыць вынікі выбараў сфальсіфікаванымі і таму не прызнаваць іх у тым выглядзе, у якім яны былі прадстаўлены Цэнтральнай выбарчай камісіяй Беларусі. Таксама міністры заклікалі пакараць асоб, адказных за гвалт, рэпрэсіі і фальсіфікацыю вынікаў выбараў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/economics/696729.html|title = Евросоюз не признал итоги выборов в Беларуси — возможен ввод санкций|date = 2020-08-14|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200815084422/https://news.tut.by/economics/696729.html|archive-date = 15 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

23 верасня [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэп ЗША]] выпусціў заяву для амерыканскіх грамадзян, якія знаходзяцца ў краіне, у якой рэкамендаваў адмовіцца ад наведвання месцаў масавага скаплення людзей, бо мірныя пратэсцы могуць перарасці ў беспарадкі&lt;ref&gt;[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/gosdep-ssha-vypustil-preduprezhdenie-dlya-svoih-grazhdan-v-belarusi Госдеп США выпустил предупреждение для своих граждан в Беларуси]&lt;/ref&gt;.

2 кастрычніка [[Еўрапейскі саюз]] увёў санкцыі ў дачыненні да 40 афіцыйных асоб Беларусі, адказных за фальсіфікацыю выбараў і парушэнне правоў чалавека. У спіс увайшлі кіраўнік [[МУС Беларусі]] [[Юрый Караеў]], камандзір АМАПа [[Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба|Дзмітрый Балаба]], намеснік камандуючага Унутранымі войскамі МУС Беларусі [[Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў|Хазалбек Атабекаў]] — як адказныя за кампанію рэпрэсій і запалохвання, якую праводзілі сілы МУС пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, у прыватнасці, за адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне, у тым ліку за катаванні, мірных дэманстрантаў, а таксама за запалохванне і гвалт супраць журналістаў&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:319I:FULL&amp;from=EN Council Implementing Regulation (EU) 2020/1387 of 2 October 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus // Official Journal of the European Union L 319 I]&lt;/ref&gt;.

22 кастрычніка [[Еўрапейскі парламент]] узнагародзіў беларускую апазіцыю, прадстаўленую [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйный радай]], [[Прэмія імя Сахарава|прэміяй Сахарава]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/de/the-democratic-opposition-in-belarus-202/products-details/20201021CAN58092 |title=2011 - 2020 {{!}} Preisträger {{!}} Sacharow-Preis {{!}} Europäisches Parlament |access-date=2020-10-22 |lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2020/10/22/7115612/|title=Премія Європарламенту імені Сахарова присуджена опозиції Білорусі|publisher=[[Украінская праўда]]|date=2020-10-22|access-date=2020-10-23}}&lt;/ref&gt;.

У сумеснай заяве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і яшчэ больш за пяцідзесяці краінаў і [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі ад 26 кастрычніка 2020 года былі асуджаны масавыя парушэнні правоў чалавека, якія мелі месца ў сувязі з прэзідэнцкімі выбарамі, якія «не былі ні свабоднымі, ні справядлівымі»&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-28|title=Joint Statement on the Human Rights Situation in Belarus|url=http://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135200/https://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|archive-date=2020-10-28|access-date=2020-10-28|publisher=U.S. Embassy in Belarus|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-28|title=Сумесная заява аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі|url=http://by.usembassy.gov/be/сумесная-заява-аб-сітуацыі-з-правамі-ч/|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135013/https://by.usembassy.gov/be/%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D0%B2%D0%B0-%D0%B0%D0%B1-%D1%81%D1%96%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96-%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D1%96-%D1%87/|archive-date=28 кастрычніка 2020|access-date=2020-10-28|publisher=Амбасада ЗША ў Беларусі|language=be|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

17 снежня 2020 года [[Савет Еўрапейскага саюза]] ўвёў трэці пакет санкцый адносна Беларусі, у які трапілі 7 юрыдычных асоб ([[Белтэхэкспарт]], [[Дана Холдынгз]], [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Synesis Group]], [[Агат — электрамеханічны завод]], [[140-ы рамонтны завод]], [[Мінскі завод колавых цягачоў]]) і 29 фізічных асоб ([[Анатоль Сівак]], [[Іван Эйсмант]], [[Уладзімір Каранік]], [[Наталля Качанава]], [[Павел Мікалаевіч Лёгкі|Павел Лёгкі]], [[Ігар Луцкі]], [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]], [[Генадзь Андрэевіч Богдан|Генадзь Богдан]], [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]], [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандр Шакуцін]], [[Мікалай Мікалаевіч Варабей|Мікалай Варабей]] і іншыя)&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2020/2129/oj Council implementing regulation (EU) 2020/2129 of 17 December 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nv-online.info/2020/12/17/e-rasajuz-zacverdzi-trjeci-paket-sankcyj-adnosna-belarusi-spis.html Еўрасаюз зацвердзіў трэці пакет санкцый адносна Беларусі. Спіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210112212255/https://www.nv-online.info/2020/12/17/e-rasajuz-zacverdzi-trjeci-paket-sankcyj-adnosna-belarusi-spis.html |date=12 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Меркаванне дзеячаў культуры, навукі і спорту ==
11 жніўня папулярны выканаўца [[Макс Корж]] апублікаваў у сваім інстаграме заклік да ўдзельнікаў пратэстаў. Спявак прапанаваў спыніць сутычкі з праваахоўнікамі; на яго думку, гэткія пратэсты маглі прывесці да новых чалавечых ахвяр&lt;ref&gt;[https://officelife.media/news/19426-max-korzh-urged-the-protesters-to-stop-the-action/ Макс Корж призвал протестующих прекратить акции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331134847/https://officelife.media/news/19426-max-korzh-urged-the-protesters-to-stop-the-action/ |date=31 сакавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;.

15 жніўня форвард [[ФК ЦСКА Масква|ФК ЦСКА]] [[Ілья Шкурын]] напісаў на сваёй старонцы ў [[Instagram]], што адмаўляецца выступаць за зборную Беларусі «да таго часу, пакуль дзейнічае рэжым Лукашэнкі»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/696755.html|title = Шкурин отказался играть за сборную при Лукашенко|date = 2020-08-15|work = [[Tut.by]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200818191334/https://sport.tut.by/news/football/696755.html|archive-date = 18 жніўня 2020|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

19 жніўня мастацкі кіраўнік Маладзёжнага тэатра эстрады, рэжысёр парадаў на 3 ліпеня, адкрыцця [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|Чэмпіяната свету па хакеі ў Мінску]] Вячаслаў Панін вярнуў званне «[[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]», медаль Францыска Скарыны і іншыя ўзнагароды ў знак пратэсту&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257413 Рэжысёр парадаў на 3 Ліпеня вяртае ўзнагароды і званні ў знак пратэсту]&lt;/ref&gt;. У гэты ж дзень гурт «[[Стары Ольса]]» вярнуў Міністэрству культуры ўзнагароду [[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Нацыянальнай музычнай прэміі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NN.by|date=2020-08-19|title=Гурт «Стары Ольса» вярнуў Мінкульту ўзнагароду Нацыянальнай прэміі|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=257414|archive-url=https://archive.today/20200905211639/https://nn.by/?c=ar&amp;i=257414|archive-date=5 верасня 2020|access-date=2020-09-05|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Фэйкавыя паведамленні ==
Гэты ж канал{{удакладніць}} выпусціў заяву аб гібелі дэманстранта Яўгена Заічкіна ў першую ноч пасля выбараў. Аднак мужчына аказаўся жывым&lt;ref&gt;[https://echo.msk.ru/news/2690201-echo.html Корреспонденты телеканала БелСАТ утверждают, что нашли и поговорили с Евгением Заичкиным, который, как сообщалось, погиб] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Раней у СМІ з’явілася інфармацыя, што самалёт прэзідэнта Беларусі выляцеў з Мінска ў [[Турцыя|Турцыю]]. Выказваліся здагадкі, што ў самалёце можа знаходзіцца сям’я Лукашэнкі альбо сам Аляксандр Лукашэнка&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/08/09/uletel/ Самолет Лукашенко вылетел из Минска]&lt;/ref&gt;.

Каналам Медуза са спасылкай на тэлеграм-канал NEXTA апублікаваў відэаролік, дзе выкідае сваю форму нібыта беларускі спецназавец Арцём Беліновіч, аднак ім выявіўся рускі трэнер у Берліне (пра іншага згаданага байца Яўгена Навіцкага з Лагойска абвяржэнне інфармацыі не паступала)&lt;ref&gt;[http://www.golfstriminform.ru/byvaet/polzovateli-seti-razoblachili-fejk-pro-belorusskogo-specznazovcza/ Пользователи Сети разоблачили фейк про белорусского спецназовца]&lt;/ref&gt;.

Тэлекампанія «[[АНТ]]» паведамляла, што за гандлёвым цэнтрам «Рыга» быў знойдзены мікрааўтобус з расійскімі нумарамі, які быў цалкам загружаны амуніцыяй і іншымі прадметамі нібыта для арганізацыі вулічных беспарадкаў. Пазней газета «Наша Ніва», спасылаючыся на Бі-Бі-Сі, высветліла, што мікрааўтобус, які паўгода стаяў на гэтым месцы, належыць кінапрадзюсеру з Масквы, які здымаў у Мінску серыял&lt;ref&gt;[https://interfax.by/news/obshchestvo/skandaly_i_proisshestviya/1280660/ Микравтобус с амуницией для уличных беспорядков обнаружен за ТЦ «Рига» в Минске — СМИ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Тэлеканал «[[Беларусь 1]]» паведамляў аб магчымым подкупе ўдзельнікаў акцый: адзін з падазраваных нібыта быў затрыманы з буйной сумай грошай. У гэты ж дзень недзяржаўныя СМІ апублікавалі выкрыццё: Міхаіл Сімакоў як індывідуальны прадпрымальнік займаўся камісійным продажам аўто, а напярэдадні ён прадаў [[Opel Zafira]] і атрымаў 10,5 тыс. долараў ЗША, з якімі яго і затрымалі. 14 жніўня Міхаіла выпусцілі з ізалятара&lt;ref&gt;[https://people.onliner.by/2020/08/14/mixaila-kotorogo-pokazali-kak-odnogo-iz-organizatorov-besporyadkov-otpustili Михаила, которого показали как одного из организаторов беспорядков, отпустили] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331135002/https://people.onliner.by/2020/08/14/mixaila-kotorogo-pokazali-kak-odnogo-iz-organizatorov-besporyadkov-otpustili |date=31 сакавіка 2022 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{артыкул |аўтар=Белорусская обсерватория интернета |загаловак=Беларусский интернет-шатдаун и другие события|спасылка= https://netobservatory.by/wp-content/themes/netobserver/assets/shutdown/belarus-shutdown-2020.pdf|аўтар выдання= |выданне= |тып= |месца= |выдавецтва=|год=2020|месяц = |старонкі=28 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова=ru |ref=Блакіроўка}}
* {{cite web|title=«Положение в области прав человека в Беларуси в преддверии президентских выборов 2020 года и после них» — Доклад Верховного комиссара Организации Объединенных Нацийпо правам человека|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G22/276/99/PDF/G2227699.pdf?OpenElement|access-date=17.09.2023|date=2022-03-04|publisher=[[Генеральная Асамблея ААН]]|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207050635/https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G22/276/99/PDF/G2227699.pdf?OpenElement|archive-date=7 лютага 2023|url-status=dead}}

{{Пратэсты ў Беларусі}}
{{Палітычны крызіс у Беларусі}}

[[Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)| ]]
[[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]]
[[Катэгорыя:2020 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]]
[[Катэгорыя:2020 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Пратэсты 2020 года]]
[[Катэгорыя:Пратэсты 2021 года]]</text>
      <sha1>m91hj7mjt8ak4d6f6c309pwbj7z2z0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Гомеля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656310</id>
    <revision>
      <id>5123370</id>
      <parentid>5032505</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60098" sha1="k4eqo96oufum7wifof6g2fcboyocq00" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Файл:Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Гомеля]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Гомель|Гомеля]].
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Файл:Amelchenko.JPG|thumb|175px|[[Антон Дзям’янавіч Амельчанка|Антон Амельчанка]]]]
[[Файл:Sergei Omelyanchuk FCTT.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Пятровіч Амельянчук|Сяргей Амельянчук]]]]
[[Файл:Палута Аляксандраўна Бадунова.jpg|thumb|175px|[[Палута Аляксандраўна Бадунова|Палута Бадунова]]]]
[[Файл:Geishtor Leonid Grigorievich.JPG|thumb|175px|[[Леанід Рыгоравіч Гейштар|Леанід Гейштар]]]]
[[Файл:ESC2016 - Belarus Meet &amp; Greet 24.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Віктаравіч Іваноў|Аляксандр Іваноў]]]]
[[Файл:Korotkevich ITMO.jpg|thumb|175px|[[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]]]]
[[Файл:Aleksandr Kulchiy 2011.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Мікалаевіч Кульчы|Аляксандр Кульчы]]]]
[[Файл:Alexander Lizyukov.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Ільіч Лізюкоў|Аляксандр Лізюкоў]]]]
[[Файл:Лизюков, Пётр Ильич.png|thumb|175px|[[Пётр Ільіч Лізюкоў|Пётр Лізюкоў]]]]
[[Файл:Іван Яўцеевіч Палякоў.jpg|thumb|175px|[[Іван Яўцеевіч Палякоў|Іван Палякоў]]]]
[[Файл:Paplauskaya Yanit Helsinki 2012.jpg|thumb|175px|[[Кацярына Віктараўна Паплаўская|Кацярына Паплаўская]]]]
[[Файл:ZinoviyPesin.jpg|thumb|175px|[[Зіновій Барысавіч Песін|Зіновій Песін]]]]
[[Файл:Romanov E R.jpg|thumb|175px|[[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакім Раманаў]]]]
[[Файл:Kanstancin Rudzianok.2020.1.jpg|thumb|175px|[[Канстанцін Аляксеевіч Рудзянок|Канстанцін Рудзянок]]]]
[[Файл:Syarhey Rumas (2013-10-24).jpg|thumb|175px|[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]]]]
[[Файл:Sergey Sidorsky, October 2010.jpeg|thumb|175px|[[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі|Сяргей Сідорскі]]]]
[[Файл:Kanstantsin Siutsou CD 2011.jpg|thumb|175px|[[Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў|Канстанцін Сіўцоў]]]]
[[Файл:Volha Sudarava (2013 World Championships in Athletics) 01.jpg|thumb|175px|[[Вольга Аляксандраўна Сударава|Вольга Сударава]]]]
[[Файл:Artem Fedyanin.jpg|thumb|175px|[[Арцём Аляксандравіч Фядзянін|Арцём Фядзянін]]]]
[[Файл:Академик Хрусталев.jpg|thumb|175px|[[Барыс Міхайлавіч Хрусталёў|Барыс Хрусталёў]]]]
[[Файл:Сергей Леонидович Тихановский.png|thumb|175px|[[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]]]]
[[Файл:YahuenTsurkin-0050.jpg|thumb|175px|[[Яўген Мікалаевіч Цуркін|Яўген Цуркін]]]]
[[Файл:Л.Г.Шнирельман.jpg|thumb|175px|[[Леў Генрыкавіч Шнірэльман|Леў Шнірэльман]]]]
[[Файл:Marek Edelman - Warsaw Ghetto Uprising.jpg|thumb|175px|[[Марэк Эдэльман]]]]
[[Файл:Саша Янченко.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Віктаравіч Янчанка|Аляксандр Янчанка]]]]
[[Файл:Denis Yahno.jpg|thumb|175px|[[Дзяніс Юр’евіч Яхно|Дзяніс Яхно]]]]

== А ==
* [[Анатоль Сцяпанавіч Аксамітаў]] (1926—2003) — беларускі мовазнавец.
* [[Дзіямар Антонавіч Аксяновіч]] (1930—2010) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічых матэрыялаў і вырабаў. Кандыдат тэхнічных навук (1969).
* [[Сямён Майсеевіч Алукер]] (1893—1955) — беларускі вучоны ў галіне [[Оталарынгалогія|оталарынгалогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1946), [[прафесар]] (1949).
* [[Амвросій (Шаўцоў)]] (нар. 1975) — беларускі праваслаўны дзеяч, вікарны епіскап [[Гомельская і Жлобінская епархія|Гомельскай і Жлобінскай епархіі]].
* [[Антон Дзям’янавіч Амельчанка]] (нар. 1985) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Сяргей Пятровіч Амельянчук]] (нар. 1980) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Ігар Аўрунін]] (1957—2020) — савецкі і ізраільскі лёгкаатлет. Майстар спорту міжнароднага класа.
* [[Уладзіслаў Ігаравіч Ахроменка]] (1965—2018) — беларускі [[пісьменнік]], [[Проза|празаік]], [[драматург]] і [[кінасцэнарыст]].

== Б ==
* [[Ігар Міхайлавіч Бабкоў]] (нар. 1964) — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[філосаф]], [[культуролаг]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] (2003).
* [[Ігар Міхайлавіч Бабук]] (нар. 1934) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1998), прафесар (2003).
* [[Алеся Аляксандраўна Бабушкіна]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларуская]] [[Гімнастыка|гімнастка]] ([[мастацкая гімнастыка]]). [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]].
* [[Аляксандр Вальдэмаравіч Багдановіч]] (нар. 1964) — Спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын, прыбораў і апаратуры. Доктар тэхнічных навук (2006), [[прафесар]].
* [[Палута Аляксандраўна Бадунова]] (1885—1938) — дзяячка беларускага нацыянальнага руху, настаўніца.
* [[Уладзімір Сцяпанавіч Бажэнаў]] (1917—1968) — беларускі ўрач-хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1967), [[прафесар]] (1968).
* [[Дыяна Андрэеўна Бакум]] (нар. 2003) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбаліст]]ка, [[Нападаючы (футбол)|нападаючая]].
* [[Віктар Кірылавіч Барабанцаў]] (нар. 1947) — беларускі жывапісец, педагог.
* [[Дзмітрый Анатолевіч Барадзін]] (нар. 1999) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] (1917—1942) — [[Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне|партызан]] [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], кіраўнік аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці [[Гомельскае камуністычнае падполле|падпольных груп]] у [[Гомель|Гомелі]], [[Герой Савецкага Саюза]]
* [[Яўген Юр’евіч Барсукоў]] (нар. 1990) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Бартноўскі]] (нар. 1956) — беларускі ваенны ўрач. Кандыдат медыцынскіх навук (1987), дацэнт (1992).
* [[Арцём Андрэевіч Башлакоў]] (нар. 1995) — [[беларусь|беларускі]] [[фрыстайліст]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Андрэй Эдуардавіч Белякоў]] (нар. 1976) — беларускі палітык.
* [[Артур Алегавіч Белякоў]] (нар. 1993) — беларускі [[спартыўны акрабат]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Вольга Анатолеўна Бембель-Дзядок]] (1906—1974) — беларускі [[скульптура]]. Першая жонка скульптара [[А. А. Бембель|А. А. Бембеля]].
* [[Яўген Абрамавіч Бірбраер]] (1912—1943) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Аляксей Мікалаевіч Бойка]] (нар. 1976) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вячаслаў Бортнік]] (нар. 1974) — беларуска-амерыканскі грамадскі дзеяч, праваабаронца, адукатар, псіхолаг, актывіст ЛГБТ-руху. Сябра [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]].
* [[Валерый Анатольевіч Брылёў]] (нар. 1959) — беларускі архітэктар і [[дыпламат]].
* [[Міхаіл Іванавіч Будыка]] (1920—2001) — [[вучоны]] ў галіне [[Геафізіка|геафізікі]], [[Геаграфія|геаграфіі]], [[Геахімія|геахіміі]]. Член-карэспандэнт [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1964), акадэмік [[РАН|Расійскай акадэміі навук]] (1992).
* [[Уладзімір Абрамавіч Быхоўскі]] (1925—1991) — савецкі архітэктар. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў]] (1957), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія РСФСР|Дзяржаўнай прэміі РСФСР]] (1981), [[заслужаны архітэктар РСФСР]] (1987). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].
* [[Аксана Пятроўна Бязлепкіна]] (нар. 1981) — беларуская [[пісьменніца]], [[літаратуразнаўца]], [[крытык]].

== В ==
* [[Надзея Прохараўна Варвановіч]] (1903—1985) — беларуская мастачка.
* [[Юрый Ігнатавіч Варум]] (1949—2014) — кампазітар, прадзюсар, музыкант.
* [[Юрый Леанідавіч Варушчанка]] (нар. 1976) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Арцём Аляксандравіч Васькоў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка]] (нар. 1984) — беларускі баскетбаліст.
* [[Мікола Аляксеевіч Вішнеўскі]] (1910—1986) — беларускі празаік.
* [[Міхаіл Вяргеенка]] (нар. 1950) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]].
* [[Віктар Дзмітрыевіч Вятошкін]] (1925—2015) — поўны кавалер ордэна Славы.

== Г ==
* [[Наталля Віктараўна Галіноўская]] (нар. 1975) — беларускі ўрач-неўролаг. Доктар медыцынскіх навук (2017), прафесар (2019).
* [[Кацярына Генадзеўна Ганчар]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Леанід Паўлавіч Гарай]] (1937—2019) — беларускі футбаліст і трэнер
* [[Наталля Гаўрыленка]] (нар. 1986) — [[Беларусь|беларускі]] спартсменка (акадэмічнае веславанне).
* [[Яўген Міхайлавіч Гаўрыленка]] (нар. 1951) — беларускі [[Лёгкая атлетыка|лёгкаатлет]], бронзавы прызёр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]].
* [[Леанід Рыгоравіч Гейштар]] (нар. 1936) — беларускі і савецкі канаіст, алімпійскі чэмпіён 1960 года, чэмпіён свету. Заслужаны майстар спорту СССР
* [[Інэса Святаславаўна Гадэ]] (нар. 1950) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Ігар Уладзіміравіч Градабоеў]] (1971—2013) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Надзея Уладзіміраўна Грунтовіч]] (нар. 1961) — беларускі спецыяліст у галіне энергаэфектыўнасці і тэхнічнай дыягностыкі.
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Гурскі]] (нар. 1981) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]].

== Д ==
* [[Аляксандр Ехільевіч Дабравіцкі]] (нар. 1939) — расійскі [[архітэктар]]. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УАССР (1983).
* [[Вольга Уладзіміраўна Дадзіёмава]] (нар. 1955) — беларускі гісторык музыкі. Доктар мастацтвазнаўства, прафесар.
* [[Уладзімір Ільіч Дадзіёмаў]] (1924—1983) — беларускі пісьменнік.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарацкі]] (1946—2000) — беларускі [[кампазітар]]. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1996).
* [[Аляксандр Анатолевіч Данілаў]] (нар. 1980) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анжаліка Юр’еўна Дарагакупец]] (нар. 1964) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання.
* [[Валерый Цімафеевіч Даўгала]] (нар. 1947) — беларускі мастак-манументаліст.
* [[Аляксандр Міхайлавіч Дворнік]] (нар. 1950) — беларускі радыеэколаг, фізік. Доктар біялагічных навук (1999), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1988).
* [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў]] (1907—1938) — савецкі і беларускі палітычны дзеяч.
* [[Цімафей Аляксандравіч Дзейнічэнка]] (нар. 1986) — [[беларусь|беларускі]] [[Грэка-рымская барацьба|барэц грэка-рымскага стылю]]. Чэмпіён Еўропы 2011 года, чэмпіён Беларусі 2010 і 2016 гадоў. [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Анатолій Міхайлавіч Дзмітровіч]] (1917—1998) — [[Беларусь|беларуская]] спецыяліст у галіне ліцейнай вытворчасці.
* [[Іосіф Іванавіч Дзякаў]] (1903—1984) — [[старшы лейтэнант]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* [[Ксенія Аляксандраўна Прыемка-Дзяцук]] (нар. 1986) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]] (патройны скачок).
* [[Дар’я Паўлаўна Доўгаль]] (нар. 2000) — [[беларусь|беларуская]] [[плывец|плыўчыха]]. [[Майстар спорту Беларусі]].

== Ё ==
* [[Карына Аляксандраўна Ёжыкава]] (нар. 1990) — [[Беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].

== Ж ==
* [[Мікалай Фёдаравіч Жлоба]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. Працуе ў [[Ландшафтная архітэктура|ландшафтнай архітэктуры]]. [[Герой Савецкага Саюза]], гвардыі малодшы сяржант.
* [[Іван Мікалаевіч Жосткін]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Яфімавіч Жураў]] (1922—1977) — [[вучоны]], [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]] (1967), [[прафесар]] (1968).
* [[Людміла Васільеўна Жыжэнка]] (нар. 1953) — беларуская [[мастачка]].
* [[Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі]] (1988—2014) — кавалер [[Ордэн Герояў Нябеснай Сотні|ордэна Героя Нябеснай сотні]].

== З ==
* [[Вольга Аляксандраўна Залатарова]] (нар. 1964) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2015), дацэнт (2001), прафесар.
* [[Аляксей Пятровіч Зефіраў]] (1907—1979) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Неарганічная хімія|неарганічнай хіміі]] і [[Металургія|металургіі]], член-карэспандэнт [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1968), [[доктар тэхнічных навук]] (1954), [[прафесар]] (1958).
* [[Іосіф Абрамавіч Зільберштэйн]] (1927—1995) — гідраметэаролаг, вучоны фізіка-географ і геаэколаг.
* [[Яфрэм Ісакавіч Злотнік]] (1919—1993) — беларускі ўрач-нейрахірург.
* [[Анатоль Генадзьевіч Злотнікаў]] (нар. 1944) — беларускі сацыёлаг, дэмограф.

== І ==
* [[Аляксандр Віктаравіч Іваноў]] (нар. 1994) — беларускі спявак, прадстаўнік [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|Беларусі]] на конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|Еўрабачанне 2016]]».
* [[Дзмітрый Аляксандравіч Ігнаценка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Станіслаў Вячаслававіч Іжакоўскі]] (нар. 1994) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Леанідавіч Ізотаў]] (нар. 1988) — беларускі плывец, паралімпійскі чэмпіён.
* [[Дыяна Ігараўна Ільіна]] (нар. 1996) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].
* [[Анатоль Рыгоравіч Ісачанка]] (нар. 1922) — расійкі фізіка-географ, ландшафтазнаўца і картограф.
* [[Уладзімір Рыгоравіч Ісачанка]] (1925—2011) — [[Беларусь|беларускі]] [[архітэктар]]. [[Заслужаны архітэктар Беларусі]] (1998). Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] (1967), [[Беларускі саюз архітэктараў|Беларускага саюза архітэктараў]].

== К ==
* [[Ірына Кабасакал]] (нар. 1979) — беларуская ўрач-дыетолаг.
* [[Канстанцін Паўлавіч Кабашнікаў]] (1927—2012) — беларускі [[фалькларыст]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1971), [[прафесар]] (1980).
* [[Алег Мікалаевіч Кавалёў]] (нар. 1987) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Анатольевіч Кавалёў]] (1939—2008) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт [[Акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1989), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1988), [[прафесар]] (1991).
* {{нп5|Вячаслаў Каган-Палей||en|Vyatcheslav Kagan-Paley}}
* [[Анатоль Аляксасандравіч Кажэўнікаў]] (нар. 1939) — горны інжынер. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-7527&lt;/ref&gt;.
* [[Эдуард Ашэравіч Казачкоў]] (нар. 1933) — беларускі кампазітар, ваенны дырыжор.
* [[Ірына Уладзіміраўна Казеева]] (нар. 1974) — беларуская [[футбол|футбалістка]] і футбольны трэнер.
* [[Сяргей Іванавіч Калеснік]] (нар. 1970) — савецкі і беларускі [[Вяслярны спорт|вясляр]] на байдарцы, заслужаны майстар спорту СССР.
* [[Іван Емяльянавіч Каленікаў]] (1912—1969) — [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1944).
* [[Алена Мікалаеўна Калінічэнка]] (нар. 1948) — беларускі хімік. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2014), [[доктар хімічных навук]] (2000).
* [[Югася Каляда]] (нар. 1981) — беларуская [[пісьменніца]].
* [[Яўген Іванавіч Камароў]] (нар. 1933) — фотамастак&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-4284&lt;/ref&gt;.
* [[Георгій Кандрусевіч]] (нар. 1978) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер.
* [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы]] (нар. 1983) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сяргей Уладзіміравіч Канцавы]] (нар. 1986) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Карась]] (нар. 1975) — беларускі тэлевядучы.
* [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч]] (нар. 1994) — беларускі праграміст.
* [[Наталля Геніеўна Карманава]] (нар. 1975) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вольга Капылова]] (нар. 1982) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].
* [[Ізмаіл Львовіч Капланаў]] (1938—2011) — беларускі [[кампазітар]], выканаўца, аўтар папулярных песень і інструментальнай эстраднай музыкі.
* [[Пётр Уладзіміравіч Карповіч]] (1874—1917) — рэвалюцыянер.
* [[Наталля Уладзіміраўна Карпянкова]] (нар. 1970) — беларуская спартсменка, майстар спорту СССР, заслужаны майстар спорту Беларусі.
* [[Аляксандр Іванавіч Касякоў]] (нар. 1914) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Ілья Барысавіч Катунін]] (1908—1944) — савецкі ваенны лётчык, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Алеся Каржова]] (нар. 1997) — беларуская футбалістка і трэнер.
* [[Ігар Паўлавіч Кахно]] (1930—1988) — [[літаратуразнавец]] і літаратурны [[крытык]], [[доктар філалагічных навук]] (1982), [[прафесар]] (1983).
* [[Сяргей Аляксандравіч Каўроўскі]] (1890—1944) — беларускі мастак.
* [[Міхаіл Косач]] (нар. 1985) — беларускі валейбаліст.
* [[Вадзім Анатолевіч Коўтун]] (нар. 1963) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў.
* {{нп5|Мінуэта Кеслер||en|Minuetta Kessler}}
* [[Міхаіл Кікоін]] (1892—1968) — беларускі і французскі [[мастак]] яўрэйскага паходжання, прадстаўнік {{нп3|Парыжскай школы||ru|Парижская школа}}.
* [[Сяргей Якаўлевіч Кілін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне квантавай оптыкі і квантавай інфарматыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (2006), акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]].
* [[Міхаіл Рыгоравіч Кісялёў]] (нар. 1946) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання (канструяванне і вытворчасць прыбораў, ультрагукавая тэхналогія).
* [[Ніна Георгіеўна Краснова]] (нар. 1928) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1969), прафесар (1978).
* [[Аляксей Віктаравіч Краўчанка]] (нар. 1985) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сімон Давідавіч Крэмер]] (1900—1991) — савецкі военачальнік, гвардыі генерал-маёр танкавых войскаў, [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Алена Фёдараўна Кудзіна]] (нар. 1964) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства ў машынабудаванні.
* [[Ларыса Фёдараўна Кузняцова]] (нар. 1958) — беларускі палітык і дзяяржаўны дзеяч.
* [[Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш]] (нар. 1996) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Аляксандр Мікалаевіч Кульчы]] (нар. 1973) — [[Беларусь|беларускі]] [[футбаліст]] і трэнер.

== Л ==
* [[Якаў Міхайлавіч Лабовіч]] (нар. 1946) — беларускі дзеяч цырка. [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь]] (1998).
* [[Аляксей Мікалаевіч Лашкевіч]] (нар. 1978) — беларускі [[баскетбаліст]], трэнер.
* [[Ілья Гіршавіч Ляндрас]] (нар. 1937) — беларускі [[хірург]], [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]].
* [[Віктар Мікалаевіч Ласкавы]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Іван Антонавіч Ласкоў]] (1941—1994) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[крытык]], [[гісторык]].
* [[Валянціна Якаўлеўна Латышава]] (нар. 1936) — беларускі ўрач-неўролаг і педагог. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (2000).
* [[Святлана Мікалаеўна Лебедзева]] (нар. 1963) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2007), прафесар (2008). Акадэмік Украінскай тэхналагічнай акадэміі (2016).
* [[Андрэй Дзмітрыевіч Лебедзеў]] (нар. 1980) — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук (2011), дацэнт (2015).
* [[Берта Майсееўна Лерман]] (нар. 1931) — расійскі хімік-арганік. [[Доктар хімічных навук]] (1987).
* [[Аляксандр Ільіч Лізюкоў]] (1931—1942) — савецкі военачальнік, [[Герой Савецкага Саюза]], [[генерал-маёр]].
* [[Пётр Ільіч Лізюкоў]] (1909—1945) — савецкі военачальнік, [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), [[палкоўнік]].
* [[Яўген Ільіч Лізюкоў]] (1899—1944) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].
* [[Валянцін Аляксандравіч Літвінаў]] (нар. 1915) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Наталля Васільеўна Логінава]] (нар. 1954) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне неарганічнай і фізічнай хіміі. Доктар хімічных навук (2011), дацэнт (1998), прафесар
* [[Дзяніс Уладзіміравіч Лявоненка]] (нар. 1981) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела.

== М ==
* [[Аляксандр Маджараў]] (нар. 1982) — беларускі [[гандбаліст]], трэнер. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.
* {{нп5|Алік Мазо||en|Alec Mazo}}
* [[Леанід Мікалаевіч Макарэвіч]] (1938—2013) — беларускі спартсмен і трэнер (баскетбол).
* [[Канстанцін Іванавіч Максімцаў]] (1919—2004) — беларускі мастак — [[жывапісец]].
* [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]] (нар. 1960) — [[Беларусы|беларускі]] археолаг і [[гісторык]]. [[Доктар навук|Доктар]] [[Гістарычная навука|гістарычных навук]], (2012).
* [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]] (1933—2022) — беларускі палітык, кіраўнік Беларусі ў 1990—1991 гадах.
* {{нп5|Дзік Мэнінг||en|Dick Manning}}
* [[Антаніна Іванаўна Маскаленка]] (1919—2015) — актрыса. Заслужаная артыстка Украіны&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-68617&lt;/ref&gt;.
* [[Аляксандр Рыгоравіч Маханёк]] (1934—1997) — [[вучоны]] ў галіне [[Тэарэтычная фізіка|тэарэтычнай фізікі]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1975), [[прафесар]] (1985).
* [[Фёдар Іванавіч Махаўцоў]] (нар. 1917) — савецкі мастак.
* [[Аляксей Анатольевіч Мельнікаў]] (1962—1995) — беларускі [[літаратуразнавец]].
* [[Яўген Дзмітрыевіч Мілеўскі]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Адольф Рувімавіч Міроцін]] (нар. 1952) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2003), прафесар (2009).
* [[Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка]] (1947—2012) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, журналіст, архівіст, педагог.
* [[Рэм Сяргеевіч Міхальчанка]] (нар. 1927) — спецыяліст у галіне тэхнічнай крэафізікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-64991&lt;/ref&gt;.
* [[Дзяніс Цімафеевіч Мядзведзеў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Марыя Вікенцьеўна Мякіннікава]] (нар. 1917) — беларускі вучоны ў галіне [[отарыналарынгалогія|отарыналарынгалогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1968), [[прафесар]] (1970).

== Н ==
* [[Вераніка Уладзіміраўна Набокіна]] (нар. 1995) — беларуская спартсменка (гімнастыка, спартыўная акрабатыка).
* [[Ганна Юр’еўна Новік]] (нар. 1990) — беларуская паэтэса.
* [[Алена Паўлаўна Нарыжная]] (нар. 1972) — беларускі гісторык, культуролаг.
* [[Мікалай Арсенцьевіч Неўскі]] (1922—1989) — савецкі артылерыст, [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), кандыдат ваенных навук, [[дацэнт]].

== П ==
* [[Арцём Аляксандравіч Падасінаў]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].
* [[Сямён Аляксандравіч Падокшын]] (1931—2004) — беларускі [[філосаф]], [[гісторык]], [[культуролаг]]. [[Доктар філасофскіх навук]] (1987), [[кандыдат гістарычных навук]] (1965).
* [[Яўген Пятровіч Пакаташкін]] (1937—1994) — беларускі мастак-графік. Працаваў у галіне станковай графікі.
* [[Іван Яўцеевіч Палякоў]] (1914—2004) — савецкі, беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1977—1985).
* [[Аляксандр Альбертавіч Панкоў]] (нар. 1953) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1996).
* [[Кацярына Віктараўна Паплаўская]] (нар. 1987) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка.
* [[Серёга]] (сапр. Сяргей Васілевіч Пархоменка, 1976) — беларускі рэп-выканавец, рэпер, прадзюсар, спявак.
* [[Таццяна Пятроўна Пенязькова]] (нар. 1925) — беларускі [[архітэктар]]. [[Кандыдат тэхнічных навук]] (1958), [[дацэнт]] (1971).
* [[Дзмітрый Нікандравіч Пенязькоў]] (1922—2002) — савецкі ваенны, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* [[Зіновій Барысавіч Песін]] (?—1919) — [[рэвалюцыянер]], [[бальшавік]], удзельнік барацьбы за савецкую ўладу ў [[Беларусь|Беларусі]].
* [[Марк Іосіфавіч Петракавец]] (1937—2006) — беларускі вучоны ў галіне [[трыбалогія|трыбалогіі]]. [[Доктар тэхнічных навук]].
* [[Рыгор Піліпавіч Печнікаў]] (нар. 1940) — беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]].
* [[Віктар Пятровіч Пічукоў]] (нар. 1957) — беларускі [[гісторык]], [[археограф]], [[краязнавец]], кандыдат гістарычных навук (1996), дацэнт (2008).
* [[Леў Абрамавіч Плоткін]] (1905—1978) — савецкі літаратуразнавец, літаратурны [[крытык]], [[Доктар філалагічных навук]], [[прафесар]], член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1934).
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].
* [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст]] (1900—1960) — беларускі кампазітар. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1955).
* [[Генадзь Адамавіч Пусеў]] (нар. 1948) — беларускі мастак.
* [[Сяргей Віктаравіч Пярвіцкі]] (нар. 1967) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вольга Пятрова]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].

== Р ==
* [[Ніка Ракіціна]] (нар. 1963) — рускамоўная [[пісьменніца]] Беларусі.
* [[Еўдакім Раманавіч Раманаў]] (1855—1922) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]] і [[археолаг]].
* [[Сяргей Яўгенавіч Рассадзін]] (1958—2017) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]], [[Беларуская археалогія|археолаг]], крыніцазнавец, геральдыст; [[Доктар навук|доктар]] гістарычных [[Навука|навук]] (1999), прафесар гісторыі (2009).
* [[Валянціна Леанідаўна Рахленка]] (нар. 1931) — беларуская [[піяніст]]ка. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1995).
* [[Дзіяна Аляксандраўна Родчанка]] (нар. 1938) — беларуская спецыялістка ў галіне фізікахіміі палімераў, машынабудаўнічага матэрыялазнаўства.
* [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[мовазнаўства]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1996), дацэнт (1991), [[прафесар]] (1998).
* [[Аляксандр Іванавіч Рубахаў]] (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне эканомікі, тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва.
* [[Юрый Рубцоў]] (нар. 1961) — грамадскі актывіст.
* [[Канстанцін Аляксеевіч Рудзянок]] (нар. 1990) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Алена Рыгораўна Рудкоўская]] (нар. 1973) — савецкая і беларуская плыўчыха. Заслужаны майстар спорту СССР (1991).
* [[Валерый Аркадзевіч Рудніцкі]] (нар. 1941) — беларускі вучоны ў галіне фізікі [[неразбуральны кантроль|неразбуральнага кантролю]]. [[Доктар тэхнічных навук]]. Член [[Нью-Ёркская АН|Нью-Ёркскай АН]] (1997).
* [[Сяргей Мікалаевіч Румас]] (нар. 1969) — беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] (2018—2020). У 2011—2019 гадах старшыня [[Беларуская федэрацыя футбола|асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола»]].
* [[Юрый Анатольевіч Рыдкін]] (нар. 1979) — [[паэт]], [[празаік]], [[калаж]]ыст, [[даследчык]] [[Бот-паэзія|бот-паэзіі]].

== С ==
* [[Эла Раманаўна Сабаленка]] (нар. 1936) — беларускі [[этнограф]].
* [[Андрэй Сяргеевіч Саковіч]] (нар. 1992) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Міхайлавіч Салаўёў]] (нар. 1954) — беларускі палітык. Палкоўнік міліцыі.
* [[Ігар Леанідавіч Салаўцоў]] (1952—2007) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2001).
* [[Алег Канстанцінавіч Саннікаў]] (1928—1983) — вучоны, тэатразнавец і [[літаратуразнавец]].
* [[Леанід Міхайлавіч Сапегін]] (1935—2014) — беларускі батанік. Доктар біялагічных навук (1987), прафесар (1990).
* [[Аляксандр Віктаравіч Сасноў]] (нар. 1947) — беларускі палітык і дзяржаўны дзеяч, першы міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь. [[Кандыдат эканамічных навук]], [[дацэнт]].
* [[Зміцер Алегавіч Сасноўскі]] (нар. 1974) — беларускі музыкант, гісторык, прадзюсар.
* [[Аляксандр Семянюк]] (нар. 1993) — беларускі [[баскетбаліст]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Семянчук]] (1951—2019) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў.
* [[Уладзімір Нічыпаравіч Сідарцоў]] (1935—2025) — беларускі [[Гісторыя|гісторык]], прафесар [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]].
* [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі]] (нар. 1954) — [[Беларусь|беларускі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Беларусі]] (2003—2010).
* [[Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык]] (нар. 1980) — беларуская мастачка, ілюстратар, дэкаратар і паэтэса.
* [[Пётр Сідаравіч Сінчукоў]] (1920—1987) — [[маёр]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* {{нп5|Веньямін Файвавіч Сіпер||uk|Сіпер Веніамін Файвович}}.
* [[Кірыл Сітнік]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст.
* [[Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў]] (нар. 1982) — беларускі прафесійны шашэйны велагоншчык, які выступае за каманду Dimension Data.
* [[Віктар Іванавіч Скарабагатаў]] (нар. 1958) — [[Беларусь|беларускі]] інжынер і дзяржаўны дзеяч.
* [[Георгій Міхайлавіч Склязнёў]] (1911—1937) — удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], танкіст. [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Рыгор Барысавіч Сожын]] (1914—1976) — савецкі журналіст, сцэнарыст, пісьменнік. Заслужаны работнік культуры РСФСР (1966).
* [[Вадзім Браніслававіч Спрынчан]] (нар. 1950) — беларускі рускамоўны [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[Віктар Аляксандравіч Стральчэня]] (нар. 1940) — беларускі артыст оперы ([[лірычны тэнар]]). [[Заслужаны артыст Беларусі]] (1999).
* [[Вольга Аляксандраўна Сударава]] (нар. 1984) — [[беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. Спецыялізуецца ў [[скачкі ў даўжыню|скачках у даўжыню]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Сукалінскі]] (1951—2009) — вучоны ў галіне [[Анкалогія|анкалогіі]] і [[Радыебіялогія|радыебіялогіі]], доктар медыцынскіх навук, прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1998).
* [[Іван Вячаслававіч Сулім]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Аляксандр Мікалаевіч Сычоў]] (нар. 1951) — беларускі [[палітык]] і [[дыпламат]].
* [[Васіль Іосіфавіч Сычоў]] (нар. 1947) — беларускі [[гісторык]] і [[археолаг]].
* [[Ігар Васілевіч Сямека]] (нар. 1961) — беларускі [[мастак]].

== Т ==
* [[Анатоль Яфімавіч Тарас]] (нар. 1944) — беларускі выдавец і аўтар шэрагу кніг.
* [[Ягор Віктаравіч Траякоў]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Іван Міхайлавіч Труба]] (1878—1950) — украінскі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[грамадскі дзеяч|грамадскі]] і [[палітычны дзеяч]].

== У ==
* [[Ігар Юр’евіч Увараў]] (нар. 1963) — беларускі гісторык.
* [[Віталь Юр’евіч Уткін]] (нар. 1965) — беларускі палітык.

== Ф ==
* [[Ілья Маркавіч Фальковіч]] (1898—1979) — лінгвіст, спецыяліст па мове ідыш.
* [[Аляксей Іванавіч Філіпенка]] (нар. 1998) — беларускі футбаліст
* [[Юрый Форман]] (нар. 1980) — [[ізраіль]]скі і [[ЗША|амерыканскі]] [[бокс|баксёр]]. Чэмпіён свету па боксе па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе (да 70 кг) (2009).
* [[Галіна Іванаўна Фрэнкель]] (нар. 1948) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Арцём Аляксандравіч Фядзянін]] (нар. 1994) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Х ==
* [[Ісак Барысавіч Хавін]] (1885—1988) — савецкі вучоны ў галіне эндакрыналогіі. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1937).
* [[Рыгор Цадзікавіч Ханін]] (1886—1963) — беларускі [[інжынер-будаўнік]].
* [[Анастасія Канстанцінаўна Харланава]] (нар. 1992) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Павел Аляксандравіч Харланчук]] (нар. 1978) — [[беларус]]кі тэатральны і кінаакцёр, тэатральны рэжысёр.
* [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] (1928—2024) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Генетыка|генетыкі]] раслін, [[доктар біялагічных навук]] (1967), [[прафесар]] (1969), акадэмік [[НАН Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] (1980). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1978).
* [[Сяргей Анатольевіч Хахомаў]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2018), дацэнт (2000)..
* [[Барыс Міхайлавіч Хрусталёў]] (нар. 1947) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. [[Спіс акадэмікаў НАН Беларусі|Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2009; член-карэспандэнт з 2004 года), [[Доктар навук|доктар]] [[Тэхнічныя навукі|тэхнічных навук]] (1998), [[прафесар]] (1991). [[Заслужаны працаўнік адукацыі Рэспублікі Беларусь|Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (1995).

== Ц ==
* [[Барыс Андрэевіч Царыкаў]] (1926—1943) — разведчк 43-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Яфрэйтар. [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў]] (нар. 1978) — беларускі [[палітык]], [[Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь|Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі]] (2014—2020).
* [[Аляксей Васілевіч Цімашэнка]] (нар. 1986) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі]] (нар. 1978) — [[Беларусы|беларускі]] прадпрымальнік, [[Блог|відэаблогер]], аўтар [[YouTube]]-канала «''Страна для жизни''».
* [[Мікалай Іосіфавіч Цурбакоў]] (1911—1984) — беларускі акцёр.
* [[Яўген Мікалаевіч Цуркін]] (нар. 1990) — [[беларусь|беларускі]] [[плывец]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Андрэй Генадзьевіч Цурыкаў]] (нар. 1982) — беларускі эколаг, ліхенолаг, міколаг.
* {{нп5|Вільям Цэйтлін||en|William Zeitlin}}
* [[Антон Сяргеевіч Цярэшчанка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Ч ==
* [[Павел Уладзіміравіч Чарнышоў]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Дзмітрый Уладзіміравіч Чарнякоў]] (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] па рэгіянальнай палітыцы і мясцовым самакіраванні
* [[Віктар Мікалаевіч Чачын]] (1930—1994) — савецкі і беларускі [[вучоны]] ў галіне тэхналогіі машынабудавання, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар тэхнічных навук]], [[заслужаны дзеяч навукі БССР]].

== Ш ==
* [[Уладзімір Аляксеевіч Шаліхін]] (1930—2002) — беларускі [[піяніст]], [[дыктар]] [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Беларускага радыё і тэлебачання]], вядучы канцэртаў у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]], настаўнік, спявак і акцёр. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1991).
* [[Леанід Аляксандравіч Шамяткоў]] (1937—2013) — беларускі [[матэматык]]. Член-карэспандэнт [[Акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1980), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1970), [[прафесар]] (1973). [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1995).
* [[Юрый Абрамавіч Шандалаў]] (1923—1945) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1946).
* [[Юлія Шарова]] — беларуская пісьменніца.
* [[Рахіль Барысаўна Шацава]] (1922—2010) — [[астраном]]. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1975), акадэмік Нью-Ёркской акадэміі навук.
* [[Барыс Эмануілавіч Школьнікаў]] (нар. 1949) — беларускі [[архітэктар]]. [[Член-карэспандэнт]], [[прафесар]] [[Міжнародная акадэмія архітэктуры|Міжнароднай акадэміі архітэктуры]].
* [[Леў Генрыкавіч Шнірэльман]] (1905—1938) — матэматык, доктар навук (1929).
* {{нп5|Бэла Шумячэр||en|Bella Shumiatcher}}
* [[Уладзіслаў Аляксандравіч Шчэпаў]] (нар. 1976) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI скліканняў]].
* [[Віталь Пятровіч Шылаў]] (нар. 1976) — беларускі палітык.
* [[Аляксандр Алегавіч Шыманоўскі]] (нар. 1963) — беларускі спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын і апаратуры, будаўнічай механікі.
* [[Вольга Шчарбачэня-Жыльская]] (нар. 1985) — беларуская спартсменка (акадэмічнае веславанне).

== Э ==
* [[Марэк Эдэльман]] (1919—2009) — польскі палітычны і грамадскі дзеяч [[яўрэі|яўрэйскага]] паходжання, кіраўнік [[Паўстанне ў варшаўскім гета|паўстання ў Варшаўскім гета]].
* [[Барыс Анатолевіч Эйзнер]] (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі матэрыялаў.

== Ю ==
* [[Руслан Яўгенавіч Юдзянкоў]] (нар. 1987) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Я ==
* [[Алена Іванаўна Яновіч]] (нар. 1933) — [[Беларусь|беларускі]] мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага і беларускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук, прафесар.
* [[Аляксандр Серафімавіч Якабсон]] (нар. 1951) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Беларусі.
* [[Анатоль Іванавіч Яноўскі]] (нар. 1968) — [[Беларусь|беларускі]] футбаліст і [[трэнер]] па міні-футболу.
* [[Аляксандр Віктаравіч Янчанка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Ганна Уладзіміраўна Яравая]] (нар. 1972) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела.
* [[Аляксандр Лаўрэнцьевіч Яфрэмаў]] — беларускі вучоны ў галіне экалогіі глебазнаўства.
* [[Дзяніс Юр’евіч Яхно]] (нар. 1992) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Постаці Гомеля| ]]</text>
      <sha1>k4eqo96oufum7wifof6g2fcboyocq00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123371</id>
      <parentid>5123370</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60229" sha1="aifl8kwdc5lrjbnw2wutfe2c4u6y2kl" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Файл:Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Гомеля]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Гомель|Гомеля]].
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Файл:Amelchenko.JPG|thumb|175px|[[Антон Дзям’янавіч Амельчанка|Антон Амельчанка]]]]
[[Файл:Sergei Omelyanchuk FCTT.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Пятровіч Амельянчук|Сяргей Амельянчук]]]]
[[Файл:Палута Аляксандраўна Бадунова.jpg|thumb|175px|[[Палута Аляксандраўна Бадунова|Палута Бадунова]]]]
[[Файл:Geishtor Leonid Grigorievich.JPG|thumb|175px|[[Леанід Рыгоравіч Гейштар|Леанід Гейштар]]]]
[[Файл:ESC2016 - Belarus Meet &amp; Greet 24.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Віктаравіч Іваноў|Аляксандр Іваноў]]]]
[[Файл:Korotkevich ITMO.jpg|thumb|175px|[[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]]]]
[[Файл:Aleksandr Kulchiy 2011.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Мікалаевіч Кульчы|Аляксандр Кульчы]]]]
[[Файл:Alexander Lizyukov.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Ільіч Лізюкоў|Аляксандр Лізюкоў]]]]
[[Файл:Лизюков, Пётр Ильич.png|thumb|175px|[[Пётр Ільіч Лізюкоў|Пётр Лізюкоў]]]]
[[Файл:Іван Яўцеевіч Палякоў.jpg|thumb|175px|[[Іван Яўцеевіч Палякоў|Іван Палякоў]]]]
[[Файл:Paplauskaya Yanit Helsinki 2012.jpg|thumb|175px|[[Кацярына Віктараўна Паплаўская|Кацярына Паплаўская]]]]
[[Файл:ZinoviyPesin.jpg|thumb|175px|[[Зіновій Барысавіч Песін|Зіновій Песін]]]]
[[Файл:Anton Prakapenia.jpg|thumb|175px|[[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]]]]
[[Файл:Romanov E R.jpg|thumb|175px|[[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакім Раманаў]]]]
[[Файл:Kanstancin Rudzianok.2020.1.jpg|thumb|175px|[[Канстанцін Аляксеевіч Рудзянок|Канстанцін Рудзянок]]]]
[[Файл:Syarhey Rumas (2013-10-24).jpg|thumb|175px|[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]]]]
[[Файл:Sergey Sidorsky, October 2010.jpeg|thumb|175px|[[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі|Сяргей Сідорскі]]]]
[[Файл:Kanstantsin Siutsou CD 2011.jpg|thumb|175px|[[Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў|Канстанцін Сіўцоў]]]]
[[Файл:Volha Sudarava (2013 World Championships in Athletics) 01.jpg|thumb|175px|[[Вольга Аляксандраўна Сударава|Вольга Сударава]]]]
[[Файл:Artem Fedyanin.jpg|thumb|175px|[[Арцём Аляксандравіч Фядзянін|Арцём Фядзянін]]]]
[[Файл:Академик Хрусталев.jpg|thumb|175px|[[Барыс Міхайлавіч Хрусталёў|Барыс Хрусталёў]]]]
[[Файл:Сергей Леонидович Тихановский.png|thumb|175px|[[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]]]]
[[Файл:YahuenTsurkin-0050.jpg|thumb|175px|[[Яўген Мікалаевіч Цуркін|Яўген Цуркін]]]]
[[Файл:Л.Г.Шнирельман.jpg|thumb|175px|[[Леў Генрыкавіч Шнірэльман|Леў Шнірэльман]]]]
[[Файл:Marek Edelman - Warsaw Ghetto Uprising.jpg|thumb|175px|[[Марэк Эдэльман]]]]
[[Файл:Саша Янченко.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Віктаравіч Янчанка|Аляксандр Янчанка]]]]
[[Файл:Denis Yahno.jpg|thumb|175px|[[Дзяніс Юр’евіч Яхно|Дзяніс Яхно]]]]

== А ==
* [[Анатоль Сцяпанавіч Аксамітаў]] (1926—2003) — беларускі мовазнавец.
* [[Дзіямар Антонавіч Аксяновіч]] (1930—2010) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічых матэрыялаў і вырабаў. Кандыдат тэхнічных навук (1969).
* [[Сямён Майсеевіч Алукер]] (1893—1955) — беларускі вучоны ў галіне [[Оталарынгалогія|оталарынгалогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1946), [[прафесар]] (1949).
* [[Амвросій (Шаўцоў)]] (нар. 1975) — беларускі праваслаўны дзеяч, вікарны епіскап [[Гомельская і Жлобінская епархія|Гомельскай і Жлобінскай епархіі]].
* [[Антон Дзям’янавіч Амельчанка]] (нар. 1985) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Сяргей Пятровіч Амельянчук]] (нар. 1980) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Ігар Аўрунін]] (1957—2020) — савецкі і ізраільскі лёгкаатлет. Майстар спорту міжнароднага класа.
* [[Уладзіслаў Ігаравіч Ахроменка]] (1965—2018) — беларускі [[пісьменнік]], [[Проза|празаік]], [[драматург]] і [[кінасцэнарыст]].

== Б ==
* [[Ігар Міхайлавіч Бабкоў]] (нар. 1964) — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[філосаф]], [[культуролаг]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] (2003).
* [[Ігар Міхайлавіч Бабук]] (нар. 1934) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1998), прафесар (2003).
* [[Алеся Аляксандраўна Бабушкіна]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларуская]] [[Гімнастыка|гімнастка]] ([[мастацкая гімнастыка]]). [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]].
* [[Аляксандр Вальдэмаравіч Багдановіч]] (нар. 1964) — Спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын, прыбораў і апаратуры. Доктар тэхнічных навук (2006), [[прафесар]].
* [[Палута Аляксандраўна Бадунова]] (1885—1938) — дзяячка беларускага нацыянальнага руху, настаўніца.
* [[Уладзімір Сцяпанавіч Бажэнаў]] (1917—1968) — беларускі ўрач-хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1967), [[прафесар]] (1968).
* [[Дыяна Андрэеўна Бакум]] (нар. 2003) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбаліст]]ка, [[Нападаючы (футбол)|нападаючая]].
* [[Віктар Кірылавіч Барабанцаў]] (нар. 1947) — беларускі жывапісец, педагог.
* [[Дзмітрый Анатолевіч Барадзін]] (нар. 1999) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] (1917—1942) — [[Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне|партызан]] [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], кіраўнік аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці [[Гомельскае камуністычнае падполле|падпольных груп]] у [[Гомель|Гомелі]], [[Герой Савецкага Саюза]]
* [[Яўген Юр’евіч Барсукоў]] (нар. 1990) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Бартноўскі]] (нар. 1956) — беларускі ваенны ўрач. Кандыдат медыцынскіх навук (1987), дацэнт (1992).
* [[Арцём Андрэевіч Башлакоў]] (нар. 1995) — [[беларусь|беларускі]] [[фрыстайліст]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Андрэй Эдуардавіч Белякоў]] (нар. 1976) — беларускі палітык.
* [[Артур Алегавіч Белякоў]] (нар. 1993) — беларускі [[спартыўны акрабат]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Вольга Анатолеўна Бембель-Дзядок]] (1906—1974) — беларускі [[скульптура]]. Першая жонка скульптара [[А. А. Бембель|А. А. Бембеля]].
* [[Яўген Абрамавіч Бірбраер]] (1912—1943) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Аляксей Мікалаевіч Бойка]] (нар. 1976) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вячаслаў Бортнік]] (нар. 1974) — беларуска-амерыканскі грамадскі дзеяч, праваабаронца, адукатар, псіхолаг, актывіст ЛГБТ-руху. Сябра [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]].
* [[Валерый Анатольевіч Брылёў]] (нар. 1959) — беларускі архітэктар і [[дыпламат]].
* [[Міхаіл Іванавіч Будыка]] (1920—2001) — [[вучоны]] ў галіне [[Геафізіка|геафізікі]], [[Геаграфія|геаграфіі]], [[Геахімія|геахіміі]]. Член-карэспандэнт [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1964), акадэмік [[РАН|Расійскай акадэміі навук]] (1992).
* [[Уладзімір Абрамавіч Быхоўскі]] (1925—1991) — савецкі архітэктар. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў]] (1957), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія РСФСР|Дзяржаўнай прэміі РСФСР]] (1981), [[заслужаны архітэктар РСФСР]] (1987). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].
* [[Аксана Пятроўна Бязлепкіна]] (нар. 1981) — беларуская [[пісьменніца]], [[літаратуразнаўца]], [[крытык]].

== В ==
* [[Надзея Прохараўна Варвановіч]] (1903—1985) — беларуская мастачка.
* [[Юрый Ігнатавіч Варум]] (1949—2014) — кампазітар, прадзюсар, музыкант.
* [[Юрый Леанідавіч Варушчанка]] (нар. 1976) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Арцём Аляксандравіч Васькоў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка]] (нар. 1984) — беларускі баскетбаліст.
* [[Мікола Аляксеевіч Вішнеўскі]] (1910—1986) — беларускі празаік.
* [[Міхаіл Вяргеенка]] (нар. 1950) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]].
* [[Віктар Дзмітрыевіч Вятошкін]] (1925—2015) — поўны кавалер ордэна Славы.

== Г ==
* [[Наталля Віктараўна Галіноўская]] (нар. 1975) — беларускі ўрач-неўролаг. Доктар медыцынскіх навук (2017), прафесар (2019).
* [[Кацярына Генадзеўна Ганчар]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Леанід Паўлавіч Гарай]] (1937—2019) — беларускі футбаліст і трэнер
* [[Наталля Гаўрыленка]] (нар. 1986) — [[Беларусь|беларускі]] спартсменка (акадэмічнае веславанне).
* [[Яўген Міхайлавіч Гаўрыленка]] (нар. 1951) — беларускі [[Лёгкая атлетыка|лёгкаатлет]], бронзавы прызёр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]].
* [[Леанід Рыгоравіч Гейштар]] (нар. 1936) — беларускі і савецкі канаіст, алімпійскі чэмпіён 1960 года, чэмпіён свету. Заслужаны майстар спорту СССР
* [[Інэса Святаславаўна Гадэ]] (нар. 1950) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Ігар Уладзіміравіч Градабоеў]] (1971—2013) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Надзея Уладзіміраўна Грунтовіч]] (нар. 1961) — беларускі спецыяліст у галіне энергаэфектыўнасці і тэхнічнай дыягностыкі.
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Гурскі]] (нар. 1981) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]].

== Д ==
* [[Аляксандр Ехільевіч Дабравіцкі]] (нар. 1939) — расійскі [[архітэктар]]. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УАССР (1983).
* [[Вольга Уладзіміраўна Дадзіёмава]] (нар. 1955) — беларускі гісторык музыкі. Доктар мастацтвазнаўства, прафесар.
* [[Уладзімір Ільіч Дадзіёмаў]] (1924—1983) — беларускі пісьменнік.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарацкі]] (1946—2000) — беларускі [[кампазітар]]. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1996).
* [[Аляксандр Анатолевіч Данілаў]] (нар. 1980) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анжаліка Юр’еўна Дарагакупец]] (нар. 1964) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання.
* [[Валерый Цімафеевіч Даўгала]] (нар. 1947) — беларускі мастак-манументаліст.
* [[Аляксандр Міхайлавіч Дворнік]] (нар. 1950) — беларускі радыеэколаг, фізік. Доктар біялагічных навук (1999), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1988).
* [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў]] (1907—1938) — савецкі і беларускі палітычны дзеяч.
* [[Цімафей Аляксандравіч Дзейнічэнка]] (нар. 1986) — [[беларусь|беларускі]] [[Грэка-рымская барацьба|барэц грэка-рымскага стылю]]. Чэмпіён Еўропы 2011 года, чэмпіён Беларусі 2010 і 2016 гадоў. [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Анатолій Міхайлавіч Дзмітровіч]] (1917—1998) — [[Беларусь|беларуская]] спецыяліст у галіне ліцейнай вытворчасці.
* [[Іосіф Іванавіч Дзякаў]] (1903—1984) — [[старшы лейтэнант]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* [[Ксенія Аляксандраўна Прыемка-Дзяцук]] (нар. 1986) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]] (патройны скачок).
* [[Дар’я Паўлаўна Доўгаль]] (нар. 2000) — [[беларусь|беларуская]] [[плывец|плыўчыха]]. [[Майстар спорту Беларусі]].

== Ё ==
* [[Карына Аляксандраўна Ёжыкава]] (нар. 1990) — [[Беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].

== Ж ==
* [[Мікалай Фёдаравіч Жлоба]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. Працуе ў [[Ландшафтная архітэктура|ландшафтнай архітэктуры]]. [[Герой Савецкага Саюза]], гвардыі малодшы сяржант.
* [[Іван Мікалаевіч Жосткін]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Яфімавіч Жураў]] (1922—1977) — [[вучоны]], [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]] (1967), [[прафесар]] (1968).
* [[Людміла Васільеўна Жыжэнка]] (нар. 1953) — беларуская [[мастачка]].
* [[Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі]] (1988—2014) — кавалер [[Ордэн Герояў Нябеснай Сотні|ордэна Героя Нябеснай сотні]].

== З ==
* [[Вольга Аляксандраўна Залатарова]] (нар. 1964) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2015), дацэнт (2001), прафесар.
* [[Аляксей Пятровіч Зефіраў]] (1907—1979) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Неарганічная хімія|неарганічнай хіміі]] і [[Металургія|металургіі]], член-карэспандэнт [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1968), [[доктар тэхнічных навук]] (1954), [[прафесар]] (1958).
* [[Іосіф Абрамавіч Зільберштэйн]] (1927—1995) — гідраметэаролаг, вучоны фізіка-географ і геаэколаг.
* [[Яфрэм Ісакавіч Злотнік]] (1919—1993) — беларускі ўрач-нейрахірург.
* [[Анатоль Генадзьевіч Злотнікаў]] (нар. 1944) — беларускі сацыёлаг, дэмограф.

== І ==
* [[Аляксандр Віктаравіч Іваноў]] (нар. 1994) — беларускі спявак, прадстаўнік [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|Беларусі]] на конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|Еўрабачанне 2016]]».
* [[Дзмітрый Аляксандравіч Ігнаценка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Станіслаў Вячаслававіч Іжакоўскі]] (нар. 1994) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Уладзімір Леанідавіч Ізотаў]] (нар. 1988) — беларускі плывец, паралімпійскі чэмпіён.
* [[Дыяна Ігараўна Ільіна]] (нар. 1996) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].
* [[Анатоль Рыгоравіч Ісачанка]] (нар. 1922) — расійкі фізіка-географ, ландшафтазнаўца і картограф.
* [[Уладзімір Рыгоравіч Ісачанка]] (1925—2011) — [[Беларусь|беларускі]] [[архітэктар]]. [[Заслужаны архітэктар Беларусі]] (1998). Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] (1967), [[Беларускі саюз архітэктараў|Беларускага саюза архітэктараў]].

== К ==
* [[Ірына Кабасакал]] (нар. 1979) — беларуская ўрач-дыетолаг.
* [[Канстанцін Паўлавіч Кабашнікаў]] (1927—2012) — беларускі [[фалькларыст]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1971), [[прафесар]] (1980).
* [[Алег Мікалаевіч Кавалёў]] (нар. 1987) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Анатольевіч Кавалёў]] (1939—2008) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт [[Акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1989), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1988), [[прафесар]] (1991).
* {{нп5|Вячаслаў Каган-Палей||en|Vyatcheslav Kagan-Paley}}
* [[Анатоль Аляксасандравіч Кажэўнікаў]] (нар. 1939) — горны інжынер. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-7527&lt;/ref&gt;.
* [[Эдуард Ашэравіч Казачкоў]] (нар. 1933) — беларускі кампазітар, ваенны дырыжор.
* [[Ірына Уладзіміраўна Казеева]] (нар. 1974) — беларуская [[футбол|футбалістка]] і футбольны трэнер.
* [[Сяргей Іванавіч Калеснік]] (нар. 1970) — савецкі і беларускі [[Вяслярны спорт|вясляр]] на байдарцы, заслужаны майстар спорту СССР.
* [[Іван Емяльянавіч Каленікаў]] (1912—1969) — [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1944).
* [[Алена Мікалаеўна Калінічэнка]] (нар. 1948) — беларускі хімік. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2014), [[доктар хімічных навук]] (2000).
* [[Югася Каляда]] (нар. 1981) — беларуская [[пісьменніца]].
* [[Яўген Іванавіч Камароў]] (нар. 1933) — фотамастак&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-4284&lt;/ref&gt;.
* [[Георгій Кандрусевіч]] (нар. 1978) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер.
* [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы]] (нар. 1983) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сяргей Уладзіміравіч Канцавы]] (нар. 1986) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Карась]] (нар. 1975) — беларускі тэлевядучы.
* [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч]] (нар. 1994) — беларускі праграміст.
* [[Наталля Геніеўна Карманава]] (нар. 1975) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вольга Капылова]] (нар. 1982) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].
* [[Ізмаіл Львовіч Капланаў]] (1938—2011) — беларускі [[кампазітар]], выканаўца, аўтар папулярных песень і інструментальнай эстраднай музыкі.
* [[Пётр Уладзіміравіч Карповіч]] (1874—1917) — рэвалюцыянер.
* [[Наталля Уладзіміраўна Карпянкова]] (нар. 1970) — беларуская спартсменка, майстар спорту СССР, заслужаны майстар спорту Беларусі.
* [[Аляксандр Іванавіч Касякоў]] (нар. 1914) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Ілья Барысавіч Катунін]] (1908—1944) — савецкі ваенны лётчык, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Алеся Каржова]] (нар. 1997) — беларуская футбалістка і трэнер.
* [[Ігар Паўлавіч Кахно]] (1930—1988) — [[літаратуразнавец]] і літаратурны [[крытык]], [[доктар філалагічных навук]] (1982), [[прафесар]] (1983).
* [[Сяргей Аляксандравіч Каўроўскі]] (1890—1944) — беларускі мастак.
* [[Міхаіл Косач]] (нар. 1985) — беларускі валейбаліст.
* [[Вадзім Анатолевіч Коўтун]] (нар. 1963) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў.
* {{нп5|Мінуэта Кеслер||en|Minuetta Kessler}}
* [[Міхаіл Кікоін]] (1892—1968) — беларускі і французскі [[мастак]] яўрэйскага паходжання, прадстаўнік {{нп3|Парыжскай школы||ru|Парижская школа}}.
* [[Сяргей Якаўлевіч Кілін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне квантавай оптыкі і квантавай інфарматыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (2006), акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]].
* [[Міхаіл Рыгоравіч Кісялёў]] (нар. 1946) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання (канструяванне і вытворчасць прыбораў, ультрагукавая тэхналогія).
* [[Ніна Георгіеўна Краснова]] (нар. 1928) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1969), прафесар (1978).
* [[Аляксей Віктаравіч Краўчанка]] (нар. 1985) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сімон Давідавіч Крэмер]] (1900—1991) — савецкі военачальнік, гвардыі генерал-маёр танкавых войскаў, [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Алена Фёдараўна Кудзіна]] (нар. 1964) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства ў машынабудаванні.
* [[Ларыса Фёдараўна Кузняцова]] (нар. 1958) — беларускі палітык і дзяяржаўны дзеяч.
* [[Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш]] (нар. 1996) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Аляксандр Мікалаевіч Кульчы]] (нар. 1973) — [[Беларусь|беларускі]] [[футбаліст]] і трэнер.

== Л ==
* [[Якаў Міхайлавіч Лабовіч]] (нар. 1946) — беларускі дзеяч цырка. [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь]] (1998).
* [[Аляксей Мікалаевіч Лашкевіч]] (нар. 1978) — беларускі [[баскетбаліст]], трэнер.
* [[Ілья Гіршавіч Ляндрас]] (нар. 1937) — беларускі [[хірург]], [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]].
* [[Віктар Мікалаевіч Ласкавы]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Іван Антонавіч Ласкоў]] (1941—1994) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[крытык]], [[гісторык]].
* [[Валянціна Якаўлеўна Латышава]] (нар. 1936) — беларускі ўрач-неўролаг і педагог. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (2000).
* [[Святлана Мікалаеўна Лебедзева]] (нар. 1963) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2007), прафесар (2008). Акадэмік Украінскай тэхналагічнай акадэміі (2016).
* [[Андрэй Дзмітрыевіч Лебедзеў]] (нар. 1980) — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук (2011), дацэнт (2015).
* [[Берта Майсееўна Лерман]] (нар. 1931) — расійскі хімік-арганік. [[Доктар хімічных навук]] (1987).
* [[Аляксандр Ільіч Лізюкоў]] (1931—1942) — савецкі военачальнік, [[Герой Савецкага Саюза]], [[генерал-маёр]].
* [[Пётр Ільіч Лізюкоў]] (1909—1945) — савецкі военачальнік, [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), [[палкоўнік]].
* [[Яўген Ільіч Лізюкоў]] (1899—1944) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].
* [[Валянцін Аляксандравіч Літвінаў]] (нар. 1915) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Наталля Васільеўна Логінава]] (нар. 1954) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне неарганічнай і фізічнай хіміі. Доктар хімічных навук (2011), дацэнт (1998), прафесар
* [[Дзяніс Уладзіміравіч Лявоненка]] (нар. 1981) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела.

== М ==
* [[Аляксандр Маджараў]] (нар. 1982) — беларускі [[гандбаліст]], трэнер. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.
* {{нп5|Алік Мазо||en|Alec Mazo}}
* [[Леанід Мікалаевіч Макарэвіч]] (1938—2013) — беларускі спартсмен і трэнер (баскетбол).
* [[Канстанцін Іванавіч Максімцаў]] (1919—2004) — беларускі мастак — [[жывапісец]].
* [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]] (нар. 1960) — [[Беларусы|беларускі]] археолаг і [[гісторык]]. [[Доктар навук|Доктар]] [[Гістарычная навука|гістарычных навук]], (2012).
* [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]] (1933—2022) — беларускі палітык, кіраўнік Беларусі ў 1990—1991 гадах.
* {{нп5|Дзік Мэнінг||en|Dick Manning}}
* [[Антаніна Іванаўна Маскаленка]] (1919—2015) — актрыса. Заслужаная артыстка Украіны&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-68617&lt;/ref&gt;.
* [[Аляксандр Рыгоравіч Маханёк]] (1934—1997) — [[вучоны]] ў галіне [[Тэарэтычная фізіка|тэарэтычнай фізікі]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1975), [[прафесар]] (1985).
* [[Фёдар Іванавіч Махаўцоў]] (нар. 1917) — савецкі мастак.
* [[Аляксей Анатольевіч Мельнікаў]] (1962—1995) — беларускі [[літаратуразнавец]].
* [[Яўген Дзмітрыевіч Мілеўскі]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Адольф Рувімавіч Міроцін]] (нар. 1952) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2003), прафесар (2009).
* [[Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка]] (1947—2012) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, журналіст, архівіст, педагог.
* [[Рэм Сяргеевіч Міхальчанка]] (нар. 1927) — спецыяліст у галіне тэхнічнай крэафізікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-64991&lt;/ref&gt;.
* [[Дзяніс Цімафеевіч Мядзведзеў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Марыя Вікенцьеўна Мякіннікава]] (нар. 1917) — беларускі вучоны ў галіне [[отарыналарынгалогія|отарыналарынгалогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1968), [[прафесар]] (1970).

== Н ==
* [[Вераніка Уладзіміраўна Набокіна]] (нар. 1995) — беларуская спартсменка (гімнастыка, спартыўная акрабатыка).
* [[Ганна Юр’еўна Новік]] (нар. 1990) — беларуская паэтэса.
* [[Алена Паўлаўна Нарыжная]] (нар. 1972) — беларускі гісторык, культуролаг.
* [[Мікалай Арсенцьевіч Неўскі]] (1922—1989) — савецкі артылерыст, [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), кандыдат ваенных навук, [[дацэнт]].

== П ==
* [[Арцём Аляксандравіч Падасінаў]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].
* [[Сямён Аляксандравіч Падокшын]] (1931—2004) — беларускі [[філосаф]], [[гісторык]], [[культуролаг]]. [[Доктар філасофскіх навук]] (1987), [[кандыдат гістарычных навук]] (1965).
* [[Яўген Пятровіч Пакаташкін]] (1937—1994) — беларускі мастак-графік. Працаваў у галіне станковай графікі.
* [[Іван Яўцеевіч Палякоў]] (1914—2004) — савецкі, беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1977—1985).
* [[Аляксандр Альбертавіч Панкоў]] (нар. 1953) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1996).
* [[Кацярына Віктараўна Паплаўская]] (нар. 1987) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка.
* [[Серёга]] (сапр. Сяргей Васілевіч Пархоменка, 1976) — беларускі рэп-выканавец, рэпер, прадзюсар, спявак.
* [[Таццяна Пятроўна Пенязькова]] (нар. 1925) — беларускі [[архітэктар]]. [[Кандыдат тэхнічных навук]] (1958), [[дацэнт]] (1971).
* [[Дзмітрый Нікандравіч Пенязькоў]] (1922—2002) — савецкі ваенны, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* [[Зіновій Барысавіч Песін]] (?—1919) — [[рэвалюцыянер]], [[бальшавік]], удзельнік барацьбы за савецкую ўладу ў [[Беларусь|Беларусі]].
* [[Марк Іосіфавіч Петракавец]] (1937—2006) — беларускі вучоны ў галіне [[трыбалогія|трыбалогіі]]. [[Доктар тэхнічных навук]].
* [[Рыгор Піліпавіч Печнікаў]] (нар. 1940) — беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]].
* [[Віктар Пятровіч Пічукоў]] (нар. 1957) — беларускі [[гісторык]], [[археограф]], [[краязнавец]], кандыдат гістарычных навук (1996), дацэнт (2008).
* [[Леў Абрамавіч Плоткін]] (1905—1978) — савецкі літаратуразнавец, літаратурны [[крытык]], [[Доктар філалагічных навук]], [[прафесар]], член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1934).
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].
* [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст]] (1900—1960) — беларускі кампазітар. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1955).
* [[Генадзь Адамавіч Пусеў]] (нар. 1948) — беларускі мастак.
* [[Сяргей Віктаравіч Пярвіцкі]] (нар. 1967) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вольга Пятрова]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]].

== Р ==
* [[Ніка Ракіціна]] (нар. 1963) — рускамоўная [[пісьменніца]] Беларусі.
* [[Еўдакім Раманавіч Раманаў]] (1855—1922) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]] і [[археолаг]].
* [[Сяргей Яўгенавіч Рассадзін]] (1958—2017) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]], [[Беларуская археалогія|археолаг]], крыніцазнавец, геральдыст; [[Доктар навук|доктар]] гістарычных [[Навука|навук]] (1999), прафесар гісторыі (2009).
* [[Валянціна Леанідаўна Рахленка]] (нар. 1931) — беларуская [[піяніст]]ка. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1995).
* [[Дзіяна Аляксандраўна Родчанка]] (нар. 1938) — беларуская спецыялістка ў галіне фізікахіміі палімераў, машынабудаўнічага матэрыялазнаўства.
* [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[мовазнаўства]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1996), дацэнт (1991), [[прафесар]] (1998).
* [[Аляксандр Іванавіч Рубахаў]] (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне эканомікі, тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва.
* [[Юрый Рубцоў]] (нар. 1961) — грамадскі актывіст.
* [[Канстанцін Аляксеевіч Рудзянок]] (нар. 1990) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Алена Рыгораўна Рудкоўская]] (нар. 1973) — савецкая і беларуская плыўчыха. Заслужаны майстар спорту СССР (1991).
* [[Валерый Аркадзевіч Рудніцкі]] (нар. 1941) — беларускі вучоны ў галіне фізікі [[неразбуральны кантроль|неразбуральнага кантролю]]. [[Доктар тэхнічных навук]]. Член [[Нью-Ёркская АН|Нью-Ёркскай АН]] (1997).
* [[Сяргей Мікалаевіч Румас]] (нар. 1969) — беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] (2018—2020). У 2011—2019 гадах старшыня [[Беларуская федэрацыя футбола|асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола»]].
* [[Юрый Анатольевіч Рыдкін]] (нар. 1979) — [[паэт]], [[празаік]], [[калаж]]ыст, [[даследчык]] [[Бот-паэзія|бот-паэзіі]].

== С ==
* [[Эла Раманаўна Сабаленка]] (нар. 1936) — беларускі [[этнограф]].
* [[Андрэй Сяргеевіч Саковіч]] (нар. 1992) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Анатоль Міхайлавіч Салаўёў]] (нар. 1954) — беларускі палітык. Палкоўнік міліцыі.
* [[Ігар Леанідавіч Салаўцоў]] (1952—2007) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2001).
* [[Алег Канстанцінавіч Саннікаў]] (1928—1983) — вучоны, тэатразнавец і [[літаратуразнавец]].
* [[Леанід Міхайлавіч Сапегін]] (1935—2014) — беларускі батанік. Доктар біялагічных навук (1987), прафесар (1990).
* [[Аляксандр Віктаравіч Сасноў]] (нар. 1947) — беларускі палітык і дзяржаўны дзеяч, першы міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь. [[Кандыдат эканамічных навук]], [[дацэнт]].
* [[Зміцер Алегавіч Сасноўскі]] (нар. 1974) — беларускі музыкант, гісторык, прадзюсар.
* [[Аляксандр Семянюк]] (нар. 1993) — беларускі [[баскетбаліст]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Семянчук]] (1951—2019) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў.
* [[Уладзімір Нічыпаравіч Сідарцоў]] (1935—2025) — беларускі [[Гісторыя|гісторык]], прафесар [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]].
* [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі]] (нар. 1954) — [[Беларусь|беларускі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Беларусі]] (2003—2010).
* [[Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык]] (нар. 1980) — беларуская мастачка, ілюстратар, дэкаратар і паэтэса.
* [[Пётр Сідаравіч Сінчукоў]] (1920—1987) — [[маёр]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1945).
* {{нп5|Веньямін Файвавіч Сіпер||uk|Сіпер Веніамін Файвович}}.
* [[Кірыл Сітнік]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст.
* [[Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў]] (нар. 1982) — беларускі прафесійны шашэйны велагоншчык, які выступае за каманду Dimension Data.
* [[Віктар Іванавіч Скарабагатаў]] (нар. 1958) — [[Беларусь|беларускі]] інжынер і дзяржаўны дзеяч.
* [[Георгій Міхайлавіч Склязнёў]] (1911—1937) — удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], танкіст. [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Рыгор Барысавіч Сожын]] (1914—1976) — савецкі журналіст, сцэнарыст, пісьменнік. Заслужаны работнік культуры РСФСР (1966).
* [[Вадзім Браніслававіч Спрынчан]] (нар. 1950) — беларускі рускамоўны [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[Віктар Аляксандравіч Стральчэня]] (нар. 1940) — беларускі артыст оперы ([[лірычны тэнар]]). [[Заслужаны артыст Беларусі]] (1999).
* [[Вольга Аляксандраўна Сударава]] (нар. 1984) — [[беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. Спецыялізуецца ў [[скачкі ў даўжыню|скачках у даўжыню]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Уладзімір Мікалаевіч Сукалінскі]] (1951—2009) — вучоны ў галіне [[Анкалогія|анкалогіі]] і [[Радыебіялогія|радыебіялогіі]], доктар медыцынскіх навук, прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1998).
* [[Іван Вячаслававіч Сулім]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Аляксандр Мікалаевіч Сычоў]] (нар. 1951) — беларускі [[палітык]] і [[дыпламат]].
* [[Васіль Іосіфавіч Сычоў]] (нар. 1947) — беларускі [[гісторык]] і [[археолаг]].
* [[Ігар Васілевіч Сямека]] (нар. 1961) — беларускі [[мастак]].

== Т ==
* [[Анатоль Яфімавіч Тарас]] (нар. 1944) — беларускі выдавец і аўтар шэрагу кніг.
* [[Ягор Віктаравіч Траякоў]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Іван Міхайлавіч Труба]] (1878—1950) — украінскі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[грамадскі дзеяч|грамадскі]] і [[палітычны дзеяч]].

== У ==
* [[Ігар Юр’евіч Увараў]] (нар. 1963) — беларускі гісторык.
* [[Віталь Юр’евіч Уткін]] (нар. 1965) — беларускі палітык.

== Ф ==
* [[Ілья Маркавіч Фальковіч]] (1898—1979) — лінгвіст, спецыяліст па мове ідыш.
* [[Аляксей Іванавіч Філіпенка]] (нар. 1998) — беларускі футбаліст
* [[Юрый Форман]] (нар. 1980) — [[ізраіль]]скі і [[ЗША|амерыканскі]] [[бокс|баксёр]]. Чэмпіён свету па боксе па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе (да 70 кг) (2009).
* [[Галіна Іванаўна Фрэнкель]] (нар. 1948) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Арцём Аляксандравіч Фядзянін]] (нар. 1994) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Х ==
* [[Ісак Барысавіч Хавін]] (1885—1988) — савецкі вучоны ў галіне эндакрыналогіі. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1937).
* [[Рыгор Цадзікавіч Ханін]] (1886—1963) — беларускі [[інжынер-будаўнік]].
* [[Анастасія Канстанцінаўна Харланава]] (нар. 1992) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Павел Аляксандравіч Харланчук]] (нар. 1978) — [[беларус]]кі тэатральны і кінаакцёр, тэатральны рэжысёр.
* [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] (1928—2024) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Генетыка|генетыкі]] раслін, [[доктар біялагічных навук]] (1967), [[прафесар]] (1969), акадэмік [[НАН Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] (1980). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1978).
* [[Сяргей Анатольевіч Хахомаў]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2018), дацэнт (2000)..
* [[Барыс Міхайлавіч Хрусталёў]] (нар. 1947) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. [[Спіс акадэмікаў НАН Беларусі|Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2009; член-карэспандэнт з 2004 года), [[Доктар навук|доктар]] [[Тэхнічныя навукі|тэхнічных навук]] (1998), [[прафесар]] (1991). [[Заслужаны працаўнік адукацыі Рэспублікі Беларусь|Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (1995).

== Ц ==
* [[Барыс Андрэевіч Царыкаў]] (1926—1943) — разведчк 43-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Яфрэйтар. [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў]] (нар. 1978) — беларускі [[палітык]], [[Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь|Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі]] (2014—2020).
* [[Аляксей Васілевіч Цімашэнка]] (нар. 1986) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі]] (нар. 1978) — [[Беларусы|беларускі]] прадпрымальнік, [[Блог|відэаблогер]], аўтар [[YouTube]]-канала «''Страна для жизни''».
* [[Мікалай Іосіфавіч Цурбакоў]] (1911—1984) — беларускі акцёр.
* [[Яўген Мікалаевіч Цуркін]] (нар. 1990) — [[беларусь|беларускі]] [[плывец]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Андрэй Генадзьевіч Цурыкаў]] (нар. 1982) — беларускі эколаг, ліхенолаг, міколаг.
* {{нп5|Вільям Цэйтлін||en|William Zeitlin}}
* [[Антон Сяргеевіч Цярэшчанка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Ч ==
* [[Павел Уладзіміравіч Чарнышоў]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Дзмітрый Уладзіміравіч Чарнякоў]] (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] па рэгіянальнай палітыцы і мясцовым самакіраванні
* [[Віктар Мікалаевіч Чачын]] (1930—1994) — савецкі і беларускі [[вучоны]] ў галіне тэхналогіі машынабудавання, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар тэхнічных навук]], [[заслужаны дзеяч навукі БССР]].

== Ш ==
* [[Уладзімір Аляксеевіч Шаліхін]] (1930—2002) — беларускі [[піяніст]], [[дыктар]] [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Беларускага радыё і тэлебачання]], вядучы канцэртаў у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]], настаўнік, спявак і акцёр. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1991).
* [[Леанід Аляксандравіч Шамяткоў]] (1937—2013) — беларускі [[матэматык]]. Член-карэспандэнт [[Акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1980), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1970), [[прафесар]] (1973). [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1995).
* [[Юрый Абрамавіч Шандалаў]] (1923—1945) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1946).
* [[Юлія Шарова]] — беларуская пісьменніца.
* [[Рахіль Барысаўна Шацава]] (1922—2010) — [[астраном]]. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1975), акадэмік Нью-Ёркской акадэміі навук.
* [[Барыс Эмануілавіч Школьнікаў]] (нар. 1949) — беларускі [[архітэктар]]. [[Член-карэспандэнт]], [[прафесар]] [[Міжнародная акадэмія архітэктуры|Міжнароднай акадэміі архітэктуры]].
* [[Леў Генрыкавіч Шнірэльман]] (1905—1938) — матэматык, доктар навук (1929).
* {{нп5|Бэла Шумячэр||en|Bella Shumiatcher}}
* [[Уладзіслаў Аляксандравіч Шчэпаў]] (нар. 1976) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI скліканняў]].
* [[Віталь Пятровіч Шылаў]] (нар. 1976) — беларускі палітык.
* [[Аляксандр Алегавіч Шыманоўскі]] (нар. 1963) — беларускі спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын і апаратуры, будаўнічай механікі.
* [[Вольга Шчарбачэня-Жыльская]] (нар. 1985) — беларуская спартсменка (акадэмічнае веславанне).

== Э ==
* [[Марэк Эдэльман]] (1919—2009) — польскі палітычны і грамадскі дзеяч [[яўрэі|яўрэйскага]] паходжання, кіраўнік [[Паўстанне ў варшаўскім гета|паўстання ў Варшаўскім гета]].
* [[Барыс Анатолевіч Эйзнер]] (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі матэрыялаў.

== Ю ==
* [[Руслан Яўгенавіч Юдзянкоў]] (нар. 1987) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Я ==
* [[Алена Іванаўна Яновіч]] (нар. 1933) — [[Беларусь|беларускі]] мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага і беларускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук, прафесар.
* [[Аляксандр Серафімавіч Якабсон]] (нар. 1951) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Беларусі.
* [[Анатоль Іванавіч Яноўскі]] (нар. 1968) — [[Беларусь|беларускі]] футбаліст і [[трэнер]] па міні-футболу.
* [[Аляксандр Віктаравіч Янчанка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Ганна Уладзіміраўна Яравая]] (нар. 1972) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела.
* [[Аляксандр Лаўрэнцьевіч Яфрэмаў]] — беларускі вучоны ў галіне экалогіі глебазнаўства.
* [[Дзяніс Юр’евіч Яхно]] (нар. 1992) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Постаці Гомеля| ]]</text>
      <sha1>aifl8kwdc5lrjbnw2wutfe2c4u6y2kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Усеваладавіч Чурыла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658120</id>
    <revision>
      <id>5123229</id>
      <parentid>4205395</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="83v32s66s3p9nbjgyu1vwax3ae6ydy4" xml:space="preserve">{{мастак}}
{{цёзкі2|Чурыла}}
'''Уладзімір Усеваладавіч Чуры́ла''' ({{ДН|16|12|1950}}, [[Масква]]) — беларускі [[мастак]].

== Біяграфія ==
Скончыў у 1965 годзе мастацкую студыю пры Палацы піянераў і школьнікаў, у [[1976]] годзе — [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. Вучыўся ў [[С. Каткоў|С. Каткова]], [[А. Хадыка|А. Хадыкі]], [[Л. Каджар]], [[А. Семілетаў|А. Семілетава]]. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з 1984 года.

Жыве ў г. [[Мінск]]у.

== Творчасць ==
Працуе ў [[манументальна-дэкаратыўнае мастацтва|манументальна-дэкаратыўным мастацтве]], мастацкім праектаванні, станковым жывапісе. Аўтар мастацкага афармлення станцый Мінскага метрапалітэна [[Акадэмія навук (станцыя метро, Мінск)|«Акадэмія навук»]] ([[1979]]—[[1984]]), [[Плошча Якуба Коласа (станцыя метро)|«Плошча Я. Коласа»]] ([[1980]]—[[1981]]), [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|«Пушкінская»]] (1997); [[Палац культуры завода «Оптык»|Палаца культуры завода «Оптык»]] у г. [[Ліда]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] ([[1985]]), [[Нацыянальны цэнтр творчасці дзяцей і моладзі|Нацыянальнага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі]] ([[1990]]—[[1996]]), залаў прыёмаў [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада Беларусі]] ([[1993]]—[[1998]]), рэзідэнцыі пасла Турцыі ([[1999]]), салона «Пасольства прыгажосці» (2001) у [[Мінск]]у; жывапісных кампазіцый «Нацюрморт з хурмой», «Пеўні» (абедзве 2000), серыі «Палескія замалёўкі» (2002) і інш.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|17|Чурыла Уладзімір Усеваладавіч|[[Л. Ф. Салавей]]}}
* {{крыніцы/Беларускі саюз мастакоў|Чурыла Уладзімір Усеваладавіч}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Чурыла Уладзімір Усеваладавіч}}

[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дызайнеры інтэр’ераў]]
[[Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі]]</text>
      <sha1>83v32s66s3p9nbjgyu1vwax3ae6ydy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Слуцка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658229</id>
    <revision>
      <id>5123334</id>
      <parentid>5046169</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T04:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17783" sha1="l6uc1jh85duq6jrn9wlqds3sys66ko4" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Выява:Coat of Arms of Slutsk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Слуцка]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Слуцк]]а:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:SemenOlelkovich.jpg|thumb|175px|[[Сямён Алелькавіч]]]]
[[Выява:Sofja Radzivił (Alelkavič). Соф’я Радзівіл (Алелькавіч) (XVIII).jpg|thumb|175px|[[Соф’я Слуцкая]]]]
[[Выява:Basalyga Vladimir.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]]]]
[[Выява:Язэп Дыла.jpg|thumb|175px|[[Язэп Дыла]]]]
[[Выява:Semion Kosberg.jpg|thumb|175px|[[Сямён Арыевіч Косберг|Сямён Косберг]]]]
[[Выява:Петр Кошель.jpg|thumb|175px|[[Пётр Агеевіч Кошаль|Пётр Кошаль]]]]
[[Выява:PGRS 2 053 Krassovsky - crop.jpg|thumb|175px|[[Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі|Эдуард-Антон Красоўскі]]]]
[[Выява:05092015Aliaksei Kishou.jpg|thumb|175px|[[Аляксей Леанідавіч Кішоў|Аляксей Кішоў]]]]
[[Выява:N.R.M. in Horki 04.jpg|thumb|175px|[[Піт Паўлаў]]]]
[[Выява:Валянціна Антонаўна Сямашка.jpg|thumb|175px|[[Валянціна Антонаўна Сямашка|Валянціна Сямашка]]]]
[[Выява:Цераский Витольд Карлович.jpg|thumb|175px|[[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольд Цэраскі]]]]
[[Выява:Zesler.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|Уладзімір Цэслер]]]]
[[Выява:Fabijan Shantyr.jpg|thumb|175px|[[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]]]]
[[Выява:Handball-WM-Qualifikation AUT-BLR 127.jpg|thumb|175px|[[Юрый Анатолевіч Шаўцоў|Юрый Шаўцоў]]]]
[[Выява:Lidia Yermoshina - September 2016 (cropped).jpg|thumb|175px|[[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]]]]

== А ==
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Агіевіч]] (1938—2014) — беларускі [[філосаф]]. Кандыдат філасофскіх навук (1987).
* [[Морыс Адлер]] (1906—1966) — амерыканскі рабін, дзеяч у галіне адукацыі
* [[Барыс Абрамавіч Айзенштат]] (нар. 1913) — савецкі метэаролаг, біякліматолаг. Доктар геаграфічных навук (1970), прафесар (1970). Заслужаны дзеяч навукі УзбССР.
* [[Сямён Алелькавіч]] (1420—1470) — [[князь слуцкі]] (1440—1454), апошні [[князь кіеўскі]] (1455—1470).
* [[Сяргей Сяргеевіч Аляксанін]] (нар. 1957) — расійскі навуковец-медык, спецыяліст у вобласці медыцыны катастроф, член-карэспандэнт [[РАН]] (2019).
* [[Аляксандр Іванавіч Арастовіч]] (1952–2021) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт кафедры будаўнічай механікі ў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]].
* [[Марк Аляксандравіч Асвяцімскі]] (1886—1938) — беларускі [[палітычны дзеяч]].

== Б ==
* [[Леанід Генадзевіч Барабанаў]] (нар. 1950) — беларускі дэрматавенеролаг, [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]].
* [[Сцяпан Андрэевіч Баркоўскі]] (1905—1966) — беларускі крытык, літаратуразнавец, этнограф.
* [[Галіна Аляксандраўна Барташэвіч]] (нар. 1932) — беларускі [[фалькларыст]].
* [[Міхаіл Самуілавіч Басалыга]] (нар. 1942) — беларускі савецкі графік
* [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга]] (1940—2020) — беларускі [[Графіка (мастацтва)|графік]]
* [[Алег Паўлавіч Белавусаў]] (1945—2009) — беларускі [[Мастак-мультыплікатар|аніматар]], сцэнарыст, рэжысёр.
* [[Генрых Мікалаевіч Берастоўскі]] (1929—2010) — расійскі біяфізік.
* [[Іцхак Доў Беркавіч]] (1885-1967) - яўрэйскі пісьменнік і перакладчык.
* [[Валянціна Мінаўна Бігеза]] (1944—2023) — беларускі літаратуразнаўца.
* [[Ілья Васілевіч Бранавец]] (нар. 1990) — беларускі футбаліст.
* [[Аляксандр Рыгоравіч Булгак]] (нар. 1958) — беларускі ўрач-кардыёлаг.

== В ==
* [[Яўген Война]] (нар. 2000) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Г ==
* [[Юрка Гаўрук]] (1905—1979) — беларускі перакладчык, паэт, крытык, рэжысёр.
* [[Віктар Уладзіміравіч Грузінскі]] (1933—1997) — [[фізік]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1983), [[прафесар]] (1985).
* [[Файвель Ісакавіч Гаўзе]] (1897—1990) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1965), прафесар.
* [[Яўген Сяргеевіч Гучок]] (1940–2024) — беларускі паэт.

== Д ==
* [[Дакляровіч]] (1746— ?) — [[танцоўшчык]].
* [[Леанід Андрэевіч Дашук]] (нар. 1932) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы [[міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] ([[1991]]—[[1994]]).
* [[Валерый Іванавіч Дунай]] (нар. 1970) — беларускі фізіёлаг. [[Кандыдат бiялагiчных навук]] (1999), [[дацэнт]] (2004).
* [[Язэп Дыла]] (1880—1973) — беларускі [[празаік]], [[драматург]], грамадскі і культурны дзеяч.

== З ==
* [[Віктар Уладзіміравіч Зінчук]] (нар. 1962) — беларускі фізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2003).

== І ==
* [[Барыс Усеваладавіч Ігнатовіч]] (1899—1976) — савецкі фатограф
* [[Вольга Усеваладаўна Ігнатовіч]] (1905—1984) — савецкая фатографка.

== Л ==
* [[Кацярына Васільеўна Луцкевіч]] (нар. 1957) — беларуская футбалістка.
* [[Васіль Уладзіміравіч Люцікаў]] (нар. 1957) — беларускі палітык.

== К ==
* [[Віктар Аляксеевіч Казлоў]] (1924—1998) — беларускі савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч, міністр сельскай гаспадаркі БССР (1972—1979).
* [[Каліна Віктараўна Капуцкая]] (нар. 1975) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Кандрат Ільіч Карсалін]] (1809—1883) — беларускі мастак.
* [[Анатоль Мікалаевіч Карташэвіч]] (нар. 1949) — беларускі [[вучоны]] ў галіне аўтатрактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1993), [[прафесар]] (1994).
* [[Аляксей Леанідавіч Кішоў]] (нар. 1986) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 
* [[Кірыл Андрэевіч Князеў]] (нар. 1990) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].
* [[Сямён Арыевіч Косберг]] (1903—1965) — савецкі інжынер, эксперт у галіне [[авіяцыйны рухавік|авіяцыйных]] і [[Ракетны рухавік|ракетных рухавікоў]], [[Доктар навук|доктарам тэхнічных навук]] ([[1959]]), [[Герой Сацыялістычнай Працы]] ([[1961]]).
* [[Пётр Агеевіч Кошаль]] (нар. 1946) — расійскі празаік, [[гісторык]], перакладчык, журналіст.
* [[Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі]] (1831—1898) — акадэмік, лейб-акушэр, [[сапраўдны тайны саветнік]], [[гінеколаг]], [[акушэр]], заснавальнік [[акушэрства]] ў Расіі.
* [[Юрый Міхайлавіч Крот]] (нар. 1968) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер.
* [[Генрых Казіміравіч Кулакоўскі]] (1808—1890) — [[Расія|рускі]] [[Урач|лекар]], [[стацкі саветнік]], доктар медыцыны і прафесар ваеннай Медыка-хірургічнай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (цяпер Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава).
* [[Аляксандр Ігаравіч Кучараў]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== М ==
* [[Палікарп Манькоў]] (1910—1999) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі.
* [[Васіль Маркіянавіч]] (1730—?) — мастак-іканапісец са Слуцка.
* [[Анастасія Сяргееўна Мірончык-Іванова]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. Спецыялізуецца ў [[Трайны скачок|трайных скачках]], [[скачкі ў даўжыню|скачках у даўжыню]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]].
* [[Іпаліт Восіпавіч Младзецкі]] (1855—1880) — слуцкі мешчанін, тэрарыст-адзіночка.

== П ==
* [[Піт Паўлаў]] (нар. 1966) — беларускі музыкант, удзельнік гуртоў «[[N.R.M.]]», «[[Pete-Paff]]», «[[Garadzkija]]»
* [[Расціслаў Пятровіч Платонаў]] (1930—2001) — беларускі [[журналіст]], [[грамадскі дзеяч]], прафесар-[[гісторык]].
* [[Наталля Аляксандраўна Поляк]] (нар. 1979) — беларускі гісторык.
* [[Ян Пятроўскі]] (1905—2002) — пратэстанцкі прапаведнік, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч міжваеннай [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і ў эміграцыі, публіцыст, выдавец, рэдактар, [[пісьменнік]] і [[перакладчык]].

== Р ==
* [[Валянціна Вітальеўна Ражанец]] (нар. 1964) — [[Беларусь|беларускі]] журналіст і [[палітык]].
* [[Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў]] (1936—2003) — беларускі [[фізік]]. [[Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996; член-карэспандэнт з 1989), доктар фізіка-матэматычных навук (1976), [[прафесар]] (1981). [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1999).
* [[Уладзімір Сяргеевіч Рубанаў]] (1938—1990) — вучоны-фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. Брат [[Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў|А. С. Рубанава]].
* [[Алег Алегавіч Румо]] (нар. 1970) — беларускі [[урач|ўрач]]-[[хірург]], [[доктар медыцынскіх навук]] (2012).

== С ==
* [[Хаім Сегал]] — беларускі мастак 2-й паловы XVIII стагоддзя
* [[Ігар Азоравіч Спільнічэнка]] (нар. 1962) — беларускі палітык.
* [[Аляксандр Іванавіч Слупскі]] (1864—1907) — беларускі і расійскі [[гісторык]] і [[археолаг]].
* [[Сяргей Леанідавіч Станкевіч]] (нар. 1961) — беларускі [[танцоўшчык]]. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (199).
* [[Соф’я Слуцкая]] (1585—1612) — княгіня, праваслаўны дзеяч, з роду [[Алелькавічы|Алелькавічаў]].
* [[Антон Андрэевіч Сурапін]] (нар. 1992) — фотажурналіст, стваральнік сайту bnp.by — «Belarus News Photo», сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]], пастаянны карэспандэнт Mediakritika.by.
* [[Валянціна Антонаўна Сямашка]] (1868—1938) — беларуская піяністка і музычны педагог.

== Ф ==
* [[Анатоль Уладзіміравіч Фядзюшын]] (1891—1972) — [[вучоны]] ў галіне [[Заалогія|заалогіі]], [[арніталогія|арніталогіі]], [[Паразіталогія|паразіталогіі]], [[Ахова прыроды|аховы прыроды]] і [[Паляўніцтва|паляўнічай]] гаспадаркі. [[Доктар біялагічных навук]] (1938), [[прафесар]] (1927). Заслужаны дзеяч навукі [[РСФСР]].

== Х ==
* [[Пётр Сільверставіч Хаўстовіч]] (1901—1972) — савецкі военачальнік, палкоўнік.

== Ц ==
* [[Вітольд Карлавіч Цэраскі]] (1849—1925) — [[Расійская імперыя|расійскі]] і [[СССР|савецкі]] [[астраном]], член-карэспандэнт [[Пецярбургская акадэмія навук|Пецярбургскай АН]] (з [[1914]] года).
* [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер]] (нар. 1951) — беларускі [[мастак]], [[дызайнер]].

== Ч ==
* [[Аляксандр Аляксандравіч Чыркін]] (1943—?) — беларускі вучоны-біяхімік, арганізатар аховы здароўя і выкладчык Віцебскага медыцынскага інстытута. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986). Доктар біялагічных навук (1980), прафесар (1986).

== Ш ==
* [[Фабіян Гіляравіч Шантыр]] (1887—1920) — беларускі публіцыст, празаік, паэт, перакладчык, грамадскі і дзяржаўны дзеяч. Меў адносіны з [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і з ёю агульнага сына Антона.
* [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] (нар. 1959) — беларускі [[гандбол|гандбаліст]], заслужаны майстар спорту СССР (1982). Галоўны трэнер мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе (з 2009 года).
* [[Яўхім Герцавіч Шулякоўскі]] (1906—1984) — савецкі [[гісторык]], [[педагог]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1940), [[дацэнт]].

== Я ==
* [[Пінхас Хаімавіч Яброў]] (1902—1978) — беларускі [[інжынер-будаўнік]].
* [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] (нар. 1967) — беларускі [[гандбол|гандбаліст]], левы паўсярэдні.
* [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Беларусі]] (з [[6 снежня]] [[1996]]). [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]] (2003).

[[Катэгорыя:Постаці Слуцка| ]]</text>
      <sha1>l6uc1jh85duq6jrn9wlqds3sys66ko4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь</title>
    <ns>10</ns>
    <id>667784</id>
    <revision>
      <id>5123260</id>
      <parentid>4979868</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Economico-geographer</username>
        <id>399</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5123260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="b376ptjw3lwsbiqqexsn35m6321tqwt" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь
|navbar                    =
|state                     = autocollapse
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]
|выява                     = 
|стыль_цела                = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              =
|клас_спісаў               = hlist

|стыль_уверсе              = 
|уверсе                    = 

|загаловак1                = Факультэты
|спіс1                     =
* [[Факультэт міліцыі грамадскай бяспекі Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт міліцыі грамадскай бяспекі]]
* [[Факультэт крымінальнай міліцыі Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт крымінальнай міліцыі]]
* [[Следча-экспертны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Следча-экспертны факультэт]]
* [[Крымінальна-выканаўчы факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Крымінальна-выканаўчы факультэт]]
* [[Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў]]
* [[Навукова-педагагічны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Навукова-педагагічны факультэт]]
* [[Факультэт права Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт права]]
{{Навігацыйная табліца|subgroup
            |загаловак1=Колішнія
            |спіс1= 
* [[Факультэт міліцыі Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь|Факультэт міліцыі]]
           }}
|загаловак2               = Іншае
|спіс2                    = Часопіс «[[Веснік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь]]»

|стыль_унізе               = 
|унізе                     = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Адукацыя ў Беларусі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b376ptjw3lwsbiqqexsn35m6321tqwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь</title>
    <ns>10</ns>
    <id>667898</id>
    <revision>
      <id>5123244</id>
      <parentid>4973077</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Economico-geographer</username>
        <id>399</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5123244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="058aw8n8pn1drcasy6eu278kph4vjjs" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь
|navbar                    =
|state                     = autocollapse
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]]
|выява                     = 
|стыль_цела                = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              =
|клас_спісаў               = hlist

|стыль_уверсе              = 
|уверсе                    = 

|загаловак1                = Факультэты
|спіс1                     =
* [[Факультэт Генеральнага штаба ВАРБ|Факультэт Генеральнага штаба]]
* [[Агульнавайсковы факультэт ВАРБ|Агульнавайсковы факультэт]]
* [[Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ВАРБ|Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання]]
* [[Факультэт супрацьпаветранай абароны ВАРБ|Факультэт супрацьпаветранай абароны]]
* [[Факультэт ваеннай разведкі ВАРБ|Факультэт ваеннай разведкі]]
* [[Авіяцыйны факультэт ВАРБ|Авіяцыйны факультэт]]
* [[Факультэт унутраных войскаў ВАРБ|Факультэт унутраных войскаў]]
* [[Факультэт ракетных войскаў і артылерыі ВАРБ|Факультэт ракетных войскаў і артылерыі і ракетна-артылерыйскага ўзбраення]]
* [[Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ВАРБ|Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў]]
{{Навігацыйная табліца|subgroup
            |загаловак1=Колішнія
            |спіс1= 
* [[Камандна-штабны факультэт ВАРБ|Камандна-штабны факультэт]]
* [[Інстытут пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь|Факультэт пагранічных войскаў]]
           }}
|стыль_унізе               = 
|унізе                     = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Адукацыя ў Беларусі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>058aw8n8pn1drcasy6eu278kph4vjjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669657</id>
    <revision>
      <id>5123107</id>
      <parentid>4378622</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цотны бок */</comment>
      <origin>5123107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5384" sha1="r3xxu8dicltyzcap0he21qsteymimbr" xml:space="preserve">{{Вуліца Оршы
 |назва              = Вуліца Уладзіміра Леніна
 |арыгінальная назва =  
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = вуліца
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = 
 |гістарычны раён    = 
 |метро              = 
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = 
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
{{значэнні|Вуліца Уладзіміра Леніна}}
'''Вуліца Уладзіміра Леніна''' ({{lang-ru|улица Владимира Ленина}}) — цэнтральная вуліца [[Орша|Оршы]].

== Забудова ==
Забудова вуліцы вялася ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;&gt;{{крыніцы/ЗП|Віцебская|134|Забудова вуліцы Леніна}}&lt;/ref&gt;.

=== Няцотны бок ===
[[Файл:Lenina 7 in Orsha 03.JPG|thumb|Будынак № 7]]
* № 7 — будынак (1930-я) — {{ГККРБ 4|212В000888}}
[[Файл:Lenina 11 in Orsha 02.JPG|thumb|Будынак № 11]]
* № 9 — [[Музей гісторыі і культуры горада Орша]].
* № 11 — цагляны аднапавярховы будынак (канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя), галоўны фасад якога аздоблены багатым архітэктурным дэкорам (руставанымі прасценкамі, філёнгамі). — {{ГККРБ 4|213Г000114}}
* № 21 — [[Палац культуры льнокамбіната (Орша)|Палац культуры льнокамбіната]] (1930-я). У наш час у будынку месціцца Дзіцячая школа мастацтваў № 1 г. Орша.
* № 31 — [[Перамога (кінатэатр, Орша)|кінатэатр «Перамога»]] (рэканструяваны па праекце архітэктара [[Яўген Фраімавіч Яснагародскі|Я. Яснагародскага]])&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі}}&lt;/ref&gt;.
* № 35 — будынак (канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя) — {{ГККРБ 4|213Г000892}}
[[Файл:Lenina 41 in Orsha 02.JPG|міні|злева|[[будынак былога рэальнага вучылішча (Орша)|Будынак былога рэальнага вучылішча]]]]
* № 41 — [[будынак былога рэальнага вучылішча (Орша)|будынак былога рэальнага вучылішча]] (пачатак ХХ стагоддзя). Цяпер у будынку размяшчаецца гімназія № 2 г. Оршы. — {{ГККРБ 4|212Г000893}}
[[Файл:Lenina 43 in Orsha 01.JPG|міні|злева|Дом № 43]]
* № 43 — будынак (канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя) — {{ГККРБ 4|213Г000892}}
* № 45 — [[царква ў імя святога Леаніда (Орша)|царква ў імя святога Леаніда]].
* № 79 — [[Лядовая арэна (Орша)|Лядовая арэна]].
* № 195 — [[Аршанскі дзяржаўны медыцынскі каледж]].

=== Цотны бок ===
* № 6а — комплекс [[Аршанскі езуіцкі калегіум|былога езуіцкага калегіума]]: будынак бурсы, падмурак касцёла (ХVІІ — XVIII стагоддзі) — {{ГККРБ 4|212Г000113}}
* № 20 — АУС Аршанскага райвыканкама.
[[Файл:Lenina 26 in Orsha 01.JPG|міні|злева|Дом № 26]]
* № 26 — цагляны аднапавярховы будынак пачатку XX стагоддзя з сіметрычна-восевым вырашэннем галоўнага фасада і дэкаратыўнай цаглянай муроўкай. У будынку размяшчаецца [[Музей Уладзіміра Караткевіча]]. — {{ГККРБ 4|213Г000115}}
* № 38 — Гарадскі псіханеўралагічны дыспансер, станцыя хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі, супрацьтуберкулёзны дыспансер.
* № 162 — [[Аршанскі дзяржаўны політэхнічны прафесійна-тэхнічны каледж]].
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|134|Забудова вуліцы Леніна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)| ]]</text>
      <sha1>r3xxu8dicltyzcap0he21qsteymimbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дом па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11 (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669788</id>
    <revision>
      <id>5123106</id>
      <parentid>3787371</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="c1agrtwa8yhxdascbwseodwo67iksza" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = 
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   =
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|213Г000114}}
|Краіна                   = 
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = 
|Месцазнаходжанне         = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = канец XIX
|Заканчэнне будаўніцтва  = пачатак XX ст.
|Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары          = 
|Рэліквіі                = 
|Настаяцель              = 
|Стан                    = 
|Сайт                    = 
|Commons                 = 
}}
'''Дом па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11''' — будынак у [[Орша|Оршы]]. Пабудаваны ў канцы [[XIX]] — пачатку [[XX]] ст. Уваходзіць у ансамбль гістарычнай забудовы [[Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)|вуліцы]] [[Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)|Уладзіміра Леніна]]. Помнік [[Эклектычная архітэктура|эклектычнай архітэктуры]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

У савецкі час тут знаходзіліся адміністрацыйныя ўстановы. Цяпер у будынку размяшчаецца [[Аршанскі музей гісторыі і культуры горада]]. 

== Архітэктура ==
[[Файл:Lenina 11 in Orsha 03.JPG|міні|злева|Дом № 11 ]]
Аднапавярховы, квадратны ў плане, накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]]. [[Архітэктурны дэкор|Архітэктурным дэкорам]] апрацаваны толькі галоўны [[фасад]], які выходзіць на [[чырвоная лінія|«чырвоную лінію»]] вулічнай забудовы. Плоскасна трактаваны фасад [[Чляненне (архітэктура)|расчлянёны]] [[арка|арачнымі]] [[вокны|вокнамі]] і крапаваны падаконнымі броўкамі, [[руст]]аванымі [[прасценак|прасценкамі]], [[філёнга]]мі, прафіляваным [[карніз]]ам. Уваход у дом — з боку двара праз [[стральчатая арка|стральчатую]] [[брама|браму]]-[[арка|арку]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|134|Забудова вуліцы Леніна|старонкі=91|аўтар=[[А. М. Кулагін]]|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|213Г000114}}
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Славутасці Оршы]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Оршы ў стылі эклектыкі]]</text>
      <sha1>c1agrtwa8yhxdascbwseodwo67iksza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Фільмы Івана Максімава</title>
    <ns>10</ns>
    <id>671101</id>
    <revision>
      <id>5123182</id>
      <parentid>3800421</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5123182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="erhbfgm16ntktop3xxn2vxbmbfe7ll0" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя          = Фільмы Івана Максімава
|загаловак    = Фільмы [[Іван Леанідавіч Максімаў|Івана Максімава]]
|state        = {{{state|autocollapse}}}
|клас_спісаў  = hlist
|выява        = [[Выява:Иван Максимов на кинофестивале во Владивостоке.jpg|100px]]
|загаловак1 = 1980-я
|спіс1 =
* [[ФРУ-89. Злева направа]] &lt;small&gt;([[1989 год у гісторыі кіно|1989]])&lt;/small&gt;
|загаловак2 = 1990-я
|спіс2 =
* [[5/4 (мультфільм)|5/4]] &lt;small&gt;([[1990 год у гісторыі кіно|1990]])&lt;/small&gt;
* [[Правінцыяльная школа]] &lt;small&gt;([[1992 год у гісторыі кіно|1992]])&lt;/small&gt;
* [[Балеро (мультфільм)|Балеро]] &lt;small&gt;([[1992 год у гісторыі кіно|1992]])&lt;/small&gt;
* [[N + 2 (мультфільм)|N + 2]] &lt;small&gt;([[1993 год у гісторыі кіно|1993]])&lt;/small&gt;
* [[Лібіда Бенджаміна]] &lt;small&gt;([[1994 год у гісторыі кіно|1994]])&lt;/small&gt;
* [[Ніці (мультфільм)|Ніці]] &lt;small&gt;([[1996 год у гісторыі кіно|1996]])&lt;/small&gt;
* [[Два трамваі]] &lt;small&gt;(з серыі фільмаў «Optimus Mundus»; [[1998 год у гісторыі кіно|1998]])&lt;/small&gt;
|загаловак3 = 2000-я
|спіс3 =
* [[Заднія праходы горада Выбарга]] &lt;small&gt;(фотафільм; [[2000 год у гісторыі кіно|2000]])&lt;/small&gt;
* [[Маруднае бістро]] &lt;small&gt;([[2003 год у гісторыі кіно|2003]])&lt;/small&gt;
* [[Вецер уздоўж берага]] &lt;small&gt;([[2003 год у гісторыі кіно|2003]])&lt;/small&gt;
* [[Патоп (мультфільм, 2004)|Патоп]] &lt;small&gt;([[2004 год у гісторыі кіно|2004]])&lt;/small&gt;
* [[Тунэліраванне (мультфільм, 2005)|Тунэліраванне]] &lt;small&gt;([[2005 год у гісторыі кіно|2005]])&lt;/small&gt;
* [[Дождж зверху ўніз]] &lt;small&gt;([[2007 год у гісторыі кіно|2007]])&lt;/small&gt;
* [[Дадатковыя магчымасці пятачка]] &lt;small&gt;([[2008 год у гісторыі кіно|2008]])&lt;/small&gt;
|загаловак4 = 2010-я
|спіс4 =
* [[Прылівы туды-сюды]] &lt;small&gt;([[2010 год у гісторыі кіно|2010]])&lt;/small&gt;
* [[Па-за гульнёй (мультфільм, 2011)|Па-за гульнёй]] &lt;small&gt;([[2011 год у гісторыі кіно|2011]])&lt;/small&gt;
* [[Доўгі мост у патрэбны бок]] &lt;small&gt;([[2012 год у гісторыі кіно|2012]])&lt;/small&gt;
* [[Дачка рыбака]] &lt;small&gt;([[2013 год у гісторыі кіно|2013]])&lt;/small&gt;
* [[Лаўкі №0458]] &lt;small&gt;([[2015 год у гісторыі кіно|2015]])&lt;/small&gt;
* [[Мастак і хуліганы]] &lt;small&gt;([[2016 год у гісторыі кіно|2016]])&lt;/small&gt;
* [[Альтэрнатыўная прагулка]] &lt;small&gt;(з альманаха «Казкі XXI стагоддзя-4»; [[2017 год у гісторыі кіно|2017]])&lt;/small&gt;
* [[Вазьмі любы момант з дзяцінства]] &lt;small&gt;(момант 3; [[2017 год у гісторыі кіно|2017]])&lt;/small&gt;
* [[Дывергенцыя D]] &lt;small&gt;([[2017 год у гісторыі кіно|2017]])&lt;/small&gt;
* [[Бабулька Жыццё vs Бабулька Смерць]] &lt;small&gt;(фрагмент: «страшней за ўсё калі не ведаеш»; [[2018 год у гісторыі кіно|2018]])&lt;/small&gt;
}}
&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{nocat|}}}||[[Катэгорыя:Фільмы Івана Максімава]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Фільмы паводле рэжысёраў|Максімаў Іван]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erhbfgm16ntktop3xxn2vxbmbfe7ll0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў</title>
    <ns>4</ns>
    <id>705534</id>
    <revision>
      <id>5123086</id>
      <parentid>5118721</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:51:09Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5123086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="bioua7v730n8yhy70m8b3wygrsxzwpk" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

== Спіс на хаванне ==
* Раніца з Белсатам {{зроблена}}
&lt;!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --&gt;

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>bioua7v730n8yhy70m8b3wygrsxzwpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123114</id>
      <parentid>5123086</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:32:31Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5123114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="359iul2b6u7o70hxucrgu4vp4lryere" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

== Спіс на хаванне ==
* Анжаліка Мельнікава
* Раніца з Белсатам {{зроблена}}
&lt;!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --&gt;

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>359iul2b6u7o70hxucrgu4vp4lryere</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Wizardist/SuppressionList</title>
    <ns>2</ns>
    <id>706425</id>
    <revision>
      <id>5123085</id>
      <parentid>5114889</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:50:55Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5123085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69431" sha1="j59djc4jy0kj194cjaoeesn2iccoapf" xml:space="preserve">Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў
Удзельнік:Wizardist/SuppressionList
Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка
Вікіпедыя:Пра нас пішуць
«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў
140-ы рамонтны завод
1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»
225-ы асобны штурмавы полк (Украіна)
20 дзён у Марыупалі
38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада
3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння
558-ы авіяцыйны рамонтны завод
5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння
76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія
A1 (тэлекам-правайдар)
AP$ENT
ARCHE Пачатак
Belcanto Airlines
Belsat Music Live
BYPOL
BYSOL
Courage (фільм)
Dana Holdings
Deviation
Dzieciuki
EcooM
Goodbye бацька
Hrodna.life
Hučna Fest
Intex-press
Irdorath
Kamunikat.org
L’Estaca
Legalize Belarus
Litesound
Media-Polesye
MINSK (фільм)
Naviband
Naviny.by
NEXTA
Nizkiz
Onliner.by
Politzek.me
Press Club Belarus
Rada Airlines
Reform.by
Reform.news
Regnum
RT
Sandvine
Symbal.by
Synesis Group
Tor Band
Trollwald
Trybunał
TUT.BY
VAL (гурт)
VII Усебеларускі народны сход
Wajskowy
Whrwlf
YMCA
Zerkalo.io
А1 (тэлекам-правайдар)
Аб’яднаная грамадзянская партыя
Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі
Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі
Аб’яднаныя Масмедыі
Абарона Сумаў (2022)
Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю
Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024)
Абсалютбанк
Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм)
Авеню (спецаперацыя)
Агат — электрамеханічны завод
Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека
Агульнанацыянальнае тэлебачанне
Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі
Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў
Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Аднаполы шлюб
Адэса
Азоў (полк МУС Украіны)
Акрэсціна
Аксана Іванаўна Манкевіч
Акцыя Любові
Ала Мікалаеўна Бодак
Алана Гебрэмарыям
Алег Аляксандравіч Раманаў
Алег Аляксеевіч Белаконеў
Алег Анатолевіч Чарнышоў
Алег Андрэевіч Буяк
Алег Вітольдавіч Праляскоўскі
Алег Георгіевіч Давыдзенка
Алег Груздзіловіч
Алег Іванавіч Карповіч
Алег Леанідавіч Алкаеў
Алег Леанідавіч Воінаў
Алег Леанідавіч Сліжэўскі
Алег Мікалаевіч Бябенін
Алег Мікалаевіч Гулак
Алег Сяргеевіч Гайдукевіч
Алег Хаменка
Алена Аляксандраўна Церашкова
Алена Анабэла Васілеўна Фокс
Алена Маслюкова
Алена Мікалаеўна Анісім
Алена Раманаўна Ляшковіч
Алена Сцяпанаўна Леўчанка
Алесь Бяляцкі
Алесь Кіркевіч
Алесь Лагвінец
Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч
Алесь Мікалаевіч Чаркашын
Алесь Пушкін
Алесь Чумакоў
Аліна Ігараўна Войцех
Аліна Коўшык
Аліса Віктараўна Рыжычэнка
Алмаз (спецпадраздзяленне)
Альгерд Бахарэвіч
Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)
Альфа-Банк
Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі
Аляксандр Аляксандравіч Азараў
Аляксандр Аляксандравіч Віхор
Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі
Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец
Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў
Аляксандр Анатольевіч Жлутка
Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў
Аляксандр Апейкін
Аляксандр Барысавіч Манцэвіч
Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі
Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў
Аляксандр Валянцінавіч Арановіч
Аляксандр Васілевіч
Аляксандр Васілевіч Пашкевіч
Аляксандр Васільевіч Шакуцін
Аляксандр Віктаравіч Казела
Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў
Аляксандр Вячаслававіч Драган
Аляксандр Генадзевіч Бахановіч
Аляксандр Генрыхавіч Турчын
Аляксандр Іванавіч Мароз
Аляксандр Іосіфавіч Фядута
Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі
Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі
Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)
Аляксандр Мікалаевіч Івулін
Аляксандр Мікалаевіч Косінец
Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў
Аляксандр Міхайлавіч Ласякін
Аляксандр Міхайлавіч Лукашук
Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў
Аляксандр Паўлавіч Амельянюк
Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі
Аляксандр Пятровіч Барсукоў
Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч
Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка
Аляксандр Станіслававіч Данілевіч
Аляксандр Станіслававіч Сырскі
Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук
Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў
Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў
Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік
Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў
Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман
Аляксандр Уладзіміравіч Канюк
Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч
Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч
Аляксандр Уладзіслававіч Казулін
Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў
Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка
Аляксандр Яраслававіч Малчанаў
Аляксандра Алегаўна Раманоўская
Аляксандра Віктараўна Герасіменя
Аляксей Аляксандравіч Волкаў
Аляксей Аляксандравіч Драчоў
Аляксей Аляксандравіч Кудзін
Аляксей Анатольевіч Міхалевіч
Аляксей Анатолевіч Навальны
Аляксей Андрэевіч Арцецкі
Аляксей Антонавіч Янукевіч
Аляксей Валер’евіч Дзермант
Аляксей Вітальевіч Лабееў
Аляксей Іванавіч Алексін
Аляксей Іванавіч Шаланда
Аляксей Ігаравіч Санчук
Аляксей Мікалаевіч Аўраменка
Аляксей Мікалаевіч Скобля
Аляксей Міхайлавіч Літвін
Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі
Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч
Аляксей Уладзіміравіч Лазараў
Аляксей Уладзіміравіч Ягораў
Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў
Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка
АМАП (Беларусь)
Амерыканка. All included
Амкадор
Анастасія Аляксандраўна Булыбенка
Анастасія Віктараўна Міронцава
Анатоль Аляксандравіч Сівак
Анатоль Анатолевіч Глаз
Анатоль Анатолевіч Котаў
Анатоль Герасімавіч Цікавенка
Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч
Анатоль Іосіфавіч Майсеня
Анатоль Кунцэвіч
Анатоль Мечыслававіч Маркевіч
Анатоль Пятровіч Лапо
Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі
Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька
Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч
Андрусь Такінданг
Андрэй Алегавіч Саннікаў
Андрэй Аляксандравіч Радаман
Андрэй Аляксеевіч Раўкоў
Андрэй Валер’евіч Аляксандраў
Андрэй Валянцінавіч Федзін
Андрэй Валянцінавіч Паднябенны
Андрэй Васілевіч Дынько
Андрэй Віктаравіч Салавей
Андрэй Гайдукоў
Андрэй Генадзевіч Скурко
Андрэй Генадзевіч Ягораў
Андрэй Дзмітрыевіч Кароль
Андрэй Дзмітрыевіч Папоў
Андрэй Іванавіч Іванец
Андрэй Іванавіч Суздальцаў
Андрэй Іванавіч Швед
Андрэй Ігаравіч Галанаў
Андрэй Мікалаевіч Казакевіч
Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык
Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч
Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч
Андрэй Пачобут
Андрэй Сяргеевіч Краўчанка
Андрэй Сяргеевіч Стрыжак
Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў
Андрэй Уладзіміравіч Жук
Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык
Андрэй Уладзіміравіч Мацук
Андрэй Фёдаравіч Смаль
Андрэй Ягораў
Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй
Анжаліка Борыс
Анжаліка Мельнікава
Антаніна Сяргееўна Канавалава
Антон Булаўскі
Антон Валер’евіч Шніп
Антон Гадзімавіч Матолька
Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»
Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Апошняя дыктатура Еўропы
Арганізаваная злачыннасць у Беларусі
Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў
Аркадзь Качан
Арт Сядзіба
Артур Аміраў
Артур Артуравіч Удрыс
Артур Уладзіміравіч Фінькевіч
Арцём Генадзевіч Шрайбман
Арцём Уладзіміравіч Такарчук
Арцемій (Кішчанка)
Аршанскі авіярамонтны завод
Аршанскі льнокамбінат
Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт»
Арцём Ігаравіч Брухан
АСАМ
Атака на Змяіны востраў
Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы»
Ахмат — сіла!
Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў
Ахматдыт
Ахтырка
Бабруйскі машынабудаўнічы завод
Баі за Ілавайск
Баі за Марыупаль (2022)
Баі за Севераданэцк (2022)
Баі за Херсон (2022)
Баі за Чарнігаў (2022)
Баі за Чарнобыль
Баі за Энэргадар
Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе
Балаклія
Банда (фільм)
Банк БелВЭБ
Банк ВТБ (Беларусь)
Банк Дабрабыт
Банк развіцця Рэспублікі Беларусь
Барыс Ігаравіч Звозскаў
Барыс Рагуля
Барысаўскае паўстанне
Барысаўскі галодны бунт (1932)
Барысаўскі галодны бунт (1933)
Батальён імя Кастуся Каліноўскага
Батальён Тэрор
Бахмут
Баявая ўскалось (часопіс)
БГМ
Белавія
Белаграпрамбанк
БелаПАН
Беларусафобія
Беларусбанк
Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне
Беларускае Радыё Рацыя
Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа
Беларускае тэлеграфнае агенцтва
Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021)
Беларуская асацыяцыя журналістаў
Беларуская АЭС
Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане
Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны
Беларуская дэмакратычная апазіцыя
Беларуская калійная кампанія
Беларуская незалежніцкая партыя
Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет»
Беларуская партыя «Зялёныя»
Беларуская партыя жанчын «Надзея»
Беларуская партыя працоўных
Беларуская Рада Культуры
Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я)
Беларуская салідарнасць
Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)
Беларуская служба Радыё «Свабода»
Беларуская суполка RAZAM
Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)
Беларуская цэнтральная рада
Беларуская чыгунка
Беларускі аўтамабільны завод
Беларускі Гаюн
Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
Беларускі добраахвотніцкі корпус
Беларускі інстытут публічнай гісторыі
Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў
Беларускі металургічны завод
Беларускі народны банк
Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Беларускі нацыяналізм
Беларускі незалежніцкі блок
Беларускі Незалежны прафсаюз
Беларускі партызан
Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў
Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957)
Беларускі полк «Пагоня»
Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці
Беларускі ПЭН
Беларускі ПЭН-цэнтр
Беларускі расследавальніцкі цэнтр
Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі
Беларускі саюз журналістаў
Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці
Беларускі Хельсінкскі камітэт
Беларускія буржуазныя нацыяналісты
Беларуснафта
Беларусы ў Адэлаідзе
Беларусы ў Брысбене
Беларусы ў Каўнасе
Беларусы ў Кіеве
Беларусы ў Кракаве
Беларусы ў Львове
Беларусы ў Мельбурне
Беларусы ў Нью-Ёрку
Беларусы ў Перце
Беларусы ў Сіднеі
Беларусы Украіны
Беларусь
Беларусь 1
Беларусь 24
Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
Беларусь галаўнога мозгу
Беларусь головного мозга
Беларусь за МКАДам
Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
Беларусь мае быць беларускай
Беларусь перадусім!
Беларуськалій
Бела-сіне-белы сцяг
Бела-чырвона-белы сцяг
Белаэранавігацыя
Белая воля
Белая Русь (партыя)
Белгазпрамбанк
Белінвестбанк
Белкамунмаш
Беллегпрам
Беллеспаперапрам
Белнафтахім
Белорусский партизан
Белорусы и рынок (1990)
Белсат
Белспецзнештэхніка
Белы легіён
Белшына
Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро)
Бісексуальнасць
Бітва за Кіеў (2022)
Бондарава
Браслаўска-Дзісенскае паўстанне
Брестская газета
Брестский курьер
Будзьма беларусамі!
Бульбамуві
Буча
Бучанская разня
Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі
Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў
Вадзім Іванавіч Сіняўскі
Вадзім Кабанчук
Вадзім Леанідавіч Лакіза
Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў
Вадзім Францавіч Гігін
Вадзім Юр’евіч Зайцаў
Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы
Ваенная палітыка Беларусі
Ваенныя спецыялісты Беларусі
Вайна на ўсходзе Украіны
Валер Віктаравіч Руселік
Валерый Васільевіч Герасімаў
Валерый Вільямавіч Цапкала
Валерый Іванавіч Грамада
Валерый Іосіфавіч Варанецкі
Валерый Кавалеўскі
Валерый Мікалаевіч Іваноў
Валерый Паўлавіч Вакульчык
Валерый Станіслававіч Леванеўскі
Валерый Сцяпанавіч Сахашчык
Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч
Валерыя Барысаўна Касцюгова
Валерыя Кустава
Валнаваха
ВАЛЬКІРЫЯ
Валянцін Алегавіч Сукала
Валянцін Валянцінавіч Байко
Валянцін Стэфановіч
Валянціна Аляксандраўна Гарцуева
Валянціна Ігараўна Зелянкевіч
Васіль Мікалаевіч Герасімаў
Васіль Парфянкоў
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі
Васіль Сяргеевіч Ярмоленка
Васіль Шаўчэнка
Ваўчанск (Харкаўская вобласць)
Вейшнорыя
Веніямін (Тупека)
Вера Аляксандраўна Палякова-Макей
Вераніка Анатолеўна Чаркасава
Вераніка Валер’еўна Цапкала
Верым, можам, пераможам!
Вечерний Бобруйск
Вечерний Могилёв
Витебский Курьер
Відэазварот беларускіх навукоўцаў
Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023)
Віктар Алегавіч Катоўскі
Віктар Аляксандравіч Лукашэнка
Віктар Аляксандравіч Ляхар
Віктар Барнафавіч Зураеў
Віктар Генадзевіч Хрэнін
Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка
Віктар Іосіфавіч Ганчар
Віктар Леанідавіч Акцістаў
Віктар Міхайлавіч Каранкевіч
Віктар Міхайлавіч Пракапеня
Віктар Рыгоравіч Галаванаў
Віктар Уладзіміравіч Гулевіч
Віктар Уладзіміравіч Чараўко
Віктар Уладзіміравіч Шэйман
Віктар Уладзіміравіч Якубаў
Віктар Францавіч Пранюк
Вікторыя Віктараўна Міронцава
Вікторыя Іванаўна Гранкоўская
Вінцук Вячорка
Вінцэнт Гадлеўскі
Вістан
Віталь Аляксеевіч Цыганкоў
Віталія Анатольеўна Бандарэнка
Віталь Анатольевіч Рымашэўскі
Віталь Валянцінавіч Шкляраў
Віталь Васілевіч Шышоў
Віталь Віктаравіч Ціліжэнка
Вітольд Міхайлавіч Ашурак
Вольга Аляксандраўна Кавалькова
Вольга Аляксандраўна Класкоўская
Вольга Аляксандраўна Шпілеўская
Вольга Вялічка
Вольга Генадзеўна Сітнік
Вольга Генадзьеўна Сяргеева
Вольга Іванаўна Чупрыс
Вольга Калацкая
Вольга Мікалаеўна Чамаданава
Вольга Славаміраўна Бондарава
Вольга Уладзіміраўна Зазулінская
Вольга Хіжынкова
Вольга Чайчыц
Вольга Яўгенаўна Карач
Вольнае Глыбокае
Вольны хор
Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)
Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018)
Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)
Выбух на Крымскім мосце
Выбух у Мінску (2008)
Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024)
Выпадак з пацаном
Высакапілля
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025
Вязень сумлення
Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч
Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі
Вячаслаў Сіўчык
Гавары праўду
Галадаморы (Украіна)
Галерэя Ў
Галіна Іванаўна Захаркіна
Галіна Радзівонаўна Лукашэнка
Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй
Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама
Ганна Канапацкая
Ганна Красуліна
Ганна Міхайлаўна Эйсмант
Ганна Севярынец
Ганцавіцкі час
Гарызонт (прадпрыемства)
Гастомэль
Гаўрыіла (Глухава)
Генадзь Андрэевіч Богдан
Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч
Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч
Генадзь Браніслававіч Давыдзька
Генадзь Валер’евіч Шутаў
Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка
Генадзь Мікалаевіч Мажэйка
Генадзь Міхайлавіч Салавей
Генадзь Пятровіч Драздоў
Генадзь Уладзіміравіч Мушперт
Генадзь Фёдаравіч Фядыніч
Генацыд украінцаў
Генацыд беларускага народа
Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь
Геніюш
Гібель Аляксандра Коржыча
Гісторыя Беларусі (мультфільм)
Гісторыя пад знакам Пагоні
Гомасексуальнасць
Гомельскі хімічны завод
Гомсельмаш
Горад-герой Украіны
Гродна Азот
Гроза (Харкаўская вобласць)
Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле
Група Вагнера
Група Ханжанкова
Група Шанько
ГУБАЗіК
Гульня без правілаў
Гульня без правілаў — 2
Гутарка старога дзеда
Гутэнберг (выдавецтва)
Данат Яцкевіч
Данецкая Народная Рэспубліка
Даніла Андрэевіч Ганчароў
Даніла Віктаравіч Бандарук
Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова
Дарога (фільм)
Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР
Дзень Волі
Дзень Волі (фільм)
Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў
Дзень народнага адзінства (Беларусь)
Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года
Дзікае паляванне (фільм)
Дзікае паляванне 2
Дзмітрый Аляксандравіч Жук
Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі
Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка
Дзмітрый Аляксандравіч Пантус
Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка
Дзмітрый Валер’евіч Уткін
Дзмітрый Віктаравіч Пятруша
Дзмітрый Віктаравіч Шакута
Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі
Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз
Дзмітрый Леанідавіч Піневіч
Дзмітрый Мікалаевіч Крутой
Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк
Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба
Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў
Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук
Дзмітрый Эдуардавіч Крук
Дзмітрый Юльевіч Строцаў
Дзмітрый Юр’евіч Баскаў
Дзмітрый Юр’евіч Гара
Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак
Дзмітрый Юр’евіч Каракін
Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў
Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў
Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч
Дзяніс Прохараў
Дзяніс Уладзіміравіч Дук
Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін
Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎
Дзяніс Урад
Дзяніс Шарамецьеў
Дзяніс Яўгенавіч Івашын
Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі
Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996)
Добраахвотная дружына (Беларусь)
Добрага вечара, мы з Украіны
Дысплей (канструктарскае бюро)
Дэвід Роджэр Марплз
Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу
Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства
Ева (карціна)
Ева Вежнавец
Еўраопт
Еўрапейскае радыё для Беларусі
Жанна Барысаўна Шкурдзюк
Жыве Беларусь!
Жыльвінас Світоюс
Жытомір
Жытомірская вобласць
Жыццё-маліна
За Свабоду (рух)
Завод дакладнай электрамеханікі
Задзіночанне беларускіх студэнтаў
Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года
Запарожская АЭС
Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі
Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту
Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»
Зварот супраць рэпрэсій
Звычайны прэзідэнт
Звычайны ранак
Звязда (газета)
Змагары (палітычнае клішэ)
Зміцер Алегавіч Казлоў
Зміцер Аляксандравіч Паліенка
Зміцер Апанасовіч
Зміцер Дашкевіч
Зміцер Колас
Зміцер Чайкоўскі
Знішчэнне крэйсера «Масква»
Зоя Валянцінаўна Белахвосцік
Зубр (маладзёжны рух)
Зянон Пазняк
Зянон Станіслававіч Пазняк
Іван Аляксандравіч Андрушойць
Іван Віктаравіч Канявега
Іван Генадзевіч Марчук
Іван Данілавіч Наскевіч
Іван Іванавіч Галаваты
Іван Іванавіч Крупко
Іван Іванавіч Ціцянкоў
Іван Міхайлавіч Эйсмант
Іван Станіслававіч Тэртэль
Іван Уладзіміравіч Кубракоў
Іван Яўгенавіч Краўцоў
Івонка Сурвіла
Ігар Аляксандравіч Бортнік
Ігар Аляксандравіч Леднік
Ігар Аляксандравіч Лосік
Ігар Аляксандравіч Ляшчэня
Ігар Аляксандравіч Марзалюк
Ігар Аляксеевіч Ярмолаў
Ігар Анатолевіч Маршалаў
Ігар Анатольевіч Плышэўскі
Ігар Васільевіч Карпенка
Ігар Васільевіч Ляшэнка
Ігар Віктаравіч Петрышэнка
Ігар Вячаслававіч Любавіцкі
Ігар Вячаслававіч Мельнікаў
Ігар Генадзевіч Ласіцкі
Ігар Іванавіч Бузоўскі
Ігар Ніканавіч Кузняцоў
Ігар Паўлавіч Бурмістраў
Ігар Пятровіч Барысаў
Ігар Пятровіч Сергеенка
Ігар Пятровіч Тур
Ігар Раманавіч Банцар
Ігар Уладзіміравіч Аліневіч
Ігар Уладзіміравіч Луцкі
Ігнат Арцёмавіч Місурагін
Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь
Ідэалогія беларускай дзяржавы
Ізалятар часовага ўтрымання
Ізюм
Ізюмскія брацкія магілы
Ілья Васілевіч Салей
Ілья Сільчукоў
Ілья Хрэнаў
Ілья Ясінскі
Інструкцыя па транслітарацыі
Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі
Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі
Інтэграл (кампанія)
Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны
Інтэрнэт у Беларусі
Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978
Ірпінская дэкларацыя
Ірпінь
Ірына Алегаўна Леўшына
Ірына Аляксандраўна Цэлікавец
Ірына Барысаўна Акуловіч
Ірына Сцяпанаўна Абельская
Ірына Уладзіміраўна Дрыга
Ірына Уладзіміраўна Шчасная
Каардынацыйная рада (Беларусь)
Каардынацыйная рада 3-га склікання
Калі кветкі не маўчаць
Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР
Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
Камуністычная партыя Беларусі
Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ
Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў
Канстанцін Генадзевіч Моластаў
Канстанцін Канстанцінавіч Шульган
Канстанцін Фёдаравіч Бычак
Канстытуцыйная камісія (2021)
Канфлікт вакол літвінізму ў Літве
Карагодная справа
Кастусь Каліноўскі
Касцёл Святога Сымона і Святой Алены
Кася Вітальеўна Будзько
Катаванні ў Беларусі
Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты
Каханую не аддаюць!
Кахоўскае вадасховішча
Кахоўская ГЭС
Кацярына Анатольеўна Барысевіч
Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)
Кацярына Андрэеўна Сныціна
Кацярына Сяргееўна Дунцова
Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава
Керч
Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022)
Кіберпартызаны
Кіеў
Кім Андрэевіч Самусенка
Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)
Кірыл Яўгенавіч Коктыш
Клёк Штучны
Колеры нацыі
КП у Беларусі
Край (арганізацыя)
Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна
Крыж Заслугі БКА
Крымскі мост
Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023
Крысціна Дробыш
Крысціна Сяргееўна Ціманоўская
Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі)
Ксенія Алегаўна Луцкіна
Ксенія Сырамалот
Культурны цэнтр «Корпус»
Купала (фільм)
Купалаўцы
Курская вобласць
Лабатамія (фільм)
Лакафарба
Ларыса Геніюш
Ларыса Фёдараўна Шчыракова
Лаўжы
ЛГБТ
Леанід Іванавіч Пасечнік
Леанід Канстанцінавіч Заяц
Леанід Леанідавіч Судаленка
Легіён «Свабода Расіі»
Лера Яскевіч
Лесбіянства
Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч
Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь)
Лідзія Міхайлаўна Ярмошына
Лізавета Сяргеяўна Пракопчык
Лілія Рыгораўна Козырава
Лілія Уладзіміраўна Уласава
Ліцвінства
Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Логвінаў
Луганская Народная Рэспубліка
Любанскія музыкі (гурт)
Людміла Леанідаўна Гладкая
Лявон Пятровіч Баршчэўскі
Магілёўскі металургічны завод
Магутны Божа
Маёнтак Падароск
Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод
Максім Аляксандравіч Знак
Максім Баграцоў
Максім Барысавіч Шундалаў
Максім Лепушэнка
Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў
Максім Юр’евіч Недасекаў
Маладая Беларусь (рух)
Малады Фронт
Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада
Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты
Маланка Медыя
Маналіт (прадпрыемства)
Марат Сяргеевіч Маркаў
Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук
Маргарыта Паўлаўна Ворыхава
Марк Аляксандравіч Антонаў
Марк Ізрайлевіч Бернштэйн
Мартыралог Беларусі
Марфа Рабкова
Марш за свабоду
Марына Васілеўна Золатава
Марына Вітальеўна Васілеўская
Марына Мікалаеўна Шаптурэнка
Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава
Марыупаль
Марыя Аляксандраўна Калеснікава
Марыя Каленік
Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна
Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці
Масква (ракетны крэйсер)
Мачулішчы (аэрадром)
Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»
Медаль «Гонар і Годнасць»
Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі»
Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу
Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР
Медаль да стагоддзя БНР
Медаль да тысячагоддзя Беларусі
Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)
Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)
Медаль ордэна Пагоні
Медаль Партызана
Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)
Мерыем Рашыдаўна Герасіменка
Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)
Міграцыйны крызіс у Літве (2021)
Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР
Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны
Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі
Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)
Мікалай Алегавіч Брэдзелеў
Мікалай Аляксандравіч Дзядок
Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка
Мікалай Аўтуховіч
Мікалай Брэдзелеў ‎
Мікалай Віктаравіч Статкевіч
Мікалай Георгіевіч Казлоў
Мікалай Іванавіч Гусеў
Мікалай Іванавіч Лазавік
Мікалай Іванавіч Чаргінец
Мікалай Ігаравіч Сасеў
Мікалай Леанідавіч Страха
Мікалай Мікалаевіч Варабей
Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў
Мікалай Мікалаевіч Шарснёў
Мікалай Мікалаевіч Халезін
Мікалай Мінкевіч
Мікалай Міхайлавіч Рагашчук
Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў
Мікіта Мелказёраў
Мікіта Найдзёнаў
Мікіта Паўлавіч Афанасьеў
Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў
Мікіта Уладзіміравіч Салавей
Мікола Ільін
Мікола Папека
Мікола Пачкаеў
Міліцыя Рэспублікі Беларусь
Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь
Міністэрства абароны Украіны
Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Мінск (гасцініца)
Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі
Мінская праўда
Мінскі аўтамабільны завод
Мінскі завод колавых цягачоў
Мінскі завод шасцерняў
Мінскі НДІ радыёматэрыялаў
Мінскі падшыпнікавы завод
Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава
Мінскі трактарны завод
Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова
Міхаіл Вячаслававіч Грыб
Міхаіл Іванавіч Пастухоў
Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі
Міхаіл Рыгоравіч Баразна
Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў
Міхаіл Сяргеевіч Орда
Міхаіл Уладзіміравіч Фішман
Міхал Апанасавіч Вітушка
Міхась Шэка
Мія Сяргееўна Міткевіч
Мова (раман)
Мова нанова
Моладзевы блок
Моладзь БНФ
МТБанк
Муры (альбом)
Мэлітопаль
Мяцеж ПВК «Вагнер»
Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын
Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021)
Надзея Андрэеўна Ермакова
Надзея Мікалаеўна Каткавец
Надзея Робертаўна Калач
Налёт на Навагрудак
Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае
Народнае антыкрызіснае ўпраўленне
Народная Воля
Народная Воля (газета)
Народныя амбасады Беларусі
Наста Дашкевіч (Палажанка)
Настоящее Время
Наталля Алегаўна Дуліна
Наталля Аляксандраўна Карповіч
Наталля Андрэеўна Каляда
Наталля Іванаўна Качанава
Наталля Мікалаеўна Эйсмант
Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева
Наталля Сцяпанаўна Васілевіч
Наталля Уладзіміраўна Карнеева
Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч
Наталля Хершэ
Нафтан (прадпрыемства)
Нацыянал-бальшавісцкая партыя
Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны аэрапорт Мінск
Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі
Наша Ніва (1991)
Не бойся!
Негвалтоўнае супраціўленне
Нёман (тытунёвая фабрыка)
Нікан Мікуліч
Ніна Багінская
Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі
Новачаркаск (карабель)
Новая Беларусь (грамадская платформа)
Новости Бобруйска
Новы Час (газета)
НТБ-Беларусь
Нямецка-беларускае таварыства
ОптiКурс
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»
Ордэн Зялезнага Рыцара
Ордэн Пагоні
Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна
Офіс Святланы Ціханоўскай
Офіс Ціханоўскай
Павел (Панамароў)
Павел Аляксандравіч Пернікаў
Павел Антонавіч Шурмей
Павел Белавус
Павел Генадзевіч Усаў
Павел Іванавіч Мажэйка
Павел Ізотавіч Якубовіч
Павел Латушка
Павел Мікалаевіч Белавус
Павел Мікалаевіч Лёгкі
Павел Мікалаевіч Муравейка
Павел Мікалаевіч Спірын
Павел Русланавіч Мазько
Павел Рыгоравіч Шарамет
Павел Севярынец
Павел Суслаў
Павел Тапузідзіс
Павел Уладзіміравіч Ларчык
Павел Усаў
Павел Усеваладавіч Церашковіч
Павел Юр’евіч Вінаградаў
Пагоня
Пагоня (атрад)
Пагоня (гімн)
Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021)
Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)
Пад шэрым небам
Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік
Палессе (прадпрыемства)
Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк
Паліна Шарэнда-Панасюк
Палітычныя зняволеныя
Палітычныя партыі Беларусі
Палітычныя рэпрэсіі
Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)
Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года
Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Папасна
Паперы Пандоры
Папраўчая калонія № 22
Папраўчая калонія № 17 (Шклоў)
Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000)
Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)
Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў
Партызанскі атрад атамана Ангела
Партызанскі атрад атамана Піўня
Партызанскі атрад атамана Чорта
Партыя БНФ
Парытэтбанк
Паўночнае ззянне
Паўночны Воўк (гурт)
Пахне чабор (лозунг)
Паходня (таварыства)
Пашпарт «Новай Беларусі»
Пашпарт Нансена
Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка
ПВК «Вагнер»
Пеленг (кампанія)
Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука
Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022)
Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года
Пётр Аляксандравіч Пархомчык
Пётр Аляксеевіч Кірычэнка
Пётр Пятровіч Марчанка
Пётр Пятровіч Міклашэвіч
Пётр Рудкоўскі
Пётр Янавіч Рудкоўскі
Пінская справа
Пішчалаўскі замак
Планета (гасцініца, Мінск)
Плошча (фільм)
Плошча-2006
Плошча 2010
Плошча Перамен
Плынуць вятры
Плюшавы дэсант
Полацк-Шкловалакно
Полк Каліноўскага
Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну
Права на волю
Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі
Праваабарончы цэнтр «Вясна»
Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года
Прававая ініцыятыва (Беларусь)
Правы альянс
Правы ЛГБТ у Беларусі
Правы рэванш
Правы сектар
Правы чалавека ў Беларусі
Прапаганда ў Беларусі
Прапойскае паўстанне
Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам
Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй
Пратэсты ў Беларусі (2017)
Пратэсты ў Беларусі (2011)
Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)
Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года
Пріорбанк
Прохараў
Прывід Кіева
Прымусовая дэпартацыя з Беларусі
Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі
Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу
Прэзідэнт Беларусі
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)
Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025)
Пуцін хуйло!
Пуцінізм
Рада Беларускай Народнай Рэспублікі
Разам (партыя)
Разбуры турмы муры
Ракетны абстрэл Дэлятына
Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года
Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года
Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022)
Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года
Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)
Раман Аляксандравіч Галоўчанка
Раман Бандарэнка
Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч
Раман Ігаравіч Бандарэнка
Раман Мікалаевіч Гаеў
Раман Падаляка
Раман Уладзіміравіч Падаляка
Рамзан Ахматавіч Кадыраў
Раніца з Белсатам
Расійска-ўкраінская вайна
Расійска-ўкраінская кібервайна
Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
Расійская акупацыя Данецкай вобласці
Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці
Расійская акупацыя Запарожскай вобласці
Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці
Расійская акупацыя Крыма
Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці
Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці
Расійская акупацыя Херсонскай вобласці
Расія
Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі
Расціслаў Алегавіч Стэфановіч
Расціслаў Уладзіміравіч Шавель
Рашызм
Роза Маратаўна Турарбекава
РубіСтар
Ружанскія могілкі (Слонім)
Руквуд (могілкі)
Русіфікацыя Беларусі
Руслан Уладзіміравіч Акостка
Руслан Яўгенавіч Равяка
Русский военный корабль, иди на хуй
Рух (часопіс)
Рыгор Аляксеевіч Васілевіч
Рыгор Андрэевіч Кастусёў
Рыгор Астапеня
Рыгор Юр’евіч Азаронак
Рэвалюцыйнае дзеянне
Рэгіна Мікалаеўна Саркісава
Рэгіянальная газета
Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі
Рэжым Лукашэнкі
Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны
Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022)
Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)
Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў
Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў
Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі
Рэферэндум у Беларусі (1995)
Рэферэндум у Беларусі (2022)
Сабакі Эўропы (раман)
Сабачку!
Салідарнасць (газета)
САХР (Беларусь)
Саша 3 %
Саша 3%
Саша Філіпенка
Саюз актыўнай барацьбы
Саюз беларускай моладзі
Саюз беларускіх пісьменнікаў
Саюз палякаў на Беларусі
Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)
Саюз супольнай справы
СБ. Беларусь сегодня
Сбер Банк (Беларусь)
Свабода слова ў Беларусі
Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі
Свабодны прафсаюз Беларускі
Свабодны прафсаюз металістаў
Сведкі Іеговы
Сведкі Іеговы ў Расіі
Светлагорскхімвалакно
Свядомыя (палітычнае клішэ)
Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск)
Святлана Аляксандраўна Алексіевіч
Святлана Анатольеўна Любецкая
Святлана Георгіеўна Ціханоўская
Святлана Калінкіна
Святлана Міхайлаўна Кудзеліч
Святлана Пятроўна Кацуба
Святлана Уладзіміраўна Анікей
Севастопаль
Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)
Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны
Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай
Слава Камісаранка
Славамір Адамовіч
Славянскі Базар у Віцебску
Следчы ізалятар КДБ Беларусі
Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь
Слонімскі край
Смяротная кара ў Беларусі
Сонца Перамогі
Соф’я Андрэеўна Сапега
Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну
Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны
Спіс войнаў Беларусі
Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021)
Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі
Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі
Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021)
Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну
Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Справа «0 праміле»
Справа «Армія з народам»
Справа «Беларускага Гаюна»
Справа TUT.BY
Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021)
Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021)
Справа аналітыкаў Ціханоўскай
Справа Аўтуховіча
Справа журналістаў Белсата
Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака
Справа менеджараў Белгазпрамбанка
Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
Справа ўрачоў (Беларусь)
Справа Ціманоўскай
Справа Ціханоўскага і іншых
Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах
Станіслаў Васілевіч Зась
Станіслаў Яўгенавіч Данілюк
СтанкаГомель
СтатусБанк
СТБ
Стоп таракан!
Страх у краіне спакою
Страявы вайсковы статут
Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)
Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)
Сустрэча ў Рамштайне
Схема БЧБ
Сцягі раёнаў
Сцяпан Аляксандравіч Пуціла
Сцяпан Георгіевіч Папоў
Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка
Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў
Сямён Уладзіміравіч Пегаў
Сяргей Алегавіч Дарафееў
Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў
Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка
Сяргей Аляксандравіч Падсасонны
Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў
Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі
Сяргей Будкін
Сяргей Бульба
Сяргей Валер’евіч Аксёнаў
Сяргей Валер’евіч Волкаў
Сяргей Васілевіч Бесараб
Сяргей Васілевіч Гайдукевіч
Сяргей Васілевіч Казека
Сяргей Вячаслававіч Чалы
Сяргей Дылеўскі
Сяргей Іванавіч Дубавец
Сяргей Іосіфавіч Навумчык
Сяргей Кужугетавіч Шайгу
Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі
Сяргей Мікалаевіч Хаменка
Сяргей Міхайлавіч Сівец
Сяргей Міхайлавіч Усцінаў
Сяргей Паўлавіч Абламейка
Сяргей Пятровіч Рубніковіч
Сяргей Сямёнавіч Цяцерын
Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі
Сяргей Сяргеевіч Спарыш
Сяргей Уладзіміравіч Гунь
Сяргей Уладзіміравіч Курыленка
Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў
Сяргей Уладзіміравіч Суравікін
Сяргей Фёдаравіч Алейнік
Сяргей Якаўлевіч Аземша
Сяргей Яўгенавіч Глазырын
Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч
Тадэвуш Кандрусевіч
ТАЕ Авія
Такмак (Украіна)
Тактычная група «Беларусь»
Тамара Міхайлаўна Алпеева
Таццяна Валер’еўна Вадалажская
Таццяна Валер’еўна Шчытцова
Таццяна Васільеўна Канеўская
Тацяна Каравенкава
Таццяна Ласіца
Таццяна Мікалаеўна Караткевіч
Таццяна Сямёнаўна Бойка
Таццяна Уладзіміраўна Звярко
Ток (ток-шоу)
Томаш Шміт
Трансгендарнасць
Трыбуна (вэб-партал)
У гушчарах
Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)
Удзельнік:Tomasz Bladyniec
Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis
Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі
Узброеныя сілы Украіны
Украінская акупацыя Курскай вобласці
Уладзімір Аляксандравіч Базанаў
Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі
Уладзімір Аляксандравіч Калач
Уладзімір Аляксандравіч Лобач
Уладзімір Аляксеевіч Дудараў
Уладзімір Андрэевіч Дворнік
Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка
Уладзімір Барысавіч Пярцоў
Уладзімір Васілевіч Русакевіч
Уладзімір Віктаравіч Барадач
Уладзімір Віктаравіч Калач
Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў
Уладзімір Іванавіч Качаткоў
Уладзімір Іванавіч Хільмановіч
Уладзімір Ірдарат
Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў
Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч
Уладзімір Міхайлавіч Падгол
Уладзімір Някляеў
Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка
Уладзімір Паўлавіч Пефціеў
Уладзімір Рубінчык
Уладзімір Сідлярэвіч
Уладзімір Сцяпанавіч Каранік
Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі
Уладзімір Уладзіміравіч Гарох
Уладзімір Уладзіміравіч Макей
Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч
Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў
Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін
Уладзімір Юр’евіч Каракін
Уладзімір Якаўлевіч Цэслер
Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын
Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі
Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў
Унія (хор)
Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Урок беларускай мовы
Усебеларускі народны сход
Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі
Усевалад Родзевіч 
Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху
Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі
Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Фонд салідарнасці BYSOL
Франак Вячорка
Х-22
Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў
Харкаў
Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)
Хартыя’97
Харчовы крызіс у Беларусі (2025)
Херсон
Херсонская вобласць
Хрысціянская візія
Цэзар Кунікаў (карабель)
Цэль (Асіповіцкі раён)
Цэнтр новых ідэй
Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў
Чайлдфры
Чарговы дзень пад акупацыяй
Чарнабаіўка (Білазэрскі раён)
Чарнігаў
Чарнобыльскі шлях
Часам не да законаў
Часіў Яр
Чорны кот (арганізацыя)
Чорны спіс Еўрасаюза
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021
Чэслаў Сэнюх
Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі
Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну
Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні
Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна
Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Шаблон:Гарады-героі Украіны
Шаблон:Зніклыя беларусы
Шаблон:Кацярына Ваданосава
Шаблон:Лукашэнка
Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі
Шаблон:Пратэсты ў Беларусі
Шаблон:Старшыні БСДП
Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну
Шаблон:Узнагароды БНР
Шляхціч (гурт)
Штаб БКА
Што Расія павінна зрабіць з Украінай
Што трэба ведаць кажнаму беларусу
Шчакатоўскі лес
Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне)
Эдуард Аляксандравіч Пальчыс
Эдуард Анатолевіч Лобаў
Эдуард Віктаравіч Бабарыка
Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022)
Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі
Экстрэмісцкае фарміраванне
Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года
Энэргадар
Это Минск, детка
Это Минск, детка!
Юлія Анатолеўна Арцюх
Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая)
Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская
Юлія Вітальеўна Слуцкая
Юлія Міцкевіч
Юнацкі спеўнік
Юрась Зянковіч
Юрка Геніюш
Юрый Аляксандравіч Дракахруст
Юрый Аляксандравіч Чыж
Юрый Васілевіч Казіятка
Юрый Віктаравіч Назараў
Юрый Віктаравіч Хадыка
Юрый Вітольдавіч Шулейка
Юрый Генадзьевіч Назаранка
Юрый Захаранка
Юрый Іванавіч Губарэвіч
Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі
Юрый Леанідавіч Сівакоў
Юрый Мікалаевіч Падабед
Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў
Юрый Уладзіміравіч Азаронак
Юрый Уладзіміравіч Юрчанка
Юрый Хаджымуратавіч Караеў
Ябацька
Ябацькі
Ягор Аляксандравіч Марціновіч
Ягор Віктаравіч Лебядок
Ягор Мешчаракоў
Язэп Навумавіч Гуцька
Язэп Сажыч
Якуб Харэўскі
Яна Іванаўна Арабейка
Янка Геніюш
Янка Кудрук
Янушкевіч (выдавецтва)
Яўген Васільевіч Пятроў
Яўген Віктаравіч Прыгожын
Яўген Жыхар
Яўген Меркіс
Яўген Сяргеевіч Васьковіч
Яўген Юр’евіч Афнагель</text>
      <sha1>j59djc4jy0kj194cjaoeesn2iccoapf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Уладзіміравіч Бадроў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710667</id>
    <revision>
      <id>5123214</id>
      <parentid>4611439</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="iltnzgkiwk0o8mz1hmh62jdfybezpaw" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бадроў}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Сяргей Уладзіміравіч Бадроў''' ({{lang-ru|Серге́й Влади́мирович Бодро́в}}; нар. {{ДН|28|6|1948}}, {{МН|Хабараўск||}}) — савецкі і расійскі {{кінарэжысёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя|}}, {{сцэнарыст|СССР|Расіі|XX стагоддзя|}}, {{Кінапрадзюсар|СССР|Расіі|XX стагоддзя|}} і {{акцёр|СССР|Расіі|XX стагоддзя|}} кіно. Двухразовы намінант на прэмію «[[Оскар]]», за фільмы «{{нп3|Каўказскі палоннік (фільм, 1996)|Каўказскі палоннік|ru|Кавказский пленник (фильм, 1996)}}» (1996) і «Мангол» (2007). Таксама з’яўляецца сасцэнарыстам фільма «Усход-Захад» (1999), які таксама намінаваўся на «Оскар».

Бацька акцёра і кінарэжысёра [[Сяргей Сяргеевіч Бадроў|Сяргея Бадрова-малодшага]] (1971—2002).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 28 чэрвеня 1948 года ў [[Хабараўск]]у. Мае рускія, татарскія, бурацкія і якуцкія карані. Пачынаў сваю кар’еру ў якасці [[журналіст]]а. У 1970 годзе Сяргей Бадроў заняў трэцяе месца ў конкурсе часопіса «Кракадзіл» на найлепшае сатырычнае і гумарыстычнае апавяданне. У 1974 годзе скончыў сцэнарны факультэт [[УДІК]]а (майстэрня К. К. Парамонавай і Н. Фокінай). У тым жа годзе стаў членам [[КПСС]].

Паводле яго сцэнарыяў знята больш за дваццаць фільмаў. Сярод яго рэжысёрскіх работ — «Непрафесіяналы» (1985), спецыяльны прыз журы на фестывалі ў Турыне), «Катала» (1989), «СЭР» (1989), «Я хацела ўбачыць анёлаў». Потым Сяргей Бадроў пераехаў у [[ЗША]], дзе пачаў працаваць разам са сваёй жонкай Каралін Кавалера.

Карціна аб чачэнскай вайне «Каўказскі палоннік» атрымала ў 1997 годзе прэмію «Ніка» як найлепшы фільм года і прэмію Еўрапейскай кінаакадэміі «Фелікс» за сцэнарый.

Сяргей Бадроў — аўтар некалькіх зборнікаў [[Апавяданне|апавяданняў]] і [[фельетон]]аў. У [[Францыя|Францыі]] выдадзена ягоная кніга «Свабода = рай». У якасці сцэнарыста ўдзельнічаў у стварэнні карціны Рэжыса Варнье «Усход-Захад».
{{зноскі}}
{{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту}}
{{Прэмія «Ніка» за лепшую рэжысуру 1987—2000}}
{{Прэмія «Ніка» за лепшы сцэнарый 1987—2000}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Бадроў Сяргей Уладзіміравіч}}

[[Катэгорыя:Журналісты СССР]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Расійскай акадэміі кінематаграфічных мастацтваў «Ніка»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка» ў намінацыі «Лепшая рэжысура»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]]
[[Катэгорыя:Члены КПСС]]</text>
      <sha1>iltnzgkiwk0o8mz1hmh62jdfybezpaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Форум</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728988</id>
    <revision>
      <id>5123051</id>
      <parentid>5121959</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ Адказ</comment>
      <origin>5123051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87437" sha1="qqjol9tuk8visqtzbuiy39xgqjy7bjd" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;
== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>qqjol9tuk8visqtzbuiy39xgqjy7bjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123055</id>
      <parentid>5123051</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EPIC</username>
        <id>106830</id>
      </contributor>
      <comment>/*  */ новая тэма</comment>
      <origin>5123055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88462" sha1="1jf6fsdnn81awrmwa87k3fh3l4p2dj3" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected, provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Meta-Wiki oversighters]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>1jf6fsdnn81awrmwa87k3fh3l4p2dj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123056</id>
      <parentid>5123055</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EPIC</username>
        <id>106830</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of removal of local oversighters */</comment>
      <origin>5123056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88506" sha1="3gz1m86olrl68dl1mta84jnlityy3ok" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected, provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Meta-Wiki oversighters]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>3gz1m86olrl68dl1mta84jnlityy3ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123062</id>
      <parentid>5123056</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EPIC</username>
        <id>106830</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of removal of local oversighters */</comment>
      <origin>5123062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88551" sha1="0llv90o02y86noi1vnrqwohfjf1y9hr" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Meta-Wiki oversighters]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>0llv90o02y86noi1vnrqwohfjf1y9hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123069</id>
      <parentid>5123062</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EPIC</username>
        <id>106830</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of removal of local oversighters */ messed up link</comment>
      <origin>5123069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88559" sha1="czrvrjuh5kbyh0330jrdd16tqqa2cpk" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>czrvrjuh5kbyh0330jrdd16tqqa2cpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123079</id>
      <parentid>5123069</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88889" sha1="00a0v0fou5t6z7uf2gfwivw84otdh4c" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>00a0v0fou5t6z7uf2gfwivw84otdh4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123087</id>
      <parentid>5123079</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ Адказ</comment>
      <origin>5123087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89205" sha1="450wgeranqxekvqrutnax8q3ti3gl3t" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>450wgeranqxekvqrutnax8q3ti3gl3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123124</id>
      <parentid>5123087</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5123124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89573" sha1="shy8xicmbyufthr8zutbuulfh296sck" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>shy8xicmbyufthr8zutbuulfh296sck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123172</id>
      <parentid>5123124</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5123172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90440" sha1="8jng3ocuodg66gben5ksrh5z1jbirvs" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>8jng3ocuodg66gben5ksrh5z1jbirvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123302</id>
      <parentid>5123172</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ Адказ</comment>
      <origin>5123302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91026" sha1="fx96tgfytesl5xl6k1zvrv3o6pkfe71" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>fx96tgfytesl5xl6k1zvrv3o6pkfe71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123305</id>
      <parentid>5123302</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */</comment>
      <origin>5123305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91577" sha1="34c9mcn4c3irrnveq35bkrk3fxki3lj" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>34c9mcn4c3irrnveq35bkrk3fxki3lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123309</id>
      <parentid>5123305</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ reply to M.L.Bot ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91938" sha1="56x5s6906tbgb3txey4ozzd4jqzl946" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>56x5s6906tbgb3txey4ozzd4jqzl946</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара</title>
    <ns>4</ns>
    <id>729023</id>
    <revision>
      <id>5123093</id>
      <parentid>5122773</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Супраць */ reply to J-ka Zadzvinski ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27047" sha1="g0l8axg0ujm9zsp4ig75no92eaysrs2" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>g0l8axg0ujm9zsp4ig75no92eaysrs2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123120</id>
      <parentid>5123093</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Супраць */</comment>
      <origin>5123120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27618" sha1="mtgqnwa7y3cdk2x9cjt2vwgx8vdygjr" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>mtgqnwa7y3cdk2x9cjt2vwgx8vdygjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123142</id>
      <parentid>5123120</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanylka</username>
        <id>41646</id>
      </contributor>
      <comment>меркаванне</comment>
      <origin>5123142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28126" sha1="3yh1goptq6j8wjkhub3fn5k0xic9hqx" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>3yh1goptq6j8wjkhub3fn5k0xic9hqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123174</id>
      <parentid>5123142</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ меркаванне</comment>
      <origin>5123174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28444" sha1="71qcnu381v133qreyryc2pox9f6l0dm" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>71qcnu381v133qreyryc2pox9f6l0dm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123233</id>
      <parentid>5123174</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29400" sha1="kjxkwfv52hc7h7u7skuhx1k84p9ygbr" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>kjxkwfv52hc7h7u7skuhx1k84p9ygbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123240</id>
      <parentid>5123233</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29918" sha1="rfe77wftvrlz8lhb6gliw1amc4s1h94" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>rfe77wftvrlz8lhb6gliw1amc4s1h94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123249</id>
      <parentid>5123240</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to M.L.Bot ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31940" sha1="m4d2megij6yhgkn5yr7ddcfs2daoso1" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізора павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>m4d2megij6yhgkn5yr7ddcfs2daoso1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123251</id>
      <parentid>5123249</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32366" sha1="5ara0anngbbny0nm84nw0iaca9ms6az" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізора павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. &lt;br&gt; &lt;br/&gt;Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>5ara0anngbbny0nm84nw0iaca9ms6az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123252</id>
      <parentid>5123251</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */ edit reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32361" sha1="cify8irnumziijkzsvg1zrgnte1vnif" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>cify8irnumziijkzsvg1zrgnte1vnif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123255</id>
      <parentid>5123252</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to M.L.Bot ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32664" sha1="aqw3ld3q0j0ovs5o615l939fyp1wewk" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>aqw3ld3q0j0ovs5o615l939fyp1wewk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123261</id>
      <parentid>5123255</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33175" sha1="d56b5tf65p0pssue4cmjyzobgltn7i3" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>d56b5tf65p0pssue4cmjyzobgltn7i3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123262</id>
      <parentid>5123261</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ addition ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33653" sha1="k4xymp5n07nnzznzuu1r5907gfu1bo0" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>k4xymp5n07nnzznzuu1r5907gfu1bo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123267</id>
      <parentid>5123262</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to M.L.Bot ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34635" sha1="i5ghnulmsqpi4415nlhuahs170g8c4x" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>i5ghnulmsqpi4415nlhuahs170g8c4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123269</id>
      <parentid>5123267</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35126" sha1="q0hlhpkdrv5l9ttba5nh2r04yatdhw5" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>q0hlhpkdrv5l9ttba5nh2r04yatdhw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123270</id>
      <parentid>5123269</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35491" sha1="4478lxy36yrh2k3uh33zf5k79w6v3yr" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. Утыркі недаробленыя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>4478lxy36yrh2k3uh33zf5k79w6v3yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123271</id>
      <parentid>5123270</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35855" sha1="8n6c0orgcsmafn4l59tjhx4weqync5l" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. Утыркі недаробленыя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць з гэтымі гандонамі, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, дзятлы. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>8n6c0orgcsmafn4l59tjhx4weqync5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123272</id>
      <parentid>5123271</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to M.L.Bot ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36343" sha1="ju7743q2a2mstfublvuczzo1hg46kl6" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. Утыркі недаробленыя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць з гэтымі гандонамі, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, дзятлы. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>ju7743q2a2mstfublvuczzo1hg46kl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123275</id>
      <parentid>5123272</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanylka</username>
        <id>41646</id>
      </contributor>
      <comment>меркаванне</comment>
      <origin>5123275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37111" sha1="4hzzd3bftsab1jj7qs8vphoi5icqgem" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. Утыркі недаробленыя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць з гэтымі гандонамі, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, дзятлы. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>4hzzd3bftsab1jj7qs8vphoi5icqgem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123280</id>
      <parentid>5123275</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37567" sha1="fob3uanxap0zxb9s0w57udc8sk4ef3r" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. Ідыёты бюракратычныя. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. Козлішчы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. Утыркі недаробленыя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць з гэтымі гандонамі, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, дзятлы. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>fob3uanxap0zxb9s0w57udc8sk4ef3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123290</id>
      <parentid>5123280</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>Выдаліў абразы.</comment>
      <origin>5123290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37879" sha1="j9an60lyo3s73s8tvjtxxo66zq4psaa" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>j9an60lyo3s73s8tvjtxxo66zq4psaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123291</id>
      <parentid>5123290</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to M.L.Bot: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38119" sha1="fmwq83hu121x0vsrpkh9piy3hv05pd2" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>fmwq83hu121x0vsrpkh9piy3hv05pd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123292</id>
      <parentid>5123291</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat: Абразы выдаліў, дзякуй. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38325" sha1="cn1q4zg9es6g6siu9sdcatb8xipztal" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>cn1q4zg9es6g6siu9sdcatb8xipztal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123294</id>
      <parentid>5123292</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham */</comment>
      <origin>5123294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38630" sha1="okip1aclc3kmlsjngsugu1ajmul4k65" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>okip1aclc3kmlsjngsugu1ajmul4k65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123296</id>
      <parentid>5123294</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39158" sha1="11ggdt8w7cy4jkltmlb7kkofqs7oe0k" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>11ggdt8w7cy4jkltmlb7kkofqs7oe0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123297</id>
      <parentid>5123296</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39584" sha1="elxkwk2oevkehem5o7p3tckjsy5stzb" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>elxkwk2oevkehem5o7p3tckjsy5stzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123298</id>
      <parentid>5123297</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40767" sha1="to90klrbvzhsakxdaqgweiq3edh29fo" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>to90klrbvzhsakxdaqgweiq3edh29fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123299</id>
      <parentid>5123298</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41460" sha1="8w1wz64z64irskwxgo87lliie3s8itl" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>8w1wz64z64irskwxgo87lliie3s8itl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123300</id>
      <parentid>5123299</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41796" sha1="5aocb1fgugqr8ixy724w9h1x2zv50mh" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>5aocb1fgugqr8ixy724w9h1x2zv50mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123301</id>
      <parentid>5123300</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42081" sha1="5d6yu8nqlpmup6gzeggxsx2qi3grz6w" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>5d6yu8nqlpmup6gzeggxsx2qi3grz6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123304</id>
      <parentid>5123301</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42725" sha1="0ujz747layogq9lid9iei562xlsuaq0" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>0ujz747layogq9lid9iei562xlsuaq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123308</id>
      <parentid>5123304</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42959" sha1="hrdkyvuup6585tbvaltvjv1t89lgocx" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>hrdkyvuup6585tbvaltvjv1t89lgocx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123311</id>
      <parentid>5123308</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44203" sha1="olill286hjj61g0vk6yc5tnmgzh440l" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>olill286hjj61g0vk6yc5tnmgzh440l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123312</id>
      <parentid>5123311</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham */</comment>
      <origin>5123312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44514" sha1="ipkgpo61kq9lz0tsm0ptgvqduz0s8w3" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>ipkgpo61kq9lz0tsm0ptgvqduz0s8w3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123313</id>
      <parentid>5123312</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44773" sha1="oyoekllpbgs7noah414dqfazk30mw5z" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>oyoekllpbgs7noah414dqfazk30mw5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123314</id>
      <parentid>5123313</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45136" sha1="sumafoo3gnjtvruh4mdpi4akhovyvso" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>sumafoo3gnjtvruh4mdpi4akhovyvso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123325</id>
      <parentid>5123314</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T21:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46364" sha1="tij7dr443a82er6fv4fuwjxpprta9mc" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>tij7dr443a82er6fv4fuwjxpprta9mc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123327</id>
      <parentid>5123325</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T21:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47366" sha1="tfg7juq7dsifr0opx5r9rzqd5ik1mg9" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>tfg7juq7dsifr0opx5r9rzqd5ik1mg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123328</id>
      <parentid>5123327</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T21:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>5123328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47818" sha1="4wjuskixbvvl0dodl3w85ojt204d34c" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>4wjuskixbvvl0dodl3w85ojt204d34c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123352</id>
      <parentid>5123328</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T06:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50100" sha1="4t5lcp1i8gmq2mc1p6irjecaxeyvf9e" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія &quot;ай-пі&quot; гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>4t5lcp1i8gmq2mc1p6irjecaxeyvf9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123414</id>
      <parentid>5123352</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Каментарыі */ Адказ</comment>
      <origin>5123414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50600" sha1="27d1z31cjgnppx3s235q62p9j2pjen6" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія &quot;ай-пі&quot; гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>27d1z31cjgnppx3s235q62p9j2pjen6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123433</id>
      <parentid>5123414</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T10:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Каментарыі */</comment>
      <origin>5123433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51009" sha1="nh597ahkeo10vjbetd2hi256vrx70fx" xml:space="preserve">{{новыя зверху}}
{{Архівы|
* [[/2011—2012|2011—2012]]
* [[/2013—2022|2013—2022]]
}}
'''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''.
: Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса.

&lt;!--падавайце запыты пад гэтым радком--&gt;
== Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ==
[[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям:
# Абавязковая 2FA
# Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі.
# Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду.
# Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці.
Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03)

=== За ===
* {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03)

=== Супраць ===
* {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03)
*: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: &lt;br&gt; &gt; ''&quot;I write from the T&amp;S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. 
:: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights 
:: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem.&quot;'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03)
:: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03)

=== Каментарыі ===
: Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03)

Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03)

:Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03)
::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03)
: Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. 
: Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. 
: Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03)
::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03)
::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03)
::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Я не ведаю. Трэба размаўляць &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, &lt;small&gt;''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''&lt;/small&gt;. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія &quot;ай-пі&quot; гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03)

=== Вынік ===

== {{u|MocnyDuham}} ==
{{закрыта}}
Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: &lt;s&gt;{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)&lt;/s&gt;
:: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03)
:: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
: {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: 
::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак
::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе
::* блакіроўкі відавочных вандалаў
:: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03)
:: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03)
: {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03)
:: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03)
: Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03)
:: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03)

== {{u|Plaga med}} ==
{{закрыта}}
Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03)

=== За ===
: {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03)
: {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03)

=== Супраць ===

=== Заўвагі і пытанні ===
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]]
: {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03)
::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і  не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03)
: {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03)
::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03)
: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03)
::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03)</text>
      <sha1>nh597ahkeo10vjbetd2hi256vrx70fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карусель (тэлеканал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730872</id>
    <revision>
      <id>5123210</id>
      <parentid>4922050</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steel771</username>
        <id>119110</id>
      </contributor>
      <origin>5123210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7364" sha1="h5hwb012iskgocssfvi3e96herze9gi" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Тэлеканал|колер_тэксту=белы|назва=Карусель|поўнае_імя={{lang-ru|Карусель}}|тэма=Дзіця|краіна={{RUS}}|цэнтр=[[Масква]]|мова=[[руская мова|руская]]|лагатып=Karusel 2019.svg|слоган=тэлеканал для ўсёй сям'і|зона трансляцыі={{RUS}}|лічбавы мультыплекс='''[[Расійскія тэлеканалы#Першы мультыплекс (DVB-T2)|Першы]]'''|фармат=[[1080i]] ([[HDTV]])&lt;br/&gt;[[Суадносіны бакоў дысплея|576i 16:9]] ([[SDTV]])|дата эфіру=[[27 снежня]] [[2010]]|заснавальнік=[[Дзмітрый Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]]|уладальнік=Першы канал. Сусветнае павуцінне і [[ВДТРК]]|менеджэры=Аляксей Яфімаў&lt;br/&gt;Ігар Іваноў&lt;br/&gt;Віра Абалонкіна&lt;br/&gt;Таццяна Цыварыёва&lt;br/&gt;Кацярына Сакалова|сайт={{url|karusel-tv.ru}}|заменена=Бібігон|related_channels={{Сцяг Расіі}} Першы канал. Сусветнае павуцінне&lt;br/&gt;{{Сцяг Расіі}} [[Першы канал (Расія)|Першы канал]]&lt;br/&gt;{{Сцяг Расіі}} [[Расія-1]]
}}
«'''Карусель'''» (руск. : Карусель) — расійскі федэральны тэлеканал для дзяцей і падлеткаў . Размова 24 гадзіны ў суткі з Масквы, з тэлецэнтра «Астанкіна» (АСК-3). Гэта самы буйны дзіцячы канал у Расіі. Сярэднясутачная аўдыторыя ў гарадах Расіі ў 2020 годзе склала 328 000 чалавек. Сумесны праект «Першы канал. Сусветная сетка» і «ВДТРК». Трансляцыя пачнецца 27 снежня 2010 года ў 5.00 праграмай «Прыг-джамп-каманда». Ён пазіцыянуецца як галоўны расійскі дзіцячы канал у свеце.

Узрост мэтавай аўдыторыі — ад 4 да 99 гадоў. Моўная канцэпцыя і фарматы маўлення распрацоўваліся з удзелам дзіцячых псіхолагаў і педагогаў. Вытворчасцю праграм займаюцца як «ВГТРК», так і «Перший канал». Сусветная сетка&quot; і старонніх вытворцаў («АТВ», «ВіТ Медыя», «М-прадакшн», «АРС», «АСС-ТВ»). Аснову вяшчання (каля 60 %) складаюць пазнавальныя і забаўляльныя праграмы ўласнай вытворчасці, астатняе — расійскія і замежныя мастацкія і анімацыйныя фільмы.

Міжнародная (замежная) назва тэлеканала — Carousel International (таксама Карусель).

== Канцэпцыя ==
Дзіцяча-юнацкі канал «Карусель» створаны на базе тэлеканалаў «Тэленаня» (ААТ «Першы канал. Сусветная сетка», да 2007 г. — «Эрудыт») і «Бібігон» (ФГУП ВДТРК) 27 снежня 2010 года. . . . 24 чэрвеня 2009 года прэзідэнт Расіі Дзмітрый Мядзведзеў падпісаў указ аб аб’яднанні тэлеканалаў «Тэленаны» і «Бібігон» у адзіны дзіцяча-юнацкі канал да 1 студзеня 2011 года.

=== Сетка вяшчання ===
У эфіры дзіцячыя праграмы, серыялы, мультфільмы, мультсерыялы і мастацкія фільмы. У 2014 годзе ў будні каля 66 % прайм-тайму паказвалі мультфільмы, 21 % — праграмы, 6 % — серыялы, 5 % — мастацкія фільмы, 2 % — мультфільмы. У выхадныя дні мультфільмам было адведзена 25 % эфірнага часу, серыялам — 15 %, мастацкай літаратуры — 14 %, праграмам — 19 %, мультфільмам — 27 %.

Быў адным з двух федэральных тэлеканалаў (разам з тэлеканалам «Расія-Культура»; да запуску ОТР), якія вяшчалі без рэкламы (з 2011 года — спонсарскія ролікі). У 2014 годзе на тэлеканале з’явілася рэклама. Першапачаткова сярод рэкламы былі прадстаўлены розныя тавары для дзяцей, але ў сувязі з прыцягненнем жаночай аўдыторыі старэйшыя за 40 гадоў (па выніках тэлевізійных замераў) з’явілася рэклама тавараў і прадуктаў харчавання і лекаў.

Тэлеканал дэманструе мультсерыялы: «[[Фіксікі]]», «Смурфікі», «Дружба — гэта цуд», «[[Маша і Мядзведзь]]», «[[Лунцік|Лунтык і яго сябры]]», «[[Смяшарыкі]]», «[[Везуха!]]»&quot;Прыгоды пчолкі Маі&quot; і інш. Праграмы падзяляюцца на спартыўныя («Алімпійцы», «Скокі за прызам» і інш.), музычныя («Неавечарынка», «Вясёлыя канікулы» і інш.), культурна-асветніцкія («Гісторыя мастацтва на месцы ад Хрюша». і Філі&quot;. &quot; і інш.), кулінарныя («Маленькі кухар», «Неакухня» і інш.), пра жывёл («Ад носа да хваста», «Жыццё цудоўных жывёл» і інш.), інтэлектуальныя («Пытанні да запоўні», «Адзін супраць усіх» і інш.), адукацыйныя («Мы малюем», «Лаві момант» і інш.), навуковыя («Прыродазнаўства. Лекцыі + Доследы», «Простая навука»). У 2014 годзе тэлеканал атрымаў эксклюзіўныя правы на трансляцыю ўсёй калекцыі кінастудыі «Саюзмультфільм» — усяго 250 гадзін «залатой калекцыі». У 2016 годзе канал запусціў першы дзіцячы пазнавальны серыял з правіламі дарожнага руху «Сям’я святлафораў».

У 2017 годзе на тэлеканале «Карусель» выйшаў мультфільм «Ханазуки: поўны скарбаў».

У 2021 годзе канал трансляваў дзіцячае Еўрабачанне [28]
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>h5hwb012iskgocssfvi3e96herze9gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739286</id>
    <revision>
      <id>5123175</id>
      <parentid>5117660</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Пайтеров</username>
        <id>156391</id>
      </contributor>
      <comment>Затым гэта?</comment>
      <origin>5123175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11971" sha1="481snk6m9fq6ta64z6xkgk4nsuhfdhw" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>481snk6m9fq6ta64z6xkgk4nsuhfdhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123185</id>
      <parentid>5123175</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>гэтыя падзеі былі адзначаны на прарталах БелВікі, найбольш выбіваюцца з шэрагу</comment>
      <origin>5123185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12792" sha1="bqtrnaf3ydpq5bd6nz6ctndde38s4qk" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>bqtrnaf3ydpq5bd6nz6ctndde38s4qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5123181</id>
      <parentid>5122789</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+10 новых</comment>
      <origin>5123181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="f57mktulxpersp363t1cfk0u1xjp1db" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкія могілкі (Орша)|2026-04-07T12:09:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)|2026-04-07T12:05:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)|2026-04-07T11:57:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 «Гомельскіх рысей»|2026-04-07T09:57:40Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Каразія|2026-04-07T08:29:41Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Ніна Мікалаеўна Чураба|2026-04-06T22:36:38Z|Rabbi Mendl}}
{{Новы артыкул|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч|2026-04-05T20:45:07Z|Аляксандр Белы}}
{{Новы артыкул|Віктар Таме|2026-04-05T19:57:48Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Валянціна Ціханаўна Ляпешка|2026-04-05T19:29:50Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Радыё Рокс|2026-04-05T17:03:10Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Міськевіч|2026-04-05T16:18:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f57mktulxpersp363t1cfk0u1xjp1db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аршанскі дзяцінец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757835</id>
    <revision>
      <id>5123097</id>
      <parentid>4669451</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8784" sha1="dy8fncc1hue1haza1wlkaemssfaw44u" xml:space="preserve">{{значэнні|Замчышча (значэнні)}}
{{Славутасць
|Тып                      = Помнік археалогіі
|Беларуская назва         = Аршанскі дзяцінец
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Ворша, гарадзішча.JPG
|Подпіс выявы             = Выгляд на гарадзішча
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 1067 год
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = X—XII стагоддзі
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Арша́нскі дзяці́нец''' — [[дзяцінец]] старажытнай Ршы (цяпер [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]), [[археалагічны помнік]]. Упершыню згадваецца ў летапісе пад 1067 годам. Знаходзіцца ў цэнтры горада на Замкавай гары (ва ўрочышчы Замчышча{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}) пры ўпадзенні ракі [[Аршыца|Аршыцы]] ў [[Дняпро]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Характарыстыка ==
[[Файл:Аршанскае_замчышча.jpg|міні|злева|Выгляд Аршанскага гарадзішча з процілеглага берага Дняпра]]
[[Файл:Орша. Гарадзішча.jpg|міні|права|Вал гарадзішча з гербам горада і памятным знакам з датай першага ўспаміну]]
Пляцоўка дзяцінца мае трохкутную форму з некалькі акругленымі кутамі. Яе памеры складаюць каля 100—105х75 метраў (каля 0,57 [[Гектар|га]]). Гарадзішча ўзвышаецца на 6—7 метраў над навакольнай мясцовасцю. 

Па краі пляцоўкі быў збудаваны абарончы вал, які дасягаў вышыні 4—5 метраў. Ніз вала падпіраўся бярвеністай сценкай, замацаванай укапанымі слупамі. Уздоўж унутранай падэшвы ішла каменная [[Тратуар|вымостка]]. З боку сучаснага горада дзяцінец быў умацаваны абарончым [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] шырынёй 14 метраў і глыбінёй ад 3 да 6 метраў. Побач са старажытным дзяцінцам Оршы здаўна існавала [[прыстань]] на Дняпры. У эпоху [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] за ровам быў пабудаваны каменны [[Аршанскі замак]].

== Археалагічныя даследаванні ==
Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што Аршанскі дзяцінец быў закладзены ў другой палове [[XI стагоддзе|XI стагоддзя]] (у цэлым помнік датуецца X—XII стагоддзямі){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

У 1856 годзе падчас будаўнічых работ на дзяцінцы Оршы была знойдзена [[кальчуга]] са стараславянскімі надпісамі, якая стала ўнікальным экспанатам [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў [[Масква|Маскве]].

Навуковыя археалагічныя даследаванні помніка праводзілі [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Ляўданскі]] ў 1928 годзе (ускрыта 13 м²), [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Штыхаў]] у 1964 годзе (8 м²), а таксама [[Юрый Іосіфавіч Драгун|Ю.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драгун]] у 1965—1968 гадах (503 м²){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

Культурны пласт на Замкавай гары складае ад 1,6 да 3,6 метра. Падчас раскопак былі выяўлены рэшткі наземных зрубных будынкаў і брукаваных дрэвам двароў. Пласт змяшчае разнастайныя знаходкі ранняга феадальнага (старажытнарускага) часу: ганчарная [[кераміка]], абломкі посуду, [[Навясны замок|навясныя замкі]], [[Ключ замочны|ключы]], прылады працы (у тым ліку [[Сякера|сякеры]]), зброя (наканечнікі [[Кап'ё|коп’яў]]), а таксама разнастайныя ўпрыгажэнні{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] і [[Археалагічны музей БДУ|Археалагічным музеі БДУ]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|132|Гарадзішча|старонкі=90|аўтар=[[Л. Д. Побаль]]|ref=Збор помнікаў}}
* {{кніга |аўтар=Куза А. В. |загаловак=Древнерусские городища X—XIII вв. Свод археологических памятников |адказны=Ред. А. К. Зайцев |месца=М. |выдавецтва=Христианское издательство |год=1996 |старонкі=77 |ref=Куза}}
* {{кніга |аўтар=[[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачёв М. А.]] |загаловак=Замки Белоруссии |выданне=2-е |месца=Мн. |выдавецтва=Полымя |год=1987 |ref=Ткачёв}}
* {{артыкул |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|Ляўданскі А. М.]] |загаловак=Археалагічныя даследаванні ранняга жалезнага веку ў Беларусі |выданне=Працы археалагічнай камісіі |тып=зборнік |месца=Мн. |выдавецтва=Акад. навук |год=1930 |том=2 |кніга=1 |ref=Ляўданскі}}
* {{артыкул |аўтар=Драгин Ю. И. |загаловак=Археологические изучение детинца древнего Орши |выданне=Доклады научной конференции аспирантов и молодых ученых, посвященной 50-летию Великой Окт. соц. революции. Сер. исторических наук |тып=зборнік |месца=Мн. |год=1967 |ref=Драгин}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Оршы]]
[[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]]</text>
      <sha1>dy8fncc1hue1haza1wlkaemssfaw44u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123100</id>
      <parentid>5123097</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Оршы]]; дададзена [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8781" sha1="ligvb01hfc2wem69ug686vms07ww3c5" xml:space="preserve">{{значэнні|Замчышча (значэнні)}}
{{Славутасць
|Тып                      = Помнік археалогіі
|Беларуская назва         = Аршанскі дзяцінец
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Ворша, гарадзішча.JPG
|Подпіс выявы             = Выгляд на гарадзішча
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 1067 год
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = X—XII стагоддзі
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Арша́нскі дзяці́нец''' — [[дзяцінец]] старажытнай Ршы (цяпер [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]), [[археалагічны помнік]]. Упершыню згадваецца ў летапісе пад 1067 годам. Знаходзіцца ў цэнтры горада на Замкавай гары (ва ўрочышчы Замчышча{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}) пры ўпадзенні ракі [[Аршыца|Аршыцы]] ў [[Дняпро]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Характарыстыка ==
[[Файл:Аршанскае_замчышча.jpg|міні|злева|Выгляд Аршанскага гарадзішча з процілеглага берага Дняпра]]
[[Файл:Орша. Гарадзішча.jpg|міні|права|Вал гарадзішча з гербам горада і памятным знакам з датай першага ўспаміну]]
Пляцоўка дзяцінца мае трохкутную форму з некалькі акругленымі кутамі. Яе памеры складаюць каля 100—105х75 метраў (каля 0,57 [[Гектар|га]]). Гарадзішча ўзвышаецца на 6—7 метраў над навакольнай мясцовасцю. 

Па краі пляцоўкі быў збудаваны абарончы вал, які дасягаў вышыні 4—5 метраў. Ніз вала падпіраўся бярвеністай сценкай, замацаванай укапанымі слупамі. Уздоўж унутранай падэшвы ішла каменная [[Тратуар|вымостка]]. З боку сучаснага горада дзяцінец быў умацаваны абарончым [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] шырынёй 14 метраў і глыбінёй ад 3 да 6 метраў. Побач са старажытным дзяцінцам Оршы здаўна існавала [[прыстань]] на Дняпры. У эпоху [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] за ровам быў пабудаваны каменны [[Аршанскі замак]].

== Археалагічныя даследаванні ==
Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што Аршанскі дзяцінец быў закладзены ў другой палове [[XI стагоддзе|XI стагоддзя]] (у цэлым помнік датуецца X—XII стагоддзямі){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

У 1856 годзе падчас будаўнічых работ на дзяцінцы Оршы была знойдзена [[кальчуга]] са стараславянскімі надпісамі, якая стала ўнікальным экспанатам [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўнага гістарычнага музея]] ў [[Масква|Маскве]].

Навуковыя археалагічныя даследаванні помніка праводзілі [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Ляўданскі]] ў 1928 годзе (ускрыта 13 м²), [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Штыхаў]] у 1964 годзе (8 м²), а таксама [[Юрый Іосіфавіч Драгун|Ю.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драгун]] у 1965—1968 гадах (503 м²){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

Культурны пласт на Замкавай гары складае ад 1,6 да 3,6 метра. Падчас раскопак былі выяўлены рэшткі наземных зрубных будынкаў і брукаваных дрэвам двароў. Пласт змяшчае разнастайныя знаходкі ранняга феадальнага (старажытнарускага) часу: ганчарная [[кераміка]], абломкі посуду, [[Навясны замок|навясныя замкі]], [[Ключ замочны|ключы]], прылады працы (у тым ліку [[Сякера|сякеры]]), зброя (наканечнікі [[Кап'ё|коп’яў]]), а таксама разнастайныя ўпрыгажэнні{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}. 

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] і [[Археалагічны музей БДУ|Археалагічным музеі БДУ]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|132|Гарадзішча|старонкі=90|аўтар=[[Л. Д. Побаль]]|ref=Збор помнікаў}}
* {{кніга |аўтар=Куза А. В. |загаловак=Древнерусские городища X—XIII вв. Свод археологических памятников |адказны=Ред. А. К. Зайцев |месца=М. |выдавецтва=Христианское издательство |год=1996 |старонкі=77 |ref=Куза}}
* {{кніга |аўтар=[[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачёв М. А.]] |загаловак=Замки Белоруссии |выданне=2-е |месца=Мн. |выдавецтва=Полымя |год=1987 |ref=Ткачёв}}
* {{артыкул |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|Ляўданскі А. М.]] |загаловак=Археалагічныя даследаванні ранняга жалезнага веку ў Беларусі |выданне=Працы археалагічнай камісіі |тып=зборнік |месца=Мн. |выдавецтва=Акад. навук |год=1930 |том=2 |кніга=1 |ref=Ляўданскі}}
* {{артыкул |аўтар=Драгин Ю. И. |загаловак=Археологические изучение детинца древнего Орши |выданне=Доклады научной конференции аспирантов и молодых ученых, посвященной 50-летию Великой Окт. соц. революции. Сер. исторических наук |тып=зборнік |месца=Мн. |год=1967 |ref=Драгин}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Оршы]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]]</text>
      <sha1>ligvb01hfc2wem69ug686vms07ww3c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5123184</id>
      <parentid>5119717</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+2 новых</comment>
      <origin>5123184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="82l298di33e915c4mnoh6h36bc4p2w5" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 «Гомельскіх рысей»|2026-04-07T09:57:40Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Дынама (жаночы баскетбольны клуб, Мінск)|2026-04-07T09:53:03Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Какшароў|2026-04-01T12:28:18Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Спартак (баскетбольны клуб, Мінск)|2026-03-31T08:49:48Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 «Мінск-рэзерв»|2026-03-31T08:39:02Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Чэмпіён (фільм, 1949)|2026-03-24T12:56:03Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Віктар Валер’евіч Зайцаў|2026-03-16T12:53:52Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксей Раманавіч Жук|2026-03-16T10:26:36Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Лабажэвіч|2026-03-16T08:58:28Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Аліна Яўгенаўна Шаўчук|2026-03-13T20:33:10Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Алеся Міхайлаўна Гетманава|2026-03-13T17:50:58Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Ірына Аляксандраўна Шаўцова|2026-03-13T15:23:29Z|Jaŭhien}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82l298di33e915c4mnoh6h36bc4p2w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анжаліка Мельнікава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764756</id>
    <revision>
      <id>5123113</id>
      <parentid>5122811</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>National democrat (BSDH)</username>
        <id>157272</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5123113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7057" sha1="ld7liiriou53mvstbyhg4xjj9fgaz8v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}}
{{ДД}}
'''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}&lt;/ref&gt;) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}&lt;/ref&gt;.

Да 2018&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017&lt;/ref&gt;, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}&lt;/ref&gt;. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Знікненне ===
27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. 

Адначасова з ёй зніклі больш за 150 тысяч долараў ЗША, прызначаных для Каардынацыйнай рады і «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]». 

«Люстэрка» высветліла, што праз паўгода пасля знікнення — у верасні 2025 года — Анжаліка стала ўласніцай аднапакаёвай кватэры на праспекце Любімава ў Мінску (плошча 33,8 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Пазней у студзені 2026 года яна купіла і аформіла на сябе яшчэ адну кватэру на вуліцы Пятра Мсціслаўца ў ЖК «Маяк Мінска» ў [[Усход (жылы раён, Мінск)|мікрараёне Усход]] (плошча 91,8 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://zerkalo-17feb.store/news/economics/124436.html?tg=5|title=Пропавшая с 150 тысячами долларов Мельникова уже после исчезновения купила две квартиры в Минске. Вот что узнало «Зеркало»|first = Александра|last = Реквисова|website=Зеркало|date=2026-04-06|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; 

== Сям’я ==
У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}

{{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}}
[[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]
[[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]]</text>
      <sha1>ld7liiriou53mvstbyhg4xjj9fgaz8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>РЕН ТВ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764783</id>
    <revision>
      <id>5123213</id>
      <parentid>4725122</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steel771</username>
        <id>119110</id>
      </contributor>
      <origin>5123213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="eenn35ld70bnqy7fd2vgsa49w8nuzx4" xml:space="preserve">{{Тэлеканал
|назва = РЕН ТВ 
|поўнае_назва  = ТАА &quot;акцэпт&quot; (тэлевізійны канал РЕН ТВ)
|лагатып          = REN TV logo 2017.svg 
|краіна           = {{URS}}&lt;br&gt;{{RUS}}
|зона_вяшчання = Расія
|час_вяшчання = круглосуточно
|мова = [[руская мова|руская]]
|фармат = [[16:9]] [[SDTV]], [[1080i]] [[HDTV]]
|створаны = [[1 студзеня]] [[1997]]
|аўдыторыя = 25 - 54
|уладальнік = Нацыянальная Медыя Група-82 %, САГАЗ Таўэр-18 %	
|кіраўнікі =Уладзімір Цюлін - генеральны дырэктар  
|раннія назвы = '''REN-TV HBC''' (1 студзеня 1997 - 31 жніўня 1998)&lt;br&gt; '''REN-TV''' (1 студзеня 1997 - 3 верасня 2006)&lt;br&gt; '''РЕН''' (8 лютага - 31 кастрычніка 2010)
|роднасныя_каналы = {{Сцяг Беларусі}}[[СТБ]]&lt;br/&gt;{{Расія}}[[Першы канал (Расія)|Першы канал]]&lt;br&gt;{{Расія}}[[Пятый канал]]
|голас канала = Арцём Крэтаў (з 2011 года,
|слоган = '''Гэта ўсё, што табе трэба!''' (з 2022 года)
|сайт = http://www.ren.tv/
}}
'''РЕН ТВ''' - расійскі федэральны тэлеканал. Быў заснаваны восенню 1991 года як тэлекампанія, якая вырабляла тэлеперадачы для тэлеканалаў ОРТ (з 27 снежня 1991 па 31 сакавіка 1995 года — «1-ы канал Астанкіна»), РТР і НТВ. 1 студзеня 1997 года быў запушчаны тэлеканал пад брэндам «REN-TV» (спачатку ў некаторых рэгіёнах вяшчаў з лагатыпам «REN-TV НВС»). Асноўны акцыянер «РЕН ТВ» - «Нацыянальная Медыя Група» (82 %). Праграмы і супрацоўнікі тэлеканала неаднаразова станавіліся лаўрэатамі нацыянальнай тэлевізійнай прэміі «ТЭФІ» і іншых прафесійных узнагарод.
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>eenn35ld70bnqy7fd2vgsa49w8nuzx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766327</id>
    <revision>
      <id>5123154</id>
      <parentid>4780224</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="bcplwn4a7ehyj308p14kv3bc4moih0w" xml:space="preserve">{{кніга 
|аўтар          = 
|частка         = 
|загаловак      = Гісторыя беларускай кнігі : у 2 т. {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = Т. 1: Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага
 |2 = Т. 2: Кніжнасць новай Беларусі (XIX — XXI стст.)
}}
|арыгінал       = 
|спасылка       = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = https://knihi.com/Mikalaj_Nikalajeu/Historyja_bielaruskaj_knihi_T1_Kniznaja_kultura_Vialikaha_Kniastva_Litouskaha.html
 |2 = 
}}
|адказны        = [[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў|М. В. Нікалаеў]] {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 =&lt;nowiki&gt;; [&lt;/nowiki&gt;навуковыя рэдактары тома: [[В. В. Антонаў]], [[А. І. Мальдзіс]]; мастак [[Г. І. Мацур]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;
 |2 = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;і інш. ; навуковыя рэдактары тома: [[В. В. Антонаў]], [[А. І. Мальдзіс]]; мастак [[Г. І. Мацур]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;
}}
|выданне        = 
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]
|год            = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = 2009
 |2 = 2011
}}
|том            = 
|старонкі       = {{{с|{{{старонкі|}}}}}}
|старонак       =  {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = 423
 |2 = 435
}}
|серыя          = 
|isbn           = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = 978-985-11-0481-5
 |2 = 978-985-11-0599-7
}}
|тыраж          = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}
 |1 = 2500
 |2 = 2000
}}
|ref            = {{{ref|}}}
}}&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблон:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bcplwn4a7ehyj308p14kv3bc4moih0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766585</id>
    <revision>
      <id>5123338</id>
      <parentid>5117192</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5123338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="4r2jxg070mfltdg4le7rv4ulkfki1q8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-07
  | AED = 4.999900
  | AUD = 1.968540
  | BND = 1.750410
  | BRL = 7.027650
  | BWP = 18.128400
  | CHF = 1.088880
  | CLP = 1245.000000
  | CNY = 9.350430
  | CZK = 28.903400
  | DKK = 8.802820
  | DZD = 180.821000
  | EUR = 1.178020
  | GBP = 1.028090
  | ILS = 4.277650
  | INR = 126.563000
  | JPY = 217.559000
  | KRW = 2051.970000
  | KWD = 0.417894
  | MUR = 64.341800
  | MXN = 24.176500
  | MYR = 5.496140
  | NOK = 13.173900
  | NZD = 2.391430
  | OMR = 0.523475
  | PEN = 4.664310
  | PHP = 82.231400
  | PLN = 5.022100
  | QAR = 4.955650
  | SAR = 5.105400
  | SDR = 1
  | SEK = 12.946500
  | SGD = 1.750410
  | THB = 44.404800
  | USD = 1.361440
  | UYU = 55.236400
}}</text>
      <sha1>4r2jxg070mfltdg4le7rv4ulkfki1q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766586</id>
    <revision>
      <id>5123337</id>
      <parentid>5117191</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5123337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="kjvnbr83z8pdfoi2q9jequzletivmv9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-07
  | AUD = 1.6665
  | BRL = 5.9506
  | CAD = 1.6078
  | CHF = 0.9242
  | CNY = 7.9251
  | CZK = 24.531
  | DKK = 7.4725
  | EUR = 1
  | GBP = 0.87258
  | HKD = 9.0564
  | HUF = 382.30
  | IDR = 19727.97
  | ILS = 3.6361
  | INR = 107.4895
  | ISK = 143.80
  | JPY = 184.73
  | KRW = 1730.56
  | MXN = 20.5167
  | MYR = 4.6586
  | NOK = 11.1830
  | NZD = 2.0267
  | PHP = 69.628
  | PLN = 4.2753
  | RON = 5.0954
  | SEK = 10.9900
  | SGD = 1.4847
  | THB = 37.687
  | TRY = 51.5551
  | USD = 1.1557
  | ZAR = 19.5192
}}</text>
      <sha1>kjvnbr83z8pdfoi2q9jequzletivmv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766592</id>
    <revision>
      <id>5123339</id>
      <parentid>5117193</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5123339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="b2ogkm9ario06u80wda0ht9yrup1w8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=07.04.2026.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=07.04.2026.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-07
  | AED = 21
  | AMD = 0.2
  | AUD = 54
  | AZN = 46
  | BDT = 0.64
  | BHD = 209
  | BOB = 11
  | BRL = 15
  | BYN = 26
  | CAD = 56
  | CHF = 98
  | CNY = 11
  | CUP = 3.2
  | CZK = 3.6
  | DKK = 12
  | DZD = 0.59
  | EGP = 1.4
  | ETB = 0.5
  | EUR = 91
  | GBP = 104
  | GEL = 29
  | HKD = 10
  | HUF = 0.23
  | IDR = 0.0046
  | INR = 0.84
  | IRR = 0.000056
  | JPY = 0.49
  | KGS = 0.9
  | KRW = 0.052
  | KZT = 0.16
  | MDL = 4.4
  | MMK = 0.037
  | MNT = 0.022
  | NGN = 0.057
  | NOK = 8.1
  | NZD = 45
  | OMR = 204
  | PLN = 21
  | QAR = 21
  | RON = 17
  | RSD = 0.77
  | RUB = 1
  | SAR = 20
  | SEK = 8.2
  | SGD = 61
  | THB = 2.4
  | TJS = 8.2
  | TMT = 22
  | TRY = 1.7
  | UAH = 1.8
  | USD = 78
  | UZS = 0.0064
  | VND = 0.0031
  | XDR = 107
  | ZAR = 4.6
}}</text>
      <sha1>b2ogkm9ario06u80wda0ht9yrup1w8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пракапеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>768476</id>
    <revision>
      <id>5123368</id>
      <parentid>4799289</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5123368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="n2bkv0855j2hmxrqubebqx18k5kemlo" xml:space="preserve">'''Пракапеня''' — прозвішча.

== Вядомыя асобы ==
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня]] (нар. 1988) — беларускі гандбаліст
* [[Віктар Міхайлавіч Пракапеня]] (нар. 1983) — прадпрымальнік
* [[Павел Пракапеня]] (1908—1976) — беларускі оперны спявак

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>n2bkv0855j2hmxrqubebqx18k5kemlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nickelodeon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772379</id>
    <revision>
      <id>5123220</id>
      <parentid>4831795</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steel771</username>
        <id>119110</id>
      </contributor>
      <origin>5123220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="nq3ollj0fbg8ek957z2d9dsneb1ii0a" xml:space="preserve">{{Машынны пераклад}}
{{Тэлеканал|краіна={{сцягафікацыя|ЗША}}|зона вяшчання={{сцягафікацыя|ЗША}}|час вяшчання=Кругласутачна|мова=* Англійская
* Іспанская|фармат=1080i HDTV|уладальнік=Paramount Media Networks|дата пачатку вяшчання=1 красавіка 1979; 45 гадоў таму|заснавальнік=Warner Cable Communications|сайт=http://nick.com/|раннія назвы=C-3 (1977—1979)|лагатып=Nickelodeon 2023 logo (outline).svg}}

'''Nickelodeon''' (скарочана '''Nick''') — дзіцяча-падлеткавы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] кабельны і спадарожнікавы [[Тэлевізійны канал|тэлеканал]], які належыць падраздзяленню Paramount Media Networks кампаніі [[Paramount Global]]. Упершыню выйшаў у эфір 1 красавіка 1979 года. Штаб-кватэра канала размяшчаецца ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Канал арыентаваны на аўдыторыю ва ўзросце ад 0 да 14 гадоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://finance.yahoo.com/m/b39c8860-9f0d-35a7-834b-026ac947a05d/viacom%E2%80%99s-nickelodeon-remains.html|title=Viacom’s Nickelodeon Remains Driving Force for Media Segment|website=Yahoo Finance|date=2018-01-03|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Канал быў упершыню пратэставаны ў 1977 годзе як частка QUBE, ранняй сістэмы кабельнага тэлебачання, трансляваны ў [[Калумбус (Агая)|Калумбусе]], штат [[Агая]]. На канале «C-3» у эфір выходзіла навучалае шоу «Pinwheel», распрацаванае Вівіянам Хорнерам. «Pinwheel» добра зарэкамендаваў сябе ў абанентаў QUBE, і Хорнер імкнуўся пашырыць сваю праграму да паўнавартаснага канала на нацыянальным тэлебачанні. Канал быў названы «Nickelodeon» і быў запушчаны для новай агульнанацыянальнай аўдыторыі 1 красавіка 1979 года з першай праграмай «Pinwheel». Канал першапачаткова быў бясплатны і не паказваў рэкламу да 1984 года. Заснавальнікам быў Warner Communications (цяпер WarnerMedia, уладальнік тэлеканалаў: [[Cartoon Network]], Boomerang, Adult Swim і HBO), у канчатковым выніку прадаў Nickelodeon разам з даччынымі каналамі MTV і VH1 кампаніі Viacom ў 1986 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://tedium.co/2018/06/26/qube-cable-television-history/|title=QUBE Interactive Television History: It Came From Columbus|website=Tedium: The Dull Side of the Internet.|date=2018-06-28|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nickelodeon#CITEREFHendershot2004|загаловак=Nickelodeon|год=2024-08-18|мова=ru|выданне=Википедия}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|title=NICKELODEON 20TH BIRTHDAY FROM GREEN SLIME TO PRIME TIME, THE KIDS NETWORK CELEBRATES WITH LOTS OF SPECIAL EVENTS - Buffalo News {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2011-06-24|access-date=2024-08-30|archive-date=24 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624034539/http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

На працягу ўсёй сваёй гісторыі Nickelodeon ўводзіў даччыныя каналы і тэматычныя праграмныя блокі. 4 студзеня 1988 года з'явіўся Nick Jr, дзённы блок, прызначаны для дзяцей дашкольнага ўзросту, пазней 2 лютага 1999 года быў запушчаны як тэлеканал. 11 жніўня 1991 года з'явіўся яшчэ адзін блок — Nicktoons. Неўзабаве ў 2002 годзе, Nicktoons ў канчатковым выніку быў прадстаўлены як асобны тэлеканал. У 1999 годзе Nickelodeon ў партнёрстве з Sesame Workshop запусцілі Noggin, адукацыйны канал. Два блокі, прызначаныя для падлеткавай аўдыторыі: Teennick і TheN былі аб'яднаны ў асобны канал Teenick ў 2009 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://decider.com/2016/06/14/the-oral-history-of-nicktoons-part-i-how-the-storied-animation-block-came-to-be/|title=The Oral History of ‘Nicktoons’, Part I: How The Storied Animation Block Came To Be {{!}} Decider|date=2016-06-14|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-29-ca-43989-story.html|title=Educational Cable Outlet for Children Is Announced|first=Jane|last=Hall|website=Los Angeles Times|date=1998-04-29|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt; 4 сакавіка 2023 года быў выраблены рэбрэндынг, які ўключаў абноўленую версію лагатыпа і новае афармленне. Сам лагатып захоўвае шрыфт 2009 года, аднак цяпер дадае знакамітую кляксу, падобную з варыянтам 1984 года.

У 1994 годзе Nickelodeon запусціў «Вялікую дапамогу», якая спарадзіла дадатковую праграму «Вялікая зялёная дапамога» ў 2007 годзе. Праграма прызначана для актыўнасці дзяцей і захавання навакольнага асяроддзя. У тым жа годзе канал прыбраў з сеткі вяшчання «You Can't Do That on Television» (шоў завяршылася яшчэ ў 1990-м годзе, аднак на Nickelodeon яшчэ чатыры гады паказвалі паўторы) і замяніў яго новым скетч‐шоў «All That», які паклаў пачатак у кар'еры некалькіх акцёраў: Кінана Томпсана, Амандэ Байнс і Джэймі Лін Спірс. Дэн Шнайдэр, адзін з выканаўчых прадзюсараў шоў, будзе ствараць і прадзюсаваць шматлікія серыялы для Nickelodeon, уключаючы: «Шоў Аманды», «Дрэйк і Джош», «Зоўі 101», «iCarly», «Вікторыя-пераможца», «Сэм і Кэт», «Небяспечны Генры» і «Гульняробы'''»''' аж да пачатку 2018 года. Таксама ў 1994 годзе выйшаў мультсерыял «ААА!!! Сапраўдныя монстры», які таксама стаў хітом канала.1 мая 1999 года адразу пасля ўручэння ўзнагароды Kids' Choice Awards на канале быў паказаны анонс мультсерыяла «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]». Ён стаў самым папулярным у гісторыі канала і застаецца вельмі папулярным па гэты дзень.

Па стане на верасень 2018 года, канал Nickelodeon маглі прымаць каля 87,167 млн хатніх гаспадарак у ЗША.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://awfulannouncing.com/espn/nielsen-coverage-estimates-september-espn-nbcsn-nbatv-mlbn-nfln.html|title=Nielsen coverage estimates for September see gains at ESPN networks, NBCSN, and NBA TV, drops at MLBN and NFLN|first=Andrew|last=Bucholtz|website=Awful Announcing|date=2018-09-10|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Nick Jr ==
[[Файл:Nick Jr. logo 2023 (outline).webp|міні|144x144пкс|Лагатып «Nick Jr.»]]
'''Nick Jr.''' — дзіцячы тэлевізійны канал. Пачаў сваё вяшчанне 4 студзеня 1989 года як блок на Nickelodeon. 2 лютага 1999 года тэлеканал запусціў сваё ўласнае асобнае тэлевяшчанне на ўсёй тэрыторыі ЗША. У асноўным транслюе мультсерыялы сваёй вытворчасці для самых маленькіх дзяцей ад 1 да 7 гадоў, такія як «Шчанячы патруль», «Блэйз і цуда-машынкі», «Даша-падарожніца», «Rusty Rivers», «Shimmer and Shine», «Нэла, адважная прынцэса», «Sunny Day», «Крылаты патруль», а таксама іншыя мультсерыялы іншага вытворчасці «Тры каты», «Новыя прыгоды», «Тэлепузікі», «Свінка Пэпа» і іншыя. У 2009 годзе тэлеканал запусціў сваё HD-вяшчанне, а ў 2010 годзе перайшоў на шырокафарматнае вяшчанне 16:9. Таксама тэлеканал вяшчае на тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|краін СНД]] і шэрагу іншых краін свету.

== Дзейнасць ==
З 1993 па 1995 год Nickelodeon адкрыў міжнародныя каналы для [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Германія|Германіі]]. Праз год сетка ажыццяўляла вяшчанне ўжо ў 70 краінах свету. З сярэдзіны 1990-х і пачатку 2000-х гадоў Nickelodeon як брэнд істотна пашырыўся, выпускаючы каналы з улікам моўных і культурных адрозненняў для розных краін і тэрыторый па ўсім свеце, уключаючы [[Еўропа|Еўропу]], [[Азія|Азію]], [[Акіянія|Акіянію]] і [[Канада|Канаду]], таксама ліцэнзаваў некаторыя свае творы на англійскай і іншых мясцовых мовах. У 2017 годзе кампанія Nickelodeon стварыла гукавыя дарожкі на латышскай, літоўскай і на эстонскай для [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. У 2022 годзе кампанія Nickelodeon пачала тэлевяшчанне ў [[Казахстан|Казахстане]] пад назвай Nickelodeon HD.

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША]]</text>
      <sha1>nq3ollj0fbg8ek957z2d9dsneb1ii0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оскар (кінапрэмія, 2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786151</id>
    <revision>
      <id>5123118</id>
      <parentid>4972390</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5123118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="89fezfm39xhb3u9ea6qxia2gj8doprw" xml:space="preserve">{{Кінапрэмія
| папярэдняя = [[Оскар (кінапрэмія, 2014)|86-я]]
| наступная = [[Оскар (кінапрэмія, 2016)|88-я]]
}}
'''87-я цырымонія ўручэння прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»''' за заслугі ў вобласці кінематографа за [[2014 год у гісторыі кіно|2014]] год адбылася [[22 лютага]] [[2015]] года ў тэатры «[[Долбі (тэатр)|Долбі]]» ([[Галівуд]], [[Лос-Анджэлес]])&lt;ref name=&quot;Oscar 2015&quot; /&gt;.

== Лаўрэаты і намінанты ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;centre&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!width=&quot;200px&quot;|Катэгорыі
!colspan=2|Лаўрэаты і намінанты
|-
|rowspan=8 align=&quot;center&quot;|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]'''
|rowspan=8 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;|[[Выява:Birdman poster.jpg|Бёрдмэн|100px]]
|style=&quot;background:#FAEB86&quot;|«'''[[Бёрдмэн]]'''» ('''[[Алехандра Гансалес Іньярыту]], [[Джон Лешэр]], [[Джэймс В. Скотчдапаўл]]''')
|-
|«[[Апантанасць (фільм, 2014)|Апантанасць]]» ([[Джэйсан Блюм]], [[Хелен Эстрабрук]], [[Дэвід Ланкастэр]])
|-
|«[[Гатэль «Гранд Будапешт»|Гатэль „Гранд Будапешт“]]» ([[Уэс Андэрсан]], [[Скот Рудзін]], [[Стывен Рэйлс]], [[Джэрэмі Доўсан]])
|-
|«[[Гульня ў імітацыю]]» ([[Нара Гросман]], [[Іда Астроўскі]], [[Тэдзі Шварцман]])
|-
|«[[Малалецтва (фільм)|Малалецтва]]» ([[Рычард Лінклейтэр]], [[Кэтлін Сазерленд]])
|-
|«[[Сельма (фільм)|Сельма]]» ([[Крысціян Колсан]], [[Опра Уінфры]], [[Дэдэ Гарднер]], [[Джэрэмі Клейнер]])
|-
|«[[Снайпер (фільм, 2014)|Снайпер]]» ([[Клінт Іствуд]], [[Роберт Лорэнц]], [[Эндру Лазар]], [[Брэдлі Купер]], [[Пітэр Морган]])
|-
|«[[Тэорыя ўсяго (фільм)|Тэорыя ўсяго]]» ([[Цім Беван]], [[Эрык Фелнер]], [[Ліза Брус]], [[Энтані Мак-Картэн]])
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]]'''
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;|[[Выява:Alejandro_González_Iñárritu.jpg|Алехандра Гансалес Іньярыту|100px]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Алехандра Гансалес Іньярыту|Алехандра Г. Іньярыту]]''' — «'''[[Бёрдмэн]]'''»
|-
|[[Уэс Андэрсан]] — «[[Гатэль «Гранд Будапешт»|Гатэль „Гранд Будапешт“]]»
|-
|[[Рычард Лінклейтэр]] — «[[Малалецтва (фільм)|Малалецтва]]»
|-
|[[Бенет Мілер]] — «[[Паляўнічы на ліс]]»
|-
|[[Мартэн Тыльдум]] — «[[Гульня ў імітацыю]]»
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм]]'''
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;95px&quot;|[[Выява:Big Hero 6 logo.svg|Горад герояў|95px]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''[[Горад герояў]]'''» ('''[[Дон Хол]], [[Крыс Уільямс]], [[Рой Конлі]]''')
|-
|«[[Паданне пра прынцэсу Кагуя]]» ([[Ісаа Такахата]], [[Ёсіакі Нісімура]])
|-
|«[[Песня мора]]» ([[Том Мур]], [[Пол Янг]])
|-
|«[[Сямейка монстраў]]» ([[Энтані Стакі]], [[Грэм Энэбл]], [[Трэвіс Найт]])
|-
|«[[Як прыручыць дракона 2]]» ([[Дзін Дэблуа]], [[Боні Арнальд]])
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|'''[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]]'''
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;100px&quot;|[[Выява:Ida (movie) logo.png|Іда|100px]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Польшча}} «'''[[Іда (фільм, 2013)|Іда]]'''» ('''[[Польшча]]'''), рэж. '''[[Павел Паўлікоўскі]]'''
|-
|{{Сцяг|Аргенціна}} «[[Дзікія гісторыі]]» ([[Аргенціна]]), рэж. {{нп5|Даміян Сіфрон||en|Damián Szifron}}
|-
|{{Сцяг|Расія}} «[[Левіяфан (фільм, 2014)|Левіяфан]]» ([[Расія]]), рэж. [[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]]
|-
|{{Сцяг|Эстонія}} «{{нп5|Мандарыны (фільм)|Мандарыны|en|Tangerines (film)}}» ([[Эстонія]]), рэж. {{нп5|Заза Рамазавіч Урушадзэ|Заза Урушадзэ|en|Zaza Urushadze}}
|-
|{{Сцяг|Маўрытанія}} «{{нп5|Тамбукту (фільм, 2014)|Тамбукту|en|Timbuktu (2014 film)}}» ([[Маўрытанія]]), рэж. {{нп5|Абдэрахман Сісака||en|Abderrahmane Sissako}}
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|refs=
&lt;ref name=&quot;Oscar 2015&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2015|title=The 87th Academy Awards {{!}} 2015|website=Сайт прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]»|lang=en|accessdate=2025-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* [http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2015 Спіс намінантаў на афіцыйным сайце]
* [http://www.imdb.com/event/ev0000003/2015 «Оскар»-2015 на сайце IMDb]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Кінапрэмія Оскар}}

[[Катэгорыя:Цырымоніі ўзнагароджвання прэміі «Оскар»|2015]]
[[Катэгорыя:Люты 2015 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 22 лютага]]
[[Катэгорыя:2015 год у Каліфорніі]]
[[Катэгорыя:Кінапрэміі 2015 года]]</text>
      <sha1>89fezfm39xhb3u9ea6qxia2gj8doprw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шнеер Залман з Лядоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789146</id>
    <revision>
      <id>5123116</id>
      <parentid>5116325</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5123116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19526" sha1="etf3f94od5x78aj5g55zhr7kpz0q6uh" xml:space="preserve">{{Асоба}}
Рабі '''Шне́ер Залман з Лядоў''' ({{Lang-he|רבי שניאור זלמן מלאדי}}; '''''Альтэр Рэбе''''' ({{Lang-yi|אלטער רבי}}) — «'''''Стары рэбе'''''»; [[1745]], [[Лёзна]], [[Рэч Паспалітая]] — [[1812]], в. Пены, Бялоўская воласць, Суджанскі павет, [[Курская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — [[Яўрэі|габрэйскі]] [[філосаф]], [[рабін]], [[Кабала|кабаліст]], заснавальнік [[Хасідызм|хасідскага]] руху [[Хабад]], аўтар асноватворнай кнігі гэтага вучэння пад назвай «[[Танія]]». Родапачынальнік дынастыі хасідскіх цадзікаў і рабінаў Шнеерсонаў.

== Біяграфія ==

Нарадзіўся 18 Элула 5505 года ў [[Хасідызм|хасідскай]] сям'і Баруха і Рыўкі Познераў, якія атрымалі бласлаўленне на нараджэнне хлопчыка асабіста ад рабіна [[Баал-Шэм-Тоў|БЕШТа]] з [[Мэджыбіж|Мэджыбіжу]]. Вывучаў [[Тора|Тору]] ў знакамітага ў той час рабіна Ісахара-Бера з [[Любавічы (Руднянскі раён)|Любавічаў]], звярнуў на сябе ўвагу як здольны вучань. 

У 1760 годзе 15-гадовы Шнеер Залман ажаніўся з Рэбецн Штэрнай — дачкой [[Віцебск|віцебскага]] купца Іегуды-Лейба Сегала. Атрыманыя ў якасці [[пасаг]]&lt;nowiki/&gt;у грошы (5 тыс. залатых) ён накіраваў на закупку інвентара для яўрэйскіх сельскагаспадарчых арцеляў у ваколіцах Віцебска. Да 18 гадоў, жывучы ў доме цесця і знаходзячыся, як было прынята, на яго поўным забеспячэнні, Шнеер Залман цалкам вывучыў увесь [[Талмуд]] з асноўнымі каментарамі і прыступіў да [[Кабала|Кабалы]]. Ужо тады ён слыў глыбокім знаўцам старажытных і новых каментароў.

Для завяршэння адукацыі 20-гадовы Шнеер Залман адправіўся да [[Доў-Бер з Мэжырыча|Магіду з Мэжырыча]], пакінуўшы жонку і супраць волі цесця. 

Праз два гады, у 1767 годзе, Залман вярнуўся ў Лёзна ўжо як Магід (прапаведнік). Па радзе настаўніка ў 1770 годзе Шнеер Залман прыступіў да напісання кнігі ''Шулхан Арух ha-Рав'', версіяй класічнага «Шульхан Аруха», кодэкса [[Галаха|Галахі]] (габрэйскага закону), дзе простай мовай тлумачыў Галаху. 

У 1750—60-х гадах пачаліся ганенні на хасідаў з боку [[літвакі|артадаксальных рабінаў]]. Калі ва Украіне і Галіцыі хасідызм ужо ўмацаваўся, то на той тэрыторыі, якую займае сучасная Беларусь і ў Літве хасідызм пераследавалі грунтоўна — [[сінагога|малітоўныя дамы]] закрывалі, паслядоўнікаў выганялі. Адлучалі самымі аўтарытэтнымі [[Бэйт-дзін|судамі рабіната]]. Калі ў [[1772|1772 годзе]] адбыўся [[першы падзел Рэчы Паспалітай]], габрэйскія суполкі аказаліся на тэрыторыі Расійскай імперыі. [[Вільня]] заставалася ў складзе Рэчы Паспалітай, і ўплыў [[Літвакі|літоўскіх рабінаў]] не быў ужо такім адчувальным на той тэрыторыі, якая адышла да Расіі.

Ў [[1772|1772 годзе]] [[Доў-Бер з Мэжырыча|Магід з Мэжырыча]] паслаў Шнеера Залмана ў складзе хасідскай дэлегацыі на перамовы з [[Віленскі гаон|Віленскім гаонам]] у [[Вільня|Вільню]], каб уладзіць рознагалоссі ў іўдзейскім асяроддзі, аднак перамовы не адбыліся, паколькі «перад іх носам двойчы зачыняліся дзверы». Вялікі Гаон лічыў хасідызм [[секта]]й, і хасідам быў абвешчаны вялікі [[херэм]]. 

Пасля смерці настаўніка, [[Доў-Бер з Мэжырыча|Магіда з Мэжырыча]], у снежні 1772 года рабін Шнеер Залман пасяліўся на радзіме, у Лёзне, і апынуўся пад кіраўніцтвам рабіна [[Менахем Мендэль з Віцебска|Менахема Мендэля з Віцебска]], які жыў у той час у мястэчку. Менахем Мендэль узначаліў хасідаў Беларусі, а Шнеер Залман стаў яго правай рукой. 

У 1777 годзе кіраўнік хасідаў рабін [[Менахем Мендэль з Віцебска]] з групай паслядоўнікаў перасяліўся ў [[Палесціна|Палесціну]] і заснаваў там хасідскую калонію. Менахем Мендэль адгаварыў Шнеера Залмана ехаць разам, блаславіўшы яго застацца і быць пастырам і кіраўніком расійскіх хасідаў. Рассталіся яны ў Магілёве, дзе Шнеер Залман правёў амаль паўтара гады, пасля чаго зноў вярнуўся дадому, у Лёзна. Такім чынам Шнеер Залман стаў адзіным кіраўніком беларускіх хасідаў.

Паступова нападкі на хасідызм пацішэлі, і Шнеер Залман стаў прапаведаваць сваё вучэнне ў шырокіх масах. У 1796 годзе друкарня ў [[Славута|Славуце]] выпусціла ў свет яго кнігу «Лікуцей амарым», больш вядомую па яе першым слове як ''«Танія»'', у якой выклаў асновы [[Хабад]]а. Больш поўная і аўтарытэтная версія датуецца 1814 годам. З-за папулярнасці сваёй кнігі сярод хасідскіх яўрэяў Шнеер Залман таксама быў вядомы як «Бааль ha-Танія» (настаўнік Таніі).

Незвычайная энергія Залмана, арганізатарскія здольнасці, рэпутацыя выдатнага вучонага-талмудыста прыцягвалі многіх, і колькасць яго паслядоўнікаў хутка расла. Мяркуюць, што да канца XVIII стагоддзя іх было ўжо дзясяткі тысяч чалавек&lt;ref&gt;[https://www.felixkandel.org/index.php/books/501.html Фелікс Кандэль. «Барацьба з хасідамі»]&lt;/ref&gt;.

Шнеер Залман падтрымліваў стварэнне габрэйскіх селішч у Зямлі Ізраілю, Палесціне, тады якая знаходзілася пад кантролем Асманскай імперыі.

Смерць Віленскага гаона ў 1797 годзе зноў абвастрыла варожасць у іўдзейскай суполцы. Хасіды па сваім рэлігійным звычаі выконвалі рытуальныя песні і танцы, а іх праціўнікі, [[мітнагеды]] з Вільні, напісалі данос Расійскім уладам на «Залмана Барухавіча», абвінавачваючы ў падтрымцы Асманскай імперыі. Шнеер Залман быў арыштаваны і адпраўлены ў [[Санкт-Пецярбург]], у казематы [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]. Правёў за кратамі 53 дні&lt;ref&gt;[https://lechaim.ru/academy/rabbi-shneur-zalman/ lechaim.ru Рабін Шнеер Залман з Лядоў]&lt;/ref&gt;. 
Адзінае абвінавачванне, якое яму змаглі прад'явіць — гэта перапраўка грошай у Палесціну, на падтрымку габрэйскіх суполак, але неўзабаве Шнеер Залман быў вызвалены. Дата яго апраўдання і вызвалення, 19-е кіслева, памяталася і адзначалася ў суполках Хабад-Любавіч як «хасідскі Новы год».

Праз два гады, у 1801 годзе, ён быў зноў арыштаваны, і толькі смерць [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] зноў даравала яму свабоду. 

Шнеер Залман, больш вядомы на той час як Альтэр Рэбэ («стары настаўнік»), пасяліўся ў [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядах]]. 

Свайго ўнука, сына дачкі Дворы-Леі, будучага вядомага рабіна Цэмак-Цэдэка, ён назваў Менахем Мендэль, у гонар свайго [[Менахем Мендэль з Віцебска|настаўніка з Віцебска]]&lt;ref&gt;[https://ru.chabad.org/library/article_cdo/aid/6610342 ru.chabad.org «Нараджэнне і дзяцінства Цэмах Цэдэка»]&lt;/ref&gt;.
[[File:Ohel of Shneur Zalman.jpg|thumb|Охэль Шнеера Залмана ў Гадзячы (Украіна)]]
Падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] паміж [[Францыя]]й і [[Расія|Расіяй]] ён праявіў сябе як патрыёт Расіі, заклікаўшы хасідаў падтрымаць імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shinmem.org/blog/post/%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%b1%d0%b5%d0%b4%d0%b5-%d0%b1%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%bf%d0%b0%d1%80%d1%82%d0%b0|title=О победе Бонапарта|archive-url=https://web.archive.org/web/20161217220410/http://shinmem.org/blog/post/%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0|archive-date=2016-12-17|access-date=2016-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Шнеер Залман быў супраць наступу [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]] на Расію. Ён казаў: «Калі пераможа Банапарт, становішча яўрэяў палепшыцца і багацце іх узрасце, але затое сэрцы іх аддаляцца ад Бога». Наступ французскай арміі вымусіў Альтэр Рэбэ пакінуць наседжанае месца і бадзяцца па цэнтральнай Расіі, дзе ён і сканаў. 

Магіла заснавальніка Хабада знаходзіцца ва ўкраінскім горадзе [[Гадзяч]].

Нашчадкі рабіна Шнеера Залмана прынялі прозвішча Шнеерсон (літаральна — сын Шнеера) пасля ўказа, які абавязваў габрэяў выбраць прозвішча. Да гэтага часу ў яўрэяў не было прозвішчаў, і іх называлі, напрыклад, Шнеер бен Барух (Шнеер — сын Баруха).

=== Дынастыя рабінаў Хабад-Любавіч Шнеерсонаў ===
* Шнеер Залман з Лядоў (заснавальнік) 1745 — 1812
* [[Доў-Бер Шнеерсон]] 1773 – 1827 
* [[Менахем Мендэль Шнеерсон]] 1789 – 1866 
* [[Шмуэль Шнеерсон]] 1834 – 1882
* Шолам [[Доў-Бер Шнеерсон]] 1860 – 1920
* [[Іосіф Іцхак Шнеерсон]] 1880 – 1950
* Менахем Мендэль Шнеерсон 1902 – 1994

== Вучэнне ==
Асаблівасць філасофіі Альтэр Рэбэ заключаецца перш за ўсё ў прыўнясенні інтэлектуальнага пачатку ў традыцыйную хасідскую містыку Кабалы. Назва яго вучэння «Хабад» (ХБД) — гэта  [[абрэвіятура]] з першых літар трох слоў-катэгорый: мудрасць ({{Lang-he|'''חכמה'''}}, ''Хохма''), разуменне ({{Lang-he|'''בינה'''}}, ''Біна'') і веды ({{Lang-he|'''דעת'''}}, ''Даат''). 

Альтэр Рэбэ разглядаў свае сачыненні як кіраўніцтва для богапазнання. Асаблівае месца ён надаваў не толькі паняццям [[Любоў|каханне]] ({{Lang-he|'''אהבה'''}}, ''ахава'') і страх ({{Lang-he|'''יראה'''}}, ''йіра''), але і разважанням (''хітбаненут''). Разам з тым, Альтэр Рэбэ быў далёкі ад еўрапейскага разумення Асветы, сцвярджаючы, што звычайныя навукі (''хохмот хіцаніет'') не спрыяюць асвеце розуму. Інтэлектуальнае зразуменне Бога магчыма быццам толькі з дапамогай Торы, калі боскія ''сехель'' і ''мідот'' злучаюцца, утвараючы веды (''даат'').
[[Файл:Brockhaus_and_Efron_Jewish_Encyclopedia_e16_055-0.jpg|злева|міні|228x228пкс|&lt;center&gt;[[Факсіміле]] Залмана&lt;/center&gt;]]
Душа габрэя ўспрымаецца ім як Боская іскра (''нефеш ха-элакіт''), якая імкнецца ўз'яднацца з Богам. Гэтая іскра не з'яўляецца створанай, але ўяўляе сабой прамую [[Ацылут|эманацыю]] Боскай мудрасці (''хохма ілаа''). Сродкамі на гэтым шляху з аднаго боку выступаюць Тора і рытуалы згодна з ёй, з дапамогай якіх вернік дасягне стану ''біттул'' (самаадрачэнне, пераадоленне эга), а з другога — ''хасага'' (спасціжэння, інтэлектуальнага разумення прыроды Бога). Набліжэнне да Бога рэалізуецца ў дасягненні тройцы маральных якасцяў: дабрыня ({{Lang-he|'''חסד'''}}, ''хесед'' - аднакарэнныя словы [[Хасідызм|хасід]]), стрыманасць ({{Lang-he|'''גבורה'''}}, ''гвура'') і ўмеранасць ({{Lang-he|'''תפארת'''}}, ''тыферэт'')

У чалавеку таксама акрамя боскай іскры ёсць і жывёльная душа (''ха-нефеш ха-бахаміт''), якой уласціва імкненне да зла (е''цэр ха-ра''). У адрозненне ад антычнай філасофіі, Альтэр Рэбэ не супрацьпастаўляе боскі розум нізкім эмоцыям. Ён мяркуе, што свой розум (''сехель'') і пачуццё (''мідот'') ёсць і ў боскай іскры і ў яе цёмнага двайніка ({{Lang-he|'''סטרא אחרא'''}}, ''сітра ахра'': адваротны бок) жывёльнай душы. Адсюль у чалавека два розуму і два пачуцці. 

Абвяшчаючы ідэалам чалавека [[Цадзік|цадзіка]], Альтэр Рэбэ шмат увагі надае ''беноні —'' сярэднестатыстычнаму чалавеку, абывацелю. Беноні не злы і не добры, але кідаецца паміж двух гэтых якасцяў.

10 [[сфірот]] сутнасць не што іншае як праява Бога. Прысутнічаюць яны і ў чалавеку, паколькі чалавек з'яўляецца мікракосмам. Тры вышэйшых сфірот выказваюць інтэлектуальнае пачатак у чалавеку, а сем ніжэйшых — эмацыйны. Усё зло свету з'яўляецца вынікам адасобленасці ([[кліпот]]).

== Зноскі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==

* [http://www.israel7.ru/News/News.aspx/148835#.Tx159m_9O-U Эксклюзіўны агляд Ізраіль7: 199-й Йорцайт Баал а-Танья — 7 Kanal]{{Недаступная спасылка}}
* [http://toldot.com/tora/rabbanim/rabbanim_2700.html?template=83 Альтэр рэбэ-рабі Шнеер-Залман бар-Барух з Лядоў]
* [https://web.archive.org/web/20160305010345/http://www.jewish.ru/tradition/classics/personalities/2005/11/news994227171.php Шнеер Залман з Лядоў]
* {{ЭЯЭ|14872|Шнеер Залман из Ляд}}
* [http://chassidus.ru/philosophy/introduction.htm «Філасофія Хабада»]

{{S-start}}
{{Succession box
|спіс= [[Шнеер_Залман_з_Лядоў#Дынастыя_рабінаў_Хабад-Любавіч_Шнеерсонаў|Рабін Хабад-Любавіч Шнеерсон]]
|гады=1745—1812
|папярэднік= 
|пераемнік= [[Доў-Бер Шнеерсон]]
}}
{{S-end}}
 
[[Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя]]
[[Катэгорыя:Рабіны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1812 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 26 снежня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёзне]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1745 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]]</text>
      <sha1>etf3f94od5x78aj5g55zhr7kpz0q6uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хактывізм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790921</id>
    <revision>
      <id>5123318</id>
      <parentid>5023411</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Anonymous_cat_mural.jpg|Anonymous_cat_mural.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anonymous cat mural.jpg|]].</comment>
      <origin>5123318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9889" sha1="5wa14uv7gsf95r8x7no39yqhd7syidp" xml:space="preserve">[[Файл:Internet (61192804).jpeg|міні|Плакат з надпісам «Не лезь у справы #Інтэрнэту» падчас пратэстаў у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], [[Германія]].]]
'''Хактывізм''' ({{lang-en|hacktivism}}; [[словазлучэнне]] ад ''[[хакер]]'' і ''[[інтэрнэт-актывізм|актывізм]]'') — форма палітычнай ці сацыяльнай актыўнасці, пры якой выкарыстоўваюцца метады камп’ютарнага ўзлому і іншыя лічбавыя інструменты для прасоўвання ідэалагічных мэтаў. У адрозненне ад [[Кіберзлачыннасць|кіберзлачыннасці]] ці [[кібертэрарызм]]у, хактывізм звычайна матываваны палітычнымі, сацыяльнымі альбо ідэалагічнымі прычынамі, а не асабістай выгадай хакераў ці замовай ад дзяржавы{{sfn|Hanna Gawel|2024}}{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.

== Метады ==
Распаўсюджаныя метады хактывізму ўключаюць:

* '''[[DoS-атака|DDoS-атакі]]''' — перагрузка сеткавых рэсурсаў паўтаральнымі запытамі з мэтай іх часовага выхаду са строю. Метад выкарыстоўваецца як хуткі спосаб парушыць працу мэтавай інфраструктуры без значнай падрыхтоўкі з боку хакераў{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.
* '''[[Дэфэйсмэнт]]''' — змена візуальнага або тэкставага змесціва вэб-старонкі для размяшчэння палітычных паведамленняў{{sfn|Aydelia Gareeva, Kira Krylova, Olga Khovrina|2020}}.
* '''[[Доксінг]]''' — публікацыя асабістых даных (імёны, даты нараджэння, нумары тэлефонаў, фатаграфіі, дакументы) для дыскрэдытацыі чалавека або арганізацыі{{sfn|Aydelia Gareeva, Kira Krylova, Olga Khovrina|2020}}.
* '''[[Праграма-вымагальнік]]''' ({{Tr-en|ransomware}}) — укараненне шыфравальшчыкаў для ціску на ахвяру з мэтай выканання палітычных патрабаванняў. Прыкладам з’яўляецца выпадак з праграмай «Sarbloh» падчас пратэстаў фермераў у Індыі ў 2021 годзе, калі ключ расшыфроўкі абяцаўся толькі пры выкананні ўмоў хакераў{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.
* '''Выкарыстанне персістэнтнага доступу''' — захаванне інструментаў на скампраметаваных рэсурсах (напрыклад, [[webshell]]), якія дазваляюць узломшчыку паўторна выкарыстоўваць доступ да сістэмы ў будучыні{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.

== Уплыў ==
Хактывізм можа мець як станоўчае, так і адмоўнае ўздзеянне. Са станоўчага боку, хактывісты могуць спрыяць выяўленню ўразлівасцяў інфармацыйных сістэм, а таксама спрыяць абароне даных. З адмоўнай — іх дзеянні могуць уяўляць пагрозу нацыянальнай і карпаратыўнай бяспекі. [[Праваахоўныя органы]] часта разглядаюць хактывізм як злачынную дзейнасць, а не як рэалізацыю правоў на ўдзел і [[Свабода слова|свабоду выказвання меркаванняў]]{{sfn|Aydelia Gareeva, Kira Krylova, Olga Khovrina|2020}}.

== Прыклады хактывісцкіх груповак ==

=== Anonymous ===
{{Асноўны артыкул|Anonymous}}
Дэцэнтралізаваны міжнародны калектыў, заснаваны на прынцыпах прасоўвання асабістай свабоды. Удзельнікі дзейнічаюць аўтаномна, каардынуючыся ў межах кампаній, якія абазначаюцца па схеме #Op[Назва]. Дзейнасць часта актывізуецца ў перыяды палітычных крызісаў ці міжнародных канфліктаў. Anonymous праводзілі кампаніі супраць дзяржаўных структур, прыватных кампаній і арганізацый, якія, на іх думку, дзейнічаюць на шкоду грамадству. Прыкладамі кампаній можна назваць «#OpIsrael», «#OpNicaragua» і «#OpRussia», а таксама атакі на [[Хостынг|вэб-хостынг]] правайдэра Epik у рамах «#OperationEpikFail» . Калектыў не мае фармальнай [[Іерархія|іерархіі]], што забяспечвае гнуткасць, але ўскладняе ўзгодненасць дзеянняў паміж удзельнікамі і можа прыводзіць да з’яўлення непадкантрольных груп або асоб, якія дзейнічаюць уразрэз з агульнай [[ідэалогія]]й арганізацыі{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.

=== Кіберпартызаны ===
{{Асноўны артыкул|Кіберпартызаны}}
Група, якая сфармавалася ў 2020 годзе на фоне масавых [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. Удзельнікі — спецыялісты ў галіне [[Інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйных тэхналогій]]. Групоўка пачала з [[дэфэйсмэнт]]у ўрадавых сайтаў, а затым перайшла да аперацый тыпу [[hack-and-leak]], публікуючы даныя дзяржаўных органаў, праваахоўных структур і асоб, звязаных з кіраўніцтвам краіны. Сярод мэт арганізацыі былі [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]], [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк Беларусі]] і [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце]]. Група таксама праводзіла [[DoS-атака|DDoS-атакі]] і шыфраванне даных з палітычнымі патрабаваннямі, напрыклад вызвалення пэўных [[Палітычныя зняволеныя|палітвязняў]]. З 2022 года Кіберпартызаны ўдзельнічалі ў зрыве [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну|ваеннай лагістыкі Расіі на тэрыторыі Беларусі]], уключаючы атаку на інфраструктуру [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]. Унутры групы існуе падзел на баявое ядро і дапаможныя ролі (распрацоўшчыкі, тэсціроўшчыкі, аналітыкі даных). Арганізацыя супрацоўнічае з іншымі апазіцыйнымі аб’яднаннямі, уключаючы альянс «Супраціў», і займалася распрацоўкай уласных інструментаў для забеспячэння бяспечнай камунікацыі паміж пратэстуючымі{{sfn|Blake Djavaherian|2022}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|спасылка=https://policyreview.info/pdf/policyreview-2024-2-1751.pdf|ref=Hanna Gawel|аўтар=Hanna Gawel|загаловак=Hacktivism|год=2024|мова=en|выданне=Internet Policy Review|тып=часопіс|том=13|нумар=2|doi=10.14763/2024.2.175}}
* {{Артыкул|спасылка=https://www.virusbulletin.com/uploads/pdf/conference/vb2022/papers/VB2022-The-threat-is-stronger-than-the-execution-the-realities-of-hacktivism-in-the-2020s.pdf|ref=Blake Djavaherian|аўтар=Blake Djavaherian|загаловак=THE THREAT IS STRONGER THAN THE EXECUTION: REALITIES OF HACKTIVISM IN THE 2020S|год=2022|мова=en|выданне=Virus Bulletin|тып=канферэнцыя}}
* {{Артыкул|спасылка=https://sgpjournal.mgimo.ru/upload/ckeditor/files/7-gareeva-krylova-khovrina.pdf|ref=Aydelia Gareeva, Kira Krylova, Olga Khovrina|аўтар=Aydelia Gareeva, Kira Krylova, Olga Khovrina|загаловак=Hacktivism: a new form of political activism|год=2020|мова=en|выданне=Journal of society and the state|тып=часопіс}}

{{Інфармацыйная бяспека}}
{{ВС}}

[[Катэгорыя:Хакінг]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія]]
[[Катэгорыя:Хакерства]]</text>
      <sha1>5wa14uv7gsf95r8x7no39yqhd7syidp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аэрафлот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790926</id>
    <revision>
      <id>5123258</id>
      <parentid>5023479</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steel771</username>
        <id>119110</id>
      </contributor>
      <origin>5123258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="dglhxq0ojimahx6op1ltzjhxdj0d10c" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Аэрафлот — расійскія авіялініі»''' ({{lang-ru|«Аэрофлот — российские авиалинии»}}) — расійская дзяржаўна-прыватная авіякампанія, утвораная з аднаго з дзяржаўных сацыялістычных прадпрыемстваў, які ўваходзіў у склад савецкага «Аэрафлота» і ажыццяўляў палёты і камерцыйную дзейнасць на міжнародных паветраных лініях, а таксама завалодаў правамі на аднайменную гандлёвую марку.

Поўнае найменне — публічнае акцыянернае таварыства «Аэрафлот — расійскія авіялініі»; скарочанае — ПАТ «Аэрафлот».

Выконвае ўнутраныя і міжнародныя рэйсы з маскоўскага аэрапорта [[Шарамецьева]] і аэрапорта Краснаярск.

З красавіка 2006 года ўваходзіў у склад авіяцыйнага альянсу SkyTeam, з 30 красавіка 2022 года сяброўства часова прыпынена. Таксама разам з даччынымі авіякампаніямі «Расія» і «Перамога» ўтварае авіяцыйны холдынг Група «Аэрафлот», які ўваходзіць у лік дваццаці вядучых авіяперавозчыкаў свету па пасажыраплыні.

З прычыны ўварвання Расіі ва Украіну і ўведзеных у адказ санкцый авіякампанія з 8 сакавіка 2022 г. не выконвае шэраг міжнародных рэйсаў «у сувязі з узнікненнем дадатковых абставінаў, якія перашкаджаюць выкананню палётаў».
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>dglhxq0ojimahx6op1ltzjhxdj0d10c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Залман Шнеер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792515</id>
    <revision>
      <id>5123121</id>
      <parentid>5065417</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Замяніў імя дзеля ўніфікацыі з артыкулам Шнеер Залман з Лядоў і БелЭн.</comment>
      <origin>5123121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21532" sha1="qdp3hljr99gkkupcqbefmglh6ame8cz" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Жанр = 
}}'''Залман Шнеер''' ({{Lang-he|זלמן שניאור}}, пры нараджэнні ''Залкінд Шнеер (Шнеўр)''; [[1887]], [[Шклоў]] — [[20 лютага]] [[1959]], [[Нью-Ёрк]]) — яўрэйскі [[паэт]] і празаік. Пісаў на [[ідыш|ідышы]] і [[іўрыт|іўрыце]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://encyclopedia.yivo.org/article/778|title=The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe|website=encyclopedia.yivo.org|access-date=2025-09-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ben-Yishai, Aharon Zeev. &quot;Shneour (Shneur), Zalman.&quot; ''Encyclopaedia Judaica'', edited by Michael Berenbaum and Fred Skolnik, 2nd ed., vol. 18, Macmillan Reference USA, 2007, pp. 499-501. ''Gale eBooks'', link.gale.com/apps/doc/CX2587518378/GVRL?u=uppsala&amp;sid=bookmark-GVRL&amp;xid=69f3b0e9. Accessed 19 Sept. 2025.&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям'і прамыслоўца, спецыяліста па каштоўных камянях Іцхака-Айзіка Шнеера, нашчадка [[Шнеўр Залман з Лядаў|Шнеера Залмана з Лядоў]] і Хаі-Фейгі Зусмановіч. Яго дзяцінства (якое ён маляўніча апісаў у сваім цыкле апавяданняў «Шклоўцы», 1929) не было шчаслівым. Атрымаў традыцыйную адукацыю ў [[Хедар|хедары]] з дадатковым рэпетытарствам па рускай мове. З самага ранняга ўзросту стаў заўзятым чытачом літаратуры на іўрыце. Гэтаму, безумоўна, не спрыялі яго бацькі, якія хацелі, каб ён звярнуў сваю ўвагу на практычную кар'еру ў камерцыі.

Калі Шнееру было 12 гадоў, бацька адвёз яго ў [[Варшава|Варшаву]], каб [[Наум Сакалоў|Навум Сакалоў]], рэдактар ​​штодзённай газеты «''Ha-Tsefirah''», вырашыў, ці мае сэнс сыну займацца пісьменніцтвам. Сустрэча з Сакаловым прайшла няўдала, і бацька і сын вярнуліся дадому, больш рашуча, чым калі-небудзь, супрацьпастаўленыя волі адзін аднаго. Больш чым праз год малады Шнеер пакінуў свой дом і адправіўся ў [[Адэса|Адэсу]], тагачасную сталіцу [[Сіянізм|сіянісцкай]] і іўрыцкай літаратурнай дзейнасці. [[Хаім Нахман Бялік]] сустрэў яго з цеплынёй і спачуваннем, і стаў апякацца маладым пісьменнікам.

Ужо ў 1902 годзе Шнеер, маючы на руках рэкамендацыю Бяліка, адправіўся ў [[Варшава|Варшаву]], дзе быў узяты супрацоўнікам у выдавецтва «Тушыя», а затым прыняты ў рэдакцыю дзіцячага літаратурнага штотыднёвіка «''‘Olam katan»'', рэдактарам якога быў [[Самуэль Лейб Гордан]]. У 1902 годзе апублікаваў і свае першыя &quot;дарослыя&quot; вершы на іўрыце і ідышы. Сябрамі Шнеура сталі пісьменнікі [[Іцхак Доў Беркавіч]] і [[Іцхак Кацэнельсан]].

Летам 1903 года вярнуўся ў Шклоў, у 1904-1906 гадах працаваў у [[Вільня|Вільні]] у рэдакцыі штотыднёвіка «''Ha-Zeman»''. Палюбіў стары горад Вільні (які ён пазней праславіў у знакамітай одзе), правёў там два самыя шчаслівыя гады сваёй маладосці, быў вядомым удзельнікам яўрэйскай паэтычнай «Плеяды» (групы маладых паэтаў, якія знаходзіліся пад уплывам Бяліка). У 1906 годзе яго першы зборнік вершаў на іўрыце «''Im sheki‘at ha-ḥamah''» («На захадзе сонца») быў апублікаваны ў выдавецтве «Тушыя», якое тады было актыўным выдавецтвам, што манапалізавала сучасную «маладую» яўрэйскую літаратуру. Кніга, якая ў цэлым была добра прынята, выклікала самую высокую публічную ацэнку Бяліка, што забяспечыла Шнееру паэтычны статус найбольш вядомага і перспектыўнага паэта сярод яго сучаснікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Выправіўся ў [[Заходняя Еўропа|Заходнюю Еўропу]], каб атрымаць сучасную літаратурную і навуковую адукацыю ў заходніх універсітэтах. Ён перыядычна вывучаў літаратуру, філасофію і прыродазнаўчыя навукі ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]] ([[Берн]] і [[Жэнева]]) і ў [[Парыж|Парыжы]]. Адначасова пастаянна пашыраў канцэптуальны і жанравы фармат сваёй паэзіі. Калі да 1906 года пісаў пераважна адносна кароткія лірычныя вершы, то цяпер укладваў свае сілы ў шырокія цыклы вершаў, у якіх эмоцыі і пейзаж ствараюць фон для філасофскіх разважанняў.

Паэма Шнеера «''Im tselile ha-mandolina''» («Пад гукі мандаліны»; 1912), якая прапануе [[Ніцшэанства|ніцшэанскі]] погляд на [[Нігілізм|нігілістычную]] культурную сучаснасць («Смерць Бога»), а таксама на трагічны стан яўрэйскага выгнання, была з энтузіязмам успрынята як шэдэўр. Падобным чынам быў успрыняты і вялікі сімвалісцкі цыкл «''Be-Harim''» («У гарах»; 1908–1913), філасофская паэма-пошук паэта-вандроўніка, які шукае сэнс жыцця і мастацтва ў Швейцарскіх [[Альпы|Альпах]]. Шнеер працаваў над гэтым лірычным эпасам пяць гадоў, завяршэнне працы дазволіла апублікаваць буйны зборнік вершаў, першапачаткова пад назвай «''Shirim u-fo’emot''» («Лірычныя і апавядальныя вершы»; 1914), але пазней больш вядомым пад назвай «''Gesharim''» («Масты»). Публікацыя ў 1913 годзе верша «Цёмныя вякі набліжаюцца», у якім паэт на фоне суда па крывавым паклёпе над Бейлісам прадказваў набліжэнне паўторнага разбурэння еўрапейскай цывілізацыі і адраджэнне сярэднявечнага антысемітызму, павысіла паэтычны статус Шнеера як паэта-прарока.

За дзесяцігоддзе перад [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] Шнеер таксама быў плённым аўтарам псіхалагічнай і натуралістычнай прозы на іўрыце і ідышы. Ён таксама пісаў і публікаваў вершы на ідышы (сярод іх «Margaritkelekh» [Маленькія рамонкі], які атрымаў шырокую папулярнасць як народная песня)&lt;ref&gt;Abend-David, Dror. (2016). Two Yiddish Songs: “My Uncle Eli Has a Tree” and “Daisies” by Leyb Morgentoy and Zalman Shneur. ''Delos (College Park, Md.)'', ''31'', 75–131.&lt;/ref&gt;.

Падчас вайны яго інтэрнавалі ў [[Берлін]] як расійскага падданага, вызначыўшы на працу ў нямецкі шпіталь. Адначасова Шнеер вучыўся на медыцынскім факультэце [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|Берлінскага ўніверсітэта]], так яго і не скончыўшы, і працаваў у рэдакцыях газет і часопісаў на ідышы&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/104379850/Poetics_of_Distance_Zalman_Shneour_in_Berlin_during_the_First_World_War_and_Its_Aftermath_|аўтар=Lilah Nethanel|загаловак=Poetics of Distance: Zalman Shneour in Berlin during the First World War and Its Aftermath*|год=2015-01-01|выданне=The Leo Baeck Institute Yearbook|doi=10.1093/LEOBAECK/YBV016}}&lt;/ref&gt;.

У 1918 годзе Шнееру прыйшло запрашэнне на працу ў маскоўскае выдавецтва А.І. Штыбеля, але паездка не адбылася. Наведаў у 1919 годзе [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], здолеў наладзіць сувязі з рознымі выдавецтвамі кніг на ідышы. Вярнуўся ў Берлін, сумесна з Шлома Зальцманам заснаваў выдавецтва «Ха-Сефер», якое выпусціла і некалькі яго кніг. 

У верасні 1921 года падчас Дванаццатага сіянісцкага кангрэса ў [[Карлавы Вары|Карлсбадзе]] сустракаўся з міністрам па справах нацыянальных меншасцей [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Самуіл Восіпавіч Жытлоўскі|Самуілам Жытлоўскім]], пра што той паведамляў у лісце [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлаву Ластоўскаму]] ад 9 верасня 1921 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://judaicslavicjournal.org/index.php/jsj/article/view/99|аўтар=Клэр Ле Фоль|загаловак=Белорусский паспорт Бялика: Белорусская народная республика и евреи в 1921 г.|год=2021-10-20|мова=ru|выданне=Judaic-Slavic Journal|выпуск=2(6)|старонкі=67–100|issn=2658-3364|doi=10.31168/2658-3364.2021.2.05}}&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote&gt;Очень большой интерес к нашему делу проявили известные еврейские писатели-поэты Н. Бялик и З. Шнеур. Оба пользуются громадным влиянием на интеллигентные еврейские массы и привлечение этих сил на нашу сторону имеет громадное для нас значение. Г. З. Шнеур - Белорус (из Шклова) оказал мне здесь очень много ценных услуг в смысле знакомств и связей, очень много работает для нас и обещал уделить нашему делу много внимания. Чтобы его более связать с нами, я предлагаю его назначить советником Министерства по делам меньшинств, конечно, без всякаго оклада, так он очень состоятельный человек и хочет работать по идейным соображениям. В случае Вашего согласия, я просил-бы официальнаго извещения о его назначении&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Архівы БНР|год=1998|месца=Мінск - Нью-Ёрк - Вільня - Прага|старонкі=1213 [2955]}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Далейшага працягу гэта ініцыятыва не атрымала.

У 1924 годзе пісьменнік з сям'ёй пераехаў ва [[Францыя|Францыю]], дзе браў актыўны ўдзел у культурным жыцці яўрэйскага Парыжа. Так, з 1926 года Шнеер пачаў выступаць з чытаннем сваіх твораў на літаратурных вечарах, працуючы таксама ў Саюзе выкладчыкаў старажытнаяўрэйскай мовы ў Парыжы, Саюзе яўрэйскіх студэнтаў, яўрэйскім Народным універсітэце, а таксама ў «''Pariser Tageblatt''» (1930-я гады). У гэты час у розных газетах і часопісах друкаваліся яго навелы на ідыш. Наведаў у 1925 годзе [[Зямля Ізраільская|Эрэц-Ісраэль]] у сувязі з адкрыццём [[Яўрэйскі ўніверсітэт у Іерусаліме|Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме]],

Улетку 1927 года ў Парыжы Шнеер сустрэўся з Абе Каганам,  рэдактарам «''Forverts''», самай папулярнай газеты на ідышы ў Амерыцы. Каган настойваў на публікацыі (штотыднёвымі часткамі) якаснай мастацкай прозы і мог плаціць добрыя ганарары пісьменнікам, чыё апавядальнае мастацтва падабалася яму і адначасова было даступна шырокаму колу чытачоў. Шнеур падарыў яму серыю бліскуча напісаных апавяданняў і віньетак, прысвечаных жыццю яўрэйскай сям'і сярэдняга класа ў Шклове ў 1890-х гадах — злёгку закамуфляваную паслядоўнасць аўтабіяграфічных твораў. Апавяданні былі не толькі кранальнымі, смешнымі і добра напісанымі, але і адпавядалі ўзрастаючай культурнай патрэбе ўжо акультураных і адносна бяспечных яўрэйскіх імігрантаў на Захадзе настальгіраваць «па радзіме», па сваіх родных усходнееўрапейскіх гарадах і вёсках, якія цяпер змяніліся і недасягальныя з-за войнаў і рэвалюцый. Поспех шклоўскай серыі, якая публікавалася штотыднёвымі часткамі амаль год у «Форвертсе» (а таксама ў папулярнай варшаўскай газеце «Момант»), быў ашамляльным. Чытачы газет чыталі часткі сваім сем'ям як частку суботняга адпачынку&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Шнеер таксама апублікаваў апавяданні ў двух тамах, «''Shklover yidn''» (1929) і «''Feter Zhome''» («Дзядзька Жомэ»; 1930; абодва шмат разоў перавыдаваліся), стаў самым папулярным пісьменнікам на ідышы (разам з [[Шолам-Алейхем|Шалом-Алейхемам]]) таго часу і мог дазволіць сабе высокі ўзровень жыцця ў сваёй элегантнай віле пад Парыжам. Што яшчэ важней, ён выявіў, што ўражанні ад жыцця ў родным горадзе, які ён без шкадавання пакінуў падлеткам, цяпер вяртаюцца, захопліваюць яго памяць і вызваляюць ім небывалую творчую энергію. Звярнуўся ад свету шклоўскага сярэдняга класа да больш простага і эмацыйна дынамічнага жыцця гарадской беднаты, рамеснікаў і рабочых, людзей з вялікім апетытам, фізічнай сілай і адвагай, і стварыў велізарны эпас, у цэнтры якога — постаць адважнага фурмана Ноеха Пандрэ («''Noyekh Pandre''» быў апублікаваны ў пяці тамах; 1938–1939).

Пасля гэтага Шнеер звярнуўся да Шклова, [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] і Парыжа пачатку ХІХ стагоддзя ў маштабным і складаным гістарычным рамане («''Keyser un rebe''» [Імператар і рабін], які выйшаў у выглядзе кнігі ў пяці тамах; 1944–1952), у якім ён паспрабаваў аб'яднаць гісторыю зараджэння любавіцкага хасідскага руху і яго заснавальніка, рабіна Шнеера Залмана з Лядоў, кар'еру [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] ад салдата [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]] да французскага імператара і таемную гісторыю паважанай сям'і з вышэйшага яўрэйскага асяроддзя Шклова. Затым рушылі ўслед іншыя раманы, прысвечаныя Шклову, такія як «''Der mamzer''» («Паскуднік»; 1957). Па сутнасці, Шнеер прысвяціў тры апошнія дзесяцігоддзі свайго жыцця стварэнню цыкла шклоўскіх эпасаў, якія паглынулі большую частку яго літаратурнай энергіі, хоць ён таксама працягваў пісаць вершы як на ідышы, так і на іўрыце&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Другая сусветная вайна]] захапіла Шнеера і яго сям'ю ў акупаванай Францыі. Ім удалося выслізнуць з краіны і ў 1941 годзе прыбыць у Нью-Ёрк. Дзякуючы сувязям з «''Forverts''», пісьменніку ўдалося ўладкавацца ў адноснай камфортнай абстаноўцы, працягваючы перапыненую публікацыю сваёй прозы на ідыш. Заставаўся ў Злучаных Штатах да пачатку 1950-х гадоў, калі вырашыў пераехаць у Ізраіль, які наведаў у 1949 годзе. Ён жыў там з перапынкамі на працягу апошняга дзесяцігоддзя свайго жыцця.

Памёр падчас паездкі па ЗША.

За сваю творчасць атрымаў некалькіх літаратурных прэмій, у тым ліку прэмію Бяліка (1951) і Дзяржаўную прэмію Ізраіля (1955). У перыяд з 1948 па 1957 гг. быў намінаваны на Нобелеўскую прэмію па літаратуры.

== Крыніцы ==
[[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Францыі]]
[[Катэгорыя:Паэты на ідыш]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Трумпельдор]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1959 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 20 лютага]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклове]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лютага]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]]</text>
      <sha1>qdp3hljr99gkkupcqbefmglh6ame8cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123122</id>
      <parentid>5123121</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Залман Шнеур]] у [[Залман Шнеер]]</comment>
      <origin>5123121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21532" sha1="qdp3hljr99gkkupcqbefmglh6ame8cz" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Жанр = 
}}'''Залман Шнеер''' ({{Lang-he|זלמן שניאור}}, пры нараджэнні ''Залкінд Шнеер (Шнеўр)''; [[1887]], [[Шклоў]] — [[20 лютага]] [[1959]], [[Нью-Ёрк]]) — яўрэйскі [[паэт]] і празаік. Пісаў на [[ідыш|ідышы]] і [[іўрыт|іўрыце]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://encyclopedia.yivo.org/article/778|title=The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe|website=encyclopedia.yivo.org|access-date=2025-09-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ben-Yishai, Aharon Zeev. &quot;Shneour (Shneur), Zalman.&quot; ''Encyclopaedia Judaica'', edited by Michael Berenbaum and Fred Skolnik, 2nd ed., vol. 18, Macmillan Reference USA, 2007, pp. 499-501. ''Gale eBooks'', link.gale.com/apps/doc/CX2587518378/GVRL?u=uppsala&amp;sid=bookmark-GVRL&amp;xid=69f3b0e9. Accessed 19 Sept. 2025.&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям'і прамыслоўца, спецыяліста па каштоўных камянях Іцхака-Айзіка Шнеера, нашчадка [[Шнеўр Залман з Лядаў|Шнеера Залмана з Лядоў]] і Хаі-Фейгі Зусмановіч. Яго дзяцінства (якое ён маляўніча апісаў у сваім цыкле апавяданняў «Шклоўцы», 1929) не было шчаслівым. Атрымаў традыцыйную адукацыю ў [[Хедар|хедары]] з дадатковым рэпетытарствам па рускай мове. З самага ранняга ўзросту стаў заўзятым чытачом літаратуры на іўрыце. Гэтаму, безумоўна, не спрыялі яго бацькі, якія хацелі, каб ён звярнуў сваю ўвагу на практычную кар'еру ў камерцыі.

Калі Шнееру было 12 гадоў, бацька адвёз яго ў [[Варшава|Варшаву]], каб [[Наум Сакалоў|Навум Сакалоў]], рэдактар ​​штодзённай газеты «''Ha-Tsefirah''», вырашыў, ці мае сэнс сыну займацца пісьменніцтвам. Сустрэча з Сакаловым прайшла няўдала, і бацька і сын вярнуліся дадому, больш рашуча, чым калі-небудзь, супрацьпастаўленыя волі адзін аднаго. Больш чым праз год малады Шнеер пакінуў свой дом і адправіўся ў [[Адэса|Адэсу]], тагачасную сталіцу [[Сіянізм|сіянісцкай]] і іўрыцкай літаратурнай дзейнасці. [[Хаім Нахман Бялік]] сустрэў яго з цеплынёй і спачуваннем, і стаў апякацца маладым пісьменнікам.

Ужо ў 1902 годзе Шнеер, маючы на руках рэкамендацыю Бяліка, адправіўся ў [[Варшава|Варшаву]], дзе быў узяты супрацоўнікам у выдавецтва «Тушыя», а затым прыняты ў рэдакцыю дзіцячага літаратурнага штотыднёвіка «''‘Olam katan»'', рэдактарам якога быў [[Самуэль Лейб Гордан]]. У 1902 годзе апублікаваў і свае першыя &quot;дарослыя&quot; вершы на іўрыце і ідышы. Сябрамі Шнеура сталі пісьменнікі [[Іцхак Доў Беркавіч]] і [[Іцхак Кацэнельсан]].

Летам 1903 года вярнуўся ў Шклоў, у 1904-1906 гадах працаваў у [[Вільня|Вільні]] у рэдакцыі штотыднёвіка «''Ha-Zeman»''. Палюбіў стары горад Вільні (які ён пазней праславіў у знакамітай одзе), правёў там два самыя шчаслівыя гады сваёй маладосці, быў вядомым удзельнікам яўрэйскай паэтычнай «Плеяды» (групы маладых паэтаў, якія знаходзіліся пад уплывам Бяліка). У 1906 годзе яго першы зборнік вершаў на іўрыце «''Im sheki‘at ha-ḥamah''» («На захадзе сонца») быў апублікаваны ў выдавецтве «Тушыя», якое тады было актыўным выдавецтвам, што манапалізавала сучасную «маладую» яўрэйскую літаратуру. Кніга, якая ў цэлым была добра прынята, выклікала самую высокую публічную ацэнку Бяліка, што забяспечыла Шнееру паэтычны статус найбольш вядомага і перспектыўнага паэта сярод яго сучаснікаў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Выправіўся ў [[Заходняя Еўропа|Заходнюю Еўропу]], каб атрымаць сучасную літаратурную і навуковую адукацыю ў заходніх універсітэтах. Ён перыядычна вывучаў літаратуру, філасофію і прыродазнаўчыя навукі ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]] ([[Берн]] і [[Жэнева]]) і ў [[Парыж|Парыжы]]. Адначасова пастаянна пашыраў канцэптуальны і жанравы фармат сваёй паэзіі. Калі да 1906 года пісаў пераважна адносна кароткія лірычныя вершы, то цяпер укладваў свае сілы ў шырокія цыклы вершаў, у якіх эмоцыі і пейзаж ствараюць фон для філасофскіх разважанняў.

Паэма Шнеера «''Im tselile ha-mandolina''» («Пад гукі мандаліны»; 1912), якая прапануе [[Ніцшэанства|ніцшэанскі]] погляд на [[Нігілізм|нігілістычную]] культурную сучаснасць («Смерць Бога»), а таксама на трагічны стан яўрэйскага выгнання, была з энтузіязмам успрынята як шэдэўр. Падобным чынам быў успрыняты і вялікі сімвалісцкі цыкл «''Be-Harim''» («У гарах»; 1908–1913), філасофская паэма-пошук паэта-вандроўніка, які шукае сэнс жыцця і мастацтва ў Швейцарскіх [[Альпы|Альпах]]. Шнеер працаваў над гэтым лірычным эпасам пяць гадоў, завяршэнне працы дазволіла апублікаваць буйны зборнік вершаў, першапачаткова пад назвай «''Shirim u-fo’emot''» («Лірычныя і апавядальныя вершы»; 1914), але пазней больш вядомым пад назвай «''Gesharim''» («Масты»). Публікацыя ў 1913 годзе верша «Цёмныя вякі набліжаюцца», у якім паэт на фоне суда па крывавым паклёпе над Бейлісам прадказваў набліжэнне паўторнага разбурэння еўрапейскай цывілізацыі і адраджэнне сярэднявечнага антысемітызму, павысіла паэтычны статус Шнеера як паэта-прарока.

За дзесяцігоддзе перад [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] Шнеер таксама быў плённым аўтарам псіхалагічнай і натуралістычнай прозы на іўрыце і ідышы. Ён таксама пісаў і публікаваў вершы на ідышы (сярод іх «Margaritkelekh» [Маленькія рамонкі], які атрымаў шырокую папулярнасць як народная песня)&lt;ref&gt;Abend-David, Dror. (2016). Two Yiddish Songs: “My Uncle Eli Has a Tree” and “Daisies” by Leyb Morgentoy and Zalman Shneur. ''Delos (College Park, Md.)'', ''31'', 75–131.&lt;/ref&gt;.

Падчас вайны яго інтэрнавалі ў [[Берлін]] як расійскага падданага, вызначыўшы на працу ў нямецкі шпіталь. Адначасова Шнеер вучыўся на медыцынскім факультэце [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|Берлінскага ўніверсітэта]], так яго і не скончыўшы, і працаваў у рэдакцыях газет і часопісаў на ідышы&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/104379850/Poetics_of_Distance_Zalman_Shneour_in_Berlin_during_the_First_World_War_and_Its_Aftermath_|аўтар=Lilah Nethanel|загаловак=Poetics of Distance: Zalman Shneour in Berlin during the First World War and Its Aftermath*|год=2015-01-01|выданне=The Leo Baeck Institute Yearbook|doi=10.1093/LEOBAECK/YBV016}}&lt;/ref&gt;.

У 1918 годзе Шнееру прыйшло запрашэнне на працу ў маскоўскае выдавецтва А.І. Штыбеля, але паездка не адбылася. Наведаў у 1919 годзе [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], здолеў наладзіць сувязі з рознымі выдавецтвамі кніг на ідышы. Вярнуўся ў Берлін, сумесна з Шлома Зальцманам заснаваў выдавецтва «Ха-Сефер», якое выпусціла і некалькі яго кніг. 

У верасні 1921 года падчас Дванаццатага сіянісцкага кангрэса ў [[Карлавы Вары|Карлсбадзе]] сустракаўся з міністрам па справах нацыянальных меншасцей [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Самуіл Восіпавіч Жытлоўскі|Самуілам Жытлоўскім]], пра што той паведамляў у лісце [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлаву Ластоўскаму]] ад 9 верасня 1921 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://judaicslavicjournal.org/index.php/jsj/article/view/99|аўтар=Клэр Ле Фоль|загаловак=Белорусский паспорт Бялика: Белорусская народная республика и евреи в 1921 г.|год=2021-10-20|мова=ru|выданне=Judaic-Slavic Journal|выпуск=2(6)|старонкі=67–100|issn=2658-3364|doi=10.31168/2658-3364.2021.2.05}}&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote&gt;Очень большой интерес к нашему делу проявили известные еврейские писатели-поэты Н. Бялик и З. Шнеур. Оба пользуются громадным влиянием на интеллигентные еврейские массы и привлечение этих сил на нашу сторону имеет громадное для нас значение. Г. З. Шнеур - Белорус (из Шклова) оказал мне здесь очень много ценных услуг в смысле знакомств и связей, очень много работает для нас и обещал уделить нашему делу много внимания. Чтобы его более связать с нами, я предлагаю его назначить советником Министерства по делам меньшинств, конечно, без всякаго оклада, так он очень состоятельный человек и хочет работать по идейным соображениям. В случае Вашего согласия, я просил-бы официальнаго извещения о его назначении&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Архівы БНР|год=1998|месца=Мінск - Нью-Ёрк - Вільня - Прага|старонкі=1213 [2955]}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Далейшага працягу гэта ініцыятыва не атрымала.

У 1924 годзе пісьменнік з сям'ёй пераехаў ва [[Францыя|Францыю]], дзе браў актыўны ўдзел у культурным жыцці яўрэйскага Парыжа. Так, з 1926 года Шнеер пачаў выступаць з чытаннем сваіх твораў на літаратурных вечарах, працуючы таксама ў Саюзе выкладчыкаў старажытнаяўрэйскай мовы ў Парыжы, Саюзе яўрэйскіх студэнтаў, яўрэйскім Народным універсітэце, а таксама ў «''Pariser Tageblatt''» (1930-я гады). У гэты час у розных газетах і часопісах друкаваліся яго навелы на ідыш. Наведаў у 1925 годзе [[Зямля Ізраільская|Эрэц-Ісраэль]] у сувязі з адкрыццём [[Яўрэйскі ўніверсітэт у Іерусаліме|Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме]],

Улетку 1927 года ў Парыжы Шнеер сустрэўся з Абе Каганам,  рэдактарам «''Forverts''», самай папулярнай газеты на ідышы ў Амерыцы. Каган настойваў на публікацыі (штотыднёвымі часткамі) якаснай мастацкай прозы і мог плаціць добрыя ганарары пісьменнікам, чыё апавядальнае мастацтва падабалася яму і адначасова было даступна шырокаму колу чытачоў. Шнеур падарыў яму серыю бліскуча напісаных апавяданняў і віньетак, прысвечаных жыццю яўрэйскай сям'і сярэдняга класа ў Шклове ў 1890-х гадах — злёгку закамуфляваную паслядоўнасць аўтабіяграфічных твораў. Апавяданні былі не толькі кранальнымі, смешнымі і добра напісанымі, але і адпавядалі ўзрастаючай культурнай патрэбе ўжо акультураных і адносна бяспечных яўрэйскіх імігрантаў на Захадзе настальгіраваць «па радзіме», па сваіх родных усходнееўрапейскіх гарадах і вёсках, якія цяпер змяніліся і недасягальныя з-за войнаў і рэвалюцый. Поспех шклоўскай серыі, якая публікавалася штотыднёвымі часткамі амаль год у «Форвертсе» (а таксама ў папулярнай варшаўскай газеце «Момант»), быў ашамляльным. Чытачы газет чыталі часткі сваім сем'ям як частку суботняга адпачынку&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Шнеер таксама апублікаваў апавяданні ў двух тамах, «''Shklover yidn''» (1929) і «''Feter Zhome''» («Дзядзька Жомэ»; 1930; абодва шмат разоў перавыдаваліся), стаў самым папулярным пісьменнікам на ідышы (разам з [[Шолам-Алейхем|Шалом-Алейхемам]]) таго часу і мог дазволіць сабе высокі ўзровень жыцця ў сваёй элегантнай віле пад Парыжам. Што яшчэ важней, ён выявіў, што ўражанні ад жыцця ў родным горадзе, які ён без шкадавання пакінуў падлеткам, цяпер вяртаюцца, захопліваюць яго памяць і вызваляюць ім небывалую творчую энергію. Звярнуўся ад свету шклоўскага сярэдняга класа да больш простага і эмацыйна дынамічнага жыцця гарадской беднаты, рамеснікаў і рабочых, людзей з вялікім апетытам, фізічнай сілай і адвагай, і стварыў велізарны эпас, у цэнтры якога — постаць адважнага фурмана Ноеха Пандрэ («''Noyekh Pandre''» быў апублікаваны ў пяці тамах; 1938–1939).

Пасля гэтага Шнеер звярнуўся да Шклова, [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] і Парыжа пачатку ХІХ стагоддзя ў маштабным і складаным гістарычным рамане («''Keyser un rebe''» [Імператар і рабін], які выйшаў у выглядзе кнігі ў пяці тамах; 1944–1952), у якім ён паспрабаваў аб'яднаць гісторыю зараджэння любавіцкага хасідскага руху і яго заснавальніка, рабіна Шнеера Залмана з Лядоў, кар'еру [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] ад салдата [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]] да французскага імператара і таемную гісторыю паважанай сям'і з вышэйшага яўрэйскага асяроддзя Шклова. Затым рушылі ўслед іншыя раманы, прысвечаныя Шклову, такія як «''Der mamzer''» («Паскуднік»; 1957). Па сутнасці, Шнеер прысвяціў тры апошнія дзесяцігоддзі свайго жыцця стварэнню цыкла шклоўскіх эпасаў, якія паглынулі большую частку яго літаратурнай энергіі, хоць ён таксама працягваў пісаць вершы як на ідышы, так і на іўрыце&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Другая сусветная вайна]] захапіла Шнеера і яго сям'ю ў акупаванай Францыі. Ім удалося выслізнуць з краіны і ў 1941 годзе прыбыць у Нью-Ёрк. Дзякуючы сувязям з «''Forverts''», пісьменніку ўдалося ўладкавацца ў адноснай камфортнай абстаноўцы, працягваючы перапыненую публікацыю сваёй прозы на ідыш. Заставаўся ў Злучаных Штатах да пачатку 1950-х гадоў, калі вырашыў пераехаць у Ізраіль, які наведаў у 1949 годзе. Ён жыў там з перапынкамі на працягу апошняга дзесяцігоддзя свайго жыцця.

Памёр падчас паездкі па ЗША.

За сваю творчасць атрымаў некалькіх літаратурных прэмій, у тым ліку прэмію Бяліка (1951) і Дзяржаўную прэмію Ізраіля (1955). У перыяд з 1948 па 1957 гг. быў намінаваны на Нобелеўскую прэмію па літаратуры.

== Крыніцы ==
[[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Францыі]]
[[Катэгорыя:Паэты на ідыш]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Трумпельдор]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1959 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 20 лютага]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклове]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лютага]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]]</text>
      <sha1>qdp3hljr99gkkupcqbefmglh6ame8cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Voūk12</title>
    <ns>3</ns>
    <id>794097</id>
    <revision>
      <id>5123440</id>
      <parentid>5118148</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Швадрон vs. Эскадрон */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5123440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="7ed93yi7s7wolfcf70h2qnvqtwuat08" xml:space="preserve">{{вітаем}}
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:05, 26 кастрычніка 2025 (+03)

== Афармленне літаратуры ==

Калі лупіце артыкулы нейрасеткай, то навучыце яе хоць бы правільна афармляць крыніцы з дапамогай шаблонаў Кніга, Артыкул, Cite web [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 24 сакавіка 2026 (+03)

:я не карыстаюся нейрасеткамі. [[Удзельнік:Voūk12|Voūk12]] ([[Размовы з удзельнікам:Voūk12|размовы]]) 16:35, 29 сакавіка 2026 (+03)

== Швадрон vs. Эскадрон ==

Вітаю. У беларускай мове няма ніякіх швадронаў. Ёсць толькі Эскадрон. Напрыклад, [[https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%90%D0%9F_%C2%AB%D0%94%D1%80%D1%83%D1%8F%C2%BB|Эскадрон КАП «Друя»]] [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 14:38, 8 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>7ed93yi7s7wolfcf70h2qnvqtwuat08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтарытэт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>796675</id>
    <revision>
      <id>5123399</id>
      <parentid>5070049</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Паняцці сацыяльнай філасофіі]]; дададзена [[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="0wa1jv553kx9cqr20i9jqtbic4z0fpz" xml:space="preserve">'''Аўтарытэ́т''' ({{lang-de|Autorität}} ад {{lang-la|auctoritas}} — улада, уплыў) — ідэйнае і сацыяльна-псіхалагічнае ўздзеянне адной [[асоба|асобы]] або [[сацыяльная група|групы]] ([[арганізацыя]], [[партыя]]) на іншую асобу або групу, нават [[народ]]; адна з формаў ажыццяўлення [[улада|ўлады]]{{sfn|Пешкаў|1996|с=120}}.

== Сутнасць і праяўленне ==
Аўтарытэт праяўляецца ў здольнасці яго носьбітаў (асоб, груп) уплываць, не звяртаючыся да [[прымус|прымусу]], на [[паводзіны]] і [[погляд|погляды]] іншых людзей у пэўнай галіне дзейнасці або грамадскага жыцця ў цэлым. Уздзеянне носьбітаў аўтарытэту абумоўлена іх высокай [[кампетэнтнасць|кампетэнтнасцю]], [[веды|ведамі]], [[вопыт]]ам, маральнымі якасцямі{{sfn|Пешкаў|1996|с=120}}.

Формы, у якіх аўтарытэт рэалізуецца, і сіла яго ўздзеяння залежаць ад узроўню развіцця [[культура|культуры]] [[грамадства]]{{sfn|Пешкаў|1996|с=120}}.

== Віды аўтарытэту ==
У залежнасці ад сферы і спосабу ўплыву адрозніваюць палітычны, [[мараль|маральны]], [[рэлігія|рэлігійны]] і іншыя віды аўтарытэту{{sfn|Пешкаў|1996|с=120}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|том=2|артыкул=Аўтарытэт|старонкі=120|аўтар=[[В. М. Пешкаў]]|ref=Пешкаў}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны]]
[[Катэгорыя:Сацыяльныя ролі]]
[[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]]</text>
      <sha1>0wa1jv553kx9cqr20i9jqtbic4z0fpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пецярбургская катэрыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797100</id>
    <revision>
      <id>5123432</id>
      <parentid>5105262</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T10:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>+ амністыя 1841 года</comment>
      <origin>5123432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8884" sha1="1batrwt0ra824553vpc2jcfhghzk3m4" xml:space="preserve">'''Пецярбургская катэрыя''' ({{lang-pl|Koteria Petersburska}}, ад ''koteria'' — кліка, групоўка) — групоўка кансерватыўна-каталіцкіх, рэакцыйных, лаяльных царызму польскамоўных пісьменнікаў і публіцыстаў, якія паходзілі пераважна з заможнай землеўласніцкай шляхты гістарычнай Літвы і [[Правабярэжная Украіна|правабярэжнай Украіны]], актыўная ў 1841-1858 гадах. Канцэнтравалася вакол афіцыйнай газеты [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага]] «[[Tygodnik Petersburski]]».

Заснавана па ініцыятыве [[Генрык Жавускі|Генрыка]] [[Генрык Жавускі|Жавускага]], які ў чэрвені 1841 года арганізаваў з’езд уплывовых кансерватыўных дзеячаў у сваім маёнтку [[Чудніў|Чуднаве]], у складзе [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзафа Эмануіла Працлаўскага]], [[Ігнацы Галавінскі|Ігнацыя Галавінскага]] (будучага каталіцкага мітрапаліта Расійскай імперыі), [[Міхал Грабоўскі|Міхала Грабоўскага]], [[Людвік Штырмер|Людвіка Штырмера]] — гэтых пецярых ключавых дзеячаў групоўкі пазней у грамадстве звалі «пентархіяй». У з’ездзе ўдзельнічаў таксама [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], але праз нейкі час ён ухіліўся ад удзелу ў дзейнасці «катэрыі»&lt;ref&gt;[https://www.polskipetersburg.pl/hasla/rzewuski-henryk Henryk Głębocki. Rzewuski Henryk / Ржевуский Генрих Адамович // Польский Петербург]&lt;/ref&gt;. Пазней да яе далучыліся таксама [[Казімір Буйніцкі]], [[Аляксандр Пшаздзецкі]], [[Станіслаў Халанеўскі]] і {{Не перакладзена 5|Густаў Алізар|3=ru|4=Олизар, Густав Филиппович}}&lt;ref&gt;red. Sławomir Żurawski, ''Słowniki tematyczne. Język polski. Nauka o literaturze'', PWN, Warszawa, 2011, s.86, ISBN 978-83-01-16524-6&lt;/ref&gt;. Члены групоўкі вызнавалі вельмі кансерватыўную сацыяльную праграму, адмаўляючы ліберальную і капіталістычную лініі развіцця Заходняй Еўропы, рэзка асуджаючы рэвалюцыйны рух на землях былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], услаўляючы «[[Сарматызм|сармацкае]]» мінулае шляхты і займаючы надзвычай прымірэнчую пазіцыю ў адносінах да імперскай акупацыйнай улады. Царскую ўладу яны бачылі гарантам захавання свайго прывілеяванага матэрыяльнага і культурнага становішча, выступалі за захаванне [[Прыгоннае права|прыгоннага ладу]] і ўсеўладдзя расійскай бюракратыі.

«Катэрыя» ўзнікла як рэакцыя ўльтракансерватыўных лаялісцкіх колаў на [[Амністыя 1841 года|амністыю 1841 года]], якая часова спыніла найбольш жорсткія рэпрэсіі царскага ўраду супраць нелаяльных элементаў. Лаялісты імкнуліся прадставіць новую грамадскую сітуацыю як праяву найвялікшай манаршай міласці і аптымальную для існавання польскамоўнай зямельнай арыстакратыі і яе інтэлектуальнага жыцця, максімальна ізаляваць тых, хто імкнуўся працягваць палітычныя традыцыі Рэчы Паспалітай, дадаючы да іх заходнія дэмакратычныя ідэалы. «Катэрыя» імкнулася заняць дамінуючае становішча ва ўплыве на польскамоўную чытацкую публіку [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Іншы погляд на літаратуру і грамадскае жыццё прадвызначана лічыўся нелаяльным да царскай улады. «Тыднёвік Пецярбургскі», у якім друкаваліся пераважна ўдзельнікі групоўкі, змагаўся з прагрэсіўнымі плынямі філасофскай думкі, выступаў супраць дэмакратычных і [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый у сучаснай польскай літаратуры. Гэтая тэндэнцыя асабліва праяўлялася ў літаратурнай крытыцы Міхала Грабоўскага, прозе Генрыка Жавускага і публіцыстыцы ксяндза [[Ігнацы Галавінскі|Ігнацыя Галавінскага]]. У галіне эстэтыкі і маральнасці «Тыднёвік» рэзка выступаў супраць «вар’яцкай літаратуры», увасабленнем якой для яго былі сучасныя французскія аўтары: [[Анарэ дэ Бальзак]], [[Віктор Гюго]] і [[Жорж Санд]]. Тадэвуш Баброўскі ў сваіх мемуарах так характарызаваў «пентархію»:

&lt;blockquote&gt;
Калі памазаным аўтарытэтам пентархіі быў Галавінскі, яе самым разумным і перакананым прадстаўніком — Міхал Грабоўскі […], яе няўдалым дзіцёнкам — Штырмер, а яе пазашлюбным сынам — Працлаўскі, то яе прабацькам, несумненна, быў скептык і атэіст, потым артадокс, але заўжды цынік і шарлатан — Генрык Жавускі''&lt;ref&gt;Tadeusz Bobrowski. Pamiętnik mojego życia. Warszawa, Państwowy Instytut wydawniczy. T. 1, 1979. s. 46-67.&lt;/ref&gt;.
&lt;/blockquote&gt;

Пасля пераходу да эпохі ліберальных рэформаў [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра ІІ]] «Тыднёвік» страціў папулярнасць, і пасля спынення яго выхаду ў 1858 (59) годзе групоўка распалася.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://cas.bg/wp-content/uploads/2020/04/ID-Reader-vol2-National-Romanticism.pdf Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770—1945) : texts and commentaries / edited by Balázs Trencsényi and Michal Kopecek. VOLUME II. NATIONAL ROMANTICISM — THE FORMATION OF NATIONAL MOVEMENTS. — Budapest • New York: CENTRAL EUROPEAN UNIVERSITY PRESS, 2007.]
* [https://www.philol.msu.ru/~ref/2015/2015_SabadashNP_diss_10.01.01_26.pdf САБАДАШ Надежда Петровна. ПОЛЬСКАЯ ТЕМА В РУССКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ НИКОЛАЕВСКОЙ ЭПОХИ (1826—1855 ГГ.). Специальность 10.01.01. — русская литература. Диссертация на соискание ученой степени кандидата филологических наук]
* [https://www.polskipetersburg.pl/hasla/tygodnik-petersburski Польский Петербург]
* [https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/koteria-petersburska;3926487.html koteria petersburska — encyklopedia.pwn.pl]
* [https://sciaga.pl/tekst/78779-79-literatura_romantyzmu Literatura romantyzmu — sciaga.pl]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рамантычная польская літаратура]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя групы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні]]</text>
      <sha1>1batrwt0ra824553vpc2jcfhghzk3m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus</title>
    <ns>4</ns>
    <id>803524</id>
    <revision>
      <id>5123049</id>
      <parentid>5122924</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <origin>5123049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30186" sha1="8f1yo043sovjrb60z1ipdbhxgn3cki0" xml:space="preserve">[[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях.

Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах.

Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''.

[[Файл:WikiGap.svg|300px|right]]

== WikiGap 2026 Беларусь ==
У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі.

Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту.

Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю.

=== Асноўныя мэты марафону ===
* Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету.
* Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове.

=== Тэмы артыкулаў ===
* '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын.
* '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету.

Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху.

=== Тэрміны правядзення ===
* Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года.

=== Правілы ўдзелу ===
* Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма.
* Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу.
* Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]].
* Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года.
* У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі.
* Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]].
* Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]].

== Падвядзенне вынікаў ==
* За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал.
* За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал.

== Справаздача ==
* Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы.
* Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''&lt;nowiki&gt;# [[Назва артыкула]] — ~~~~ &lt;/nowiki&gt;'''

== Спіс створаных артыкулаў ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; -webkit-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; font-size:13px;&quot;&gt;
::: '''8 сакавіка'''
# [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03)
#: '''9 сакавіка'''
# [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03)
#: '''10 сакавіка'''
# [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03)
#: '''11 сакавіка'''
# [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03)
#: '''12 сакавіка'''
# [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03)
#: '''13 сакавіка'''
# [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03)
#: '''14 сакавіка'''
# [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03)
#: '''15 сакавіка'''
# [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03)
#: '''16 сакавіка'''
# [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03)
#: '''17 сакавіка'''
# [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03)
#: '''18 сакавіка'''
# [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03)
#: '''19 сакавіка'''
# [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03)
#: '''20 сакавіка'''
# [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03)
#: '''21 сакавіка'''
# [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03)
#: '''22 сакавіка'''
# [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03)
# [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03)
#: '''23 сакавіка'''
# [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03)
# [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03)
#: '''24 сакавіка'''
# [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03)
#: '''25 сакавіка'''
# [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
#: '''26 сакавіка'''
# [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03)
#: '''27 сакавіка'''
# [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03)
#: '''2 красавіка'''
# [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03)
# [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03)
#: '''3 красавіка'''
# [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03)
#: '''4 красавіка'''
# [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''5 красавіка'''
# [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''6 красавіка'''
# [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03)
#: '''7 красавіка'''
# [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Раберта Уільямс]] — [[Удзельнік:Xlomid|Xlomid]] 15:18, 7 красавіка 2026 (+03)
&lt;/div&gt;

== Створаныя артыкулы ==
Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}
{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]]</text>
      <sha1>8f1yo043sovjrb60z1ipdbhxgn3cki0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123281</id>
      <parentid>5123049</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спіс створаных артыкулаў */ Крысціна Віталеўна Лядская</comment>
      <origin>5123281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30411" sha1="3pxp7u1d0g6nm6115uvpcq2opdtlj0f" xml:space="preserve">[[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях.

Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах.

Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''.

[[Файл:WikiGap.svg|300px|right]]

== WikiGap 2026 Беларусь ==
У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі.

Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту.

Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю.

=== Асноўныя мэты марафону ===
* Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету.
* Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове.

=== Тэмы артыкулаў ===
* '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын.
* '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету.

Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху.

=== Тэрміны правядзення ===
* Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года.

=== Правілы ўдзелу ===
* Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма.
* Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу.
* Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]].
* Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года.
* У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі.
* Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]].
* Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]].

== Падвядзенне вынікаў ==
* За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал.
* За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал.

== Справаздача ==
* Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы.
* Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''&lt;nowiki&gt;# [[Назва артыкула]] — ~~~~ &lt;/nowiki&gt;'''

== Спіс створаных артыкулаў ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; -webkit-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; font-size:13px;&quot;&gt;
::: '''8 сакавіка'''
# [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03)
#: '''9 сакавіка'''
# [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03)
#: '''10 сакавіка'''
# [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03)
#: '''11 сакавіка'''
# [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03)
#: '''12 сакавіка'''
# [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03)
#: '''13 сакавіка'''
# [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03)
#: '''14 сакавіка'''
# [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03)
#: '''15 сакавіка'''
# [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03)
#: '''16 сакавіка'''
# [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03)
#: '''17 сакавіка'''
# [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03)
#: '''18 сакавіка'''
# [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03)
#: '''19 сакавіка'''
# [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03)
#: '''20 сакавіка'''
# [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03)
#: '''21 сакавіка'''
# [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03)
#: '''22 сакавіка'''
# [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03)
# [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03)
#: '''23 сакавіка'''
# [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03)
# [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03)
#: '''24 сакавіка'''
# [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03)
#: '''25 сакавіка'''
# [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
#: '''26 сакавіка'''
# [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03)
#: '''27 сакавіка'''
# [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03)
#: '''2 красавіка'''
# [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03)
# [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03)
#: '''3 красавіка'''
# [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03)
#: '''4 красавіка'''
# [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''5 красавіка'''
# [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''6 красавіка'''
# [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03)
#: '''7 красавіка'''
# [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Раберта Уільямс]] — [[Удзельнік:Xlomid|Xlomid]] 15:18, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Крысціна Віталеўна Лядская]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:51, 7 красавіка 2026 (+03)
&lt;/div&gt;

== Створаныя артыкулы ==
Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}
{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]]</text>
      <sha1>3pxp7u1d0g6nm6115uvpcq2opdtlj0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123282</id>
      <parentid>5123281</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне</comment>
      <origin>5123282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30407" sha1="pfa613zdtd683u4gfszsbi0hoxjgu6f" xml:space="preserve">[[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях.

Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах.

Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''.

[[Файл:WikiGap.svg|300px|right]]

== WikiGap 2026 Беларусь ==
У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі.

Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту.

Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю.

=== Асноўныя мэты марафону ===
* Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету.
* Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове.

=== Тэмы артыкулаў ===
* '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын.
* '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету.

Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху.

=== Тэрміны правядзення ===
* Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года.

=== Правілы ўдзелу ===
* Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма.
* Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу.
* Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]].
* Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года.
* У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі.
* Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]].
* Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]].

== Падвядзенне вынікаў ==
* За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал.
* За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал.

== Справаздача ==
* Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы.
* Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''&lt;nowiki&gt;# [[Назва артыкула]] — ~~~~ &lt;/nowiki&gt;'''

== Спіс створаных артыкулаў ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; -webkit-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; font-size:13px;&quot;&gt;
::: '''8 сакавіка'''
# [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03)
#: '''9 сакавіка'''
# [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03)
#: '''10 сакавіка'''
# [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03)
#: '''11 сакавіка'''
# [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03)
#: '''12 сакавіка'''
# [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03)
#: '''13 сакавіка'''
# [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03)
#: '''14 сакавіка'''
# [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03)
#: '''15 сакавіка'''
# [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03)
#: '''16 сакавіка'''
# [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03)
#: '''17 сакавіка'''
# [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03)
#: '''18 сакавіка'''
# [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03)
#: '''19 сакавіка'''
# [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03)
#: '''20 сакавіка'''
# [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03)
#: '''21 сакавіка'''
# [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03)
#: '''22 сакавіка'''
# [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03)
# [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03)
#: '''23 сакавіка'''
# [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03)
# [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03)
#: '''24 сакавіка'''
# [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03)
#: '''25 сакавіка'''
# [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
#: '''26 сакавіка'''
# [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03)
#: '''27 сакавіка'''
# [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03)
#: '''2 красавіка'''
# [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03)
# [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03)
#: '''3 красавіка'''
# [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03)
# [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03)
#: '''4 красавіка'''
# [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''5 красавіка'''
# [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
#: '''6 красавіка'''
# [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03)
#: '''7 красавіка'''
# [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Раберта Уільямс]] — [[Удзельнік:Xlomid|Xlomid]] 15:18, 7 красавіка 2026 (+03)
# [[Крысціна Віталеўна Лядская]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:51, 7 красавіка 2026 (+03)
&lt;/div&gt;

== Створаныя артыкулы ==
Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}
{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]]</text>
      <sha1>pfa613zdtd683u4gfszsbi0hoxjgu6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войска Сярэдняй Літвы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804305</id>
    <revision>
      <id>5123080</id>
      <parentid>5120815</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19831" sha1="fzkwwf2tk3kfydnzyty2a61lzr5yw37" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 3-цяя дывізія
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]] {{Sfn|Łach|2014}} .

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. {{Sfn|Łach|2014}} Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г. {{Sfn|Łach|2014}}

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>fzkwwf2tk3kfydnzyty2a61lzr5yw37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123083</id>
      <parentid>5123080</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» */</comment>
      <origin>5123083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19773" sha1="0f5n1gz77qmku9lh28r3ha43k5y5g9u" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 3-цяя дывізія
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>0f5n1gz77qmku9lh28r3ha43k5y5g9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123095</id>
      <parentid>5123083</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы */</comment>
      <origin>5123095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19796" sha1="fjk8c9b8q9zlgbeqz8wwoh4phl8gyrf" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 3-цяя дывізія
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>fjk8c9b8q9zlgbeqz8wwoh4phl8gyrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123096</id>
      <parentid>5123095</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы */</comment>
      <origin>5123096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19803" sha1="nbc3451y4ehel6l9s9s7g8iir79nfm7" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 3-цяя дывізія
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан [[Эдвард Перковіч]]
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>nbc3451y4ehel6l9s9s7g8iir79nfm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123119</id>
      <parentid>5123096</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19885" sha1="9qa1wupstnb07itk22kfzc7ndwhzeuw" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* [[3-цяя дывізія]]
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** два дывізіёны [[216-га лёгкага артылерыйскага палка]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан [[Эдвард Пярковіч|Эдвард Перковіч]]
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр [[Кардзіян Юзаф Заморскі]]
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівілавіч|Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>9qa1wupstnb07itk22kfzc7ndwhzeuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123263</id>
      <parentid>5123119</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20198" sha1="mxue4r9smdqiyzd4g993d30ry2dgifg" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* Крэсовы батальён
* [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|дывізіён 216 палка палявой артылерыі]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* [[3-цяя дывізія]]
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан [[Эдвард Пярковіч|Эдвард Перковіч]]
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр [[Кардзіян Юзаф Заморскі]]
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівілавіч|Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|29-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>mxue4r9smdqiyzd4g993d30ry2dgifg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123265</id>
      <parentid>5123263</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20190" sha1="0q304e9mnicz8szq0meh9t1ww6krp8p" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* Крэсовы батальён
* [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|дывізіён 216 палка палявой артылерыі]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* [[3-цяя дывізія]]
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан [[Эдвард Пярковіч|Эдвард Перковіч]]
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр [[Кардзіян Юзаф Заморскі]]
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівілавіч|Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|29 полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 29 дывізіён цяжкой артылерыі III/3 п.ц.а. — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>0q304e9mnicz8szq0meh9t1ww6krp8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123393</id>
      <parentid>5123265</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20187" sha1="dhgc9vxpx6rpyvg5fs2mjp71zf02m4w" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]]
[[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]]
[[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]]
'''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]].

З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

== Першапачатковы склад войскаў ==

* [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]]
** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]]
*** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]]
*** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]&lt;nowiki/&gt;[[86-ы пяхотны полк|к]]
** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]]
*** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
*** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* палявая артылерыя 1 Літоўска-Беларускага палка
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]]
* батальён Крэсаў
* [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|дывізіён 216 палка палявой артылерыі]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]].

== Ваенныя аперацыі ==
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] .

Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).''

== 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы ==
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]].

* Камандаванне
** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]]
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]]
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]]
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]]
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]]
* [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]]
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]]
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]]
* [[3-цяя дывізія]]
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]]
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]]
* [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]]
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]]
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка]]
* [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]]
* [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]]
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

== Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы ==
[[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]]
Сакавік 1921 г.

* [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]]
* Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан [[Эдвард Пярковіч|Эдвард Перковіч]]
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]]
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр [[Кардзіян Юзаф Заморскі]]
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]]
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан [[Уладзіслаў Гадомскі]]
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан [[Ян Рымша]]
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант [[Казімір Радзівілавіч|Казімір Радзівіловіч]]
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]]
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік [[Віктар Малешэўскі]]
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп [[Уладзіслаў Бандурскі]]
* Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]]
* Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант [[Мікалай Асікоўскі]]

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант [[Даніэль Канаржэўскі]]. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

== У апошні перыяд існавання ==
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]].

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

== Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» ==
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.

* Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня
** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня
** [[29-ы полк лёгкай артылерыі#Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары|29 полк палявой артылерыі]] — Вільня
** 29 дывізіён цяжкой артылерыі III/3 п.ц.а. — Вільня

* Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня
** Камандаванне [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка ўланаў]] — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

== Гл. таксама ==

* [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]]
* Польска-літоўскія адносіны
* [[Польска-літоўская вайна]]

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
[[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]
[[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]]</text>
      <sha1>dhgc9vxpx6rpyvg5fs2mjp71zf02m4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10-ы літоўскі ўланскі полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804332</id>
    <revision>
      <id>5123082</id>
      <parentid>5114316</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41987" sha1="dout3ggu9z3pj20zar3cd86nj9b7tf3" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|10 Полк літоўскіх уланаў|&lt;nowiki&gt;[[10 Полк уланаў]&lt;/nowiki&gt;}} 
[[Файл:Odznaka 10 puł - replika.jpg|міні|знак 10 палка літоўскіх ўланаў]]
[[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(3.05.1919)_(2).jpg|міні|240x240пкс|Уланы падчас палявой імшы ў [[Навагрудскі замак|замку ў Навагрудку]], 3 мая 1919 г.]]
[[Файл:Bitwa_bialowieza_1920.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:Bitwa_II_suwałki.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:B_n_Niemnem.png|справа|323x323пкс]]
'''10-ы літоўскі ўланскі полк''' (10-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]], [[войска Сярэдняй Літвы]]  і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі.

[[Полк]] фармаваўся на Гарадзеншчыне і Падляшшы. У міжваенным часе дыслакаваўся ў [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Беласток|Беластока]] .

Паслядоўна ўваходзіла ў склад [[Злучэнне (ваенная справа)|буйных кавалерыйскіх злучэнняў]] (да 1924 года — [[кавалерыя]] ): VIII BJ → VIII BK → XVIII BK → BK «Беласток» → Падляскі BK .Палкавое свята адзначалася 8 мая, у гадавіну прыбыцця палка да [[Дняпро|Дняпра]] ў 1920 годзе {{Sfn|Smaczny|1989}} .

== Фарміраванне палка ==
9 снежня 1918 г. ў Пёткаве каля [[Лапы (Польшча)|падбеластоцкіх Лап]] [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларуская дывізія]] пачала фарміраваць 12-ы ўланскі полк. 28 снежня 1918 года быў выдадзены першы загад. 30 снежня 1918 года падраздзяленне было перайменавана ў 10-ы ўланскі полк.

Большасць афіцэраў і шэраговых пачаткова паходзілі з былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Тобок сучаснай этнічнай класіфікацыяй - мясцовыя беларусы (католікі і праваслаўныя), поланізаваная і польская шляхта. Гэта прывяло да ўтварэння прыпеўкі -журавейкі:&lt;div align=&quot;left&quot;&gt;''З Літвы бораў, палёў, ланаў,&lt;br /&gt;той дзесяты полк уланоў.''&lt;/div&gt;Уніформа паступала ў асноўным з захопленых нямецкіх ваенных складоў. Аднак гэта не цалкам задавальняла патрэбы хутка растучага палка. Такім чынам, разнастайнасць адзення была надзвычай высокай. Узбраенне таксама не было аднастайным: нямецкія і расійскія цяжкія кулямёты, пераважна аўстрыйскія вінтоўкі, некаторыя французскія і нямецкія узоры, а [[Шабля|шаблі]] была падобная сітуацыя. Аднак найбольшай праблемай палка быў недахоп коней, якіх яны паступова імкнуліся набыць. Гэта спарадзіла яшчэ адну прыпеўку:&lt;div align=&quot;left&quot;&gt;''Едзе ўлан з дзесятога,&lt;br /&gt;псы скуголяць, бачаць яго.''&lt;/div&gt;

== Полк у баях за межы ІІ Рэчы Паспалітай ==
Па меры дасягнення баявой гатоўнасці асобныя эскадроны пачалі адпраўляцца на фронт, узмацняючы Літоўска-Беларускую дывізію і шэраг іншых пяхотных фарміраванняў, якія дзейнічалі ў напрамках [[Баранавічы|Баранавічаў]], [[Мінск|Мінска]] і [[Бабруйск|Бабруйска]] . Поўны склад палка пачаў баявыя дзеянні толькі ў верасні 1919 года ў складзе 2-й кавалерыйскай брыгады . На працягу ўсёй восені полк падтрымліваў сувязь паміж пяхотнымі фармаваннямі, адначасова турбуючы ворага частымі вылазкамі, што прыносіла значныя тактычныя перавагі і пэўную колькасць захопленай зброі. 

Падчас наступлення Польскай [[Палескі фронт|Палескай групы]] на [[Мазыр]] і [[Калінкавічы]] яго левы фланг быў забяспечаны 2-й кавалерыйскай брыгадай . 

8 сакавіка 1920 года яго 10-ы ўланскі полк адправіў 3-ці эскадрон пад камандаваннем капітана Ежы Ястшэмбскага на разведку ў напрамку [[Горваль|Горваля]] і [[Рэчыца|Рэчыцы]] . {{Sfn|Odziemkowski|2004}} На наступны дзень эскадрон дасягнуў Руднікаў, і савецкія ваеннапалонныя, якія там былі захопленыя, сведчылі, што [[штаб]] брыгады 57-й стралковай дывізіі спыніўся ў суседніх [[Gawinowicze|Гавінавічах]] {{Sfn|Buszyński|1929}} . Камандзір 3-га эскадрону, капітан Ястшэмбскі, сабраў чатырнаццаць уланаў і з такім невялікім падраздзяленнем рушыў на Гавінавічы. Яшчэ не дасягнуўшы горада, яны сустрэлі калону штаба, якая рухалася ў бок Краснага. Нечаканая атака ўланаў цалкам здзівіла ахову штаба, якая не ўступала ў бой і ўцякла {{Sfn|Odziemkowski|2004}} . 

Нечаканасць і смелыя дзеянні сталі асновай перамогі. Было захоплена 72 палонныя, 7 цяжкіх кулямётаў, вагоны з забеспячэннем і вялікая колькасць тэлефоннай апаратуры {{Sfn|Odziemkowski|2004}} {{Sfn|Buszyński|1929}} .

У сувязі з Кіеўскім наступленнем 2-й кавалерыйскай брыгадзе было даручана выйсці на лінію [[Дняпро|Дняпра]] . Пасля жорсткіх баёў у раёне Горлава, Храматыч і [[Лоеў|Лоева]] 8 мая 1920 года полк дасягнуў [[Дняпро|Дняпра]] і заняў заходні бераг. Моцнае бальшавіцкае наступленне на ўкраінскім фронце вымусіла польскія войскі пакінуць Кіеў і лінію Дняпра. З гэтага моманту на працягу некалькіх тыдняў полк прыкрываў адступаючую пяхоту і вёў жорсткія баі, навязаныя ворагам (пад [[Луня|Луняй]], Скрыбаловым, Філіпавічамі і [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлкамі]]). Эшалонам ад станцыі [[Жыткавічы]], аб'язджаючы праз [[Брэст]], полк дасягнуў станцыі [[Наваельня]], дзе быў атакаваны і панёс сур'ёзныя страты ад кулямётаў. Адступаючы на Падляшшы, 6 жніўня ён дасягнуў [[Седльцы|Седльцаў]], каб пераправіцца па чыгунцы праз Віслу ў Гродзіск і атрымаць там падмацаванне. 

Яго вяртанне на фронт супала з польскім контрнаступам, і 18 і 19 жніўня полк змагаўся пад Гурай і Старожрэбамі . Пачынаючы з сярэдзіны верасня, у складзе адноўленай 2-й кавалерыйскай брыгады ён з незвычайнай хуткасцю і настойлівасцю ўступіў у [[Бітва на Нёмане|бітву на Нёмане]] . Пасля доўгага рэйду, знаходзячыся ў пастаянным баявым кантакце з ворагам, ён дасягнуў [[Даўгінава|Далгінава]] і [[Крывічы|Крывічаў]], дзе 19 кастрычніка 1920 года атрымаў вестку аб спыненні агню.

4 лістапада 1920 года ў [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|параф'янаўскім]] касцёле быў асвечаны і ўручаны штандар, ахвяраваны графіняй Юліяй Патоцкай . Загад, выдадзены за дзень да ўручэння сцягу, гучаў наступным чынам: ''«Заўтра, з дазволу кіраўніка дзяржавы і галоўнакамандуючага Юзэфа Пілсудскага, полк атрымлівае свой сцяг.'' ''Гэты акт з'яўляецца самым значным у жыцці палка, бо праз яго Радзіма дае палку сімвал даверу, ускладзенага на яе салдат, даючы ім эмблему, пад якой польскі салдат змагаецца, перамагае або памірае ў імя Яе гонару. Змагаючыся амаль два гады, 10-ы ўланскі полк ніколі не расчараваў ускладзенай на яго надзеі. Я веру, што кожны з нас, верны традыцыям нашых продкаў, будзе працягваць аддаваць сваю кроў і жыццё ў абарону Радзімы, сцяга і гонару палка'' {{Sfn|Buszyński|1929}} З ваколіц  [[Браслаў|Браслава]] (полк тады ўваходзіў у склад [[войска Сярэдняй Літвы]]) полк быў перакінуты на літоўскую мяжу. Там ён заставаўся да восені 1922 года. 

Страты палка паміж 1918 і 1920 гадамі былі нязначнымі. Адзін афіцэр і 19 шэраговых былі забітыя. Колькасць параненых невядомая. Полк панёс значныя страты ў кулямётах і конях падчас чыгуначнага перавозкі ў чэрвені 1920 года. Ваенныя трафеі і страты, нанесеныя ворагу паміж 1918 і 1920 гадамі, былі значнымі. Полк захапіў каля 800 палонных, адзін штаб брыгады і некалькі штабоў палка. Былі захопленыя некалькі сотняў коней, больш за 1000 вінтовак, некалькі лакаматываў, 150 вагонаў з правіянтам і боепрыпасамі, шматлікія сродкі сувязі і дывізійная скарбніца.

=== Кавалеры Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг. {{Sfn|Buszyński|1929}} &lt;ref&gt;{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}&lt;/ref&gt; :
|-
| Паручнік Віктар Арнольдт-Русоцкі
| паручнік Генрык Бушынскі
| Капрал Ян Болдоўскі
|-
| Хар. Тадэвуш Беджыцкі
| Сяржант Казімеж Брылка
| Капрал Стэфан Когель
|-
| Старшы улан Стэфан Чарнецкі
| ротм. Мечыслаў Дамброўскі
| вахм. Антоні Яблонскі № 3521
|-
| Капрал Баніфацый Ясінскі
| ротм. Ежы Ястшэмбскі
| Ст.ул. Станіслаў Кайтэль
|-
| пар. Аляксандр Кулікоўскі
| ул. Ян Ланц
| Сяржант Людвік Ландзберг
|-
| вахм. Анджэй Матышчык
| паручнік Мар'ян Акуліч-Казарын
| вахмістр Францішак Рашкоўскі
|-
| Падпаручнік Антоні Скаржынскі
| вахм Аляксей Штраўх
| сяржант Зыгмунт Цяцера-Шкуцельскі
|-
| Паручнік Анджэй Венцлавіч
| ратм. Станіслаў Вадзінскі
| Капрал Антоні Заранскі
|}
За свае баявыя дзеянні ў 1918-1920 гадах пяць афіцэраў і дзевяць унтэр-афіцэраў і радавых былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Крыжам Virtuti Militari]] . Дваццаць адзін афіцэр і шэраговы былі ўзнагароджаны [[Крыж Храбрых|Крыжам Харобрых]] .

== Гады міру ==
[[Файл:Imieniny_Józefa_Piłsudskiego_1928_-_10_puł_w_drodze_do_Belwederu_NAC_1-A-138-2.jpg|міні|240x240пкс|10-ы полк на парадзе у кірунку  Бельведэрскага палаца, каб павіншаваць Юзафа Пілсудскага з імянінамі; 19 сакавіка 1928 г.]]
[[Файл:Podlaska_BK_w_1938.jpg|справа|240x240пкс]]
У верасні 1922 года полк быў пераведзены ў [[Беласток]] {{Refn|Dzielnica Nowe Miasto w koszarach przy ul. Kawaleryjskiej.}} . Уланаў цёпла сустрэла гарадская грамадскасць, асабліва жанчыны. Там праходзілі падрыхтоўку кандыдаты ў прафесійныя афіцэры і унтэр-афіцэры. Літоўскі полк уланаў быў настолькі прывабным, што ў 1920-х і 1930-х гадах на падрыхтоўку прыязджалі афіцэры з Фінляндыі і Швецыі. 

Менавіта на яго базе польскія ваенныя ўлады пачалі праводзіць трансфармацыю кавалерыі ў матарызаваныя стралковыя часткі. У адпаведнасці з загадам міністра ваенных спраў OV L 33035 E ад 1925 года.&amp;nbsp;У 1932 годзе ў палку быў размешчаны 1-ы эскадрон браніраваных аўтамабіляў . Дзякуючы намаганням палка ў [[Высокамазавецкі павет|Высока-Мазавецкім павеце]] быў сфарміраваны эскадрон «Кракусаў».
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Полк у плане мабілізацыі «S» {{Sfn|Wojciechowski|2010}}
|-
! &lt;small&gt;Назва падраздзялення&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Тэрмін&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Месца мабілізацыі&lt;/small&gt;
|-
| Камандзір палка са сваім аддзяленнем
| rowspan=&quot;5&quot; | сігналізацыя
| rowspan=&quot;23&quot; | Беласток
|-
| узвод сувязі
|-
| 1÷4 швадроны 
|-
| кулямётны швадрон
|-
| Піянерскі швадрон № 111
|-
| Кавалерыйскі швадрон № 59
| 8
|-
| узвод буйнакаліберных кулямётаў № 59
| 8
|-
| Швадрон браніраваных аўтамабіляў № 111
| 5
|-
| Швадрон браніраваных аўтамабіляў № 116
| 5
|-
| Штаб № 111 (1-ы эшалон)
| сігналізацыя
|-
| Штаб № 111 (2-гі эшалон)
| 4
|-
| Палявая пошта № 56
| 4
|-
| Ваенна-палявога суда № 111
| 4
|-
| калона вагонаў № 365
| 7
|-
| калона вагонаў № 367
| 9
|-
| дадатак да часу &quot;W&quot;
| 6
|-
| Дадатак да швадрону піянераў № 111
| 5
|-
| маршавы швадрон 1/10 палка
| 18 гадоў
|-
| Маршавы ўзвод 1/111
| 25
|-
| Маршавы ўзвод 1/59
| 30
|-
| камандзір кавалерыйскай брыгады № 18
| сігналізацыя
|-
| рэзервовы швадрон
| да 15
|-
| Афіцэр пляцу Беласток
| 2
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Штатны расклад і арганізацыйная структура ў сакавіку 1939 г. {{Sfn|Rybka|Stepan|2006}} {{Refn|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=VI}}.}}
! &lt;small&gt;Пазіцыя&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Ступень, імя і прозвішча&lt;/small&gt;
|-
| камандзір палка
| Падпалкоўнік Казімір Буслер
|-
| 1-ы намеснік камандзіра
| Падпалкоўнік Юзэф Таціан Плацкоўскі
|-
| ад'ютант
| Капітан [[Kazimierz Nostitz-Jackowski|Казімеж Носціц-Яцкоўскі]] {{Refn|rtm. Kazimierz Nostitz-Jackowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu gospodarczego.}}
|-
| галоўны ўрач
| Капітан Адам Мокшыцкі
|-
| ветэрынар
| Капітан доктар Юзэф Габрыэль Высокіньскі
|-
| камандзір акругі коннай ваеннай паліцыі
| Капітан Антоні ІІ Пашкоўскі {{Refn|rtm. Antoni II Paszkowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu zapasowego.}}
|-
| Другі намеснік камандзіра (кватэрмайстар)
| Маёр Уладзімір Лёнчынскі
|-
| афіцэр па мабілізацыі
| Капітан Напалеон Кастанецкі
|-
| намеснік афіцэра па мабілізацыі
| Лейтэнант Тэадор Пётр Копец
|-
| адміністрацыйны і матэрыяльна-тэхнічны супрацоўнік
| rtm. адмін. (кава) Адам Казубоўскі
|-
| камандзір эканамічнага эскадрыллі
| Капітан Казімеж Носціц-Яцкоўскі
|-
| эканамічны супрацоўнік
| Капітан унутраных войскаў Марселі Мідор
|-
| Супрацоўнік па харчаванні
| Другі лейтэнант Марыян Аляксандр Юрэцкі
|-
| камандзір узвода сувязі
| Лейтэнант Чэслаў Клімовіч
|-
| камандзір узвода веласіпедыстаў
| Другі лейтэнант Ян Мачка
|-
| камандзір супрацьтанкавага ўзвода
| вакансія
|-
| камандзір 1-й эскадрыллі
| Капітан Уладзіслаў Абрамовіч
|-
| камандзір узвода
| Другі лейтэнант Баляслаў Растоцкі
|-
| камандзір 2-й эскадрыллі
| Паручнік Чэслаў Шадкоўскі
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Стэфан Казімір Маеўскі
|-
| камандзір 3-й эскадрыллі
| Капітан Людвік Напалеон Масціцкі
|-
| камандзір узвода
| паручнік Збігнеў Антоні Чамскі
|-
| камандзір 4-й эскадрыллі
| Капітан Эўгеніюш Зыгмунт Маеўскі
|-
| камандзір узвода
| Паручнік Уладзіслаў Міхал Радзімінскі
|-
| камандзір узвода
| Другі лейтэнант Станіслаў Курпеўскі
|-
| камандзір эскадрыллі КМ
| Лейтэнант Збігнеў Антоні Врочынскі
|-
| камандзір узвода
| Падпаручнік Zdzisław Mikołaj Budyń
|-
| камандзір узвода
| Хар. Мар'ян Трохімяк
|-
| камандзір рэзервовай эскадрыллі
| Капітан Антоні II Пашкоўскі
|-
| намеснік камандзіра
| Хар. Тадэвуш Беджыцкі
|-
| дэлегаваны
| Паручнік Станіслаў Люцыян Здановіч
|-
| на курсе
| капітан Томаш Дважэцкі-Багдановіч
|-
| на курсе
| Капітан Канстанцін Каліноўскі
|-
| на курсе
| паручнік Казімір Юльян Даманьскі
|-
| на курсе
| Лейтэнант Ежы Сарнецкі
|}

== Вераснёўская кампанія 1939 года ==
25 жніўня 1939 года 10-ы полк пакінуў свае казармы і ўначы дасягнуў мястэчка Завады . Наступныя дні былі запоўнены прыкрыццём мабілізацыі Асобнай аператыўнай групы «Нараў». 27 жніўня ён заняў пазіцыі на ўзгорках вакол Ольшавай Гуры, дзе рыхтаваў умацаванні. 1 верасня полк а 8:00 раніцы правёў брыфінг у Орлікаве . 

З 2 па 4 верасня полк удзельнічаў у рэйдзе ва Усходнюю Прусію ў раёне Мілева, Вялікіх Бжозек і Кожухаў . Затым ён удзельнічаў у сутычцы каля вёскі [[Глінкі]] . Затым полк адышоў у раён Чарнецкіх Бораў, куды дасягнуў 6 верасня, і ў раён Анджэйкі -Коскава 8 верасня. Наступ на акупаваны немцамі [[Брок (горад)|Брок]] (9 верасня) прадэманстраваў яго поўную гатоўнасць. 10 верасня ён дзейнічаў у раёне Летаўніцы, а 11 верасня — Кшэчкава . Да поўдня 12 верасня полк быў атакаваны танкамі каля вёскі Бенькі . У ноч на 13 верасня полк рушыў наперад да вёскі Мень, дзе адбыўся сур'ёзны бой з ворагам. Усяго 12 і 13 верасня ён знішчыў 11 нямецкіх баявых машын і адзін самалёт. 14 верасня полк дасягнуў Корыцін . У гэты дзень ворагу ўдалося знішчыць Падляскую кавалерыйскую брыгаду, якая адрэзала полк ад брыгады. 15 верасня полк дзейнічаў у раёне [[Speszyn|Спешын]] — Пухала . 17 верасня полк апынуўся ў раёне [[Панасюкі|Панасюк]] і накіраваўся на [[Omelaniec (obwód brzeski)|Амелянец]] . 18 верасня полк перамясціўся ў [[Белавежская пушча|Белавежскую пушчу]], у гарады Буда і Рудня, а 19 верасня далучыўся да Сувалкаўскай кавалерыйскай брыгады . У выніку рэарганізацыі полк увайшоў у склад брыгады «Пліс» ( кавалерыйскай дывізіі «Заза» ). 20 верасня ён знаходзіўся ў [[Белавежа|Белавежы]], на наступны дзень — у горадзе [[Мшанкі|Мшанка]], а 22 верасня — у гарадах Нужэц і Аўгустынка . Увечары 23 верасня 4-ы эскадрон знішчыў савецкі ваенны цягнік (паравоз і пяць вагонаў з салдатамі) на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Нужэц. 24 верасня ён знішчыў два танкі ў Радзівілаўцы . Уначы полк пераправіўся ўброд праз раку Буг паміж [[Мельнік (Падляскае ваяводства)|Мельнікам]] і Серпеліцамі. 26 верасня ён дасягнуў вёскі Язвіны . 29 верасня полк дасягнуў Вулькі Завепшыцкай . У Завепшыцах ён уступіў у бой з ворагам. 30 верасня ён спыніўся ў вёсцы Недзвяда і Чэмернікі, дзе полк быў атакаваны савецкай авіяцыяй. 2 кастрычніка ўсю ноч вёў баі за Серакомлю . Полк, у сувязі з 2-м і 5-м палкамі ўланаў, прыняў удзел у бітве пад Коцкам . У бітве пад Серакомляй 3-й эскадрыллі ўдалося паралізаваць тры нямецкія танкі.
[[Файл:Wola_Gulowska_tablica_pamieci_zolnierzy_10_pulku.jpg|міні|240x240пкс|Памятная дошка ў касцёле ў Волі Гулоўскай — месцы апошніх бітваў палка]]
Апошнія жорсткія баі полк вёў у раёне Волі Гулоўскай . 6 кастрычніка 1939 полк капітуляваў а 14-й гадзіне. Зброя была здадзена а 21-й гадзіне каля Адамава .

Падчас кампаніі 1939 года загінулі або памерлі ад ран сем афіцэраў і 19 шараговых. Паводле ацэнак, страты склалі 15 афіцэраў і 60 радавых. Страты, нанесеныя ворагу ў 1939 годзе, уключалі знішчэнне 18 танкаў, 19 бронеаўтамабіляў, 12 матацыклаў, адной радыёстанцыі і збітага самалёта.

=== Мапы баёў палка ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Sgo_narew_1939.png|link=Plik:Sgo_narew_1939.png|alt=SGO „Narew”| СГА «Нараў»
Файл:Bitwa_kock_1939_1.png|link=Plik:Bitwa_kock_1939_1.png|alt=Bitwa pod Kockiem| Бітва пры Коцку
Файл:Bitwa_kock_1939_2.png|link=Plik:Bitwa_kock_1939_2.png|alt=Bitwa pod Kockiem| Бітва пры Коцку
&lt;/gallery&gt;

== Полк Арміі Краёвай ==
Праз тры гады, дзякуючы намаганням 5-га Беластоцкага інспектарату Арміі Краёвай і 6-га Гродзенскага інспектарату Арміі Краёвай, у Беластоцкім і Ваўкавыскім раёнах быў таемна адноўлены 10-ы Літоўскі ўланскі полк. Камандаванне палка падрыхтавала падрабязную разведку і планы захопу ключавых паўстанцкіх аб'ектаў у Беластоку і наваколлі. Аднак гадзіна «В» так і не была абвешчана. Аблавы, узмацненне тэрору і хуткае прасоўванне Чырвонай Арміі перашкодзілі поўнаму разгортванню аперацыі «Бура» . Была дасягнута толькі частковая канцэнтрацыя некаторых падраздзяленняў за межамі горада. 

Сярод аперацый, праведзеных у красавіку і маі 1944 г., варта адзначыць наступныя: выратаванне зняволеных з лагера [[Кнышын]] падраздзяленнем «Граба»; падрыў двух ваенных цягнікоў каля станцый Чорны Блок і Трыпуце ; і напад на пастарунак жандараў у Дарыневе, дзе былі захоплены зброя і боепрыпасы. У ліпені быў ліквідаваны [[Руская вызваленчая армія|ўласаўскі]] аддзел, узброены агнямётамі. Падраздзяленне ў складзе малодшага лейтэнанта «Валерыяна» (С. Рацэвіч), лейтэнанта «Грома» (Я. Дзеймы) і капітана «Зарэмбы» захапіла 60 немцаў і ўласаўцаў, а затым перадала іх сутыкнутаму з ім падраздзяленню [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] . Страты, панесеныя падчас акупацыі і падчас правядзення аперацыі «Бура», невядомыя.

== Палкавыя сімвалы ==
[[Файл:Sztandar_10_Pułku_Ułanów_Lubelskich_lewa.jpg|міні|180x180пкс|Сцяг 10-га палка літоўскіх уланаў]]
Свой сцяг полк атрымаў 4 лістапада 1920 года ад графіні Юліі Патоцкай, якая была адданай мецэнатай палка. {{Sfn|Satora|1990}} Асвячэнне і ўручэнне сцяга адбылося ў касцёле ў [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] . У цырымоніі прынялі ўдзел вышэйшае ваеннае кіраўніцтва і грамадскасць. {{Sfn|Buszyński|1929}}

=== Памятны значок ===
[[Файл:Odznaka 10 p.uł.jpg|міні|значык 10 палка ўланаў]]
Знак, зацверджаны Законадаўчым веснікам Міністэрства ваенных спраў № 2, пункт 15 ад 26 студзеня 1926 г. Ён складаецца з сярэбранага ягелонскага арла з эмаляваным раманскім шчытом на грудзях колераў пурпуровага і белага вымпела з бела-цёмна-сіняй паласой. Арол накладзены на падкову з шасцю падковападобнымі элементамі. У ніжняй частцы падковы размешчаны барочны герб з Пагонняй ў чырвоным полі. Чатырохчасткавы — афіцэрскі і салдацкі, выкананы з срэбра або пасрэбранага тамбаку, пакрыты эмаллю. Памеры: 57x36 мм. Дызайн: Адольф Бухольц; выраб Цэльмана Ліўшыца — Вільня {{Sfn|Sawicki|Wielechowski|2007}} {{Sfn|Kucharski|Tym|2019}} .

=== Колеры і барвы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Прапарэц
! Апісанне   {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_10pul.png|link=Plik:Prop_10pul.png|100x100пкс]]
| амарантава-белы прапар (вымпел) з вузкай бела-цёмна-сіняй паласой пасярэдзіне
|-
|[[Файл:Prop_dow_10pul.png|link=Plik:Prop_dow_10pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_10pul.png|link=Plik:Prop_1szw_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1 швадрону ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_2szw_10pul.png|link=Plik:Prop_2szw_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2 швадрону  ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_10pul.png|link=Plik:Prop_3szw_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3 швадрону ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_10pul.png|link=Plik:Prop_4szw_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрону ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_10pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5-га швадрону цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_10pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_10pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_amarantowy.png|link=Plik:Otok_amarantowy.png|100x100пкс]]
| На рагатай шапцы — амарантавы край 
|-
|[[Файл:Spod_1psk.png|link=Plik:Spod_1psk.png|100x100пкс]]
| Цёмна - сінія шасі, пурпурныя лампасы , пурпурныя канты {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапка»]] (да 1921 {{Refn|W 1921 przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.}} ) – малінавая (кармазінавая) {{Refn|Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831{{odn|Żygulski (jun.)|Wielecki|1988|s=116}}.}}
|}

=== Камандзіры палкоў і намеснікі камандзіраў ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ступень, імя і прозвішча
! Тэрмін службы
! Наступная пазіцыя
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Камандзіры палкоў
|-
| палкоўнік Уладзіслаў Абух-Вашчатынскі
| 1918 – красавік 1920 гг.
|
|-
| Падпалкоўнік Стэфан Грабоўскі
| няпоўны працоўны дзень з красавіка 1919 г.
|
|-
| Палкоўнік Валерыян Яхімовіч
| 1920 год
|
|-
| Палкоўнік Северын Грабоўскі
| 1920–1921 гг.
|
|-
| Палкоўнік [[Цярэнці О'Браэн дэ Ласі]]
| 1921–1928 гг.
|
|-
| дапламаваны палкоўнік кавалерыі,  Вітаслаў Парчынскі
| Лістапад 1928 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 29 stycznia 1929, s. 9}} – люты 1938 г. {{Sfn|Dobroński|Filipow|1992}}
|
|-
| Падпалкоўнік Казімір Буслер
| 1938 г. – 6 кастрычніка 1939 г.
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Намеснікі камандзіра палка
|-
| Падпалкоўнік Стэфан Грабоўскі
| 1919 г. – 23 ліпеня 1920 г.
| камандзір 6-га палка
|-
| Падпалкоўнік Станіслаў Юзэф Рабінскі
| 1924 {{Sfn|Rocznik Oficerski|1924}}
|
|-
| Падпалкоўнік Вітольд Лада-Заблоцкі
| да лістапада 1927 г.
| распараджэнне камандзіра ОК III {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 27 z 29 listopada 1927, s. 344}}
|-
| Падпалкоўнік памежнай аховы Вітаслаў Парчынскі
| Лістапад 1927 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 27 z 29 listopada 1927, s. 346}} – лістапад 1928 гг
| камандзір палка
|-
| Падпалкоўнік Здзіслаў Караль Квяткоўскі
| Ліпень 1929 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 6 lipca 1929, s. 188, zatwierdzony na stanowisku zastępcy dowódcy pułku}} – 31 сакавіка 1930 г.
| камандзір 3-га пяхотнага палка
|-
| Маёр Ян Калаўр
| 15 чэрвеня 1930 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 8 z 31 marca 1930, s. 107}} – сакавік 1933 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 7 z 20 maja 1933, s. 123}}
| інструкцыі камандзіра ОК III
|-
| Падпалкоўнік Юзэф Град-Сонінскі
| Сакавік 1933 г. – 1938 гг.
| інспектар Цэнтральнай групы эскадрылляў КОП
|-
| Падпалкоўнік Юзэф Плацкоўскі
| 1939 г. – кастрычнік 1939 г.
|
|}

=== Салдаты 10-га ўланскага палка — ахвяры Катынскага расправы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Прозвішча і імя
! ступень
! занятак
! працоўнае месца перад мабілізацыяй
! забіты
|-
| Бенько Казімір
| лейтэнант запасу
| ветэрынар
|
| Катынь
|-
| Хамскі Збігнеў
| лейтэнант
| прафесійны салдат
|
| Катынь
|-
| Карбовіч Браніслаў 
| лейтэнант запасу
| лекар
| стажыроўка ў Лодзі
| Харкаў
|-
| Масталерж Мечыслаў
| другі лейтэнант запасу
| тэхнік
|
| Катынь
|-
| Швертня Павел
| другі лейтэнант запасу
| тэхнік-механік
|
| Харкаў
|-
| Забароўскі Здзіслаў
| другі лейтэнант запасу
| выпускнік Варшаўскага ўніверсітэта прыродазнаўчых навук (SGGW)
| адміністратар маёнтка Чаберакі
| Катынь
|-
| Станіслаў Зееўскі
| другі лейтэнант запасу
|
|
| Катынь
|}
[[Файл:20220610_Święto_18._Białostockiego_Pułku_Rozpoznawczego_Białystok_034.jpg|міні|240x240пкс|Кавалерыйскі эскадрон 10-га палка літоўскіх уланаў падчас святкавання 18-га Беластоцкага разведвальнага палка]]
Падраздзяленне спасылалася на традыцыі 10-га ўланскага палка Каралеўства Кангрэс .Палкавое кола было створана ў 1941 годзе ў [[Эдынбург|Эдынбургу]], а затым адноўлена ў [[Лондан|Лондане]] толькі ў 1952 годзе.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|lang=pl|url=http://www.dz.urz.mon.gov.pl/dziennik/pozycje/2017/|title=Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej|website=[[Ministerstwo Obrony Narodowej]]|year=2017}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* ''Almanach oficerski'', praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
* Henryk Buszyński: Zarys historji wojennej 10-go pułku ułanów litewskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Andrzej Dobroński, Krzysztof Filipow: „Dziesiątacy” z Białegostoku. 10 Pułk Ułanów Litewskich. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1992.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 10 pułk ułanów. T. 22. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2019, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.
* ''Księga jazdy polskiej'' pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993.
* Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]}}
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>dout3ggu9z3pj20zar3cd86nj9b7tf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-я Літоўска-Беларуская дывізія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804777</id>
    <revision>
      <id>5123134</id>
      <parentid>5120287</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T14:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандны персанал */</comment>
      <origin>5123134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6638" sha1="jrij5hobrbwpgdb1yzivptyg6nc60h9" xml:space="preserve">[[Файл:76pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:79pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:77pstrz.png|справа|250x250пкс]]
'''2-я Літоўска-Беларуская дывізія''' (2 ДЛБ) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919—1921 г.

== Гісторыя дывізіі ==
У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі [[Баляслаў Фрэй]]. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі]], [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі]] і [[77-ы Ковенскі пяхотны полк|Ковенскі]] стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]], які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў [[Аляксандр Барушчак]] былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх [[Сувалкі|Сувалак]], але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля [[Бунт Жалігоўскага|паўстання Жалігоўскага]] 3-я брыгада ўвайшла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|армейскага корпуса Сярэдняй Літвы]] як [[3-я дывізія (Сярэдняя Літва)|3-я дывізія]]. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]] са штаб-кватэрай у [[гарнізон]]е [[Баранавічы]] . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|80-ы пяхотны полк]], які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска — Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу войска Сярэдняй Літвы.

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам 29-й і 19-й пяхотных дывізій адпаведна.

== Баявы парадак ==
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] (76-ы пяхотны полк)
* Ковенскі стралковы полк (77-ы пяхотны полк)

[[4-я Літоўска-Беларуская брыгада]]

* [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]] (78-ы пяхотны полк)
* Беластоцкі стралковы полк (79-ы пяхотны полк)

== Камандны персанал ==
'''Камандзіры дывізій:'''

* генерал падпаручнік [[Юзаф Лясоцкі|Юзаф Ласоцкі]] (кастрычнік — лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік [[Мікалай Асікоўскі]] (верасень 1920 г. — верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] (1921)

'''Начальнікі штабоў:'''

* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Антоні Якубскі]] (26 VII — 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Павержа]] (сакавік — травень 1921)

'''Штабныя афіцэры:'''

* Камандзір жандармерыі — падпаручнік [[Чэслаў Юзаф Некрашэвіч|Чэслаў Юзэф Някрашэвіч]]

== Бібліяграфія ==

* ''Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.''
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага]]
[[Катэгорыя:Польска-літоўская вайна]]</text>
      <sha1>jrij5hobrbwpgdb1yzivptyg6nc60h9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123387</id>
      <parentid>5123134</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандны персанал */</comment>
      <origin>5123387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6807" sha1="lk87av6zkamabvsyfoob9w5h7o1d1gi" xml:space="preserve">[[Файл:76pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:79pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:77pstrz.png|справа|250x250пкс]]
'''2-я Літоўска-Беларуская дывізія''' (2 ДЛБ) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919—1921 г.

== Гісторыя дывізіі ==
У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі [[Баляслаў Фрэй]]. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі]], [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі]] і [[77-ы Ковенскі пяхотны полк|Ковенскі]] стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]], які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў [[Аляксандр Барушчак]] былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх [[Сувалкі|Сувалак]], але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля [[Бунт Жалігоўскага|паўстання Жалігоўскага]] 3-я брыгада ўвайшла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|армейскага корпуса Сярэдняй Літвы]] як [[3-я дывізія (Сярэдняя Літва)|3-я дывізія]]. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]] са штаб-кватэрай у [[гарнізон]]е [[Баранавічы]] . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|80-ы пяхотны полк]], які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска — Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу войска Сярэдняй Літвы.

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам 29-й і 19-й пяхотных дывізій адпаведна.

== Баявы парадак ==
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] (76-ы пяхотны полк)
* [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] (77-ы пяхотны полк)

[[4-я Літоўска-Беларуская брыгада]]

* [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]] (78-ы пяхотны полк)
* [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі (Слонімскі) стралковы полк]] (79-ы пяхотны полк)

== Камандны персанал ==
'''Камандзіры дывізій:'''

* генерал падпаручнік [[Юзаф Лясоцкі|Юзаф Ласоцкі]] (кастрычнік — лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік [[Мікалай Асікоўскі]] (верасень 1920 г. — верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] (1921)

'''Начальнікі штабоў:'''

* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Антоні Якубскі]] (26 VII — 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Павержа]] (сакавік — травень 1921)

'''Штабныя афіцэры:'''

* Камандзір жандармерыі — падпаручнік [[Чэслаў Юзаф Некрашэвіч|Чэслаў Юзэф Някрашэвіч]]

== Бібліяграфія ==

* ''Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.''
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага]]
[[Катэгорыя:Польска-літоўская вайна]]</text>
      <sha1>lk87av6zkamabvsyfoob9w5h7o1d1gi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123388</id>
      <parentid>5123387</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя дывізіі */</comment>
      <origin>5123388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6830" sha1="6sniec4o3psxwzjmfi0uhsie5wfg1n0" xml:space="preserve">[[Файл:76pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:79pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:77pstrz.png|справа|250x250пкс]]
'''2-я Літоўска-Беларуская дывізія''' (2 ДЛБ) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919—1921 г.

== Гісторыя дывізіі ==
У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі [[Баляслаў Фрэй]]. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі]], [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі]] стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]], які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў [[Аляксандр Барушчак]] былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх [[Сувалкі|Сувалак]], але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля [[Бунт Жалігоўскага|паўстання Жалігоўскага]] 3-я брыгада ўвайшла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|армейскага корпуса Сярэдняй Літвы]] як [[3-я дывізія (Сярэдняя Літва)|3-я дывізія]]. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]] са штаб-кватэрай у [[гарнізон]]е [[Баранавічы]] . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|80-ы пяхотны полк]], які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска — Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу войска Сярэдняй Літвы.

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам 29-й і 19-й пяхотных дывізій адпаведна.

== Баявы парадак ==
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] (76-ы пяхотны полк)
* [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] (77-ы пяхотны полк)

[[4-я Літоўска-Беларуская брыгада]]

* [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]] (78-ы пяхотны полк)
* [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі (Слонімскі) стралковы полк]] (79-ы пяхотны полк)

== Камандны персанал ==
'''Камандзіры дывізій:'''

* генерал падпаручнік [[Юзаф Лясоцкі|Юзаф Ласоцкі]] (кастрычнік — лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік [[Мікалай Асікоўскі]] (верасень 1920 г. — верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] (1921)

'''Начальнікі штабоў:'''

* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Антоні Якубскі]] (26 VII — 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Павержа]] (сакавік — травень 1921)

'''Штабныя афіцэры:'''

* Камандзір жандармерыі — падпаручнік [[Чэслаў Юзаф Некрашэвіч|Чэслаў Юзэф Някрашэвіч]]

== Бібліяграфія ==

* ''Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.''
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага]]
[[Катэгорыя:Польска-літоўская вайна]]</text>
      <sha1>6sniec4o3psxwzjmfi0uhsie5wfg1n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123389</id>
      <parentid>5123388</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6712" sha1="tfa5pty8gee6j1fpw178h2xvbswfkrs" xml:space="preserve">[[Файл:76pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:79pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:77pstrz.png|справа|250x250пкс]]
'''2-я Літоўска-Беларуская дывізія''' (2 ДЛБ) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919—1921 г.

== Гісторыя дывізіі ==
У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі [[Баляслаў Фрэй]]. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі]], [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі]] і [[77-ы Ковенскі пяхотны полк|Ковенскі]] стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]], які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў [[Аляксандр Барушчак]] былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх [[Сувалкі|Сувалак]], але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля [[Бунт Жалігоўскага|паўстання Жалігоўскага]] 3-я брыгада ўвайшла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|армейскага корпуса Сярэдняй Літвы]] як [[3-я дывізія (Сярэдняя Літва)|3-я дывізія]]. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]] са штаб-кватэрай у [[гарнізон]]е [[Баранавічы]] . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|80-ы пяхотны полк]], які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска — Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу войска Сярэдняй Літвы.

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам 29-й і 19-й пяхотных дывізій адпаведна.

== Баявы парадак ==
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] (76-ы пяхотны полк)
* Ковенскі стралковы полк (77-ы пяхотны полк)

[[4-я Літоўска-Беларуская брыгада]]

* [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]] (78-ы пяхотны полк)
* [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі стралковы полк]] (79-ы пяхотны полк)

== Камандны персанал ==
'''Камандзіры дывізій:'''

* генерал падпаручнік [[Юзаф Лясоцкі|Юзаф Ласоцкі]] (кастрычнік — лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік [[Мікалай Асікоўскі]] (верасень 1920 г. — верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] (1921)

'''Начальнікі штабоў:'''

* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Антоні Якубскі]] (26 VII — 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Павержа]] (сакавік — травень 1921)

'''Штабныя афіцэры:'''

* Камандзір жандармерыі — падпаручнік [[Чэслаў Юзаф Некрашэвіч|Чэслаў Юзэф Някрашэвіч]]

== Бібліяграфія ==

* ''Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.''
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага]]
[[Катэгорыя:Польска-літоўская вайна]]</text>
      <sha1>tfa5pty8gee6j1fpw178h2xvbswfkrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123390</id>
      <parentid>5123389</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Баявы парадак */</comment>
      <origin>5123390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7172" sha1="17cb897vbzygc8a56e8qjb8i69q5bqd" xml:space="preserve">[[Файл:76pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:79pstrz.png|справа|250x250пкс]]
[[Файл:77pstrz.png|справа|250x250пкс]]
'''2-я Літоўска-Беларуская дывізія''' (2 ДЛБ) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919—1921 г.

== Гісторыя дывізіі ==
У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі [[Баляслаў Фрэй]]. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі]], [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі]] і [[77-ы Ковенскі пяхотны полк|Ковенскі]] стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]], які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў [[Аляксандр Барушчак]] былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх [[Сувалкі|Сувалак]], але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля [[Бунт Жалігоўскага|паўстання Жалігоўскага]] 3-я брыгада ўвайшла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|армейскага корпуса Сярэдняй Літвы]] як [[3-я дывізія (Сярэдняя Літва)|3-я дывізія]]. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]] са штаб-кватэрай у [[гарнізон]]е [[Баранавічы]] . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|80-ы пяхотны полк]], які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска — Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу [[войска Сярэдняй Літвы]].

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й]] і [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотных дывізій]] адпаведна. З ліквідацыяй [[войска Сярэдняй Літвы]] яны ў поўным складзе ўвайшлі ў склад [[Узброеныя сілы Польшчы|войска Польскага]].

== Баявы парадак ==
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] (76-ы пяхотны полк)
* [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] (77-ы пяхотны полк)

[[4-я Літоўска-Беларуская брыгада]]

* [[78-ы полк пяхоты|Слуцкі стралковы полк]] (78-ы пяхотны полк)
* [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкі стралковы полк]] (79-ы пяхотны полк)

== Камандны персанал ==
'''Камандзіры дывізій:'''

* генерал падпаручнік [[Юзаф Лясоцкі|Юзаф Ласоцкі]] (кастрычнік — лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік [[Мікалай Асікоўскі]] (верасень 1920 г. — верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] (1921)

'''Начальнікі штабоў:'''

* Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін (генерал)|Ян Кубін]] (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы [[Антоні Якубскі]] (26 VII — 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Павержа]] (сакавік — травень 1921)

'''Штабныя афіцэры:'''

* Камандзір жандармерыі — падпаручнік [[Чэслаў Юзаф Некрашэвіч|Чэслаў Юзэф Някрашэвіч]]

== Бібліяграфія ==

* ''Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.''
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага]]
[[Катэгорыя:Польска-літоўская вайна]]</text>
      <sha1>17cb897vbzygc8a56e8qjb8i69q5bqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдуард Аляксандравіч Какшароў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805193</id>
    <revision>
      <id>5123317</id>
      <parentid>5120055</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T19:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>11765</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5123317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="2rhooste4o02d07vi1aa0t7eklpio6c" xml:space="preserve">{{Спартсмен}}
'''Эдуард Аляксандравіч Какшароў''' ({{lang-ru|Эдуард Александрович Кокшаров}}); {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[гандбаліст]], левы крайні, капітан зборнай Расіі па гандболе. Алімпійскі чэмпіён 2000 года, чэмпіён свету 1997 года. Заслужаны майстар спорту Расіі (1997). З ліпеня 2017 года па студзень 2020 года — галоўны трэнер зборнай Расіі. Галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026).

Раптоўна памёр 31 сакавіка 2026 года падчас збору гандбольнага клуба «Мяшкоў Брэст» у аг. [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;. Развітанне адбылося 1 красавіка ў Мінску&lt;ref&gt;[https://vb.by/society/people/v-minske-proshlo-proshhanie-s-eduardom-koksharovym.html В Минске прошло прощание с Эдуардом Кокшаровым]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Какшароў Эдуард Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гандболе]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Расіі]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]]
[[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]]
[[Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Расіі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры БГК імя Мяшкова]]</text>
      <sha1>2rhooste4o02d07vi1aa0t7eklpio6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэй Іванавіч Дзянісаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805273</id>
    <revision>
      <id>5123231</id>
      <parentid>5120209</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="3cla9lafgwyljvfxp7vfq88r6a90joq" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дзянісаў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], Харкаў, УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года).

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі.
{{succession box | before=[[Юлій Міхайлавіч Варанцоў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Андрэй Іванавіч Дзянісаў]]}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}}</text>
      <sha1>3cla9lafgwyljvfxp7vfq88r6a90joq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123232</id>
      <parentid>5123231</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1583" sha1="4ara2gzvlmphrpplnm5l539m5sz6zq8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дзянісаў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], Харкаў, УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года).

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі.
{{succession box | before=[[Юлій Міхайлавіч Варанцоў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Андрэй Іванавіч Дзянісаў]]}}
{{end box}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}}</text>
      <sha1>4ara2gzvlmphrpplnm5l539m5sz6zq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123235</id>
      <parentid>5123232</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="lyot65ea6rm72ho6cpmoylv0r0d5989" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дзянісаў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], Харкаў, УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года).

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі.
{{start box}}
{{succession box | before=[[Юлій Міхайлавіч Варанцоў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Андрэй Іванавіч Дзянісаў]]}}
{{end box}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}}</text>
      <sha1>lyot65ea6rm72ho6cpmoylv0r0d5989</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123237</id>
      <parentid>5123235</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="ltnmxzx05xwlkd3owhiu2omobe8u7ij" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дзянісаў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], Харкаў, УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года).

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі.
{{start box}}
{{succession box | before=[[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Андрэй Іванавіч Дзянісаў]]}}
{{end box}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}}</text>
      <sha1>ltnmxzx05xwlkd3owhiu2omobe8u7ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123238</id>
      <parentid>5123237</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="gjdeosg86zzcsfsp5fqvoa4t5zmuf8z" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дзянісаў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], Харкаў, УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года).

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі.
{{start box}}
{{succession box | before=[[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Віталь Іванавіч Чуркін]]}}
{{end box}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}}</text>
      <sha1>gjdeosg86zzcsfsp5fqvoa4t5zmuf8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Фларыяна Ждановіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805326</id>
    <revision>
      <id>5123170</id>
      <parentid>5120548</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>яна не можа паводле закону называцца «Ждановіча»</comment>
      <origin>5123170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="gnwy5od7injy0a32ononv7t8o2b0p47" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Вуліца Фларыяна Ждановіча
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     =  
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir =N |lat_deg =
  |lon_dir =E |lon_deg =
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі]]
 |гістарычны раён    = [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]]
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              = {{minskmetro|3}} [[Слуцкі Гасцінец (станцыя метро)|Слуцкі Гасцінец]] 
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 393 м&lt;ref&gt;згодна паведамленню[https://t.me/s/Leninski_Minsk/35251 Тэлеграм-канала Адміністрацыі Ленінскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap 
 |на карце яндэкс    =  
 |на карце гугл      =  
 | Commons  = 
 |sort               = 
}} 
'''Вуліца Фларыяна Ждановіча''' — [[вуліца]] на поўдні [[Мінск]]а ў [[Лошыца (жылы раён)|Лошыцы]]. Названа ў гонар [[Фларыян Паўлавіч Ждановіч|вядомага беларускага тэатральнага дзеяча]] 27 сакавіка 2026 г на 18-й сесіі дэпутатаў [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінгарсавета]]&lt;ref&gt;згодна паведамленню[https://t.me/s/Leninski_Minsk/35251 Тэлеграм-канала Адміністрацыі Ленінскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kupalauski.by/news/105-sezon/u-minsku-adna-z-vulits-atrymae-imya-flaryyana-zhdanovicha/ У Мінску адна з вуліц атрымае імя Фларыяна Ждановіча] // Сайт Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, 30.03.2026&lt;/ref&gt;.

Раней вуліца была безыменным праездам паміж вуліцамі [[Вуліца Станіслава Манюшкі (Мінск)|Станіслава Манюшкі]] і [[Вуліца Янкі Лучыны (Мінск)|Янкі Лучыны]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вуліцы Мінска:Ленінскі}}
[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]</text>
      <sha1>gnwy5od7injy0a32ononv7t8o2b0p47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805376</id>
    <revision>
      <id>5123077</id>
      <parentid>5121348</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арганізацыя брыгады ў мірны час 1923 г. */</comment>
      <origin>5123077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="ktinquqkc3832z2lciim325eo99nxrg" xml:space="preserve">'''III Кавалерыйская брыгада''' (III BJ) — буйное кавалерыйская [[Злучэнне (ваенная справа)|фармаванне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

[[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў ліпені 1919 года. Падчас Кіеўскай наступальнай аперацыі 1920 года брыгада, якая складалася з 2-га, 5-га і 12-га ўланскіх палкоў і 3-й конна-артылерыйскай дывізіі, дзейнічала разам з пяхотай у напрамку [[Жытомір]] -Карастэшаў-Хвастоў, захапіла Хвастоў і ўвайшла ў Белую Царкву. Затым яна працягнула рух на поўдзень з кавалерыйскай дывізіяй генерала Карніцкага .

18 красавіка 1922 года, пасля ўключэння [[Войска Сярэдняй Літвы|ўзброеных сіл Сярэдняй Літвы]] ў склад Польскага войска, у корпуснай акрузе № 3 была сфарміравана 3-я пяхотная дывізія.

У мірны час дыслакавалася ў Віленскім гарнізоне . У 1924 годзе была перайменавана ў 3-ю асобную кавалерыйскую брыгаду .

== Арганізацыя брыгады ў мірны час 1923 г. ==

* камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня
* [[4 Занёманскі ўланскі полк|4-ы полк Занеманных уланаў]] — са студзеня 1921 г. па кастрычнік 1922 г. у Парафянове, з кастрычніка 1922 г. па 30 красавіка 1927 г. у Падбродзе, Навасвенцянах, Беразвеччы і рэзервовы эскадрон з 9 жніўня 1920 г. да сярэдзіны 1921 г. у Хойніцах і з сярэдзіны 1921 г. да сярэдзіны 1923 г. у Вільні, а затым у Ваўкавыску.
* [[13-ы Віленскі ўланскі полк]] — 1921–1922 гг. у раёне Глыбокага, з 1922 г. у Новавілейцы.
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]] — з восені 1921 г. па красавік 1927 г. у Вільні, пазней у Падбродзе і з 1935 г. у Паставах
* 3-я конная артылерыйская дывізія — у снежні 1920 г. у Луцку, у лютым 1921 г. пад Пшэмыслем, у чэрвені 1922 г. пад Вільняй

== Асабісты склад брыгады ў 1923 годзе ==

* [[Камандзір|камандуючы]] — палкоўнік Юзэф Такажэўскі
* Начальнік штаба - капітан Януш Карчыньскі
* Першы штабс-афіцэр — паручнік Рамуальд Станкевіч
* Першы штабны афіцэр — паручнік Казімеж Вышаслаў Тамасік
* выконваючы абавязкі камандзіра 4-га палка — падпалкоўнік Чэслаў Козяроўскі
* выконваючы абавязкі камандзіра 13-га палка — тытулярны палкоўнік Раймунд Бжазоўскі
* выконваючы абавязкі камандзіра 23-га палка — падпалкоўнік Аляксандр Зеліа
* выконваючы абавязкі камандзіра III DAK — падпалкоўнік Стэфан Тшэбінскі

== Бібліяграфія ==

* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* &quot;Księga jazdy polskiej&quot;, pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993
* MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 .
* Tadeusz Wawrzyński, ''Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939'', Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973
* ''Rocznik Oficerski 1923'', Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923
* Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507.

{{няма катэгорый|date=2026-04-05}}</text>
      <sha1>ktinquqkc3832z2lciim325eo99nxrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BlackBerry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805539</id>
    <revision>
      <id>5123323</id>
      <parentid>5121993</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5123323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7625" sha1="0gztk9eu1emdrsn10a1iq7ho0ymzosu" xml:space="preserve">{{Картка таварнага знака}}

'''BlackBerry''' — гэта скасаваны [[брэнд]] мабільных прылад, якія распрацоўваліся канадскай кампаніяй Research In Motion (RIM, пазней BlackBerry Limited) да 2016 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rim.com/company/|title=RIM Company – Learn about Research in Motion|publisher=RIM|access-date=September 23, 2012}}&lt;/ref&gt;

Першай прыладай пад брэндам BlackBerry быў [[пэйджар]] BlackBerry 950, выпушчаны ў 1999 годзе ў Паўночнай Амерыцы. Пэйджары BlackBerry мелі значную перавагу над іншымі пейджарамі, бо мелі двухбаковую сувязь замест звычайнай у пэйджарах таго часу аднабаковай. Яны дазвалялі выкарыстоўваць [[Электронная пошта|электронную пошту]] па бесправадной сувязі, што дало іх карыстальнікам магчымасць быць [[анлайн]] без [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Пэйджары BlackBerry сталі вельмі папулярнымі ў карпаратыўных колах ЗША і Канады. Яны таксама заваявалі рэпутацыю як сродак бяспечнай сувязі, таму найбуйнейшым карыстальнікам прылад BlackBerry стаў [[урад ЗША]]. RIM прадставіла прылады BlackBerry у Еўропе ў верасні 2001 года.

[[Файл:Barack_Obama_in_Air_Force_Two.jpg|справа|міні|[[Барак Абама]] з BlackBerry падчас палёту]]

У 2002 годзе быў выпушчаны першы [[мабільны тэлефон]] BlackBerry — BlackBerry 5810. Ён працаваў у сетцы [[GSM]] і прапанаваў паслугі электроннай пошты і прагляду [[Вэб-сайт|вэб-сайтаў]] праз GPRS.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/blackbarry-5810|title=BlackBerry - 5810|website=www.mobilephonemuseum.com|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3078379|title=The BlackBerry gets a phone|website=NBC News|date=2002-05-01|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:BlackBerry_8820,_BlackBerry_Bold_9900_and_BlackBerry_Classic.jpg|справа|міні|Прыклады смартфонаў BlackBerry з традыцыйнай [[QWERTY]]-клавіятурай]]

Пасля выпуску [[смартфон]]а BlackBerry Pearl у верасні 2006 года, а таксама [[месэнджар]]а BlackBerry Messenger, BlackBerry зацікавіліся спажыўцы па-за межамі традыцыйнай карпаратыўнай базы карыстальнікаў,&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/2006/12/08/phones-music-internet-tech-cx_df_1208cellphones_slide.html|title=In Pictures: Hottest Cellphones 2006|author=Frommer|first=Dan|website=Forbes|access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt; што значна паўплывала на развіццё [[Смартфон|смартфонаў]] у той час.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/business/568693/the-extraordinary-rise-and-fall-of-blackberry/|title=The extraordinary rise and fall of BlackBerry - Washington Examiner|author=Loop|first=Emma|date=January 28, 2022}}&lt;/ref&gt; Смартфоны BlackBerry некаторы час былі самымі папулярнымі ў ЗША. Пік выкарыстання прылад BlackBerry прыйшоўся на верасень 2011 года, на той момант па ўсім свеце налічвалася 85 мільёнаў карыстальнікаў BlackBerry.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bgr.com/2013/06/28/blackberry-subscribers-q1-2014/|title=BlackBerry Subscribers 2014|website=Boy Genius Report|date=June 28, 2013}}&lt;/ref&gt; У наступныя гады рынак змяніўся на карысць прылад з [[Android]] і [[iOS]]; колькасць прылад BlackBerry знізілася да 23 мільёнаў у сакавіку 2016 года. У 2015 годзе пачаўся выпуск смартфонаў пад брэндам BlackBerry на базе Android, першым стаў BlackBerry Priv.

28 верасня 2016 года кампанія BlackBerry Limited (раней Research In Motion) абвясціла, што спыніць уласную распрацоўку прылад BlackBerry.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37493566|title=Blackberry stops designing own phones|author=Foxx|first=Chris|date=September 28, 2016|publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; Далейшую распрацоўку пад брэндам BlackBerry вялі па ліцэнзіі некалькі асобных кампаній: BB Merah Putih для [[Інданезія|інданезійскага]] рынку, Optiemus Infracom для [[Паўднёвая Азія|паўднёваазіяцкага]] рынку і BlackBerry Mobile для ўсіх астатніх рынкаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/BBMobile/status/1224331849201258496|title=pic.twitter.com/jhcfVHjVqL|author=Mobile|first=BlackBerry|website=@BBMobile|date=2020-02-03|access-date=2020-02-04}}&lt;/ref&gt; Новыя прадукты пад брэндам BlackBerry не змаглі атрымаць добрых пазіцый на рынку і апошні раз выпускаліся ў 2020 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|title=TCL won't make BlackBerry phones anymore, sending the brand back into Noncé limbo|website=www.digitaltrends.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204090102/https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|archive-date=February 4, 2020|access-date=2020-02-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 4 студзеня 2022 года BlackBerry Limited спыніла паслугі праграмнай платформы BlackBerry, якія ўключалі электронную пошту blackberry.net, BlackBerry Messenger, BlackBerry World, BlackBerry Protect і галасавы пошук.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blackberry.com/us/en/company/overview|title=About Us|website=BlackBerry|date=January 4, 2022|access-date=February 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Пасля спынення вытворчасці смартфонаў і аказання паслуг для прылад BlackBerry, кампанія BlackBerry Limited засяродзілася на [[Распрацоўка праграмнага забеспячэння|распрацоўцы праграмнага забеспячэння]], у тым ліку для [[Кібербяспека|кібербяспекі]] і [[IoT]], і дагэтуль валодае крытычна важнымі патэнтамі на праграмнае забеспячэнне.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Знешнія спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|http://www.blackberrymobile.com/}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]]
[[Катэгорыя:Смартфоны]]
[[Катэгорыя:Мабільныя прылады]]</text>
      <sha1>0gztk9eu1emdrsn10a1iq7ho0ymzosu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>19-я пяхотная брыгада (Другая Польская Рэспубліка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805564</id>
    <revision>
      <id>5123091</id>
      <parentid>5122967</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандзіры брыгад */</comment>
      <origin>5123091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3050" sha1="qzrf415jbenva1danm5u00kzk3zl6m2" xml:space="preserve">[[Файл:Armia_rezerwowa_1920.png|справа|356x356пкс]]
[[Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|справа|342x342пкс]]
[[Файл:Bitwa_borowe_1920.png|справа|509x509пкс]]
[[Файл:Bitwa_dołhe_1_1920.png|справа|486x486пкс]]
[[Файл:Bitwa_komarow_1920.png|справа|295x295пкс]]
'''XIX пяхотная брыгада''' (XIX бп) — пяхотная [[Брыгада (войска)|брыгада]] Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі .

== Гісторыя брыгады ==
XIX пяхотная брыгада была сфарміравана на памежжы чэрвеня і ліпеня 1919 года ў аперацыйнай зоне Галіцка-Валынскага фронту ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі ў выніку аб'яднання пяхотных палкоў, сфарміраваных у генеральнай акрузе «Лодзь», з палкамі 4-й польскай стралковай дывізіі .

У кастрычніку 1921 года камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі было рэарганізавана ў дывізійнае пяхотнае камандаванне 25-й пяхотнай дывізіі . 28-ы Канеўскі стралецкі полк застаўся ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі, а 29-ы Канеўскі стралецкі полк быў падпарадкаваны камандзіру 25-й пяхотнай дывізіі.

== Камандзіры брыгад ==

* Палкоўнік [[Lucjan Kopczyński|Люцыян Капчынскі]] (з 28 мая 1919  )
* Палкоўнік Альбін Марыян Ясінскі (з чэрвеня 1919 г.)
* Падпалкоўнік [[Францішак Сікорскі]] (ліпень 1919 – люты 1920)
* Палкоўнік Станіслаў Актавіуш Малахоўскі (сакавік – верасень 1920 г.)
* Другі генерал-лейтэнант [[Стэфан дэ Латур]] (верасень — кастрычнік 1920 г.)
* Падпалкоўнік [[Віктар Таме|Віктар Тамэ]] (кастрычнік 1920)
* Падпалкоўнік [[Францішак Сікорскі]] (кастрычнік 1920 – кастрычнік 1921)

== Арганізацыя брыгады ==

* камандаванне 19-й пяхотнай брыгады
* 28-ы Каніўскі стралецкі полк
* 29-ы Каніўскі стралецкі полк

== Бібліяграфія ==

* Вітольд Ярно, ''Акруга Корпуса Войска Польскага № IV Лодзь 1918-1939'', Інстытут гісторыі Лодзінскага ўніверсітэта, Кафедра найноўшай гісторыі Польшчы, Выдавецтва &quot;Ibidem&quot;, Лодзь 2001,{{ISBN|83-88679-10-4}}

{{няма катэгорый|date=2026-04-07}}</text>
      <sha1>qzrf415jbenva1danm5u00kzk3zl6m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ніна Мікалаеўна Чураба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805610</id>
    <revision>
      <id>5123200</id>
      <parentid>5122995</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, афармленне</comment>
      <origin>5123200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="0c9slols5781x003s73fjhvxrbx928p" xml:space="preserve">{{Мастак}}
{{цёзкі2|Чураба}}
'''Ніна Мікалаеўна Чураба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, дызайнер, педагог. Дачка вядомага беларускага мастака [[Мікалай Дзмітрыевіч Чураба|Мікалая Чураба]], жонка мастака [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоля Скамарошчанкі]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася 26 верасня [[1959 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1959]] года ў Брэсце.

Першыя навыкі малявання атрымала ад свайго бацькі, менавіта ён рыхтаваў яе да паступлення ў вышэйшую навучальную ўстанову.

У 1984 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] (спецыялізацыя «графічны дызайн»). 

Працавала дызайнерам у «Белгандльрэкламе» і прыватных фірмах, потым 17 год выкладала дызайн у [[Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Гродзенскім каледжы мастацтваў]], з 2003 па 2020 гг&lt;ref&gt;[https://vb.by/culture/arts/po-volnam-moej-pamyati-chetvert-veka-bez-nikolaya-churabo.html '''Вячэрні Брэст'''. Марыя Мароз «Па хвалях маёй памяці». Чвэрць стагоддзя без Мікалая Чурабы, 04.02.2023]&lt;/ref&gt;.

З пачатку 1990-х гадоў прымае ўдзел у абласных, рэспубліканскіх, міжнародных мастацкіх выставах і пленэрах. 

З [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]] года з'яўляецца членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]].

== Выстаўкі і мастацкія праекты ==
* Удзел у міжнародным пленэры памяці мастака [[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслава Жукоўскага]] ў музее-сядзібе «Архангельскае», 2019 год&lt;ref&gt;[https://arhangelskoe.su/news/otkrytie-vystavki-podnoshenie-s-yu-zhukovskomu/?special_version=Y Дзяржаўны музей-сядзіба «Архангельскае». Адкрыццё выставы ў гонар Станіслава Жукоўскага, 26.10.2019]&lt;/ref&gt;.
* «Прыцуд» — выстаўка ў філіяле [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея]] — музее «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці» з 13.04.2023 па 14.05.2023 года&lt;ref&gt;[https://brokm.by/pritchuda/ '''BROKM.by''' Выстаўка Ніны Чураба ў філіяле «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]&lt;/ref&gt;.
* «Радасць» — выстаўка у Генеральным консульстве Расіі ў Брэсце з 23.12.2025 па 31.01.2026 года &lt;ref&gt;[https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў]&lt;/ref&gt;.
* Персанальная выстаўка ў мастацкай галерэі «Універсітэт культуры» ў Мінску, адкрыццё адбылося 3.03.1926.

== Сям’я ==
* Муж — [[Анатоль Фёдаравіч Скамарошчанка|Анатоль Скамарошчанка]] (1954 — 2019), беларускі мастак, дызайнер
* Сын — Уладзімір Скамарошчанка (нар. 1982), мастак-графік, дызайнер і фатограф
* Дачка —  Марыяна (нар. 1987), дызайнер


== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.budni.by/narodzhany-na-kalyady-pra-zhyccyo-kaxanne-i-zorku-veneru-vyadomaga-belaruskaga-mastaka-mikalaya-churaby/ '''Раённыя будні''', Алена Зялевіч: «Пра жыццё, каханне і «Зорку Венеру» вядомага беларускага мастака Мікалая Чурабы»], 05.01.2022
* [https://zarya.by/news/lenta-novostej/v-generalnom-konsulstve-rossii-v-breste-otkrylas-hudozhestvennaya-vystavka-radost/ '''Zarya.by''' Мастачка Ніна Чураба прадставіла свае творы розных жанраў], 23.12.2025</text>
      <sha1>0c9slols5781x003s73fjhvxrbx928p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lockheed Martin C-130J Super Hercules</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805622</id>
    <revision>
      <id>5123101</id>
      <parentid>5123019</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>National democrat (BSDH)</username>
        <id>157272</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5123101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12082" sha1="qub6o80o81vl581vyzk9ig61yhvmuxs" xml:space="preserve">{{Картка ЛА}}
'''Lockheed Martin C-130J Super Hercules''' — амерыканскі [[ваенна-транспартны самалёт]] сярэдняга памеру з чатырма [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]]. З’яўляецца глыбока мадэрнізаванай версіяй самалёта [[Lockheed C-130 Hercules]], абсталяванай новымі рухавікамі, абноўленай [[Кабіна экіпажа|кабінай экіпажа]] і іншымі ўдасканаленымі сістэмамі.

C-130J з’яўляецца найноўшай мадыфікацыяй сямейства C-130 Hercules і адзінай версіяй, якая на сённяшні час знаходзіцца ў серыйнай вытворчасці. Па стане на сакавік 2022 года было пастаўлена 500 самалётаў C-130J, якія эксплуатуюцца 26 аператарамі ў 22 краінах.&lt;ref name=&quot;FG20220330&quot;&gt;{{cite news |magazine=[[FlightGlobal]] |title=C-130J deliveries pass 500 aircraft: we analyse type's global fleet mix |url=https://www.flightglobal.com/defence/c-130j-deliveries-pass-500-aircraft-we-analyse-types-global-fleet-mix/148084.article |date=March 30, 2022 |given=Craig |surname=Hoyle |department=Defence |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

== Вытворчасць ==
16 снежня 1994 года кампанія Lockheed атрымала стартавы заказ на мадэль C-130J ад [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі|Ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі]].&lt;ref name=&quot;FT19941216Lukewarm&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=A lukewarm reception from potential partners|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given=Bruce|surname=Clark|number=32552}}&lt;/ref&gt; Да гэтага кансерватыўны ўрад [[Джон Мэйджар|Джона Мэйджара]] некалькі месяцаў вырашаў, ці купляць новы транспартны самалёт у Еўропе ці ў ЗША. Ён меў абавязацельства набыць ад 40 да 50 самалётаў перспектыўнага еўрапейскага праекта [[Future Large Aircraft]] (далей — FLA) (пазней вядомага як [[Airbus A400M Atlas|Airbus A400M]]), які забеспячваў каля 20% удзелу брытанскай прамысловасці ў праекце, а таксама прадухіленне пагрозы з боку прамысловасці Германіі пазіцыям кампаніі [[British Aerospace]] як вытворцы крылаў для FLA і будучых камерцыйных праектаў [[Airbus]].&lt;ref name=&quot;FT19941216Deal&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Deal over RAF cargo aircraft averts cabinet rift|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n0|publication-date=December 17–18, 1994|pages=1, 26|given1=James|surname1=Blitz|given2=Andrew|surname2=Baxter|number=32552}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FT19941216SilverLining&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Aerospace industry celebrates a silver lining|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given1=Andrew|surname1=Baxter|given2=Roland|surname2=Adburgham|number=32552}}&lt;/ref&gt; Каралеўскія ВПС замовілі 25 самалётаў па фіксаванай агульнай цане 1,6 млрд долараў ЗША (прыкладна 2,95 млрд долараў у пераліку на 2024 год), пры гэтым першыя пастаўкі першапачаткова планаваліся на лістапад 1996 года.&lt;ref name=&quot;ABC19970217&quot;&gt;{{cite magazine|issn=0164-8071|magazine=[[Atlanta Business Chronicle]]|title=Lockheed delays shipments: New C-130J cargo planes held up by testing glitches|url=https://www.bizjournals.com/atlanta/stories/1997/02/17/story5.html|url-access=limited|given=Brendan|surname=Murray|date=1997-02-17}}&lt;/ref&gt; Чаканыя пастаўкі C-130J дазвалялі Міністэрству абароны Вялікабрытаніі выканаць пастаўленую на 1996 год задачу па замене паловы састарэлага парку самалётаў Hercules у складзе ВПС, у той час як самалёты еўрапейскай праграмы чакаліся да паступлення ў эксплуатацыю не раней за 2003 год.&lt;ref name=&quot;BSun19941217&quot;&gt;{{cite news|issn=1930-8965|work=[[Baltimore Sun]]|title=$1.3 billion contract goes to Lockheed|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1994-12-17-1994351094-story.html|publication-date=1994-12-17|agency=[[New York Times News Service]]}}&lt;/ref&gt;

== Варыянты ==
* '''C-130J Super Hercules''' — тактычны транспартны самалёт;
* '''C-130J-30''' — абазначэнне Lockheed Martin для яго варыянту з падоўжаным фюзеляжам {{convert|15|feet|m|abbr=on|sigfig=2}}; пасля 2002 года Ваенна-паветраныя сілы ЗША на кароткі час выкарыстоўвалі для яго абазначэнне ''CC-130J'', якое пазней было зменена на ''C-130J''. Такім чынам, пад адным і тым жа абазначэннем існуюць два розныя варыянты самалёта.&lt;ref&gt;Simmons, Peter. [http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm &quot;More Lockheed Martin C-130J Aircraft Now on Contract.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909115609/http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm|date=2006-09-09}} ''Lockheed Martin'', March 2002.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|title=Non-Standard DOD Aircraft Designations|access-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927004151/http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|archive-date=2011-09-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2022-01-19|title=MODEL DESIGNATION OF MILITARY AEROSPACE VEHICLES|url=https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119080331/https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|archive-date=2022-01-19}}&lt;/ref&gt;
* '''C-130J-SOF''' — варыянт, абсталяваны пашыраным комплексам сродкаў разведкі, назірання, выяўлення цэляў і разведвальнай падтрымкі, прызначаны для выкарыстання сіламі спецыяльных аперацый. Упершыню прадстаўлены ў чэрвені 2017 года;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hoyle|first1=Craig|title=PARIS: Lockheed unleashes C-130J for international special forces|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|website=FlightGlobal|access-date=2017-06-22|archive-url=https://archive.today/20170622154401/https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|archive-date=2017-06-22|location=Paris|date=2017-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''CC-130J Hercules''' — абазначэнне самалёта ''C-130J-30'', прынятае ў [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Канады|Каралеўскіх Ваенна-паветраных сілах Канады]];&lt;ref&gt;{{cite web|title=CC-130J Hercules|url=https://www.canada.ca/en/air-force/services/aircraft/cc-130j.html|website=rcaf-arc.forces.gc.ca|date=2020-06-16|publisher=Royal Canadian Air Force|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
* '''AC-130J''' — варыянт «Ghostrider» самалёта [[Lockheed AC-130]], прызначаны для выканання задач непасрэднай авіяцыйнай падтрымкі наземных аперацый Ваенна-паветраных сіл ЗША;
* '''E-130J''' — варыянт на базе ''C-130J-30'', прызначаны для выканання задач сістэмы TACAMO Ваенна-марскіх сіл ЗША, распрацаваны для замены самалёта [[E-6 Mercury]];&lt;ref&gt;{{cite web|title=TACAMO community announces name for new mission aircraft: E-130J|url=https://www.dvidshub.net/news/483549/tacamo-community-announces-name-new-mission-aircraft-e-130j|website=www.dvidshub.net|date=2024-10-21|publisher=Airborne Strategic Command, Control and Communications Program Office|access-date=2024-10-21}}&lt;/ref&gt;
* '''EC-130J Commando Solo III''' — варыянт, прызначаны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]], які эксплуатавўся [[Нацыянальная гвардыя паветраных сіл Пенсільваніі|Нацыянальнай гвардыі паветраных сіл Пенсільваніі]]. Дадзены варыянт быў зняты з узбраення ў верасні 2024 года;&lt;ref&gt;[https://www.193sow.ang.af.mil/News/Article/3913062/193rd-sow-bids-farewell-to-ec-130j/ af.mil]&lt;/ref&gt;
* '''HC-130J Super Hercules and HC-130J Combat King II''' — версія HC-130J амаль не адрозніваецца ад ''MC-130J'', якая дадатковыя электронныя сістэмы. Існуе два варыянты гэтага самалёта:
** '''HC-130J Super Hercules''' — варыянт доўгага радыусу дзеяння для патрулявання і марской авіяцыйна-выратавальнай службы, прызначаны для [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой аховы ЗША]];
** '''HC-130J COMBAT KING II''' — версія для ВПС ЗША, якая можа заправляцца ў паветры самалётамі [[KC-46]] і [[KC-135]], а таксама сама запраўляць у паветры розныя мадэлі ваенных верталётаў ЗША і паветраныя судны з нахільнымі вінтамі: [[CV-22]], [[MV-22]] і [[CMV-22]];
* '''KC-130J''' — варыянт самалёта ''C-130J'', прызначаны для паветранай запраўкі ў паветры і тактычнай авіяцыйнай перапраўкі. У эксплуатацыі ў [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпуса марской пяхоты]];
* '''MC-130J Commando II''' — распрацаваны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]]. Першапачаткова называўся ''Combat Shadow II'';

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Самалёты Lockheed]]</text>
      <sha1>qub6o80o81vl581vyzk9ig61yhvmuxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123348</id>
      <parentid>5123101</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12137" sha1="ahsbdrstczmxfjy8fgm5ox1xjjv85xp" xml:space="preserve">{{Картка ЛА}}
'''Lockheed Martin C-130J Super Hercules''' — амерыканскі [[ваенна-транспартны самалёт]] сярэдняга памеру з чатырма [[Турбавінтавы рухавік|турбавінтавымі рухавікамі]]. З’яўляецца глыбока мадэрнізаванай версіяй самалёта [[Lockheed C-130 Hercules]], абсталяванай новымі рухавікамі, абноўленай [[Кабіна экіпажа|кабінай экіпажа]] і іншымі ўдасканаленымі сістэмамі.

C-130J з’яўляецца найноўшай мадыфікацыяй сямейства C-130 Hercules і адзінай версіяй, якая на сённяшні час знаходзіцца ў серыйнай вытворчасці. Па стане на сакавік 2022 года было пастаўлена 500 самалётаў C-130J, якія эксплуатуюцца 26 аператарамі ў 22 краінах.&lt;ref name=&quot;FG20220330&quot;&gt;{{cite news |magazine=[[FlightGlobal]] |title=C-130J deliveries pass 500 aircraft: we analyse type's global fleet mix |url=https://www.flightglobal.com/defence/c-130j-deliveries-pass-500-aircraft-we-analyse-types-global-fleet-mix/148084.article |date=March 30, 2022 |given=Craig |surname=Hoyle |department=Defence |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

== Вытворчасць ==
16 снежня 1994 года кампанія Lockheed атрымала стартавы заказ на мадэль C-130J ад [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі|Ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі]].&lt;ref name=&quot;FT19941216Lukewarm&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=A lukewarm reception from potential partners|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given=Bruce|surname=Clark|number=32552}}&lt;/ref&gt; Да гэтага кансерватыўны ўрад [[Джон Мэйджар|Джона Мэйджара]] некалькі месяцаў вырашаў, ці купляць новы транспартны самалёт у Еўропе ці ў ЗША. Ён меў абавязацельства набыць ад 40 да 50 самалётаў перспектыўнага еўрапейскага праекта [[Future Large Aircraft]] (далей — FLA) (пазней вядомага як [[Airbus A400M Atlas|Airbus A400M]]), які забеспячваў каля 20% удзелу брытанскай прамысловасці ў праекце, а таксама прадухіленне пагрозы з боку прамысловасці Германіі пазіцыям кампаніі [[British Aerospace]] як вытворцы крылаў для FLA і будучых камерцыйных праектаў [[Airbus]].&lt;ref name=&quot;FT19941216Deal&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Deal over RAF cargo aircraft averts cabinet rift|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n0|publication-date=December 17–18, 1994|pages=1, 26|given1=James|surname1=Blitz|given2=Andrew|surname2=Baxter|number=32552}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FT19941216SilverLining&quot;&gt;{{cite news|issn=0307-1766|work=[[Financial Times]]|title=Aerospace industry celebrates a silver lining|url=https://archive.org/details/FinancialTimes1994UKEnglish/Dec%2017%201994%2C%20Financial%20Times%2C%20%2317%2C%20UK%20%28en%29/page/n6|publication-date=December 17–18, 1994|page=7|department=News: UK|given1=Andrew|surname1=Baxter|given2=Roland|surname2=Adburgham|number=32552}}&lt;/ref&gt; Каралеўскія ВПС замовілі 25 самалётаў па фіксаванай агульнай цане 1,6 млрд долараў ЗША (прыкладна 2,95 млрд долараў у пераліку на 2024 год), пры гэтым першыя пастаўкі першапачаткова планаваліся на лістапад 1996 года.&lt;ref name=&quot;ABC19970217&quot;&gt;{{cite magazine|issn=0164-8071|magazine=[[Atlanta Business Chronicle]]|title=Lockheed delays shipments: New C-130J cargo planes held up by testing glitches|url=https://www.bizjournals.com/atlanta/stories/1997/02/17/story5.html|url-access=limited|given=Brendan|surname=Murray|date=1997-02-17}}&lt;/ref&gt; Чаканыя пастаўкі C-130J дазвалялі Міністэрству абароны Вялікабрытаніі выканаць пастаўленую на 1996 год задачу па замене паловы састарэлага парку самалётаў Hercules у складзе ВПС, у той час як самалёты еўрапейскай праграмы чакаліся да паступлення ў эксплуатацыю не раней за 2003 год.&lt;ref name=&quot;BSun19941217&quot;&gt;{{cite news|issn=1930-8965|work=[[Baltimore Sun]]|title=$1.3 billion contract goes to Lockheed|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1994-12-17-1994351094-story.html|publication-date=1994-12-17|agency=[[New York Times News Service]]}}&lt;/ref&gt;

== Варыянты ==
* '''C-130J Super Hercules''' — тактычны транспартны самалёт;
* '''C-130J-30''' — абазначэнне Lockheed Martin для яго варыянту з падоўжаным фюзеляжам {{convert|15|feet|m|abbr=on|sigfig=2}}; пасля 2002 года Ваенна-паветраныя сілы ЗША на кароткі час выкарыстоўвалі для яго абазначэнне ''CC-130J'', якое пазней было зменена на ''C-130J''. Такім чынам, пад адным і тым жа абазначэннем існуюць два розныя варыянты самалёта.&lt;ref&gt;Simmons, Peter. [http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm &quot;More Lockheed Martin C-130J Aircraft Now on Contract.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909115609/http://lobby.la.psu.edu/_107th/092_C_130_Procurement/Organizational_Statements/LM/LM_More_LM_C130J_Aircraft_Now_on_contract_031102.htm|date=2006-09-09}} ''Lockheed Martin'', March 2002.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|title=Non-Standard DOD Aircraft Designations|access-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927004151/http://www.designation-systems.net/usmilav/nonstandard-mds.html#_MDS_CC130J|archive-date=2011-09-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2022-01-19|title=MODEL DESIGNATION OF MILITARY AEROSPACE VEHICLES|url=https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119080331/https://www.esd.whs.mil/Portals/54/Documents/DD/issuances/dodm/412015l.pdf?ver=2018-12-11-100011-077|archive-date=2022-01-19}}&lt;/ref&gt;
* '''C-130J-SOF''' — варыянт, абсталяваны пашыраным комплексам сродкаў разведкі, назірання, выяўлення цэляў і разведвальнай падтрымкі, прызначаны для выкарыстання сіламі спецыяльных аперацый. Упершыню прадстаўлены ў чэрвені 2017 года;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hoyle|first1=Craig|title=PARIS: Lockheed unleashes C-130J for international special forces|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|website=FlightGlobal|access-date=2017-06-22|archive-url=https://archive.today/20170622154401/https://www.flightglobal.com/news/articles/paris-lockheed-unleashes-c-130j-for-international-s-438580/|archive-date=2017-06-22|location=Paris|date=2017-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''CC-130J Hercules''' — абазначэнне самалёта ''C-130J-30'', прынятае ў [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Канады|Каралеўскіх Ваенна-паветраных сілах Канады]];&lt;ref&gt;{{cite web|title=CC-130J Hercules|url=https://www.canada.ca/en/air-force/services/aircraft/cc-130j.html|website=rcaf-arc.forces.gc.ca|date=2020-06-16|publisher=Royal Canadian Air Force|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
* '''AC-130J''' — варыянт «Ghostrider» самалёта [[Lockheed AC-130]], прызначаны для выканання задач непасрэднай авіяцыйнай падтрымкі наземных аперацый Ваенна-паветраных сіл ЗША;
* '''E-130J''' — варыянт на базе ''C-130J-30'', прызначаны для выканання задач сістэмы TACAMO Ваенна-марскіх сіл ЗША, распрацаваны для замены самалёта [[E-6 Mercury]];&lt;ref&gt;{{cite web|title=TACAMO community announces name for new mission aircraft: E-130J|url=https://www.dvidshub.net/news/483549/tacamo-community-announces-name-new-mission-aircraft-e-130j|website=www.dvidshub.net|date=2024-10-21|publisher=Airborne Strategic Command, Control and Communications Program Office|access-date=2024-10-21}}&lt;/ref&gt;
* '''EC-130J Commando Solo III''' — варыянт, прызначаны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]], які эксплуатавўся [[Нацыянальная гвардыя паветраных сіл Пенсільваніі|Нацыянальнай гвардыі паветраных сіл Пенсільваніі]]. Дадзены варыянт быў зняты з узбраення ў верасні 2024 года;&lt;ref&gt;[https://www.193sow.ang.af.mil/News/Article/3913062/193rd-sow-bids-farewell-to-ec-130j/ af.mil]&lt;/ref&gt;
* '''HC-130J Super Hercules and HC-130J Combat King II''' — версія HC-130J амаль не адрозніваецца ад ''MC-130J'', якая дадатковыя электронныя сістэмы. Існуе два варыянты гэтага самалёта:
** '''HC-130J Super Hercules''' — варыянт доўгага радыусу дзеяння для патрулявання і марской авіяцыйна-выратавальнай службы, прызначаны для [[Берагавая ахова ЗША|Берагавой аховы ЗША]];
** '''HC-130J COMBAT KING II''' — версія для ВПС ЗША, якая можа заправляцца ў паветры самалётамі [[KC-46]] і [[KC-135]], а таксама сама запраўляць у паветры розныя мадэлі ваенных верталётаў ЗША і паветраныя судны з нахільнымі вінтамі: [[CV-22]], [[MV-22]] і [[CMV-22]];
* '''KC-130J''' — варыянт самалёта ''C-130J'', прызначаны для паветранай запраўкі ў паветры і тактычнай авіяцыйнай перапраўкі. У эксплуатацыі ў [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпуса марской пяхоты]];
* '''MC-130J Commando II''' — распрацаваны для [[Камандаванне спецыяльных аперацый ВПС ЗША|Камандавання спецыяльных аперацый ВПС ЗША]]. Першапачаткова называўся ''Combat Shadow II'';

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Самалёты Lockheed]]</text>
      <sha1>ahsbdrstczmxfjy8fgm5ox1xjjv85xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-я асобная кавалерыйская брыгада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805623</id>
    <revision>
      <id>5123050</id>
      <parentid>5123020</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мірная арганізацыя 3 SBK */</comment>
      <origin>5123050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="mga44zngvydwyeisitz8p7mntyxllbs" xml:space="preserve">'''3-я асобная (самастойная) кавалерыйская брыгада''' (3 СБК, 3 АКБ) — буйное кавалерыйскае [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

== Гісторыя ІІІ самастойнай кавалерыйскай брыгады ==
Яна была створана ў 1924 годзе ў выніку мірнай рэарганізацыі буйных кавалерыйскіх падраздзяленняў на базе [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]].

[[Брыгада (войска)|Брыгада]] падпарадкоўвалася камандзіру акругі корпуса  III ў [[Гродна|Гродне]]. Камандаванне 3-га СБК знаходзілася ў Вільні .

1 красавіка 1937 года брыгада была перайменавана ў Віленскую кавалерыйскую брыгаду .

== Мірная арганізацыя 3 АКБ ==

* камандаванне 3-й асобнай кавалерыйскай брыгады
* [[4 Занёманскі ўланскі полк|4-ы Занёманскі ўланскі полк]]
* [[13-ы Віленскі ўланскі полк]]
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]]
* 3-я конная артылерыйская дывізія
* піянерскі эскадрон у 3-й асобнай кавалерыйскай брыгадзе

== Бібліяграфія ==

* MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 .</text>
      <sha1>mga44zngvydwyeisitz8p7mntyxllbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123347</id>
      <parentid>5123050</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{няма катэгорый}}</comment>
      <origin>5123347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="ofqgs0bv22po3t0scgc9sgxu2yh8jp0" xml:space="preserve">'''3-я асобная (самастойная) кавалерыйская брыгада''' (3 СБК, 3 АКБ) — буйное кавалерыйскае [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

== Гісторыя ІІІ самастойнай кавалерыйскай брыгады ==
Яна была створана ў 1924 годзе ў выніку мірнай рэарганізацыі буйных кавалерыйскіх падраздзяленняў на базе [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]].

[[Брыгада (войска)|Брыгада]] падпарадкоўвалася камандзіру акругі корпуса  III ў [[Гродна|Гродне]]. Камандаванне 3-га СБК знаходзілася ў Вільні .

1 красавіка 1937 года брыгада была перайменавана ў Віленскую кавалерыйскую брыгаду .

== Мірная арганізацыя 3 АКБ ==

* камандаванне 3-й асобнай кавалерыйскай брыгады
* [[4 Занёманскі ўланскі полк|4-ы Занёманскі ўланскі полк]]
* [[13-ы Віленскі ўланскі полк]]
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]]
* 3-я конная артылерыйская дывізія
* піянерскі эскадрон у 3-й асобнай кавалерыйскай брыгадзе

== Бібліяграфія ==

* MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 .

{{няма катэгорый|date=2026-04-08}}</text>
      <sha1>ofqgs0bv22po3t0scgc9sgxu2yh8jp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Кубін (генерал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805624</id>
    <revision>
      <id>5123276</id>
      <parentid>5123021</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5123276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10057" sha1="6glpbax7ol8t8af2f2eanoyhpqb5rxo" xml:space="preserve">'''Ян Кубін''' {{Sfn|Rocznik Oficerski|1923}} (нар. [[19 снежня]] [[1876|1876 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]], пам. [[13 жніўня]] [[1927|1927 г.]] у [[Вільня|Вільні]]) — штабны афіцэр [[брыгадны генерал]] Войска Польскага .

== Біяграфія ==
Ён нарадзіўся 19 снежня 1876 года ў Кракаве ў сям’і Эрнэста і Ганны Венінг. Быў вучнем сярэдняй школы (1886—1894) і студэнтам Ваеннай акадэміі ў Вене (1894—1897). З 1897 года ён быў падпаручнікам і прафесійным афіцэрам кавaалерыі аўстрыйскай Імператарскай і Каралеўскай арміі. У 1901—1903 гадах ён быў студэнтам Ваеннай школы (ням.: Kriegsschule) у [[Вена|Вене]]). Пасля заканчэння вучобы ён вярнуўся ў 6-ы Галіцкі ўланскі полк у [[Жэшаў|Жэшаве]]. У 1904—1905 гадах ён служыў ад’ютантам палка, а ў 1905—1914 г. быў прызначаны з асноўнага палка на пасаду асабістага ад’ютанта камандзіра 10-га корпуса і камандуючага генерала ў Пшэмыслі, якімі паслядоўна былі генерал ад інфантэрыі Артур Георг Піна фон Фрыдэнталь, генерал ад кавалерыі Генрых Кумер фон Фалькенфельд і генерал ад інфантэрыі Гуга Майкснер фон Цвайенштам. У 1912—1913 гадах ён удзельнічаў у мабілізацыі ўзброеных сіл Аўстра-Венгерскай манархіі, уведзенай у сувязі з [[Балканскія войны|Балканскай вайной]]. У [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ваяваў на расійскім і румынскім франтах.

У снежні 1918 года быў прыняты ў Польскую армію. З снежня 1918 года па чэрвень 1919 года ён быў камандуючым [[Бельска-Бяла|Бельска-Бяльскай]] ваеннай акругі. Падчас [[Польска-савецкая вайна|вайны з бальшавікамі]] займаў наступныя пасады:

* ад’ютант 2-й кавалерыйскай брыгады з 1 чэрвеня 1919 г.
* ад’ютант групы ген. [[Юзаф Лясоцкі|Юзэфа Ласоцкага]]
* Начальнік штаба групы генерал Юзэфа Ласоцкага з 1 жніўня 1919 г.
* Начальнік штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]
* намеснік камандзіра [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]
* Начальнік штаба 8-й пяхотнай дывізіі з 18 студзеня 1920 г.
* Начальнік штаба групы, генерала Юзэфа Ласоцкага
* Начальнік штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] з 6 красавіка 1920 г.
* Начальнік штаба 1-й арміі з 8 мая 1920 г.
* у распараджэнні Вярхоўнага Галоўнакамандавання з 1 жніўня 1920 г.
* Начальнік штаба Віслянскай групы з 16 жніўня 1920 г.
* Начальнік штаба [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й арміі]]

9 мая 1921 года ён быў прызначаны ў Інспектарат арміі № II генерал-лейтэнанта Тадэвуша Развадоўскага на пасаду начальніка штаба Генеральнага інспектара кавалерыі. 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне [[палкоўнік]]а са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 4-е месца ў корпусе афіцэраў кавалерыі (з 1924 года — кавалерыя). Затым ён быў начальнікам штаба акруговага камандавання корпуса № V у Кракаве, застаючыся лішнім афіцэрам 8-га палка ўланаў. 27 верасня 1923 года ён быў прызначаны ў Інспектарат арміі № IV у Кракаве на пасаду першага штабнога афіцэра. 1 чэрвеня 1924 года ён быў прызначаны камандзірам 17-й кавалерыйскай брыгады ў Грубешове, а 1 снежня таго ж года — камандзірам [[3-я асобная кавалерыйская брыгада|3-й асобнай кавалерыйскай брыгады]] ў Вільні.

1 снежня 1924 г. прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Станіслаў Вайцяхоўскі]] па просьбе міністра ваенных спраў генерал-маёра [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіслава Сікорскага]] павысіў яго да звання брыгаднага генерала і 10-м месцам у корпусе генералаў. 1 красавіка 1927 г. яму быў прадастаўлены двухмесячны водпуск з захаваннем заробку, а 31 мая 1927 г. ён быў звольнены ў адстаўку. Пасяліўся ў Вільні. Там і памёр 13 жніўня 1927 г..

== Кар’ера ==

* [[паручнік]] (ням. Leutnant) — 1897 год
* ст.паручнік (ням.: Oberleutnant) — са старшынствам з 1 лістапада 1901 г.
* [[Ротмістр|Капітан]] (ням. Rittmeister) — са старшынствам з 1 мая 1911 г. {{Sfn|Schematismus|1912}}
* [[Маёр]] — 1917 г.
* Брыгадны генерал — 1924 г.

== Ордэны і ўзнагароды ==

* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — тройчы (1-ы і 2-і разы ў 1922 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 14 kwietnia 1922, s. 314}})
* Бронзавы юбілейны памятны медаль Узброеных Сіл і Жандармерыі {{Sfn|Schematismus|1914}}
* Ваенны юбілейны крыж {{Sfn|Schematismus|1914}}
* Памятны крыж мабілізацыі 1912—1913 гг. {{Sfn|Schematismus|1914}}

== Бібліяграфія ==

* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1902. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1901. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1903. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1902. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1904. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1903. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1905. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1904. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1906. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1905. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1907. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1906. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1908. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1907. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1909. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, styczeń 1909. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1910. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1909. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1911. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1910. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1912. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1911. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1913. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1912. (niem.).
* Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914. (niem.).
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A-Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Ajaks», 1998. ISBN 83-87103-55-1.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918—1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1927 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1876 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве]]</text>
      <sha1>6glpbax7ol8t8af2f2eanoyhpqb5rxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раберта Уільямс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805625</id>
    <revision>
      <id>5123046</id>
      <parentid>5123026</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў шаблон &quot;Асоба&quot;</comment>
      <origin>5123046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="pq7cf7t6r06ux03lc10qf140p6gimhb" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>pq7cf7t6r06ux03lc10qf140p6gimhb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123081</id>
      <parentid>5123046</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дадаў інфармацыю пра больш познюю кар'еру</comment>
      <origin>5123081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="0jiqftq2ludzkghkf4y27dsl1k48nzv" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845–1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>0jiqftq2ludzkghkf4y27dsl1k48nzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123092</id>
      <parentid>5123081</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дадаў частку &quot;Біяграфія&quot;</comment>
      <origin>5123092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="cjvrglwap2p27xof0sj0pqu3oa61qwj" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Кар'ера==

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>cjvrglwap2p27xof0sj0pqu3oa61qwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123094</id>
      <parentid>5123092</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5281" sha1="o4g72jvjm0g024swzlnej2fpmyuwjwz" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; і стваральніцай першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Кар'ера==

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 Раберта Уільямс абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>o4g72jvjm0g024swzlnej2fpmyuwjwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123102</id>
      <parentid>5123094</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>крыху дадатковай інфармацыі</comment>
      <origin>5123102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5470" sha1="7rgpofgq0sviofbuigs4acfm7xgrb3t" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Cтваральніца першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; Таксама вядомая праз прыгодніцкія гульні серыі ''[[King's Quest]]'' і хорар-гульню ''[[Phantasmagoria]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

==Біяграфія==
Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Кар'ера==

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''), што стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 Раберта Уільямс абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>7rgpofgq0sviofbuigs4acfm7xgrb3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123326</id>
      <parentid>5123102</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T21:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапоўніў частку пра кар'еру</comment>
      <origin>5123326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6394" sha1="99cvcwkq2j2c77as2r0zrvvk40snvw0" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Cтваральніца першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; Таксама вядомая праз прыгодніцкія гульні серыі ''[[King's Quest]]'' і хорар-гульню ''[[Phantasmagoria]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

==Біяграфія==
Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Кар'ера==

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''). Першым праектам студыі стала прыгодніцкая гульня ''Mystery House'' (1980), для якой Раберта стварыла сцэнар, гейм-дызайн і графіку, а Кен напісаў праграмны код.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Гульня была моцна натхнёная, з аднаго боку, творчасцю [[Агата Крысці|Агаты Крысці]], а з іншага – тэкставай прыгодніцкай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'', што выйшла годам раней. ''Mystery House'' стала першай прыгодніцкай гульнёй з графікай і моцна паўплывала на далейшае фармаванне жанру.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

На працягу 80-х і ў першай палове 90-х гадоў, студыя Sierra On-Line стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя.

На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 Раберта Уільямс абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}</text>
      <sha1>99cvcwkq2j2c77as2r0zrvvk40snvw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123346</id>
      <parentid>5123326</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6452" sha1="rh93xe1tncffmqjgyzab3pfds9sdh26" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Раберта Уільямс
| арыгінал імя = Roberta Lynn Williams
| выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg
| апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе
| род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік
| дата нараджэння = 16.02.1953
| месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]]
}}

'''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Cтваральніца першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; Таксама вядомая праз прыгодніцкія гульні серыі ''[[King's Quest]]'' і хорар-гульню ''[[Phantasmagoria]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Кар'ера ==

У 1979 г. разам з мужам [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]] заснавала студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''). Першым праектам студыі стала прыгодніцкая гульня ''Mystery House'' (1980), для якой Раберта стварыла сцэнар, гейм-дызайн і графіку, а Кен напісаў праграмны код.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Гульня была моцна натхнёная, з аднаго боку, творчасцю [[Агата Крысці|Агаты Крысці]], а з іншага – тэкставай прыгодніцкай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'', што выйшла годам раней. ''Mystery House'' стала першай прыгодніцкай гульнёй з графікай і моцна паўплывала на далейшае фармаванне жанру.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

На працягу 80-х і ў першай палове 90-х гадоў, студыя Sierra On-Line стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя.

На працягу сваёй кар'еры Уільямс стала дызайнеркай больш за 20 кампутарных гульняў (у тым ліку, з вышэйназванай серыі ''King's Quest''), за якія атрымала шматлікія ўзнагароды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1999 Раберта Уільямс абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман &quot;Развітанне з Тара&quot; (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; У 2023 г. разам з Кенам выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{зноскі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}</text>
      <sha1>rh93xe1tncffmqjgyzab3pfds9sdh26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805627</id>
    <revision>
      <id>5123037</id>
      <parentid>5123035</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="3czqzw2dmr4g97ehhuyvzos78kh5i12" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Брацкая магіла падпольшчыкаў}}
'''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]].

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны ўдзельнікі [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]] [[Н. С. Банаеў|Н.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Банаеў]], [[Дз. М. Бохан|Дз.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Бохан]] і [[Л. В. Кандрацьеў|Л.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Кандрацьеў]], якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1944 годзе.

У 1974 годзе на магіле была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|126|Брацкая магіла падпольшчыкаў|старонкі=90|аўтар=|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]]</text>
      <sha1>3czqzw2dmr4g97ehhuyvzos78kh5i12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123038</id>
      <parentid>5123037</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="rttqzp3qqu8tuz503hpajdlz0nilqgr" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Брацкая магіла падпольшчыкаў}}
'''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны ўдзельнікі [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]] [[Н. С. Банаеў|Н.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Банаеў]], [[Дз. М. Бохан|Дз.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Бохан]] і [[Л. В. Кандрацьеў|Л.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Кандрацьеў]], якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1944 годзе{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1974 годзе на магіле была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|126|Брацкая магіла падпольшчыкаў|старонкі=90|аўтар=|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]]</text>
      <sha1>rttqzp3qqu8tuz503hpajdlz0nilqgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123345</id>
      <parentid>5123038</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="02zepe7nb2n9wuj4rjdyeyoddoatmol" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Брацкая магіла падпольшчыкаў}}
'''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны ўдзельнікі [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]] [[Н. С. Банаеў|Н.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Банаеў]], [[Дз. М. Бохан|Дз.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Бохан]] і [[Л. В. Кандрацьеў|Л.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Кандрацьеў]], якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1944 годзе{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1974 годзе на магіле была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|126|Брацкая магіла падпольшчыкаў|старонкі=90|аўтар=|ref=Збор помнікаў}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]]</text>
      <sha1>02zepe7nb2n9wuj4rjdyeyoddoatmol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Помнікі падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805628</id>
    <revision>
      <id>5123036</id>
      <timestamp>2026-04-07T11:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі|падпольшчыкам ]] [[Катэгорыя:Камуністычнае падполле ў Беларусі]]»</comment>
      <origin>5123036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="k6gj3gm5firkbxhx1c88y6mqt7y4b0a" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі|падпольшчыкам ]]
[[Катэгорыя:Камуністычнае падполле ў Беларусі]]</text>
      <sha1>k6gj3gm5firkbxhx1c88y6mqt7y4b0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805629</id>
    <revision>
      <id>5123039</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Помнік |Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Белар...»</comment>
      <origin>5123039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="ncgo6tn5akxt5vxlbwxrugiuax8tdiy" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1971
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў, ахвя́р фашы́зму і ваеннапало́нных''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У магіле пахаваны каля 300 удзельнікаў [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]], ахвяр фашызму і савецкіх ваеннапалонных, якія загінулі ў перыяд з 1941 па 1944 гады падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі]] горада [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1971 годзе на брацкай магіле была пастаўлена стэла на ўшанаванне памяці загінуўшых{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|127|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1971 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]]</text>
      <sha1>ncgo6tn5akxt5vxlbwxrugiuax8tdiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123344</id>
      <parentid>5123039</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="5ei8vf8pzn41austv1l3dn8o660yq4d" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1971
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Бра́цкая магі́ла падпо́льшчыкаў, ахвя́р фашы́зму і ваеннапало́нных''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца на могілках па [[Вуліца Энгельса (Орша)|вуліцы Энгельса]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У магіле пахаваны каля 300 удзельнікаў [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага камуністычнага падполля]], ахвяр фашызму і савецкіх ваеннапалонных, якія загінулі ў перыяд з 1941 па 1944 гады падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі]] горада [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1971 годзе на брацкай магіле была пастаўлена стэла на ўшанаванне памяці загінуўшых{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|127|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1971 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Фрыдрыха Энгельса (Орша)]]</text>
      <sha1>5ei8vf8pzn41austv1l3dn8o660yq4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805630</id>
    <revision>
      <id>5123040</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Помнік |Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Беларусь |Краіна2                  =  |Назва м...»</comment>
      <origin>5123040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3336" sha1="cwzi7ghsjacrosevpqfr90bapbz92p2" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1975
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана ў гарадскім парку культуры і адпачынку па [[Камсамольская вуліца (Орша)|Камсамольскай вуліцы]].

== Гісторыя ==
У магіле пахаваны 112 савецкіх воінаў, якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1941 і 1944 гадах падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

У 1975 годзе на брацкай магіле ў памяць аб загінуўшых абаронцах і вызваліцелях была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|128|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>cwzi7ghsjacrosevpqfr90bapbz92p2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123217</id>
      <parentid>5123040</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5123217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="oz4qnz5z7edr16ai4681smarsov1zxr" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Mass grave in Orsha - 004.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1975
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана ў гарадскім парку культуры і адпачынку па [[Камсамольская вуліца (Орша)|Камсамольскай вуліцы]].

== Гісторыя ==
У магіле пахаваны 112 савецкіх воінаў, якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1941 і 1944 гадах падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

У 1975 годзе на брацкай магіле ў памяць аб загінуўшых абаронцах і вызваліцелях была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|128|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|213Д000112}}
* [https://heritage.gov.by/catalog/bratckaia-magila-00112 heritage.gov.by]

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>oz4qnz5z7edr16ai4681smarsov1zxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123343</id>
      <parentid>5123217</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3335" sha1="dvfmfyew4c77cqd5t7irljc6pzfu0v7" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Mass grave in Orsha - 004.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1975
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана ў гарадскім парку культуры і адпачынку па [[Камсамольская вуліца (Орша)|Камсамольскай вуліцы]].

== Гісторыя ==
У магіле пахаваны 112 савецкіх воінаў, якія загінулі ў барацьбе супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у 1941 і 1944 гадах падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

У 1975 годзе на брацкай магіле ў памяць аб загінуўшых абаронцах і вызваліцелях была пастаўлена стэла{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|128|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|213Д000112}}
* [https://heritage.gov.by/catalog/bratckaia-magila-00112 heritage.gov.by]

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>dvfmfyew4c77cqd5t7irljc6pzfu0v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805631</id>
    <revision>
      <id>5123041</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Помнік |Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў |Арыгінальная назва       =  |Выява                    = 129. Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў.jpg |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна...»</comment>
      <origin>5123041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="awfl7mg1x0rzjl9og5syexz8hviq06b" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 129. Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1960
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца ў парку дома адпачынку «Орша» па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны 196 савецкіх воінаў, якія загінулі ў баях супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У [[1960]] годзе на магіле быў пастаўлены помнік, які ўяўляе сабой скульптуру воіна{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|129|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]]</text>
      <sha1>awfl7mg1x0rzjl9og5syexz8hviq06b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123042</id>
      <parentid>5123041</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="r7st5dmob6ia76f1wx92hxh1pk6djun" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1960
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца ў парку дома адпачынку «Орша» па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны 196 савецкіх воінаў, якія загінулі ў баях супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У [[1960]] годзе на магіле быў пастаўлены помнік, які ўяўляе сабой скульптуру воіна{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|129|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]]</text>
      <sha1>r7st5dmob6ia76f1wx92hxh1pk6djun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123043</id>
      <parentid>5123042</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="fblygrgh8p71txci61bkmuo10y30s24" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1960
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца ў парку дома адпачынку «Орша» па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны 196 савецкіх воінаў, якія загінулі ў баях супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У [[1960]] годзе на магіле быў пастаўлены помнік, які ўяўляе сабой скульптуру воіна{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|129|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>fblygrgh8p71txci61bkmuo10y30s24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123342</id>
      <parentid>5123043</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="91cvk5hxbh71t8vkn6oss62b59d0xu1" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкая магіла савецкіх воінаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1960
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{цёзкі2|Брацкая магіла савецкіх воінаў}}
'''Бра́цкая магі́ла саве́цкіх во́інаў''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца ў парку дома адпачынку «Орша» па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
У брацкай магіле пахаваны 196 савецкіх воінаў, якія загінулі ў баях супраць [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх захопнікаў]] у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У [[1960]] годзе на магіле быў пастаўлены помнік, які ўяўляе сабой скульптуру воіна{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|129|Брацкая магіла савецкіх воінаў|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>91cvk5hxbh71t8vkn6oss62b59d0xu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брацкія могілкі (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805632</id>
    <revision>
      <id>5123044</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Помнік |Беларуская назва         = Брацкія могілкі |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Беларусь |Краіна2                  =  |Назва месцазнаходжанн...»</comment>
      <origin>5123044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="83nokn1476x6lc3u1qm2iv4yu807ykq" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкія могілкі
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1957, 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Бра́цкія мо́гілкі''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], размешчанае па [[Пралетарская вуліца (Орша)|Пралетарскай вуліцы]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
На могілках пахаваны воіны [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] і партызаны, якія загінулі пры вызваленні Оршы ад [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх акупантаў]], а таксама савецкія ваеннапалонныя, загубленыя гітлераўцамі ў перыяд з [[1941]] па [[1944]] гады. Усяго на гэтым месцы пахавана больш за 28 тысяч чалавек{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

На ўшанаванне памяці загінуўшых у [[1957]] і [[1974]] гадах на магілках былі пастаўлены скульптура воіна, шматфігурная скульптурная кампазіцыя (якая ўключае воіна, партызана і жанчыну), а таксама стэла і ўстаноўлены надмагільныя пліты{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|130|Брацкія могілкі|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе]]</text>
      <sha1>83nokn1476x6lc3u1qm2iv4yu807ykq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123045</id>
      <parentid>5123044</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="t1hyzzy5a686z7x0yywidcjp8lqq05p" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкія могілкі
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1957, 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Брацкія могілкі}}
'''Бра́цкія мо́гілкі''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], размешчанае па [[Пралетарская вуліца (Орша)|Пралетарскай вуліцы]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
На могілках пахаваны воіны [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] і партызаны, якія загінулі пры вызваленні Оршы ад [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх акупантаў]], а таксама [[Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны|савецкія ваеннапалонныя]], загубленыя гітлераўцамі ў перыяд з 1941 па 1944 гады. Усяго на гэтым месцы пахавана больш за 28 тысяч чалавек{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

На ўшанаванне памяці загінуўшых у 1957 і 1974 гадах на магілках былі пастаўлены скульптура воіна, шматфігурная скульптурная кампазіцыя, тякая ўключае воіна, [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызана]] і жанчыну, а таксама стэла і ўстаноўлены надмагільныя пліты{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|130|Брацкія могілкі|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе]]
[[Катэгорыя:Пралетарская вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>t1hyzzy5a686z7x0yywidcjp8lqq05p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123341</id>
      <parentid>5123045</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="7fe45m8j3jughwxlb7k5z6khquq801h" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік
|Беларуская назва         = Брацкія могілкі
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1957, 1974
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Брацкія могілкі}}
'''Бра́цкія мо́гілкі''' — вайсковае пахаванне ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], размешчанае па [[Пралетарская вуліца (Орша)|Пралетарскай вуліцы]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
На могілках пахаваны воіны [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] і партызаны, якія загінулі пры вызваленні Оршы ад [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкіх акупантаў]], а таксама [[Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны|савецкія ваеннапалонныя]], загубленыя гітлераўцамі ў перыяд з 1941 па 1944 гады. Усяго на гэтым месцы пахавана больш за 28 тысяч чалавек{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

На ўшанаванне памяці загінуўшых у 1957 і 1974 гадах на магілках былі пастаўлены скульптура воіна, шматфігурная скульптурная кампазіцыя, тякая ўключае воіна, [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызана]] і жанчыну, а таксама стэла і ўстаноўлены надмагільныя пліты{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|130|Брацкія могілкі|старонкі=90|ref=Збор помнікаў}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе]]
[[Катэгорыя:Пралетарская вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>7fe45m8j3jughwxlb7k5z6khquq801h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>4-ы Занёманскі ўланскі полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805633</id>
    <revision>
      <id>5123047</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79264162|4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich]]»</comment>
      <origin>5123047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19481" sha1="5crmeza5shlrd1pi61uxtm16jiztp30" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka 4 puł. - replika.jpg|міні|знак 4 палка Занёманскіх уланаў]]
'''4-ы полк Занемскіх уланаў''' (4-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] войска Сярэдняй Літвы і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Полк дыслакаваўся ў Віленскім і Ваўкавыскім гарнізоне . Палкавое свята: 9 ліпеня — гадавіна штурму пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] у 1920 годзе.

== Фарміраванне і змены арганізацыі ==
Вясной 1918 года генерал [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] выдаў загад аб стварэнні 4-га палка ўланаў у складзе [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] ў [[Расія|Расіі]], але з-за раззбраення корпуса немцамі полк не быў створаны.

4-ы ўланскі полк пачалі рэальна фарміраваць 1 лістапада 1918 г. у [[Варшава|Варшаве]], асобныя швадроны таксама былі сфарміраваны ў [[Ломжа|Ломжы]], [[Млава|Млаве]], [[Плоцк|Плоцку]], [[Улацлавак|Влоцлавеку]], [[Беласток|Беластоку]] і [[Конін|Коніне]] .

Афіцыйна заяўлялася, што 4-ы Занёманскі ўланскі полк працягваў традыцыі 4-га ўланскага палка [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага.]]

З 1921 года полк мог карыстацца назвай «4-ы Занёманскі ўланскі полк».


== Польска-ўкраінская і польска-бальшавіцкая войны ==
З студзеня 1919 года полк удзельнічаў у баявых дзеяннях [[Польска-ўкраінская вайна|падчас польска-ўкраінскай вайны]] ў [[Львоў|Львоўскай]] вобласці. 

10 мая 1919 г. яго адправілі ў [[Беласток]], дзе ён атрымаў узмацненне, а затым у поўным складзе накіравалі ў раён [[Масты]] - [[Ліда]], дзе ён быў першым польскім палком, які пераправіўся праз раку [[Нёман]]. Затым ён удзельнічаў ва ўзяцці [[Вільня|Вільні]] і баях у [[Беларусь|Беларусі]]. У ліпені 1920 года, супрацсаючы бальшавіцкаму наступу, полк праводзіў аперацыі па затрымцы прасоўвання ворага. За гэты час ён удзельнічаў у шэрагу бітваў, у тым ліку ў бітве пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] (9 ліпеня 1920 года), дзе разграміў тры пяхотныя палкі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Напрыканцы адступлення дасягнуў ускраін Варшавы.

З 15 жніўня 1920 года ўдзельнічаў у польскім контрнаступленні. Падчас тых бітваў ён зноў дасягнуў ракі [[Нёман]], дзе апроч бальшавікоў таксама змагаўся супраць літоўскіх войскаў. Яго ўдзел у вайне завяршыўся на лініі ракі [[Бярэзіна]], дзе ён заняў пазіцыі ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] да заключэння [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] ў 1921 годзе.

=== Мапа бавых дзеянняў палка ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Wyprawa_wilno_1919.png|link=Plik:Wyprawa_wilno_1919.png
Файл:Bitwa_rakow_1919.png|link=Plik:Bitwa_rakow_1919.png
Файл:Bitwa_borysow_1919.png|link=Plik:Bitwa_borysow_1919.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png
Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png
&lt;/gallery&gt;

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг.
|-
| узводны Адам Бартасевіч
| Улан Віктар Бічынскі No 4218
| узводны Ян Блох № 4222
|-
| паручнік Вітольд Хлудзінскі
| Сяржант Эўгеніюш Ціхоцкі № 4234
| Капрал Вінцэнты Чэрпікоўскі № 4298
|-
| Сяржант Тадэвуш Чэхоўскі No4399
| палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі
| Старшы ўлан Юзэф Фокс No4300
|-
| ратм. Вацлаў Гяцэвіч No5288
| паручнік Леон Ягодзінскі
| Старшы ўлан Баляслаў Клімашэўскі № 4292
|-
| Нябожчык паручнік Ежы Крафт № 4260
| старшы ўланСтаніслаў Краінскі
| Улан Аляксандр Калакоўскі № 4362 
|-
| вохмістр Леон Лісоўскі № 4387
| Лейтэнант Вітольд Мараўскі
| ратм. Міхал Навіцкі No5289
|-
| Паручнік Марыян Юзэф Асоўскі No4271
| ратм. Уладзіслаў Розлаў No3864
| с.п. паручнік Тэафіл Скуратовіч № 4280
|-
| вахм. Рышард Шчэпаньскі № 4243
| вахм Юзэф Шледзь №3940
| Капрал Станіслаў Тачылоўскі No4291
|-
| Паручнік Антоні Густаў Віткоўскі № 4247
| с.п. паручнік Станіслаў Валоўскі № 4391
| Паручнік Вацлаў Здзярскі No4207
|-
| Капрал Віктар Зялінскі № 4178
|
|
|}

== Міжваенны перыяд ==
[[Файл:Delegacja_4_puł._u_marszałka_Edwarda_Rydza-Śmigłego_19_kwietnia_1937_NAC_1-W-549-2.jpg|міні|240x240пкс|Дэлегацыя 4-га палка ў маршалка [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглы]] 19 красавіка 1937 г.]]
Пасля заканчэння баявых дзеянняў полк быў адпраўлены ў Вільню, якая стала яго гарнізонам мірнага часу на ўвесь перыяд [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Рэчы Паспалітай]]. 2 швадрон, маршавы баталь'ен і запасныя табары на выпадак вайны месціліся ў Ваўкавыску.

У 1921 годзе Вярхоўнае ваеннае кіраўніцтва дазволіла выкарыстоўваць назву «Занеменскі». У 1927 годзе ён быў афіцыйна перайменаваны ў 4-ы полк Занеменскіх уланаў у гонар таго факту, што гэта быў першы польскі полк, які пераправіўся праз Нёман у баях за ўсходнюю мяжу [[Польшча|Польшчы]] .

== Абарончая вайна 1939 года ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк пад камандаваннем падпалкоўніка Людаміра Высоцкага ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Падыйшоў, на канцэнцэнтрацыю , але ня ўдзельнічаў у бітве пад Петркавым Трыбунальскім 2 верасня. У ноч з 5 на 6 верасня полк перамясціўся ў раён [[Сулееў|Сулеёва]], дзе павінен быў арганізаваць абарону на рацэ [[Піліца]]. 7 верасня ён сканцэнтраваўся ў раёне [[Пшысуха|Пшысухі]]. 8 верасня яна арганізавала абарону на поўдзень ад [[Радам|Радама]], дзе ўпершыню ўступіла ў суткі ў бой з нямецкімі бранятанкавымі войскамі. Уначы адышла на Мацеёвіцкі плацдарм, дзе абаранялася на наступны дзень.


У ноч з 9 на 10 верасня полк панёс вялікія страты пры пераправе праз [[Вісла|Віслу]] каля Магнушэва (цяжкая зброя была патоплена, шмат салдат і яшчэ больш коней патанулі) і быў распылены. Ён перагрупаваўся на [[Вепш|рацэ Вепш]], дзе быў рэарганізаваны. З першапачатковага складу засталіся толькі штаб палка і 2-гі эскадрон. У склад палка былі ўключаны эскадрон [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га Віленскага ўланскага палка]], дывізійны кавалерыйскі эскадрон 36-й пяхотнай дывізіі, 7-ы піянерскі эскадрон і 7-ы эскадрон сувязі. У склад палка таксама ўваходзілі некалькі танкаў з 61-й разведвальнай танкавай роты . Затым рэарганізаваны полк рушыў у раён [[Свіднік|Свідніка]].

Затым яна далучылася да кавалерыйскай брыгады палкоўніка Ежы Грабіцкага з Кавалерыйскай аператыўнай групы генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]] . 20 верасня ў жорсткіх баях яна захапіла горад Чэснікі, а 22 верасня атакавала Камароў.


24 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі Кавалерыйскай групы ён паспрабаваў пераправіцца ў [[Венгрыя|Венгрыю]] . 26 верасня палку ўдалося прарваць дарогу [[Львоў]] — [[Пшэмысль]], але ўначы ён сустрэў часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і быў вымушаны адступіць у лясы. 27 верасня полк на чале з камандзірам здаўся каля Медыкі, атрымаўшы ад немцаў ганаровую капітуляцыю.

=== Штандар ===
4-ы Занёманскі ўланскі полк атрымаў два сцягі . Першы сцяг быў уручаны яму  службай вайсковай хуткай дапамогі  Куяўскаў ва [[Улацлавак|Улоцлавеку]]. Другі штандар быў прафінансаваны жыхарамі Лідскай, Мінскай і Эйшыцкай земляў у 1920 годзе. Сцяг быў урачыста ўручаны маршалам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] 14 красавіка 1922 года ў Вільні, у трэцюю гадавіну вызвалення Вільні ад бальшавікоў. Лёс абодвух палковых сцягоў заставаўся невядомым да 2019 года {{Sfn|Satora|1990}} .

Восенню 2019 года, дзякуючы супрацоўніцтву Інстытута археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, членаў Гістарычнай групы Таварыства «Згуртаванне Радаслава», міністра Міхала Дворчыка і [[Fundacja Wolność i Demokracja|Фонду «Свабода і дэмакратыя» быў знойдзены сцяг,]] падораны жыхарамі Лідскага, Мінскага і Эйшышскага рэгіёнаў. Гэты сцяг быў схаваны ў раёне Медыкі ў канцы верасня 1939 года пасля баёў і заставаўся схаваным на працягу 80 гадоў. 29 лістапада 2019 года ў Прэзідэнцкім палацы, у прысутнасці прэзідэнта Рэспублікі Польшча Анджэя Дуды, міністра нацыянальнай абароны, і прадстаўнікоў 9-га Вармінскага разведвальнага палка, прэзідэнт Фонду «Свабода і дэмакратыя» Ліла Любаневіч перадала сцяг Музею Войска Польскага .
[[Файл:Sztandar_Pułku_4_Ułanów_Zaniemeńskich..jpg|міні|Сцяг 4-га Занёманскага палка ўланаў ля Прэзідэнцкага палаца падчас цырымоніі перадачы Музею Войска Польскага, 29 лістапада 2019 г.]]

=== Колеры ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Вымпел
! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_4pul.png|link=Plik:Prop_4pul.png|100x100пкс]]
| Прапарэц (сіні і белы  ) васількова-сіні і белы 
|-
|[[Файл:Prop_dow_4pul.png|link=Plik:Prop_dow_4pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_4pul.png|link=Plik:Prop_1szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_2szw_4pul.png|link=Plik:Prop_2szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_4pul.png|link=Plik:Prop_3szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_4pul.png|link=Plik:Prop_4szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрона  ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_4pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5 швадрона  цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_4pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_chabrowy_2.png|link=Plik:Otok_chabrowy_2.png|100x100пкс]]
| На [[Рагатыўка|рагатай]] шапцы — васількова- блакітны абадок    .
|-
|[[Файл:Spod_4pul.png|link=Plik:Spod_4pul.png|100x100пкс]]
| Доўгія штаны  цёмна-сінія, васількавыя палоскі, белая аблямоўка
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапа»]] (да 1921 г. ) – пунсовая-кармазінавая
|}

== Бібліяграфія ==

* Stefan Bayer: Zarys historji wojennej 4-go pułku ułanów zaniemeńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
* „Rocznik Oficerów Kawalerji 1930”, Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, Warszawa 1930.
* Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Lesław Kukawski: Historia pułku. W: 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). Lublin: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-7769-266-0.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1938.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]}}
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}}
* Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy : aptek, szpitali, ubezpieczalni społecz., ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Warszawa: Ministerstwo Opieki Społecznej, 1939.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>5crmeza5shlrd1pi61uxtm16jiztp30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123068</id>
      <parentid>5123047</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Абарончая вайна 1939 года */</comment>
      <origin>5123068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19467" sha1="fq86u6ueorfagjjofz5c0lfujmigjl4" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka 4 puł. - replika.jpg|міні|знак 4 палка Занёманскіх уланаў]]
'''4-ы полк Занемскіх уланаў''' (4-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] войска Сярэдняй Літвы і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Полк дыслакаваўся ў Віленскім і Ваўкавыскім гарнізоне . Палкавое свята: 9 ліпеня — гадавіна штурму пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] у 1920 годзе.

== Фарміраванне і змены арганізацыі ==
Вясной 1918 года генерал [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] выдаў загад аб стварэнні 4-га палка ўланаў у складзе [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] ў [[Расія|Расіі]], але з-за раззбраення корпуса немцамі полк не быў створаны.

4-ы ўланскі полк пачалі рэальна фарміраваць 1 лістапада 1918 г. у [[Варшава|Варшаве]], асобныя швадроны таксама былі сфарміраваны ў [[Ломжа|Ломжы]], [[Млава|Млаве]], [[Плоцк|Плоцку]], [[Улацлавак|Влоцлавеку]], [[Беласток|Беластоку]] і [[Конін|Коніне]] .

Афіцыйна заяўлялася, што 4-ы Занёманскі ўланскі полк працягваў традыцыі 4-га ўланскага палка [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага.]]

З 1921 года полк мог карыстацца назвай «4-ы Занёманскі ўланскі полк».


== Польска-ўкраінская і польска-бальшавіцкая войны ==
З студзеня 1919 года полк удзельнічаў у баявых дзеяннях [[Польска-ўкраінская вайна|падчас польска-ўкраінскай вайны]] ў [[Львоў|Львоўскай]] вобласці. 

10 мая 1919 г. яго адправілі ў [[Беласток]], дзе ён атрымаў узмацненне, а затым у поўным складзе накіравалі ў раён [[Масты]] - [[Ліда]], дзе ён быў першым польскім палком, які пераправіўся праз раку [[Нёман]]. Затым ён удзельнічаў ва ўзяцці [[Вільня|Вільні]] і баях у [[Беларусь|Беларусі]]. У ліпені 1920 года, супрацсаючы бальшавіцкаму наступу, полк праводзіў аперацыі па затрымцы прасоўвання ворага. За гэты час ён удзельнічаў у шэрагу бітваў, у тым ліку ў бітве пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] (9 ліпеня 1920 года), дзе разграміў тры пяхотныя палкі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Напрыканцы адступлення дасягнуў ускраін Варшавы.

З 15 жніўня 1920 года ўдзельнічаў у польскім контрнаступленні. Падчас тых бітваў ён зноў дасягнуў ракі [[Нёман]], дзе апроч бальшавікоў таксама змагаўся супраць літоўскіх войскаў. Яго ўдзел у вайне завяршыўся на лініі ракі [[Бярэзіна]], дзе ён заняў пазіцыі ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] да заключэння [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] ў 1921 годзе.

=== Мапа бавых дзеянняў палка ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Wyprawa_wilno_1919.png|link=Plik:Wyprawa_wilno_1919.png
Файл:Bitwa_rakow_1919.png|link=Plik:Bitwa_rakow_1919.png
Файл:Bitwa_borysow_1919.png|link=Plik:Bitwa_borysow_1919.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png
Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png
&lt;/gallery&gt;

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг.
|-
| узводны Адам Бартасевіч
| Улан Віктар Бічынскі No 4218
| узводны Ян Блох № 4222
|-
| паручнік Вітольд Хлудзінскі
| Сяржант Эўгеніюш Ціхоцкі № 4234
| Капрал Вінцэнты Чэрпікоўскі № 4298
|-
| Сяржант Тадэвуш Чэхоўскі No4399
| палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі
| Старшы ўлан Юзэф Фокс No4300
|-
| ратм. Вацлаў Гяцэвіч No5288
| паручнік Леон Ягодзінскі
| Старшы ўлан Баляслаў Клімашэўскі № 4292
|-
| Нябожчык паручнік Ежы Крафт № 4260
| старшы ўланСтаніслаў Краінскі
| Улан Аляксандр Калакоўскі № 4362 
|-
| вохмістр Леон Лісоўскі № 4387
| Лейтэнант Вітольд Мараўскі
| ратм. Міхал Навіцкі No5289
|-
| Паручнік Марыян Юзэф Асоўскі No4271
| ратм. Уладзіслаў Розлаў No3864
| с.п. паручнік Тэафіл Скуратовіч № 4280
|-
| вахм. Рышард Шчэпаньскі № 4243
| вахм Юзэф Шледзь №3940
| Капрал Станіслаў Тачылоўскі No4291
|-
| Паручнік Антоні Густаў Віткоўскі № 4247
| с.п. паручнік Станіслаў Валоўскі № 4391
| Паручнік Вацлаў Здзярскі No4207
|-
| Капрал Віктар Зялінскі № 4178
|
|
|}

== Міжваенны перыяд ==
[[Файл:Delegacja_4_puł._u_marszałka_Edwarda_Rydza-Śmigłego_19_kwietnia_1937_NAC_1-W-549-2.jpg|міні|240x240пкс|Дэлегацыя 4-га палка ў маршалка [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглы]] 19 красавіка 1937 г.]]
Пасля заканчэння баявых дзеянняў полк быў адпраўлены ў Вільню, якая стала яго гарнізонам мірнага часу на ўвесь перыяд [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Рэчы Паспалітай]]. 2 швадрон, маршавы баталь'ен і запасныя табары на выпадак вайны месціліся ў Ваўкавыску.

У 1921 годзе Вярхоўнае ваеннае кіраўніцтва дазволіла выкарыстоўваць назву «Занеменскі». У 1927 годзе ён быў афіцыйна перайменаваны ў 4-ы полк Занеменскіх уланаў у гонар таго факту, што гэта быў першы польскі полк, які пераправіўся праз Нёман у баях за ўсходнюю мяжу [[Польшча|Польшчы]] .

== Абарончая вайна 1939 года ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк пад камандаваннем падпалкоўніка Людаміра Высоцкага ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Падыйшоў, на канцэнцэнтрацыю , але ня ўдзельнічаў у бітве пад Петркавым Трыбунальскім 2 верасня. У ноч з 5 на 6 верасня полк перамясціўся ў раён [[Сулееў|Сулеёва]], дзе павінен быў арганізаваць абарону на рацэ [[Піліца]]. 7 верасня ён сканцэнтраваўся ў раёне [[Пшысуха|Пшысухі]]. 8 верасня яна арганізавала абарону на поўдзень ад [[Радам|Радама]], дзе ўпершыню ўступіла ў суткі ў бой з нямецкімі бранятанкавымі войскамі. Уначы адышла на Мацеёвіцкі плацдарм, дзе абаранялася на наступны дзень.

У ноч з 9 на 10 верасня полк панёс вялікія страты пры пераправе праз [[Вісла|Віслу]] каля Магнушэва (цяжкая зброя была патоплена, шмат салдат і яшчэ больш коней патанулі) і быў распылены. Ён перагрупаваўся на [[Вепш|рацэ Вепш]], дзе быў рэарганізаваны. З першапачатковага складу засталіся толькі штаб палка і 2-гі эскадрон. У склад палка былі ўключаны эскадрон [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га Віленскага ўланскага палка]], дывізійны кавалерыйскі эскадрон 36-й пяхотнай дывізіі, 7-ы піянерскі эскадрон і 7-ы эскадрон сувязі. У склад палка таксама ўваходзілі некалькі танкаў з 61-й разведвальнай танкавай роты. Затым рэарганізаваны полк рушыў у раён [[Свіднік|Свідніка]].

Затым далучыўся да кавалерыйскай брыгады палкоўніка Ежы Грабіцкага з Кавалерыйскай аператыўнай групы генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]] . 20 верасня ў жорсткіх баях яна захапіла горад Чэснікі, а 22 верасня атакавала Камароў.

24 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі Кавалерыйскай групы ён паспрабаваў пераправіцца ў [[Венгрыя|Венгрыю]]. 26 верасня палку ўдалося прарваць дарогу [[Львоў]] — [[Пшэмысль]], але ўначы ён сустрэў часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і быў вымушаны адступіць у лясы. 27 верасня полк на чале з камандзірам здаўся каля Медыкі, атрымаўшы ад немцаў ганаровую капітуляцыю.

=== Штандар ===
4-ы Занёманскі ўланскі полк атрымаў два сцягі . Першы сцяг быў уручаны яму  службай вайсковай хуткай дапамогі  Куяўскаў ва [[Улацлавак|Улоцлавеку]]. Другі штандар быў прафінансаваны жыхарамі Лідскай, Мінскай і Эйшыцкай земляў у 1920 годзе. Сцяг быў урачыста ўручаны маршалам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] 14 красавіка 1922 года ў Вільні, у трэцюю гадавіну вызвалення Вільні ад бальшавікоў. Лёс абодвух палковых сцягоў заставаўся невядомым да 2019 года {{Sfn|Satora|1990}} .

Восенню 2019 года, дзякуючы супрацоўніцтву Інстытута археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, членаў Гістарычнай групы Таварыства «Згуртаванне Радаслава», міністра Міхала Дворчыка і [[Fundacja Wolność i Demokracja|Фонду «Свабода і дэмакратыя» быў знойдзены сцяг,]] падораны жыхарамі Лідскага, Мінскага і Эйшышскага рэгіёнаў. Гэты сцяг быў схаваны ў раёне Медыкі ў канцы верасня 1939 года пасля баёў і заставаўся схаваным на працягу 80 гадоў. 29 лістапада 2019 года ў Прэзідэнцкім палацы, у прысутнасці прэзідэнта Рэспублікі Польшча Анджэя Дуды, міністра нацыянальнай абароны, і прадстаўнікоў 9-га Вармінскага разведвальнага палка, прэзідэнт Фонду «Свабода і дэмакратыя» Ліла Любаневіч перадала сцяг Музею Войска Польскага .
[[Файл:Sztandar_Pułku_4_Ułanów_Zaniemeńskich..jpg|міні|Сцяг 4-га Занёманскага палка ўланаў ля Прэзідэнцкага палаца падчас цырымоніі перадачы Музею Войска Польскага, 29 лістапада 2019 г.]]

=== Колеры ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Вымпел
! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_4pul.png|link=Plik:Prop_4pul.png|100x100пкс]]
| Прапарэц (сіні і белы  ) васількова-сіні і белы 
|-
|[[Файл:Prop_dow_4pul.png|link=Plik:Prop_dow_4pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_4pul.png|link=Plik:Prop_1szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_2szw_4pul.png|link=Plik:Prop_2szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_4pul.png|link=Plik:Prop_3szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_4pul.png|link=Plik:Prop_4szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрона  ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_4pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5 швадрона  цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_4pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_chabrowy_2.png|link=Plik:Otok_chabrowy_2.png|100x100пкс]]
| На [[Рагатыўка|рагатай]] шапцы — васількова- блакітны абадок    .
|-
|[[Файл:Spod_4pul.png|link=Plik:Spod_4pul.png|100x100пкс]]
| Доўгія штаны  цёмна-сінія, васількавыя палоскі, белая аблямоўка
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапа»]] (да 1921 г. ) – пунсовая-кармазінавая
|}

== Бібліяграфія ==

* Stefan Bayer: Zarys historji wojennej 4-go pułku ułanów zaniemeńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
* „Rocznik Oficerów Kawalerji 1930”, Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, Warszawa 1930.
* Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Lesław Kukawski: Historia pułku. W: 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). Lublin: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-7769-266-0.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1938.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]}}
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}}
* Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy : aptek, szpitali, ubezpieczalni społecz., ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Warszawa: Ministerstwo Opieki Społecznej, 1939.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>fq86u6ueorfagjjofz5c0lfujmigjl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123073</id>
      <parentid>5123068</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19408" sha1="cdeb6zcigssd7jhnyxgoad8jkr29xzs" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka 4 puł. - replika.jpg|міні|знак 4 палка Занёманскіх уланаў]]
'''4-ы полк Занемскіх уланаў''' (4-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] войска Другой Польскай Рэспублікі .

Полк дыслакаваўся ў Віленскім і Ваўкавыскім гарнізоне . Палкавое свята: 9 ліпеня — гадавіна штурму пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] у 1920 годзе.

== Фарміраванне і змены арганізацыі ==
Вясной 1918 года генерал [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] выдаў загад аб стварэнні 4-га палка ўланаў у складзе [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] ў [[Расія|Расіі]], але з-за раззбраення корпуса немцамі полк не быў створаны.

4-ы ўланскі полк пачалі рэальна фарміраваць 1 лістапада 1918 г. у [[Варшава|Варшаве]], асобныя швадроны таксама былі сфарміраваны ў [[Ломжа|Ломжы]], [[Млава|Млаве]], [[Плоцк|Плоцку]], [[Улацлавак|Влоцлавеку]], [[Беласток|Беластоку]] і [[Конін|Коніне]] .

Афіцыйна заяўлялася, што 4-ы Занёманскі ўланскі полк працягваў традыцыі 4-га ўланскага палка [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага.]]

З 1921 года полк мог карыстацца назвай «4-ы Занёманскі ўланскі полк».


== Польска-ўкраінская і польска-бальшавіцкая войны ==
З студзеня 1919 года полк удзельнічаў у баявых дзеяннях [[Польска-ўкраінская вайна|падчас польска-ўкраінскай вайны]] ў [[Львоў|Львоўскай]] вобласці. 

10 мая 1919 г. яго адправілі ў [[Беласток]], дзе ён атрымаў узмацненне, а затым у поўным складзе накіравалі ў раён [[Масты]] - [[Ліда]], дзе ён быў першым польскім палком, які пераправіўся праз раку [[Нёман]]. Затым ён удзельнічаў ва ўзяцці [[Вільня|Вільні]] і баях у [[Беларусь|Беларусі]]. У ліпені 1920 года, супрацсаючы бальшавіцкаму наступу, полк праводзіў аперацыі па затрымцы прасоўвання ворага. За гэты час ён удзельнічаў у шэрагу бітваў, у тым ліку ў бітве пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] (9 ліпеня 1920 года), дзе разграміў тры пяхотныя палкі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Напрыканцы адступлення дасягнуў ускраін Варшавы.

З 15 жніўня 1920 года ўдзельнічаў у польскім контрнаступленні. Падчас тых бітваў ён зноў дасягнуў ракі [[Нёман]], дзе апроч бальшавікоў таксама змагаўся супраць літоўскіх войскаў. Яго ўдзел у вайне завяршыўся на лініі ракі [[Бярэзіна]], дзе ён заняў пазіцыі ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] да заключэння [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] ў 1921 годзе.

=== Мапа бавых дзеянняў палка ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Wyprawa_wilno_1919.png|link=Plik:Wyprawa_wilno_1919.png
Файл:Bitwa_rakow_1919.png|link=Plik:Bitwa_rakow_1919.png
Файл:Bitwa_borysow_1919.png|link=Plik:Bitwa_borysow_1919.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png
Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png
&lt;/gallery&gt;

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг.
|-
| узводны Адам Бартасевіч
| Улан Віктар Бічынскі No 4218
| узводны Ян Блох № 4222
|-
| паручнік Вітольд Хлудзінскі
| Сяржант Эўгеніюш Ціхоцкі № 4234
| Капрал Вінцэнты Чэрпікоўскі № 4298
|-
| Сяржант Тадэвуш Чэхоўскі No4399
| палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі
| Старшы ўлан Юзэф Фокс No4300
|-
| ратм. Вацлаў Гяцэвіч No5288
| паручнік Леон Ягодзінскі
| Старшы ўлан Баляслаў Клімашэўскі № 4292
|-
| Нябожчык паручнік Ежы Крафт № 4260
| старшы ўланСтаніслаў Краінскі
| Улан Аляксандр Калакоўскі № 4362 
|-
| вохмістр Леон Лісоўскі № 4387
| Лейтэнант Вітольд Мараўскі
| ратм. Міхал Навіцкі No5289
|-
| Паручнік Марыян Юзэф Асоўскі No4271
| ратм. Уладзіслаў Розлаў No3864
| с.п. паручнік Тэафіл Скуратовіч № 4280
|-
| вахм. Рышард Шчэпаньскі № 4243
| вахм Юзэф Шледзь №3940
| Капрал Станіслаў Тачылоўскі No4291
|-
| Паручнік Антоні Густаў Віткоўскі № 4247
| с.п. паручнік Станіслаў Валоўскі № 4391
| Паручнік Вацлаў Здзярскі No4207
|-
| Капрал Віктар Зялінскі № 4178
|
|
|}

== Міжваенны перыяд ==
[[Файл:Delegacja_4_puł._u_marszałka_Edwarda_Rydza-Śmigłego_19_kwietnia_1937_NAC_1-W-549-2.jpg|міні|240x240пкс|Дэлегацыя 4-га палка ў маршалка [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглы]] 19 красавіка 1937 г.]]
Пасля заканчэння баявых дзеянняў полк быў адпраўлены ў Вільню, якая стала яго гарнізонам мірнага часу на ўвесь перыяд [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Рэчы Паспалітай]]. 2 швадрон, маршавы баталь'ен і запасныя табары на выпадак вайны месціліся ў Ваўкавыску.

У 1921 годзе Вярхоўнае ваеннае кіраўніцтва дазволіла выкарыстоўваць назву «Занеменскі». У 1927 годзе ён быў афіцыйна перайменаваны ў 4-ы полк Занеменскіх уланаў у гонар таго факту, што гэта быў першы польскі полк, які пераправіўся праз Нёман у баях за ўсходнюю мяжу [[Польшча|Польшчы]] .

== Абарончая вайна 1939 года ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк пад камандаваннем падпалкоўніка Людаміра Высоцкага ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Падыйшоў, на канцэнцэнтрацыю , але ня ўдзельнічаў у бітве пад Петркавым Трыбунальскім 2 верасня. У ноч з 5 на 6 верасня полк перамясціўся ў раён [[Сулееў|Сулеёва]], дзе павінен быў арганізаваць абарону на рацэ [[Піліца]]. 7 верасня ён сканцэнтраваўся ў раёне [[Пшысуха|Пшысухі]]. 8 верасня яна арганізавала абарону на поўдзень ад [[Радам|Радама]], дзе ўпершыню ўступіла ў суткі ў бой з нямецкімі бранятанкавымі войскамі. Уначы адышла на Мацеёвіцкі плацдарм, дзе абаранялася на наступны дзень.

У ноч з 9 на 10 верасня полк панёс вялікія страты пры пераправе праз [[Вісла|Віслу]] каля Магнушэва (цяжкая зброя была патоплена, шмат салдат і яшчэ больш коней патанулі) і быў распылены. Ён перагрупаваўся на [[Вепш|рацэ Вепш]], дзе быў рэарганізаваны. З першапачатковага складу засталіся толькі штаб палка і 2-гі эскадрон. У склад палка былі ўключаны эскадрон [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га Віленскага ўланскага палка]], дывізійны кавалерыйскі эскадрон 36-й пяхотнай дывізіі, 7-ы піянерскі эскадрон і 7-ы эскадрон сувязі. У склад палка таксама ўваходзілі некалькі танкаў з 61-й разведвальнай танкавай роты. Затым рэарганізаваны полк рушыў у раён [[Свіднік|Свідніка]].

Затым далучыўся да кавалерыйскай брыгады палкоўніка Ежы Грабіцкага з Кавалерыйскай аператыўнай групы генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]] . 20 верасня ў жорсткіх баях яна захапіла горад Чэснікі, а 22 верасня атакавала Камароў.

24 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі Кавалерыйскай групы ён паспрабаваў пераправіцца ў [[Венгрыя|Венгрыю]]. 26 верасня палку ўдалося прарваць дарогу [[Львоў]] — [[Пшэмысль]], але ўначы ён сустрэў часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і быў вымушаны адступіць у лясы. 27 верасня полк на чале з камандзірам здаўся каля Медыкі, атрымаўшы ад немцаў ганаровую капітуляцыю.

=== Штандар ===
4-ы Занёманскі ўланскі полк атрымаў два сцягі . Першы сцяг быў уручаны яму  службай вайсковай хуткай дапамогі  Куяўскаў ва [[Улацлавак|Улоцлавеку]]. Другі штандар быў прафінансаваны жыхарамі Лідскай, Мінскай і Эйшыцкай земляў у 1920 годзе. Сцяг быў урачыста ўручаны маршалам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] 14 красавіка 1922 года ў Вільні, у трэцюю гадавіну вызвалення Вільні ад бальшавікоў. Лёс абодвух палковых сцягоў заставаўся невядомым да 2019 года {{Sfn|Satora|1990}} .

Восенню 2019 года, дзякуючы супрацоўніцтву Інстытута археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, членаў Гістарычнай групы Таварыства «Згуртаванне Радаслава», міністра Міхала Дворчыка і [[Fundacja Wolność i Demokracja|Фонду «Свабода і дэмакратыя» быў знойдзены сцяг,]] падораны жыхарамі Лідскага, Мінскага і Эйшышскага рэгіёнаў. Гэты сцяг быў схаваны ў раёне Медыкі ў канцы верасня 1939 года пасля баёў і заставаўся схаваным на працягу 80 гадоў. 29 лістапада 2019 года ў Прэзідэнцкім палацы, у прысутнасці прэзідэнта Рэспублікі Польшча Анджэя Дуды, міністра нацыянальнай абароны, і прадстаўнікоў 9-га Вармінскага разведвальнага палка, прэзідэнт Фонду «Свабода і дэмакратыя» Ліла Любаневіч перадала сцяг Музею Войска Польскага .
[[Файл:Sztandar_Pułku_4_Ułanów_Zaniemeńskich..jpg|міні|Сцяг 4-га Занёманскага палка ўланаў ля Прэзідэнцкага палаца падчас цырымоніі перадачы Музею Войска Польскага, 29 лістапада 2019 г.]]

=== Колеры ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Вымпел
! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_4pul.png|link=Plik:Prop_4pul.png|100x100пкс]]
| Прапарэц (сіні і белы  ) васількова-сіні і белы 
|-
|[[Файл:Prop_dow_4pul.png|link=Plik:Prop_dow_4pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_4pul.png|link=Plik:Prop_1szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_2szw_4pul.png|link=Plik:Prop_2szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_4pul.png|link=Plik:Prop_3szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_4pul.png|link=Plik:Prop_4szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрона  ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_4pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5 швадрона  цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_4pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_chabrowy_2.png|link=Plik:Otok_chabrowy_2.png|100x100пкс]]
| На [[Рагатыўка|рагатай]] шапцы — васількова- блакітны абадок    .
|-
|[[Файл:Spod_4pul.png|link=Plik:Spod_4pul.png|100x100пкс]]
| Доўгія штаны  цёмна-сінія, васількавыя палоскі, белая аблямоўка
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапа»]] (да 1921 г. ) – пунсовая-кармазінавая
|}

== Бібліяграфія ==

* Stefan Bayer: Zarys historji wojennej 4-go pułku ułanów zaniemeńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
* „Rocznik Oficerów Kawalerji 1930”, Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, Warszawa 1930.
* Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Lesław Kukawski: Historia pułku. W: 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). Lublin: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-7769-266-0.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1938.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]}}
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}}
* Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy : aptek, szpitali, ubezpieczalni społecz., ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Warszawa: Ministerstwo Opieki Społecznej, 1939.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cdeb6zcigssd7jhnyxgoad8jkr29xzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123204</id>
      <parentid>5123073</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[4 Занёманскі ўланскі полк]] у [[4-ы Занёманскі ўланскі полк]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>5123073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19408" sha1="cdeb6zcigssd7jhnyxgoad8jkr29xzs" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka 4 puł. - replika.jpg|міні|знак 4 палка Занёманскіх уланаў]]
'''4-ы полк Занемскіх уланаў''' (4-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] войска Другой Польскай Рэспублікі .

Полк дыслакаваўся ў Віленскім і Ваўкавыскім гарнізоне . Палкавое свята: 9 ліпеня — гадавіна штурму пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] у 1920 годзе.

== Фарміраванне і змены арганізацыі ==
Вясной 1918 года генерал [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] выдаў загад аб стварэнні 4-га палка ўланаў у складзе [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] ў [[Расія|Расіі]], але з-за раззбраення корпуса немцамі полк не быў створаны.

4-ы ўланскі полк пачалі рэальна фарміраваць 1 лістапада 1918 г. у [[Варшава|Варшаве]], асобныя швадроны таксама былі сфарміраваны ў [[Ломжа|Ломжы]], [[Млава|Млаве]], [[Плоцк|Плоцку]], [[Улацлавак|Влоцлавеку]], [[Беласток|Беластоку]] і [[Конін|Коніне]] .

Афіцыйна заяўлялася, што 4-ы Занёманскі ўланскі полк працягваў традыцыі 4-га ўланскага палка [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага.]]

З 1921 года полк мог карыстацца назвай «4-ы Занёманскі ўланскі полк».


== Польска-ўкраінская і польска-бальшавіцкая войны ==
З студзеня 1919 года полк удзельнічаў у баявых дзеяннях [[Польска-ўкраінская вайна|падчас польска-ўкраінскай вайны]] ў [[Львоў|Львоўскай]] вобласці. 

10 мая 1919 г. яго адправілі ў [[Беласток]], дзе ён атрымаў узмацненне, а затым у поўным складзе накіравалі ў раён [[Масты]] - [[Ліда]], дзе ён быў першым польскім палком, які пераправіўся праз раку [[Нёман]]. Затым ён удзельнічаў ва ўзяцці [[Вільня|Вільні]] і баях у [[Беларусь|Беларусі]]. У ліпені 1920 года, супрацсаючы бальшавіцкаму наступу, полк праводзіў аперацыі па затрымцы прасоўвання ворага. За гэты час ён удзельнічаў у шэрагу бітваў, у тым ліку ў бітве пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] (9 ліпеня 1920 года), дзе разграміў тры пяхотныя палкі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Напрыканцы адступлення дасягнуў ускраін Варшавы.

З 15 жніўня 1920 года ўдзельнічаў у польскім контрнаступленні. Падчас тых бітваў ён зноў дасягнуў ракі [[Нёман]], дзе апроч бальшавікоў таксама змагаўся супраць літоўскіх войскаў. Яго ўдзел у вайне завяршыўся на лініі ракі [[Бярэзіна]], дзе ён заняў пазіцыі ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] да заключэння [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] ў 1921 годзе.

=== Мапа бавых дзеянняў палка ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Wyprawa_wilno_1919.png|link=Plik:Wyprawa_wilno_1919.png
Файл:Bitwa_rakow_1919.png|link=Plik:Bitwa_rakow_1919.png
Файл:Bitwa_borysow_1919.png|link=Plik:Bitwa_borysow_1919.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png
Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png
&lt;/gallery&gt;

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг.
|-
| узводны Адам Бартасевіч
| Улан Віктар Бічынскі No 4218
| узводны Ян Блох № 4222
|-
| паручнік Вітольд Хлудзінскі
| Сяржант Эўгеніюш Ціхоцкі № 4234
| Капрал Вінцэнты Чэрпікоўскі № 4298
|-
| Сяржант Тадэвуш Чэхоўскі No4399
| палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі
| Старшы ўлан Юзэф Фокс No4300
|-
| ратм. Вацлаў Гяцэвіч No5288
| паручнік Леон Ягодзінскі
| Старшы ўлан Баляслаў Клімашэўскі № 4292
|-
| Нябожчык паручнік Ежы Крафт № 4260
| старшы ўланСтаніслаў Краінскі
| Улан Аляксандр Калакоўскі № 4362 
|-
| вохмістр Леон Лісоўскі № 4387
| Лейтэнант Вітольд Мараўскі
| ратм. Міхал Навіцкі No5289
|-
| Паручнік Марыян Юзэф Асоўскі No4271
| ратм. Уладзіслаў Розлаў No3864
| с.п. паручнік Тэафіл Скуратовіч № 4280
|-
| вахм. Рышард Шчэпаньскі № 4243
| вахм Юзэф Шледзь №3940
| Капрал Станіслаў Тачылоўскі No4291
|-
| Паручнік Антоні Густаў Віткоўскі № 4247
| с.п. паручнік Станіслаў Валоўскі № 4391
| Паручнік Вацлаў Здзярскі No4207
|-
| Капрал Віктар Зялінскі № 4178
|
|
|}

== Міжваенны перыяд ==
[[Файл:Delegacja_4_puł._u_marszałka_Edwarda_Rydza-Śmigłego_19_kwietnia_1937_NAC_1-W-549-2.jpg|міні|240x240пкс|Дэлегацыя 4-га палка ў маршалка [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглы]] 19 красавіка 1937 г.]]
Пасля заканчэння баявых дзеянняў полк быў адпраўлены ў Вільню, якая стала яго гарнізонам мірнага часу на ўвесь перыяд [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Рэчы Паспалітай]]. 2 швадрон, маршавы баталь'ен і запасныя табары на выпадак вайны месціліся ў Ваўкавыску.

У 1921 годзе Вярхоўнае ваеннае кіраўніцтва дазволіла выкарыстоўваць назву «Занеменскі». У 1927 годзе ён быў афіцыйна перайменаваны ў 4-ы полк Занеменскіх уланаў у гонар таго факту, што гэта быў першы польскі полк, які пераправіўся праз Нёман у баях за ўсходнюю мяжу [[Польшча|Польшчы]] .

== Абарончая вайна 1939 года ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк пад камандаваннем падпалкоўніка Людаміра Высоцкага ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Падыйшоў, на канцэнцэнтрацыю , але ня ўдзельнічаў у бітве пад Петркавым Трыбунальскім 2 верасня. У ноч з 5 на 6 верасня полк перамясціўся ў раён [[Сулееў|Сулеёва]], дзе павінен быў арганізаваць абарону на рацэ [[Піліца]]. 7 верасня ён сканцэнтраваўся ў раёне [[Пшысуха|Пшысухі]]. 8 верасня яна арганізавала абарону на поўдзень ад [[Радам|Радама]], дзе ўпершыню ўступіла ў суткі ў бой з нямецкімі бранятанкавымі войскамі. Уначы адышла на Мацеёвіцкі плацдарм, дзе абаранялася на наступны дзень.

У ноч з 9 на 10 верасня полк панёс вялікія страты пры пераправе праз [[Вісла|Віслу]] каля Магнушэва (цяжкая зброя была патоплена, шмат салдат і яшчэ больш коней патанулі) і быў распылены. Ён перагрупаваўся на [[Вепш|рацэ Вепш]], дзе быў рэарганізаваны. З першапачатковага складу засталіся толькі штаб палка і 2-гі эскадрон. У склад палка былі ўключаны эскадрон [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га Віленскага ўланскага палка]], дывізійны кавалерыйскі эскадрон 36-й пяхотнай дывізіі, 7-ы піянерскі эскадрон і 7-ы эскадрон сувязі. У склад палка таксама ўваходзілі некалькі танкаў з 61-й разведвальнай танкавай роты. Затым рэарганізаваны полк рушыў у раён [[Свіднік|Свідніка]].

Затым далучыўся да кавалерыйскай брыгады палкоўніка Ежы Грабіцкага з Кавалерыйскай аператыўнай групы генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]] . 20 верасня ў жорсткіх баях яна захапіла горад Чэснікі, а 22 верасня атакавала Камароў.

24 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі Кавалерыйскай групы ён паспрабаваў пераправіцца ў [[Венгрыя|Венгрыю]]. 26 верасня палку ўдалося прарваць дарогу [[Львоў]] — [[Пшэмысль]], але ўначы ён сустрэў часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і быў вымушаны адступіць у лясы. 27 верасня полк на чале з камандзірам здаўся каля Медыкі, атрымаўшы ад немцаў ганаровую капітуляцыю.

=== Штандар ===
4-ы Занёманскі ўланскі полк атрымаў два сцягі . Першы сцяг быў уручаны яму  службай вайсковай хуткай дапамогі  Куяўскаў ва [[Улацлавак|Улоцлавеку]]. Другі штандар быў прафінансаваны жыхарамі Лідскай, Мінскай і Эйшыцкай земляў у 1920 годзе. Сцяг быў урачыста ўручаны маршалам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] 14 красавіка 1922 года ў Вільні, у трэцюю гадавіну вызвалення Вільні ад бальшавікоў. Лёс абодвух палковых сцягоў заставаўся невядомым да 2019 года {{Sfn|Satora|1990}} .

Восенню 2019 года, дзякуючы супрацоўніцтву Інстытута археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, членаў Гістарычнай групы Таварыства «Згуртаванне Радаслава», міністра Міхала Дворчыка і [[Fundacja Wolność i Demokracja|Фонду «Свабода і дэмакратыя» быў знойдзены сцяг,]] падораны жыхарамі Лідскага, Мінскага і Эйшышскага рэгіёнаў. Гэты сцяг быў схаваны ў раёне Медыкі ў канцы верасня 1939 года пасля баёў і заставаўся схаваным на працягу 80 гадоў. 29 лістапада 2019 года ў Прэзідэнцкім палацы, у прысутнасці прэзідэнта Рэспублікі Польшча Анджэя Дуды, міністра нацыянальнай абароны, і прадстаўнікоў 9-га Вармінскага разведвальнага палка, прэзідэнт Фонду «Свабода і дэмакратыя» Ліла Любаневіч перадала сцяг Музею Войска Польскага .
[[Файл:Sztandar_Pułku_4_Ułanów_Zaniemeńskich..jpg|міні|Сцяг 4-га Занёманскага палка ўланаў ля Прэзідэнцкага палаца падчас цырымоніі перадачы Музею Войска Польскага, 29 лістапада 2019 г.]]

=== Колеры ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Вымпел
! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}}
|-
|[[Файл:Prop_4pul.png|link=Plik:Prop_4pul.png|100x100пкс]]
| Прапарэц (сіні і белы  ) васількова-сіні і белы 
|-
|[[Файл:Prop_dow_4pul.png|link=Plik:Prop_dow_4pul.png|100x100пкс]]
| камандны прапар у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_1szw_4pul.png|link=Plik:Prop_1szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 1-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_2szw_4pul.png|link=Plik:Prop_2szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 2-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_3szw_4pul.png|link=Plik:Prop_3szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 3-й швадрона ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_4szw_4pul.png|link=Plik:Prop_4szw_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 4 швадрона  ў 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_5szwckm_4pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар 5 швадрона  цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе
|-
|[[Файл:Prop_plutlaczn_4pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_4pul.png|100x100пкс]]
| прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе
|-
! Іншае
! Апісанне
|-
|[[Файл:Otok_chabrowy_2.png|link=Plik:Otok_chabrowy_2.png|100x100пкс]]
| На [[Рагатыўка|рагатай]] шапцы — васількова- блакітны абадок    .
|-
|[[Файл:Spod_4pul.png|link=Plik:Spod_4pul.png|100x100пкс]]
| Доўгія штаны  цёмна-сінія, васількавыя палоскі, белая аблямоўка
|-
|[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]]
| [[Пятліцы|«Лапа»]] (да 1921 г. ) – пунсовая-кармазінавая
|}

== Бібліяграфія ==

* Stefan Bayer: Zarys historji wojennej 4-go pułku ułanów zaniemeńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
* „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993
* „Rocznik Oficerów Kawalerji 1930”, Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, Warszawa 1930.
* Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Lesław Kukawski: Historia pułku. W: 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). Lublin: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-7769-266-0.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1938.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
* Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]}}
* Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}}
* Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy : aptek, szpitali, ubezpieczalni społecz., ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Warszawa: Ministerstwo Opieki Społecznej, 1939.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cdeb6zcigssd7jhnyxgoad8jkr29xzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Раберта Уільямс</title>
    <ns>1</ns>
    <id>805634</id>
    <revision>
      <id>5123048</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xlomid</username>
        <id>61480</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}»</comment>
      <origin>5123048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="570osrr7feyseh41gh5xujw9xysvnm6" xml:space="preserve">{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}</text>
      <sha1>570osrr7feyseh41gh5xujw9xysvnm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вадзяны млын (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805635</id>
    <revision>
      <id>5123052</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Будынак |Беларуская назва         = Вадзяны млын |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Беларусь |Краіна2                  =  |Назва месцазнаходжання...»</comment>
      <origin>5123052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5024" sha1="i7u610u9im30bcsvkq7hoqkeg65ls54" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Архітэктура ==
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Оршы]]
[[Катэгорыя:Млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі архітэктуры псеўдаготыкі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]</text>
      <sha1>i7u610u9im30bcsvkq7hoqkeg65ls54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123057</id>
      <parentid>5123052</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5129" sha1="6gngo8wcm84g5whvceuplf5b5x7twc6" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Архітэктура ==
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>6gngo8wcm84g5whvceuplf5b5x7twc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123061</id>
      <parentid>5123057</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5608" sha1="kov6ju7hzjtfxkevaa1e9yhj84t5s3t" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>kov6ju7hzjtfxkevaa1e9yhj84t5s3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123063</id>
      <parentid>5123061</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="5woo3a5chnyudna7ncv2g3hcpqu2lso" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>5woo3a5chnyudna7ncv2g3hcpqu2lso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123065</id>
      <parentid>5123063</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="0xw2tsti1vbicsjepb9abv5s3fiyx6v" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>0xw2tsti1vbicsjepb9abv5s3fiyx6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123067</id>
      <parentid>5123065</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Архітэктура */</comment>
      <origin>5123067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5825" sha1="e2qxdcgiw9ne7pimpk3bzo7fyz3sz16" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|вуліцы Леніна]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>e2qxdcgiw9ne7pimpk3bzo7fyz3sz16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123070</id>
      <parentid>5123067</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="l4ockcueillfemwpfad08wvi56hqwqi" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Вуліца Леніна (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>l4ockcueillfemwpfad08wvi56hqwqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123071</id>
      <parentid>5123070</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5833" sha1="obt1m5p32bwamrkn1fajfrj7zqngzob" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]</text>
      <sha1>obt1m5p32bwamrkn1fajfrj7zqngzob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123072</id>
      <parentid>5123071</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)]]; дададзена [[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5816" sha1="jhiaranlwo6ar68m0zccelelklavop1" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>jhiaranlwo6ar68m0zccelelklavop1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123074</id>
      <parentid>5123072</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5917" sha1="ox26c41ulbhe6h3fm98514c19pwl0iv" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|212Г000109}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{ГККРБ|212Г000109}}
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>ox26c41ulbhe6h3fm98514c19pwl0iv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123075</id>
      <parentid>5123074</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5932" sha1="olmnx063add75dnw06obtiwg2lsnq2t" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|212Г000109}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Вадзяны млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Псеўдаготыка]], [[Псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{ГККРБ|212Г000109}}
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>olmnx063add75dnw06obtiwg2lsnq2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123076</id>
      <parentid>5123075</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="8vtot7715whw2b3y1ktz88t3o0zv1pi" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|212Г000109}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Вадзяны млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Цагляны стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{ГККРБ|212Г000109}}
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]]</text>
      <sha1>8vtot7715whw2b3y1ktz88t3o0zv1pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123078</id>
      <parentid>5123076</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Масты Оршы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5937" sha1="dtwd3wp1h4umrbjtjh8weiooanisl5m" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Будынак
|Беларуская назва         = Вадзяны млын
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Орша. Краявіды. 2015 20.jpg
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|212Г000109}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = [[Вадзяны млын]]
|Архітэктурны стыль       = [[Цагляны стыль]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = 1902
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Вадзяны́ млын''' — помнік прамысловай архітэктуры ў горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца па [[Замкавая вуліца (Орша)|Замкавай вуліцы]], 2, на штучным канале, які злучае раку [[Аршыца]] з [[Дняпро]]м{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Гісторыя ==
Вадзяны млын пабудаваны ў комплексе з арачным мостам у 1902 годзе з чырвонай цэглы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

У 1995 годзе ў будынку адкрыты [[Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»]]&lt;ref&gt;Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 004.jpg|thumb|Задні фасад]]
[[Файл:Orsha, Zamkovaya street 2A - 010.jpg|thumb|Кола млына]]
Млын пабудаваны на бутавым падмурку і накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным]] [[Бляха|бляшаным]] дахам. Складаецца з трохпавярховага прамавугольнага ў плане галоўнага аб’ёму і аднапавярховага рабочага памяшкання. Архітэктура будынка вырашана ў традыцыях [[Псеўдаготыка|псеўдаготыкі]], з асобнымі элементамі [[Псеўдарускі стыль|псеўдарускага стылю]]. Сцены маюць прарэзаныя [[Лучковы праём|лучковыя праёмы]], яны не атынкаваныя, а толькі пабеленыя. Элементы [[Чляненне (архітэктура)|члянення]], такія як [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], [[гарызантальныя паяскі]] («плоскія» і «[[парэбрык]]ам») і [[антаблемент]], захавалі натуральны колер чырвонай цэглы. Галоўны (паўднёва-ўсходні) фасад завяршаецца франтонам з дэкаратыўным круглым акном, на баках якога з цэглы выкладзена дата пабудовы — 1902{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

=== Мост ===
Мост уяўляе сабой аднапралётную [[Арачны мост|арачную канструкцыю]], пабудаваную з чырвонай цэглы на [[Бутавая муроўка|бутавым]] падмурку. Сярод дэкаратыўных дэталяў вылучаюцца [[парапет]] са [[Стральчатая арка|стральчатымі]] праёмамі і [[Картуш (архітэктура)|картушавыя]] шчыты на баках аркі, якія надаюць збудаванню псеўдагатычныя рысы{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{ГККРБ|212Г000109}}
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|131|Вадзяны млын|старонкі=90|аўтар=[[Ю. А. Якімовіч]]|ref=Збор помнікаў}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе]]
[[Катэгорыя:Замкавая вуліца (Орша)]]
[[Катэгорыя:Масты Оршы]]</text>
      <sha1>dtwd3wp1h4umrbjtjh8weiooanisl5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Xlomid</title>
    <ns>3</ns>
    <id>805636</id>
    <revision>
      <id>5123053</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем!</comment>
      <origin>5123053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="3t3l676ttii3jqz4lf6gc2ktydf9gbl" xml:space="preserve">{{вітаем}}
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:23, 7 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>3t3l676ttii3jqz4lf6gc2ktydf9gbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:KrebsCheer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>805637</id>
    <revision>
      <id>5123054</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Plaga med</username>
        <id>116903</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем!</comment>
      <origin>5123054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="3t3l676ttii3jqz4lf6gc2ktydf9gbl" xml:space="preserve">{{вітаем}}
[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:23, 7 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>3t3l676ttii3jqz4lf6gc2ktydf9gbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарызантальныя паяскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805638</id>
    <redirect title="Цяга (архітэктура)" />
    <revision>
      <id>5123058</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Цяга (архітэктура)]]</comment>
      <origin>5123058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="o6g471j8g9wl9akigw596jcowhljpcd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Цяга (архітэктура)]]</text>
      <sha1>o6g471j8g9wl9akigw596jcowhljpcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лучковы праём</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805639</id>
    <redirect title="Лучковая арка" />
    <revision>
      <id>5123059</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Лучковая арка]]</comment>
      <origin>5123059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="sjm1rfz6yll3onlegc6n68uu50j9ezd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Лучковая арка]]</text>
      <sha1>sjm1rfz6yll3onlegc6n68uu50j9ezd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Замчышча (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805640</id>
    <redirect title="Аршанскі дзяцінец" />
    <revision>
      <id>5123084</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Помнік археалогіі |Беларуская назва         = Гарадзішча |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Беларусь |Краіна2                  =  |Назва месцазнах...»</comment>
      <origin>5123084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="q4vn25a2uig2ivz9jckc9457yq1sf5d" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік археалогіі
|Беларуская назва         = Гарадзішча
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = X—XII стагоддзі
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Замчышча (значэнні)}}
'''Гарадзі́шча''' (мясцовая назва — '''За́мчышча''') — [[археалагічны помнік]] у цэнтры [[Орша|Оршы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца пры ўпадзенні ракі [[Аршыца]] ў [[Дняпро]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Апісанне ==
Пляцоўка памерамі 105х75 метраў узвышаецца на 6—7 метраў над навакольнай мясцовасцю. З боку сучаснага горада ўмацавана [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] глыбінёй каля 3 метраў. Даследаванні помніка праводзілі [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Ляўданскі]] ў 1928 годзе (ускрыта 13 м²), [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Штыхаў]] у 1964 годзе (8 м²), [[Юрый Іосіфавіч Драгун|Ю.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драгун]] у 1965—1968 гадах (503 м²){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Культурны пласт гарадзішча складае ад 1,6 да 3,6 метра. Падчас раскопак былі выяўлены рэчы ранняга феадальнага часу: ганчарная [[кераміка]], [[Навясны замок|навясныя замкі]], [[Ключ замочны|ключы]], [[Сякера|сякеры]], наканечнікі [[Кап'ё|коп’яў]]. Помнік датуецца X—XII стагоддзямі{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] і [[Археалагічны музей БДУ|Археалагічным музеі БДУ]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|132|Гарадзішча|старонкі=90|аўтар=[[Л. Д. Побаль]]|ref=Збор помнікаў}}
* Ляўданскі А. М. Археалагічныя даследаванні ранняга жалезнага веку ў Беларусі. Акад. навук, 1930, кн. 1. Працы археалагічнай камісіі. Т. 2; 
* Драгин Ю. И. Археологические изучение детинца древнего Орши. — У кн.: Доклады научной конференции аспирантов и молодых ученых, посвященной 50-летию Великой Окт. соц. революции. Сер. исторических наук. Мн., 1967.

[[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]]</text>
      <sha1>q4vn25a2uig2ivz9jckc9457yq1sf5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123088</id>
      <parentid>5123084</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="h7bulrpxcjlf66swdtrtyet90zghq33" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік археалогіі
|Беларуская назва         = Гарадзішча
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Ворша, гарадзішча.JPG
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = X—XII стагоддзі
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Замчышча (значэнні)}}
'''Гарадзі́шча''' (мясцовая назва — '''За́мчышча''') — [[археалагічны помнік]] у цэнтры [[Орша|Оршы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца пры ўпадзенні ракі [[Аршыца]] ў [[Дняпро]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Апісанне ==
Пляцоўка памерамі 105х75 метраў узвышаецца на 6—7 метраў над навакольнай мясцовасцю. З боку сучаснага горада ўмацавана [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] глыбінёй каля 3 метраў. Даследаванні помніка праводзілі [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Ляўданскі]] ў 1928 годзе (ускрыта 13 м²), [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Штыхаў]] у 1964 годзе (8 м²), [[Юрый Іосіфавіч Драгун|Ю.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драгун]] у 1965—1968 гадах (503 м²){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Культурны пласт гарадзішча складае ад 1,6 да 3,6 метра. Падчас раскопак былі выяўлены рэчы ранняга феадальнага часу: ганчарная [[кераміка]], [[Навясны замок|навясныя замкі]], [[Ключ замочны|ключы]], [[Сякера|сякеры]], наканечнікі [[Кап'ё|коп’яў]]. Помнік датуецца X—XII стагоддзямі{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] і [[Археалагічны музей БДУ|Археалагічным музеі БДУ]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|132|Гарадзішча|старонкі=90|аўтар=[[Л. Д. Побаль]]|ref=Збор помнікаў}}
* Ляўданскі А. М. Археалагічныя даследаванні ранняга жалезнага веку ў Беларусі. Акад. навук, 1930, кн. 1. Працы археалагічнай камісіі. Т. 2; 
* Драгин Ю. И. Археологические изучение детинца древнего Орши. — У кн.: Доклады научной конференции аспирантов и молодых ученых, посвященной 50-летию Великой Окт. соц. революции. Сер. исторических наук. Мн., 1967.

[[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]]</text>
      <sha1>h7bulrpxcjlf66swdtrtyet90zghq33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123090</id>
      <parentid>5123088</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T12:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5157" sha1="g45n46hbxkocwp3ndb3l3mcd2znibnl" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Помнік археалогіі
|Беларуская назва         = Гарадзішча
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = Ворша, гарадзішча.JPG
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = X—XII стагоддзі
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{значэнні|Замчышча (значэнні)}}
'''Гарадзі́шча''' (мясцовая назва — '''За́мчышча''') — [[археалагічны помнік]] у цэнтры [[Орша|Оршы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіцца пры ўпадзенні ракі [[Аршыца]] ў [[Дняпро]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Апісанне ==
[[Файл:Аршанскае замчышча.jpg|міні|злева|Выгляд з-за Дняпра]]
[[Файл:Орша. Гарадзішча.jpg|thumb|злева|Вал гарадзішча з гербам горада і памятным знакам з дадай першага ўспаміну]]
Пляцоўка памерамі 105х75 метраў узвышаецца на 6—7 метраў над навакольнай мясцовасцю. З боку сучаснага горада ўмацавана [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] глыбінёй каля 3 метраў. Даследаванні помніка праводзілі [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Ляўданскі]] ў 1928 годзе (ускрыта 13 м²), [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Штыхаў]] у 1964 годзе (8 м²), [[Юрый Іосіфавіч Драгун|Ю.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драгун]] у 1965—1968 гадах (503 м²){{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Культурны пласт гарадзішча складае ад 1,6 да 3,6 метра. Падчас раскопак былі выяўлены рэчы ранняга феадальнага часу: ганчарная [[кераміка]], [[Навясны замок|навясныя замкі]], [[Ключ замочны|ключы]], [[Сякера|сякеры]], наканечнікі [[Кап'ё|коп’яў]]. Помнік датуецца X—XII стагоддзямі{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] і [[Археалагічны музей БДУ|Археалагічным музеі БДУ]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=90}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|132|Гарадзішча|старонкі=90|аўтар=[[Л. Д. Побаль]]|ref=Збор помнікаў}}
* Ляўданскі А. М. Археалагічныя даследаванні ранняга жалезнага веку ў Беларусі. Акад. навук, 1930, кн. 1. Працы археалагічнай камісіі. Т. 2; 
* Драгин Ю. И. Археологические изучение детинца древнего Орши. — У кн.: Доклады научной конференции аспирантов и молодых ученых, посвященной 50-летию Великой Окт. соц. революции. Сер. исторических наук. Мн., 1967.

[[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Оршы]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]]</text>
      <sha1>g45n46hbxkocwp3ndb3l3mcd2znibnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123098</id>
      <parentid>5123090</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T13:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Аршанскі дзяцінец]]</comment>
      <origin>5123098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="853sdq7d6bbw4kvvxg8ri56etpckk88" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аршанскі дзяцінец]]</text>
      <sha1>853sdq7d6bbw4kvvxg8ri56etpckk88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікалай Асікоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805641</id>
    <revision>
      <id>5123089</id>
      <timestamp>2026-04-07T12:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79188642|Mikołaj Osikowski]]»</comment>
      <origin>5123089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7353" sha1="p6wn0zk7ulltluhg5utci96mg2ntsxm" xml:space="preserve">[[Файл:Mikołaj Osikowski, gen. bryg., kawaler VM.jpg|міні|генерал Мікалай Асікоўскі]]
'''Мікалай Ігнацы Осікоўскі''' (нар. [[18 снежня]] [[1873|1873 г.]] у [[Скернявіцы|Скерневіцах]], памёр [[5 чэрвеня]] [[1950|1950 г.]] у Кіркалдзе  ) — [[афіцэр]] [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], камадзір 2 Літоўска беларускай Дывізіі ў Сярэдняй Літве, [[Генерал|брыгадны генерал]] Войска Польскага і Узброеных Сіл Польскіх, намеснік сенатара, абраны ў 1935 г. у [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскім ваяводстве]] , кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Мікалай Ігнацы Осікоўскі нарадзіўся 18 снежня 1873 года ў Скерневіцах у сям'і Мікалая і Ядвігі Паткевіч. У 1892 годзе ён уступіў у [[Руская імператарская армія|Імператарскую Расійскую армію]]. У 1897 годзе быў павышаны [[Падпаручнік|да другога лейтэнанта]] . 1 студзеня 1909 года ў званні [[Штабс-капітан|штабс-капітана]] ён служыў у 25-м Смаленскім пяхотным палку, які тады дыслакаваўся ў [[Казяніцы|Козеніцах]] .

З снежня 1918 года служыў у [[Армія Халлера|Польскім войску ў Францыі]]. У Польшчу прыбыў у складзе 1-й Польскай стралковай дывізіі . 27 ліпеня 1919 года стаў намеснікам камандзіра дывізійнай пяхоты 2-й Польскай стралковай дывізіі, а 20 верасня 1919 года — камандзірам [[XXI Brygada Piechoty (II RP)|XXI пяхотнай брыгады]]. У сакавіку 1920 года скончыў 8-ы курс у Цэнтры артылерыйскіх даследаванняў у [[Варшава|Варшаве]]. 1 мая 1920 года быў зацверджаны, з 1 красавіка 1920 года, у званні генерал-лейтэнанта ў групе афіцэраў былой арміі генерала Галера. 12 жніўня 1920 года ён прыняў камандаванне групай Ніжняй Віслы. З 20 верасня 1920 г. камандаваў [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіяй]], якая ўваходзіла ў склад [[Войска Сярэдняй Літвы|Арміі Сярэдняй Літвы]] .

Ён асабліва вызначыўся сваімі наступальнымі дзеяннямі на Літоўска-Баларускім фронце, дзе &lt;cite&gt;«6 чэрвеня 1920 года каля Коваля, на перадавой баявых дзеянняў, асабістым прыкладам спрыяў захопу брыгадай пазіцый праціўніка»&lt;/cite&gt; . За гэтыя дзеянні быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]] .

У верасні 1921 года ён стаў камандзірам [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў Гродне. 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала і 62-е месца ў генеральскім званні. 31 ліпеня 1923 года ён быў звольнены ў адстаўку .

Пасля выхаду на пенсію ён жыў у маёнтку Карацішкі, у гміне Трокі (цяпер вёска ''Карыётышкі'' ў Тракайскім раёне ). Пазней пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. Перад парламенцкімі выбарамі ў Сейм Рэспублікі Польшча ў 1935 годзе быў прызначаны выбарчым камісарам у выбарчай акрузе № 45   .

Пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] ён дабраўся да [[Францыя|Францыі]] . У Францыі ён служыў у Цэнтры афіцэраў у Серызе, а пасля эвакуацыі ў Вялікабрытанію з жніўня 1940 года па студзень 1942 года — у Пункце збору афіцэраў у Ротсэі . У студзені 1942 года ён быў адхілены ад службы. Пасля вайны ён застаўся ў Шатландыі. Памёр 5 чэрвеня 1950 года ў Кірккалдзі.

== Прыватнае жыццё ==
Жанаты. Дачка Галіна (нар. 1907) .

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5271 {{Sfn|Polak (red.)|1993}} – 24 сакавіка 1922 г.
* Камандорскі крыж з зоркай [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]]
* Крыж Незалежнасці
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (чатыры разы)
* Залаты Крыж Заслугі (двойчы : упершыню 3 сакавіка 1928 г. )
* Міжсаюзніцкі медаль «Médaille Interalliée» (1928) 

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}}
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* Andrzej Suchcitz: Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919–1920. Mały słownik biograficzny. Białystok: Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, 1993.
* Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1873 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]</text>
      <sha1>p6wn0zk7ulltluhg5utci96mg2ntsxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарадзішча (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805642</id>
    <redirect title="Аршанскі дзяцінец" />
    <revision>
      <id>5123099</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Аршанскі дзяцінец]]</comment>
      <origin>5123099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="853sdq7d6bbw4kvvxg8ri56etpckk88" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аршанскі дзяцінец]]</text>
      <sha1>853sdq7d6bbw4kvvxg8ri56etpckk88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дом, у якім жыў К. С. Заслонаў (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805643</id>
    <redirect title="Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў" />
    <revision>
      <id>5123103</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў]]</comment>
      <origin>5123103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="i8m68x3uwxqucvjsenvw8phe83cx98d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў]]</text>
      <sha1>i8m68x3uwxqucvjsenvw8phe83cx98d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805644</id>
    <revision>
      <id>5123104</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Славутасць |Тып                      = Гістарычны будынак |Беларуская назва         = Дом, у якім жыў К. С. Заслонаў |Арыгінальная назва       =  |Выява                    =  |Подпіс выявы             =  |Шырыня выявы             = |Статус                   =  |Краіна                   = Беларусь |Краіна2...»</comment>
      <origin>5123104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="efh7o17b5ulpug5ar1yrys2zr9k7mrl" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Гістарычны будынак
|Беларуская назва         = Дом, у якім жыў К. С. Заслонаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = пачатак XX стагоддзя
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў]]
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Дом, у якім жыў К. С. Засло́наў''' — гістарычны будынак у горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчаны па [[Вуліца Будзённага (Орша)|вуліцы Будзённага]], 9/14{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Гісторыя ==
У гэтым доме з 12 лістапада 1941 года да 25 лютага 1942 года жыў кіраўнік [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага падполля]] і камандзір партызанскага атрада, [[Герой Савецкага Саюза]] [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў|Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

У 1956 годзе на фасадзе дома ў памяць аб К.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Заслонаве была ўстаноўлена [[мемарыяльная дошка]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|133|Дом, у якім жыў Заслонаў Канстанцін Сяргеевіч|старонкі=91|аўтар=|ref=Збор помнікаў}}
[[Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Орша)]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Канстанцін Заслонаў]]</text>
      <sha1>efh7o17b5ulpug5ar1yrys2zr9k7mrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123340</id>
      <parentid>5123104</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5123340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="g8aop1o8ao3zl6u0jzmoxnicgdby7xq" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Гістарычны будынак
|Беларуская назва         = Дом, у якім жыў К. С. Заслонаў
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = 
|Подпіс выявы             = 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Орша]]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|region                   =   
|CoordScale               = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Заканчэнне будаўніцтва   = пачатак XX стагоддзя
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў]]
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Дом, у якім жыў К. С. Засло́наў''' — гістарычны будынак у горадзе [[Орша]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчаны па [[Вуліца Будзённага (Орша)|вуліцы Будзённага]], 9/14{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Гісторыя ==
У гэтым доме з 12 лістапада 1941 года да 25 лютага 1942 года жыў кіраўнік [[Аршанскае камуністычнае падполле|Аршанскага падполля]] і камандзір партызанскага атрада, [[Герой Савецкага Саюза]] [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў|Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

У 1956 годзе на фасадзе дома ў памяць аб К.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Заслонаве была ўстаноўлена [[мемарыяльная дошка]]{{sfn|Збор помнікаў|1985|с=91}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|133|Дом, у якім жыў Заслонаў Канстанцін Сяргеевіч|старонкі=91|аўтар=|ref=Збор помнікаў}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}}

[[Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Орша)]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы]]
[[Катэгорыя:Канстанцін Заслонаў]]</text>
      <sha1>g8aop1o8ao3zl6u0jzmoxnicgdby7xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будынак па вуліцы Леніна, 11 (Орша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805645</id>
    <redirect title="Дом па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11 (Орша)" />
    <revision>
      <id>5123105</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Дом па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11 (Орша)]]</comment>
      <origin>5123105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="1h9c1962llzhdmbqtjbht3tjyt08s0i" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дом па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11 (Орша)]]</text>
      <sha1>1h9c1962llzhdmbqtjbht3tjyt08s0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдвард Пярковіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805646</id>
    <revision>
      <id>5123111</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77981232|Edward Perkowicz]]»</comment>
      <origin>5123111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19613" sha1="b4jr3c0izi8jk9cwtvd5hu9zfg1c4gh" xml:space="preserve">[[Файл:Edward Perkowicz gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Эдвард Пярковіч]]
'''Эдвард Перковіч''' (нар. [[27 кастрычніка]] [[1886|1886 г.]] у Бярозаўцы, памёр [[2 верасня]] [[1964|1964 г.]] у [[Курытыба|Курытыбе]]) — прафесійны вайсковец камандзір літоўска беларускіх дывізій і палкоў на польскай службе, дыпламаваны [[палкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, прызначаны [[Брыгадны генерал|брыгадным генералам]] польскімі ўладамі ў выгнанні, актывіст руху за незалежнасць, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Ён нарадзіўся 27 кастрычніка 1886 года ў вёсцы Бярозаўка [[Рыльск|Рыльскага]] павета тагачаснай [[Курская губерня|Курскай губерні]] ў сям'і Цэзарыя і Касільды Карзон. З 1897 года наведваў класічную гімназію ў [[Белая Царква|Белай Царкве]]. У 1905 г., як кіраўнік школьнага страйку ў Белай Царкве, быў выключаны з гімназіі без права вяртання. У тым жа годзе здаў экзамен на атрыманне сярэдняй адукацыі завочна ў Кіеўскай навучальнай акрузе. Ён таксама вывучаў філасофію ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Універсітэце імя Яна Каханоўскага]].

У студзені 1916 года быў мабілізаваны ў [[Руская імператарская армія|Расійскую армію]]. 10 жніўня 1917 года быў прыняты ў [[Польскі корпус|1-ы Польскі корпус у Расіі]] і прызначаны ад'ютантам 10-га пяхотнага палка. У лютым 1918 года, падчас баёў корпуса з часцямі [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай гвардыі]], быў узведзены ў (?) [[Паручнік|лейтэнанты]]. З 20 лютага па 2 сакавіка 1918 года ўдзельнічаў у маршы 3-й Польскай стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|Івашкевіча]]. Падчас службы кур'ерам быў затрыманы і прысуджаны да смяротнага пакарання рэвалюцыйным судом у [[Рагачоў|Рагачаве]]. Яму ўдалося ўцячы і вярнуцца ў 1-ы Польскі корпус. 1 чэрвеня 1918 года быў узведзены ў [[Капітан|капітаны]] . З снежня 1918 года служыў у адроджанай Польскай арміі.

У лістападзе і снежні 1918 года ён служыў ад'ютантам, а затым намеснікам начальніка штаба Кельцкага генеральнага акруговага камандавання. У снежні 1918 года ён стаў начальнікам штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. У верасні 1919 года яго перавялі на пасаду начальніка штаба [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. У сакавіку 1920 года ён стаў начальнікам аператыўнага аддзела штаба 3-й арміі. У наступным месяцы ён быў прызначаны начальнікам Цэнтральнай размеркавальнай станцыі 3-й і 2-й армій. З чэрвеня 1920 года ён зноў займаў пасаду начальніка штаба 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі, а з кастрычніка таго ж года — у штабе Краёвай абароны [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. Затым ён займаў пасаду начальніка штаба аператыўнай групы генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]]. Пасля гэтага ён займаў пасаду начальніка штаба [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]]. Ён вызначыўся 24 чэрвеня 1920 года ў бітве пад Вялікай Чэрніцай. 1 ліпеня 1920 года камандзір Аператыўнай групы генерал Рандкоўскі падпісаў прашэнне аб узнагароджанні яго ордэнам Virtuti Militari».


Прапанову падтрымалі генералы Густаў Зыгадловіч і [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслаў Шэптыцкі]]. 10 верасня 1920 года галоўнакамандуючы ўзнагародзіў яго ордэнам Virtuti Militari.

1 чэрвеня 1921 года ён служыў у Вярхоўным камандаванні Войска Польскага ў якасці афіцэра сувязі войска [[Войска Сярэдняй Літвы|сярэдняй Літвы]], а яго матчынай часткай у той час быў [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы полк]].

3 мая 1922 года яму было прысвоена званне [[Капітан|капітана]] і 632-е месца ў Корпусе пяхотных афіцэраў. У тым жа годзе ён быў накіраваны ў Ваенную акадэмію ў Варшаве на аднагадовы курс навучання, застаючыся лішнім афіцэрам [[86-ы пяхотны полк|86-га пяхотнага палка]] ў [[Маладзечна|Маладзечне]]. 18 мая 1923 года яму прысвоена званне [[Маёр|маёра]] і 495-е месца ў Корпусе пяхотных афіцэраў.

У кастрычніку 1923 года, пасля заканчэння курса, ён быў прызначаны ў камандаванне корпуснай акругі № IX у Брэсце. У той час, акрамя вайсковага звання, ён меў права на званне «прызначаны да Генеральнага штаба». 12 снежня 1923 года ён быў прызначаны ў Гістарычнае бюро Генеральнага штаба ў Варшаве на пасаду клерка. З 1 чэрвеня па 30 ліпеня 1924 года ён быў адкамандзіраваны з Гістарычнага бюро Памежнай аховы ў Ваяводскі ваенны тэхналагічны ўніверсітэт для праходжання тактычнага курса падрыхтоўкі 1923/1924 гадоў. 19 ліпеня яго адкамандзіроўка была падоўжана да 30 верасня 1924 года . 15 кастрычніка таго ж года ён атрымаў дыплом афіцэра Генеральнага штаба і быў залічаны ў Гістарычнае бюро Памежнай аховы. З ліпеня па 30 верасня 1926 г. часова выконваў абавязкі начальніка бюро. 

31 кастрычніка 1927 г. быў пераведзены ў [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы пяхотны полк]] у [[Гродна|Гродне]] на пасаду камандзіра 2-га батальёна. Затым быў прызначаны намеснікам камандзіра гэтага палка. 23 студзеня 1928 г. быў павышаны да [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] і 58-е месцам ў афіцэрскім корпусе пяхоты. 14 лютага 1929 г. быў пераведзены ў [[Корпус аховы памежжа|Корпус памежнай аховы]] на пасаду камандзіра 23-га памежнага батальёна ў Оран з адначасовым пераводам у афіцэрскі склад пяхоты.

Быў абраны дэпутатам Сейма Польскай Рэспублікі 3-га склікання са спісу № 1 ( ББВР ) у выбарчай акрузе № 6 ([[Гродна]]). 9 снежня 1930 г. у сувязі з абраннем дэпутатам парламента і прыняццем мандата быў пераведзены ў неактыўны статус. 1 кастрычніка 1931 г. быў адкліканы з неактыўнага статусу і адначасова пераведзены ў Корпус аховы мяжы на пасаду камандзіра 23-га батальёна KАП «Араны» ў [[Араны|Аранах]]. 23 кастрычніка 1931 г. падаў у адстаўку са свайго дэпутацкага мандата.

23 сакавіка 1932 г. яго перавялі з КАП у камандаванне корпуснай акругі № III у Гродне на пасаду начальніка штаба.  7 чэрвеня 1934 г. яго перавялі ў Ваенна-гістарычнае бюро ў Варшаве на пасаду намесніка начальніка бюро. У студзені 1936 г. ён стаў афіцэрам па загаду першага намесніка міністра ваенных спраў. У наступным годзе яго перавялі ў камандаванне корпуснай акругі № III на пасаду начальніка 3-га акруговага ўпраўлення фізічнай культуры і ваеннай падрыхтоўкі. Адначасова ён стаў камандзірам Гродзенскай паўбрыгады краёвай абароны ў Гродне, якая ў канчатковым выніку не была сфарміравана, а летам 1938 г. ён прыняў камандаванне [[Дзісненская паўбрыгадан народнай абароны|Дзісненскай паўбрыгадай народнай абароны]] ў Паставах.  19 сакавіка 1939 года яму было прысвоена званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынством і прысвоена 2-е месца ў афіцэрскім полку пяхоты.

У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. ваяваў у якасці камандзіра Дзіснінскай паўбрыгады народнай абароны. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|ўварвання савецкіх войскаў у межы міжваеннай Польшчы]] ён і падпарадкаваныя яму часткі перашлі ў [[Латвія|Латвію]], дзе былі інтэрнаваныя. У 1940 годзе, пасля ўключэння Латвіі ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], ён быў зняволены ў савецкай турме.

У снежні 1941 года, пасля вызвалення з турмы, ён быў прыняты ў [[Армія Андэрса|Польскія ўзброеныя сілы ў СССР]] і прызначаны старшынёй Праверачнай камісіі ПВС у СССР. У ліпені 1942 года ён стаў камендантам матэрыяльна-тэхнічнай базы ў [[Ашгабат|Ашгабадзе]] . З чэрвеня 1943 года ён заставаўся ў Рэзервовым цэнтры Польскай арміі на Усходзе . У жніўні таго ж года ён быў пераведзены ў 7-ю рэзервовую дывізію, а ў лістападзе, у распараджэнні начальніка штаба Галоўнакамандуючага, застаўся на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. З мая 1944 года ён праходзіў навучанне ў [[5 крэсовая дывізія пяхоты|5-й Крэсовай пяхотнай дывізіі]]. З кастрычніка 1944 года па 1946 год служыў у 7-й пяхотнай дывізіі .

Ён быў прызначаны брыгадным генералам прэзідэнтам Рэспублікі Польшча ў выгнанні [[Аўгуст Залескі|Аўгустам Залескім]] са старшынством з 19 сакавіка 1963 года {{Sfn|Dembiński|1969}} . Ён памёр 2 верасня 1964 года ў Курытыбе, сталіцы [[Парана (штат)|штата Парана]] ў Бразіліі. Магчыма памёр у Аргенціне.

5 лютага 1919 г. ажаніўся са Славай Эдвардай Высоцкай, настаўніцай фартэпіяна, ад якой меў трох дачок: Аляксандру Славу Марыю (нар. 1921), Ванду Антаніну (нар. 1923) і Славу Уршулю (нар. 1926).

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 97  – 15 сакавіка 1921 г. 
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] — 3 мая 1958 г. «за арганізацыйную і навучальную працу ў Саюзе арганізацый Узброеных Сіл Польшчы» 
* Крыж Незалежнасці — 4 лістапада 1933 г. «за працу па аднаўленні незалежнасці» 
* Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] — 30 красавіка 1927 г. «за заслугі ў галіне ваеннай навукі»  
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] {{Refn|Edward Perkowicz wypełniając 28 marca 1934 kwestionariusz kawalera Orderu Virtuti Militari podał, że posiada Krzyż Walecznych nadany po raz pierwszy, drugi i trzeci{{odn|Kolekcja|loc=s. 10}}. Ta sama liczba nadań została zweryfikowana 5 maja 1938{{odn|Kolekcja|loc=s. 42}}. Innr źródła podają, że Edwardowi Perkowiczowi Krzyż Walecznych został nadany czterokrotnie{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=22}}{{odn|Łoza|1939|s=231}}{{odn|Polak (red.)|1991|s=116}}{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=10}}.}} № 33948  – 8 чэрвеня 1922 г.
* Крыж Адвагі № 50581  – 10 чэрвеня 1922 г. у абмен на дыплом былога Літоўска-Беларускага фронту «За адвагу» 
* Крыж Доблесці № 45072  – 15 ліпеня 1922 г. у абмен на пурпуровую стужку 
* Залаты Крыж Заслугі з мячамі ўпершыню і ў другі раз
* Залаты Крыж Заслугі – 10 лістапада 1928 г. 
* Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай Арміі – 3 сакавіка 1926 г.
* Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. 
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці 
* Памятны крыж Монтэ-Касіна № 14801 
* Бронзавы медаль «За выслугу гадоў» 
* Афіцэр Французскай акадэміі Палмс – 30 чэрвеня 1925 г. 
* Медаль «За перамогу паміж саюзнікамі» 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_829.pdf|title=Perkowicz Edward|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 roku). Warszawa: Sztab Główny, 1931.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwiec 1935. Warszawa: Dep. Piech. MSWojsk., 1935.
* {{Cite web|url=http://eprints.hist.pl/302/|title=Lista Oficerów Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie według awansów dokonanych zarządzeniami Prezydenta Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem rodzajów broni i służb|first=Stefan|last=Dembiński|date=1969-06-30}}
* Mieczysław Wrzosek: Edward Perkowicz. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXV. Warszawa: Polska Akademia Nauk, 1980.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1939.
* Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
* ''Generał Edward Perkowicz (1886–1964)'', Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie [https://www.pilsudski.org.uk/pl/archiwum-093.php].
* ''Edward Perkowicz (1886–1964)'', Biblioteka Sejmowa. Baza parlamentarzyści polscy [https://bs.sejm.gov.pl/F?func=find-b&amp;request=000001201&amp;find_code=SYS&amp;local_base=ARS10].
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1964 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам «За Монтэ-Касіна»]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]</text>
      <sha1>b4jr3c0izi8jk9cwtvd5hu9zfg1c4gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казімір Радзівілавіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805647</id>
    <revision>
      <id>5123117</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/71182721|Kazimierz Radziwiłłowicz]]»</comment>
      <origin>5123117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="gqw9m9z0krrv2t52unh44219wc6v1gl" xml:space="preserve">'''Казімеж Радзівілавіч''' (нар. [[8 чэрвеня]] [[1877|1877 г.]], памёр [[21 чэрвеня]] [[1946|1946 г.]] ) — [[брыгадны генерал]] Войска Польскага.

== Біяграфія ==
Казімір Радзівілавіч нарадзіўся 8 чэрвеня 1877 г. Пра большасць кар'еры вядома скрайне мала.

Служыў у званні генерал-лейтэнанта ў [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]], займаў пасаду інспектара артылерыі &lt;ref name=&quot;PZL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pzl24.pl/wiadomosci/351,ulica-generala-radziwillowicza|title=Ulica generała Radziwiłłowicza?|website=pzl24.pl}}&lt;/ref&gt;

Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939 годзе і [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ён быў арыштаваны саветамі, пасля чаго вярнуўся на волю і далучыўся да арміі [[Армія Андэрса|генерала]] [[Армія Андэрса|Андэрса]]. Да канца жыцця ён заставаўся ў званні брыгаднага генерала. Памёр 21 чэрвеня 1946 года. Пахаваны на брытанскіх ваенных могілках у Эль-Кантары, Егіпет (участак 2-E-1).

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Вайскоўцы Арміі Андэрса]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1877 годзе]]</text>
      <sha1>gqw9m9z0krrv2t52unh44219wc6v1gl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123179</id>
      <parentid>5123117</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5123179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="asng8sl8em4if14rq8lh7io5v65r51l" xml:space="preserve">'''Казімеж Радзівілавіч''' (нар. [[8 чэрвеня]] [[1877|1877 г.]], памёр [[21 чэрвеня]] [[1946|1946 г.]] ) — [[брыгадны генерал]] Войска Польскага.

== Біяграфія ==
Казімір Радзівілавіч нарадзіўся 8 чэрвеня 1877 г. Пра большасць кар'еры вядома скрайне мала.

Служыў у званні генерал-лейтэнанта ў [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]], займаў пасаду інспектара артылерыі &lt;ref name=&quot;PZL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pzl24.pl/wiadomosci/351,ulica-generala-radziwillowicza|title=Ulica generała Radziwiłłowicza?|website=pzl24.pl}}&lt;/ref&gt;

Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939 годзе і [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ён быў арыштаваны саветамі, пасля чаго вярнуўся на волю і далучыўся да арміі [[Армія Андэрса|генерала]] [[Армія Андэрса|Андэрса]]. Да канца жыцця ён заставаўся ў званні брыгаднага генерала. Памёр 21 чэрвеня 1946 года. Пахаваны на брытанскіх ваенных могілках у [[Аль-Кантара|Аль-Кантары]], [[Егіпет]] (участак 2-E-1).

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Вайскоўцы Арміі Андэрса]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1877 годзе]]</text>
      <sha1>asng8sl8em4if14rq8lh7io5v65r51l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Залман Шнеур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805648</id>
    <redirect title="Залман Шнеер" />
    <revision>
      <id>5123123</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Залман Шнеур]] у [[Залман Шнеер]]</comment>
      <origin>5123123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="k6yq6f5mutv4agi2y7h971bmoq1tyi3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Залман Шнеер]]</text>
      <sha1>k6yq6f5mutv4agi2y7h971bmoq1tyi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Bezhbin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>805649</id>
    <revision>
      <id>5123127</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bezhbin</username>
        <id>166343</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Userbox/Удзельнік з Масквы}}»</comment>
      <origin>5123127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="2gms1ggjbkiupxwezlt49mcnt1wc19s" xml:space="preserve">{{Userbox/Удзельнік з Масквы}}</text>
      <sha1>2gms1ggjbkiupxwezlt49mcnt1wc19s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Браніслаў Вендзягольскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805650</id>
    <revision>
      <id>5123130</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/74730451|Bronisław Wędziagolski]]»</comment>
      <origin>5123130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8279" sha1="i6oopws4v8aozb9psb0pnjbabdso6gs" xml:space="preserve">[[Файл:1919 Bronisław Wędziagolski.jpg|міні|Браніслаў Вендзягольскі]]
'''Браніслаў Вендзягольскі''' (нар. [[8 жніўня]] [[1875|1875 г.]] у [[:pl:Jaworów_(Litwa)|Яварове]], памёр [[1941|у 1941 г.]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[палкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, палітык, член Сейма Сярэдняй Літвы  і [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сеймаў]] 1-га і 3-га склікання ў Другой Польскай Рэспубліцы.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў маёнтку Явораў, у тагачасным Віленскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], у сям'і Міхала (1848–1923) і Караліны Сасонкі (1851–1944) . Быў братам [[Paweł Wędziagolski|Паўла]] (1883–1929), архітэктара, і Караля (1885–1974), актывіста руху за незалежнасць.

Афіцэр царскай арміі, скончыў ваеннае вучылішча ў Казані і ваенную акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. Удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ў званні падпалкоўніка, камандуючы 4-й Сібірскай стралковай дывізіі, а затым у Грамадзянскай вайне ў Расіі на баку [[Белы рух|белых]]. Далучыўся да [[10 дывізія пяхоты (II РП)|дывізіі Жалігоўскага]] і разам з ёй пакінуў Расію. Затым стаў афіцэрам [[Армія Халлера|у «Блакітнай арміі» генерала]] [[Армія Халлера|Галера]]. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне 1920 года.]] З 12 лістапада 1919 года па 23 мая 1920 года камандаваў [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскім стралковым палком]], пазней перайменаваным у [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы пяхотны полк]] . Затым камандаваў [[3 Літоўска-Беларуская пяхотная брыгада|3-й Літоўска-Беларускай пяхотнай брыгадай]]. У 1921 годзе служыў у Вярхоўным камандаванні [[войска Сярэдняй Літвы]] на пасадзе кіраўніка Вярхоўнага кантроля.

3 мая 1922 года яму было прысвоена званне палкоўніка і 47-я месца ў корпусе пяхотных афіцэраў. 10 ліпеня 1922 года ён быў пераведзены з рэзерву штабных афіцэраў камандавання корпуснай акругі № III на пасаду афіцэра сувязі пры ўрадавым дэлегаце ў Вільні. У той час ён быў афіцэрам па-за стаўкай 76-га пяхотнага палка ў Гродне. 28 лістапада 1922 года ён быў пераведзены ў неактыўны статус «на час яго мандата як члена парламента ў Сейме Рэспублікі Польшча першага тэрміну». У гэтай якасці, як палкоўнік 76-га пяхотнага палка, ён заставаўся ў наступныя гады. 

Атрымаў мандат члена парламента ад партыі ПСЛ «Пяст». 29 лістапада 1927 года ён быў адкліканы з бяздзейнага статусу і адначасова пераведзены ў афіцэрскі склад пяхоты і аддадзены ў распараджэнне начальніка Дэпартамента пяхоты Міністэрства ваенных спраў. 30 лістапада 1927 года ён быў выйшаў у адстаўку . 

У тым жа годзе ён стаў членам [[Krajowe Stronnictwo Ludowe Ziem Litewsko-Białoruskich – „Zjednoczenie”|Нацыянальнай народнай партыі Літоўска-Беларускіх Зямель – «З'яднанне»]]  . Тады ён жыў у Вільні . У 1934 годзе, будучы палкоўнікам у адстаўцы, быў прызначаны ў афіцэрскі акруговы склад № III у якасці ''афіцэра, прызначанага для выкарыстання ў ваенны час'', і ў той час заставаўся на ўліку Віленскага гарадскога акруговага прызыўнога камандавання. Пазней ён быў палітыкам сялянскай партыі Крэсаў. Быў абраны членам Сейма 3-га склікання ад Беспартыйнага Блоку Супрацы з Урадам .


27 верасня 1939 года ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], а 12 мая 1941 года асуджаны і верагодней усяго знішчаны у БССР&lt;ref name=&quot;Indeks&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indeksrepresjonowanych.pl/szczegoly/d5ebc6bc-8797-45a8-8841-afc300fda79a|title=Indeks Represjonowanych|website=Instytut Pamięci Narodowej}}&lt;/ref&gt; .

== Ордэны і ўзнагароды ==

* [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені з мячамі і бантам — 10 жніўня 1915 г.
* [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі — 1915
* Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені (мячы да ордэна, 29 студзеня 1915 г.) &lt;ref name=&quot;p1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gwar.mil.ru/|title=Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны : Вендзягольский Бронислав Михайлович|website=Управление Министерства обороны Российской Федерации по увековечению памяти погибших при защите Отечества}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
* ''Karol Wędziagolski. Pamiętniki''. Iskry 2007
* Informacje z bazy danych o parlamentarzystach na stronie [http://bs.sejm.gov.pl/F/5485B9ASVF3SRV173QAYJQ4TVG9XC2IRMFVN88HP3NYG22G3SH-01934?func=find-b&amp;request=Bronis%C5%82aw+W%C4%99dziagolski&amp;find_code=WRD&amp;adjacent=N&amp;x=40&amp;y=6 Biblioteki Sejmowej] (tu data śmierci 1942, [[Ніжні Ноўгарад|Niżny Nowogród]])
* [http://www.pogon.lt/wilnianie-zasluzeni/231-wdziagolski-bronisaw-.html Bronisław Wędziagolski na Pogon.lt]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1876 годзе]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 1 склікання]]</text>
      <sha1>i6oopws4v8aozb9psb0pnjbabdso6gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Userbox/Удзельнік з Масквы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>805651</id>
    <revision>
      <id>5123131</id>
      <timestamp>2026-04-07T13:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bezhbin</username>
        <id>166343</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Userbox | border-c = #336FB7 | id       = [[Выява:Coat of arms of Moscow.svg|35px|Герб Масквы]] | id-c     = white | info-c   = #336FB7 | info-fc  = white | info     = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;{{LangSwitch                        |be={{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік|Удзельніца}} з '''[[Масква|&lt;span style=&quot;color:white&gt;Масквы&lt;/span&gt;]]'''                        |be-tarask={{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік...»</comment>
      <origin>5123131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="5ehiemfssxl5lkmg0uh5k39dgb6tf9c" xml:space="preserve">{{Userbox
| border-c = #336FB7
| id       = [[Выява:Coat of arms of Moscow.svg|35px|Герб Масквы]]
| id-c     = white
| info-c   = #336FB7
| info-fc  = white
| info     = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;{{LangSwitch
                       |be={{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік|Удзельніца}} з '''[[Масква|&lt;span style=&quot;color:white&gt;Масквы&lt;/span&gt;]]'''
                       |be-tarask={{gender:{{BASEPAGENAME}}|Удзельнік|Удзельніца}} зь '''[[Масква|&lt;span style=&quot;color:white&gt;Маскву&lt;/span&gt;]]'''
                       |pl={{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten użytkownik|Ta użytkowniczka}} jest z '''[[Масква|&lt;span style=&quot;color:white&gt;Moskwa&lt;/span&gt;]]'''
                       |en=This user is from '''[[Масква|&lt;span style=&quot;color:black&gt;Moscow&lt;/span&gt;]]'''
                     }}&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Удзельнікі паводле месца жыхарства|Масква]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ehiemfssxl5lkmg0uh5k39dgb6tf9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805652</id>
    <redirect title="Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588" />
    <revision>
      <id>5123135</id>
      <timestamp>2026-04-07T14:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588]]</comment>
      <origin>5123135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="kafo3b1tgi6a3cosmgixqtnqz1v8kk5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588]]</text>
      <sha1>kafo3b1tgi6a3cosmgixqtnqz1v8kk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лексікон славенароскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805653</id>
    <redirect title="Лексікон Памвы Бярынды" />
    <revision>
      <id>5123147</id>
      <timestamp>2026-04-07T14:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Лексікон Памвы Бярынды]]</comment>
      <origin>5123147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="n9uuswm73vgipbv53ginkl10ac717a0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Лексікон Памвы Бярынды]]</text>
      <sha1>n9uuswm73vgipbv53ginkl10ac717a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манархія турэцкая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805654</id>
    <revision>
      <id>5123156</id>
      <timestamp>2026-04-07T14:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Выданне | Назва            = Манархія турэцкая | Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka | Выява            =  | Шырыня           =  | Подпіс           =  | Аўтар            = [[Поль Рыко]] | Перакладчык      = Клакоцкі | Жанр             = Гістарычны трактат | Мова             = [[Польская мова|Польская]] | Выдавецтв...»</comment>
      <origin>5123156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6038" sha1="rxuhspsg6xziaihzjve0jxuokwdw1ev" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            = 
| Шырыня           = 
| Подпіс           = 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{DEFAULTSORT:Манархія турэцкая}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1678 годзе]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>rxuhspsg6xziaihzjve0jxuokwdw1ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123164</id>
      <parentid>5123156</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T15:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6186" sha1="m79vi9fnzfvf4hn7t29j9dtxucki4av" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            = 
| Шырыня           = 
| Подпіс           = 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Манархія_турэцкая_вокладка.jpg|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{DEFAULTSORT:Манархія турэцкая}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1678 годзе]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>m79vi9fnzfvf4hn7t29j9dtxucki4av</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123193</id>
      <parentid>5123164</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6532" sha1="n2tul4hkhd2svrcl4wjb4vh57z4jf1z" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            =Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg 
| Шырыня           = 
| Подпіс           =Тытульны аркуш экзэмпляра, які знаходзіўся ў калекцыі Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Манархія_турэцкая_вокладка.jpg|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{DEFAULTSORT:Манархія турэцкая}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1678 годзе]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>n2tul4hkhd2svrcl4wjb4vh57z4jf1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123245</id>
      <parentid>5123193</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1678 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6472" sha1="k5rqro78n1qle1uvqv99dhnpt2gh7b5" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            =Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg 
| Шырыня           = 
| Подпіс           =Тытульны аркуш экзэмпляра, які знаходзіўся ў калекцыі Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Манархія_турэцкая_вокладка.jpg|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{DEFAULTSORT:Манархія турэцкая}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>k5rqro78n1qle1uvqv99dhnpt2gh7b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123253</id>
      <parentid>5123245</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мастацкае афармленне */</comment>
      <origin>5123253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8230" sha1="mc4tcpt9d7w3chibxtxkfkjiqkc9lcd" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            =Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg 
| Шырыня           = 
| Подпіс           =Тытульны аркуш экзэмпляра, які знаходзіўся ў калекцыі Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 5 crop).jpg|злева|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 16 crop).jpg|міні|Герб Радзівілаў]]
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Медзярыты, выкананыя беларускім гравёрам [[Максім Вошчанка|Максімам Вошчанкам]]&quot;&gt;
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 139 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 167 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 174 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 207 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 218 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 227 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 261 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 270 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 275 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 282 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 53 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 58 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 65 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 69 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 72 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 77 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 79 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 83 crop).jpg
&lt;/gallery&gt;


== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{DEFAULTSORT:Манархія турэцкая}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>mc4tcpt9d7w3chibxtxkfkjiqkc9lcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123350</id>
      <parentid>5123253</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T06:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="lyd2zmub8atk0x7036q452lz71tm3y0" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            =Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg 
| Шырыня           = 
| Подпіс           =Тытульны аркуш экзэмпляра, які знаходзіўся ў калекцыі Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 5 crop).jpg|злева|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 16 crop).jpg|міні|Герб Радзівілаў]]
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Медзярыты, выкананыя беларускім гравёрам [[Максім Вошчанка|Максімам Вошчанкам]]&quot;&gt;
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 139 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 167 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 174 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 207 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 218 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 227 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 261 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 270 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 275 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 282 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 53 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 58 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 65 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 69 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 72 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 77 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 79 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 83 crop).jpg
&lt;/gallery&gt;


== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага }}

[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]</text>
      <sha1>lyd2zmub8atk0x7036q452lz71tm3y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123351</id>
      <parentid>5123350</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T06:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Асманская імперыя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="hn8loibeob6ex6yz36q5ygcph05qjbv" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва            = Манархія турэцкая
| Арыгінал назвы   = Monarchia Turecka
| Выява            =Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg 
| Шырыня           = 
| Подпіс           =Тытульны аркуш экзэмпляра, які знаходзіўся ў калекцыі Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча 
| Аўтар            = [[Поль Рыко]]
| Перакладчык      = Клакоцкі
| Жанр             = Гістарычны трактат
| Мова             = [[Польская мова|Польская]]
| Выдавецтва       = [[Слуцкая друкарня]]
| Выпуск           = 1678
| Старонак         = 
| isbn             = 
}}
'''«Манархія турэцкая»''' ({{lang-pl|Monarchia Turecka}}) — гістарычны трактат англійскага дыпламата і гісторыка [[Поль Рыко|Поля Рыко]], выдадзены ў [[1678]] годзе ў [[Слуцк]]у ў перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]]. Кніга з'яўляецца адным з найбольш багата ілюстраваных і значных выданняў [[Слуцкая друкарня|Слуцкай друкарні]], мастацкае афармленне якога выканаў выбітны беларускі гравёр [[Максім Вошчанка]].

== Гісторыя выдання ==
Кніга была надрукавана ў Слуцкай друкарні ў 1678 годзе. Тэкст уяўляе сабой польскамоўны пераклад вядомай працы даследчыка Поля Рыко, прысвечанай [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. Як сведчыць арыгінальная прадмова, трактат быў перакладзены з [[Французская мова|французскага]] выдання 1670 года на польскую мову Клакоцкім — бацькам заснавальніка [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкага калегіума езуітаў]] (у арыгінале: ''«Z francuskiego ięzyka na polski przetłumaczona przez Klokockiego oyca tego co był fundatorem Kolleium Słuckiego...»''). Гэтае выданне стала сапраўднай вяршыняй дзейнасці ілюстраванай кнігі ў Слуцку і адным з самых прыгожых помнікаў тагачаснага кнігадрукавання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Змест ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 5 crop).jpg|злева|міні|Вокладка да кнігі «Манархія турэцкая»]]
Тэкст кнігі ўпершыню для тагачасных чытачоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і Усходняй Еўропы паказваў жыццё і побыт [[Усход|Усходу]] без варожай перадузятасці. У трактаце падрабязна і аб'ектыўна з розных бакоў апісваліся: будова дзяржавы і арміі, арганізацыя імператарскага (султанскага) двара, асаблівасці сямейнага і штодзённага жыцця, а таксама рэлігійныя традыцыі і рытуалы мусульман{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. Асобныя раздзелы былі прысвечаны турэцкім ваярам (напрыклад, падрабязны раздзел пра [[Янычары|янычараў]]) і прадстаўнікам ісламскіх духоўных ордэнаў (напрыклад, [[Дэрвіш|дэрвішам]]){{sfn|Нікалаеў|2009|с=334}}.

== Мастацкае афармленне ==
[[Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 16 crop).jpg|міні|Герб Радзівілаў]]
Галоўнай адметнасцю слуцкага выдання «Манархіі турэцкай» з'яўляецца яе надзвычай багатае афармленне. Кніга ўтрымлівае цыкл з 19 высакаякасных ілюстрацый, уключаючы гравіраваны [[тытульны аркуш]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Усе ілюстрацыі выкананы ў тэхніцы [[Медзярыт|медзярыту]] (гравюры на медзі). Іх аўтарам з'яўляецца вядомы магілёўскі майстар Максім Вошчанка, які ў той час спецыяльна працаваў у Слуцку. На гравюрах маецца яго асабісты аўтарскі подпіс: ''«Scul. Maxim Woszczanka»''. Пры стварэнні візуальнага шэрагу майстар капіраваў выявы з французскага выдання трактата, якое пабачыла свет у Парыжы ў 1670 годзе{{sfn|Нікалаеў|2009|с=335}}. 

Сярод найбольш вядомых і дасканалых гравюр Вошчанкі ў гэтай кнізе вылучаецца ілюстрацыя да раздзела пра янычараў, дзе фігуры ваяроў паказаны з вялікай дакладнасцю да дэталяў вопраткі, твараў і зброі, а таксама выява мусульманскага манаха — дэрвіша ордэна Эдэмі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=336}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Медзярыты, выкананыя беларускім гравёрам [[Максім Вошчанка|Максімам Вошчанкам]]&quot;&gt;
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 139 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 167 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 174 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 207 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 218 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 227 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 261 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 270 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 275 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 282 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 53 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 58 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 65 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 69 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 72 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 77 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 79 crop).jpg
Файл:Monarchia Tvrecka by Rycaut and Kłokocki (1678) (page 83 crop).jpg
&lt;/gallery&gt;


== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}}

{{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага }}

[[Катэгорыя:Кнігі 1678 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Кнігі на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Выданні Слуцкай друкарні]]
[[Катэгорыя:Асманская імперыя]]</text>
      <sha1>hn8loibeob6ex6yz36q5ygcph05qjbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Турэцкая манархія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805655</id>
    <redirect title="Манархія турэцкая" />
    <revision>
      <id>5123158</id>
      <timestamp>2026-04-07T14:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Манархія турэцкая]]</comment>
      <origin>5123158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Манархія турэцкая]]</text>
      <sha1>1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манархія Турэцкая, апісаная Рыко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805656</id>
    <redirect title="Манархія турэцкая" />
    <revision>
      <id>5123163</id>
      <timestamp>2026-04-07T15:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Манархія турэцкая]]</comment>
      <origin>5123163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Манархія турэцкая]]</text>
      <sha1>1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самуэль Багуміл Ліндэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805657</id>
    <revision>
      <id>5123189</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79149417|Samuel Linde]]»</comment>
      <origin>5123189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15538" sha1="geolih27574fhbxiv50wkyn3am4j0j1" xml:space="preserve">[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе  царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' (польск. ''Samuel Bogumił Linde''''',''' [[11 красавіка|11]] ці [[24 красавіка|24]] красавіка [[1771]], [[Торунь]] - [[8 жніўня]] [[1847]], [[Варшава]]) — [[Польшча|польскі]] [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807–1814).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям'я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда . [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы &quot;''Слоўніка&quot;'' Ліндэ {{Sfn|Gajl|2007}}.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''&quot;De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis&quot;'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі  [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Немцэвіча]]  &quot;''Вяртанне дэпутата&quot;'' і ''«&quot;Таргавіцкую Біблію&quot;'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага &quot;''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года&quot;''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар'ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця - «Слоўніка польскай мовы». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года  .

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. 

 
У 1816–1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся. 

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «Пра расійскую літаратуру» (1815–1816), «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (1816, фактычна 1817) і «Пра мову старажытных прусаў» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''[[Vincent Kadłubek|«Вінцэнт Кадлубек»]]'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] &quot;Слоўні&quot;. Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе , а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12)  .


== Ліндэ і беларусістыка ==


Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні Słownik języka polskiego (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай. Вацлаў Ластоўскі лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «Хронікі Гвагніна», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: Брэст, Гродна, Масты, Наваградак, Нясвіж, Магільна, Магілёў, Орша.


У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу. Першая праца – гэта вялікі артыкул «Аб славянска-расійскай літаратуры» (O literaturze słowiańskorosyjskiej). У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». У другой працы – «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość) – С. Б. Ліндэ аддаў належнае таму, што ў трэцім артыкуле трэцяга раздзела Статута мова дакумента называлася рускай: «…на руский езык преложона и руским же писмом». Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла С. Б. Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і «расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі (праваслаўны. – С. З.) святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову». Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1771 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торуні]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>geolih27574fhbxiv50wkyn3am4j0j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123190</id>
      <parentid>5123189</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15561" sha1="q4rc6pn41fphplzfenn7dy0l0l81iz2" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе  царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' (польск. ''Samuel Bogumił Linde''''',''' [[11 красавіка|11]] ці [[24 красавіка|24]] красавіка [[1771]], [[Торунь]] - [[8 жніўня]] [[1847]], [[Варшава]]) — [[Польшча|польскі]] [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807–1814).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям'я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда . [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы &quot;''Слоўніка&quot;'' Ліндэ {{Sfn|Gajl|2007}}.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''&quot;De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis&quot;'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі  [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Немцэвіча]]  &quot;''Вяртанне дэпутата&quot;'' і ''«&quot;Таргавіцкую Біблію&quot;'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага &quot;''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года&quot;''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар'ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця - «Слоўніка польскай мовы». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года  .

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. 

 
У 1816–1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся. 

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «Пра расійскую літаратуру» (1815–1816), «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (1816, фактычна 1817) і «Пра мову старажытных прусаў» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''[[Vincent Kadłubek|«Вінцэнт Кадлубек»]]'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] &quot;Слоўні&quot;. Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе , а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12)  .


== Ліндэ і беларусістыка ==


Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні Słownik języka polskiego (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай. Вацлаў Ластоўскі лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «Хронікі Гвагніна», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: Брэст, Гродна, Масты, Наваградак, Нясвіж, Магільна, Магілёў, Орша.


У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу. Першая праца – гэта вялікі артыкул «Аб славянска-расійскай літаратуры» (O literaturze słowiańskorosyjskiej). У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». У другой працы – «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość) – С. Б. Ліндэ аддаў належнае таму, што ў трэцім артыкуле трэцяга раздзела Статута мова дакумента называлася рускай: «…на руский езык преложона и руским же писмом». Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла С. Б. Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і «расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі (праваслаўны. – С. З.) святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову». Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1771 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торуні]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>q4rc6pn41fphplzfenn7dy0l0l81iz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123222</id>
      <parentid>5123190</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18804" sha1="cioq8ze9za48xcuiw6ad0e7uqh51gvq" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе  царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' (польск. ''Samuel Bogumił Linde''''',''' [[11 красавіка|11]] ці [[24 красавіка|24]] красавіка [[1771]], [[Торунь]] - [[8 жніўня]] [[1847]], [[Варшава]]) — [[Польшча|польскі]] [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807–1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153–160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям'я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда. [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы &quot;''Слоўніка&quot;'' Ліндэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''&quot;De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis&quot;'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі  [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Немцэвіча]]  &quot;''Вяртанне дэпутата&quot;'' і ''«&quot;Таргавіцкую Біблію&quot;'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага &quot;''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года&quot;''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар'ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця - «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. 

У 1816–1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся. 

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Пра расійскую літаратуру''» (1815–1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''[[Vincent Kadłubek|«Вінцэнт Кадлубек»]]'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] &quot;Слоўнік&quot;. Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе , а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).
== Ліндэ і беларусістыка ==


Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні &quot;''Слоўнік польскай мовы''&quot; (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу. 

Першая праца – гэта вялікі артыкул «Аб славянска-расійскай літаратуры» (O literaturze słowiańskorosyjskiej). У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». У другой працы – «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość) – С. Б. Ліндэ аддаў належнае таму, што ў трэцім артыкуле трэцяга раздзела Статута мова дакумента называлася рускай: «…на руский езык преложона и руским же писмом». Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла С. Б. Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і «расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі (праваслаўны. – С. З.) святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову». Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву.

У прадмове да перакладу кнігі М. Грэча &quot;Гісторыя рускай літаратуры&quot; С. Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй „гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні” ([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu). У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1771 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торуні]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cioq8ze9za48xcuiw6ad0e7uqh51gvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123227</id>
      <parentid>5123222</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5123227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18459" sha1="djqqel6qn4yns89hl3pt9ssm9ho5wm9" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Польшча|польскі]] [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям’я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда. [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы «''Слоўніка»'' Ліндэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Немцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''&quot;«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]].

У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся.

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Пра расійскую літаратуру''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).

== У беларусістыцы ==

Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні «''Слоўнік польскай мовы''» (1807—1814). Менавіта ў «рускай» мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815—1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу.

Першая праца — гэта вялікі артыкул «Аб славянска-расійскай літаратуры» (O literaturze słowiańskorosyjskiej). У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». У другой працы — «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość) — С. Б. Ліндэ аддаў належнае таму, што ў трэцім артыкуле трэцяга раздзела Статута мова дакумента называлася рускай: «…на руский езык преложона и руским же писмом». Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла С. Б. Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і «расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі (праваслаўны. — С. З.) святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову». Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву.

У прадмове да перакладу кнігі М. Грэча «Гісторыя рускай літаратуры» С. Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй «гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні» ([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu). У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]</text>
      <sha1>djqqel6qn4yns89hl3pt9ssm9ho5wm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123228</id>
      <parentid>5123227</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18440" sha1="tlqbau8q1yjx6goaykipprwmlvbserq" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям’я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда. [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы «''Слоўніка»'' Ліндэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Немцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''&quot;«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]].

У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся.

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Пра расійскую літаратуру''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).

== У беларусістыцы ==

Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні «''Слоўнік польскай мовы''» (1807—1814). Менавіта ў «рускай» мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815—1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу.

Першая праца — гэта вялікі артыкул «Аб славянска-расійскай літаратуры» (O literaturze słowiańskorosyjskiej). У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску». У другой працы — «Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне» (O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość) — С. Б. Ліндэ аддаў належнае таму, што ў трэцім артыкуле трэцяга раздзела Статута мова дакумента называлася рускай: «…на руский езык преложона и руским же писмом». Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла С. Б. Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і «расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі (праваслаўны. — С. З.) святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову». Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву.

У прадмове да перакладу кнігі М. Грэча «Гісторыя рускай літаратуры» С. Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй «гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні» ([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu). У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]</text>
      <sha1>tlqbau8q1yjx6goaykipprwmlvbserq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123246</id>
      <parentid>5123228</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20384" sha1="tkf929orckb4xfex95eaotynhl6pz9z" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям’я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда. [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы «''Слоўніка»'' Ліндэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Нямцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''&quot;«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]].

У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся.

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Пра расійскую літаратуру''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).

== Беларусістычныя даследванні ==

Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні &quot;''Слоўнік польскай мовы''&quot; (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу.

Першая праца – гэта вялікі артыкул «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (''O literaturze słowiańskorosyjskiej''), дзе падрабаязна разглядаецца выдадзеная ў 1813–1815 гг. у Санкт-Пецярбургу праца [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|Васіля Сопікава]] «''Спроба расійскай бібліяграфіі''». У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «''…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску''». Ліндэ вельмі ўважліва і падрабязна разгледзеў тыя месцы кнігі В. Сопікава, у якіх гаворка ішла пра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]], паводле меркавання філолага, Скарына хутчэй пісаў свае творы «''на рускім дыялекце, вельмі блізкім да польскай мовы''».

У другой працы – «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (''O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość'') – Ліндэ звяртае ўвагу на &quot;рускую мову&quot; Статута. Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна język ruski вымусіла Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, Т. Чацкі ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і&lt;blockquote&gt;расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову.&lt;/blockquote&gt;Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;. Таксама ён адзначыў пранікненне рыс жывой народнай гаворкі (''mowy potocznej'') у &quot;дыялект бела-рускі&quot; (''dyalekt Biało-Ruski''), на якім напісаны тэкст са Святога Пісьма, змешчаны ў Статуце пад гербам Пагоня&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;.

У працы «Аб Літоўскім статуце…» С. Б. Ліндэ яшчэ раз звярнуўся да тэмы кваліфікацыі мовы Ф. Скарыны і скарэкціраваў свае ранейшыя погляды: «''у Скарыны назіраем дамешку рускай мовы да царкоўнай, старая славянская мова ў яго выразна пераважае''»&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

Такім чынам, у манаграфіі С. Б. Ліндэ істотнымі для беларусістыкі аказаліся размежаванне беларускай («рускай»), расійскай і стараславянскай моў у якасці асобных і і кваліфікацыя мовы Статута як беларускай&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

У прадмове да перакладу кнігі [[Мікалай Іванавіч Грэч|Мікалая Грэча]] &quot;Гісторыя рускай літаратуры&quot; Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй „''гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні''” ''([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu)''. У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]</text>
      <sha1>tkf929orckb4xfex95eaotynhl6pz9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123268</id>
      <parentid>5123246</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20401" sha1="cemt8fi6otufzv5efcpuf8lhwk4gajs" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ і Ганны Барбары, народжанай Лангенган. Яго сям’я атрымала польскае дваранства ў XVI стагоддзі разам з гербам Лінда. [[Набілітацыя|Герб]] быў нададзены польскім сеймам Мікалаю дэ Ліндэ, бурграфу і раднаму Торуня, 10 студзеня 1559 года. У знак прызнання працы Самуэля Ліндэ над слоўнікам польскай мовы гэты герб быў афіцыйна ўзбагачаны ў 1826 годзе шляхам дадання да яго выявы «''Слоўніка»'' Ліндэ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Нямцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''&quot;«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]].

У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся.

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Пра расійскую літаратуру''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).

== Беларусістычныя даследванні ==

Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні &quot;''Слоўнік польскай мовы''&quot; (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу.

Першая праца – гэта вялікі артыкул «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (''O literaturze słowiańskorosyjskiej''), дзе падрабаязна разглядаецца выдадзеная ў 1813–1815 гг. у Санкт-Пецярбургу праца [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|Васіля Сопікава]] «''Спроба расійскай бібліяграфіі''». У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «''…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску''». Ліндэ вельмі ўважліва і падрабязна разгледзеў тыя месцы кнігі В. Сопікава, у якіх гаворка ішла пра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]], паводле меркавання філолага, Скарына хутчэй пісаў свае творы «''на рускім дыялекце, вельмі блізкім да польскай мовы''».

У другой працы – «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (''O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość'') – Ліндэ звяртае ўвагу на &quot;рускую мову&quot; Статута. Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна &quot;język ruski&quot; вымусіла Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, [[Тадэвуш Чацкі]] ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і&lt;blockquote&gt;расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову.&lt;/blockquote&gt;Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;. Таксама ён адзначыў пранікненне рыс жывой народнай гаворкі (''mowy potocznej'') у &quot;дыялект бела-рускі&quot; (''dyalekt Biało-Ruski''), на якім напісаны тэкст са Святога Пісьма, змешчаны ў Статуце пад гербам Пагоня&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;.

У працы «Аб Літоўскім статуце…» С. Б. Ліндэ яшчэ раз звярнуўся да тэмы кваліфікацыі мовы Ф. Скарыны і скарэкціраваў свае ранейшыя погляды: «''у Скарыны назіраем дамешку рускай мовы да царкоўнай, старая славянская мова ў яго выразна пераважае''»&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

Такім чынам, у манаграфіі С. Б. Ліндэ істотнымі для беларусістыкі аказаліся размежаванне беларускай («рускай»), расійскай і стараславянскай моў у якасці асобных і і кваліфікацыя мовы Статута як беларускай&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

У прадмове да перакладу кнігі [[Мікалай Іванавіч Грэч|Мікалая Грэча]] &quot;Гісторыя рускай літаратуры&quot; Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй „''гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні''” ''([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu)''. У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]</text>
      <sha1>cemt8fi6otufzv5efcpuf8lhwk4gajs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123321</id>
      <parentid>5123268</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T20:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5123321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19806" sha1="61tisidsmn925ypfr3co1d2hawgh20a" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
[[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Гербам «Слоўнік» быў узнагароджаны Ліндэ разам з польскім шляхецтвам за працу над слоўнікам у 1826 годзе царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]]]]
[[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]]
[[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]]
[[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]]
'''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)&lt;ref&gt;Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. &lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ (Jan Jacobsen Lindt) і Ганны Барбары, народжанай Лангенган (Barbara Langenhan). 

Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце.

Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Нямцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''&quot;«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці.

Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]].

У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся.

Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў.

У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}&lt;/ref&gt; .

Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12).

== Беларусістычныя даследванні ==

Шырока выкарыстоўваў матэрыялы старадрукаваных тэкстаў XVI і XVII стст. з ВКЛ у сваім выданні &quot;''Слоўнік польскай мовы''&quot; (1807–1814). Менавіта ў &quot;рускай&quot; мове Ліндэ бачыў той патэнцыял, які будзе садзейнічаць ачышчэнню і ўзбагачэнню польскай&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.bc.umcs.pl/Content/50475/czas24672_18_2024_5.pdf|аўтар=Некрашэвіч-Кароткая Жанна|загаловак=Моўныя дыспазіцыі ў пісьменстве беларускай культурнай прасторы XVI – першай паловы XIX стагоддзя: рэвізія традыцыйнага метанаратыву беларусістыкі|год=2024|выданне=Studia Białorutenistyczne|нумар=18|старонкі=95-119}}&lt;/ref&gt;. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf}}&lt;/ref&gt;.

У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. У слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]&lt;ref&gt;''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.&lt;/ref&gt;.

У 1815–1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу.

Першая праца – гэта вялікі артыкул «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (''O literaturze słowiańskorosyjskiej''), дзе падрабаязна разглядаецца выдадзеная ў 1813–1815 гг. у Санкт-Пецярбургу праца [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|Васіля Сопікава]] «''Спроба расійскай бібліяграфіі''». У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «''…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску''». Ліндэ вельмі ўважліва і падрабязна разгледзеў тыя месцы кнігі В. Сопікава, у якіх гаворка ішла пра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]], паводле меркавання філолага, Скарына хутчэй пісаў свае творы «''на рускім дыялекце, вельмі блізкім да польскай мовы''».

У другой працы – «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (''O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość'') – Ліндэ звяртае ўвагу на &quot;рускую мову&quot; Статута. Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна &quot;język ruski&quot; вымусіла Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, [[Тадэвуш Чацкі]] ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і&lt;blockquote&gt;расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову.&lt;/blockquote&gt;Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларускае «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;. Таксама ён адзначыў пранікненне рыс жывой народнай гаворкі (''mowy potocznej'') у &quot;дыялект бела-рускі&quot; (''dyalekt Biało-Ruski''), на якім напісаны тэкст са Святога Пісьма, змешчаны ў Статуце пад гербам Пагоня&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1376800|аўтар=Свістунова Марына|загаловак=Філолагі Варшаўскага ўніверсітэта ХІХ – пачатку ХХ ст. аб пісьмовай традыцыі беларускай мовы|год=2021|мова=|выданне=Acta Albaruthenica|выпуск=21|старонкі=231–247}}&lt;/ref&gt;.

У працы «Аб Літоўскім статуце…» С. Б. Ліндэ яшчэ раз звярнуўся да тэмы кваліфікацыі мовы Ф. Скарыны і скарэкціраваў свае ранейшыя погляды: «''у Скарыны назіраем дамешку рускай мовы да царкоўнай, старая славянская мова ў яго выразна пераважае''»&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

Такім чынам, у манаграфіі С. Б. Ліндэ істотнымі для беларусістыкі аказаліся размежаванне беларускай («рускай»), расійскай і стараславянскай моў у якасці асобных і і кваліфікацыя мовы Статута як беларускай&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;.

У прадмове да перакладу кнігі [[Мікалай Іванавіч Грэч|Мікалая Грэча]] &quot;Гісторыя рускай літаратуры&quot; Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Пра беларускую ён піша, што на ёй „''гаворыць люд на Літве і часткова на Валыні''” ''([języka Białoruskiego], którym lud mówi w Litwie i po części na Wołyniu)''. У цэлым, як бачна, С. Ліндэ суадносіць пісьмовую традыцыю беларускай (рускай) мовы са старабеларускім перыядам і абмяжоўвае яе канцом ХVI ст.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}}
[[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Славісты Польшчы]]</text>
      <sha1>61tisidsmn925ypfr3co1d2hawgh20a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аль-Кантара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805658</id>
    <revision>
      <id>5123194</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Аль-Кантара''' ({{lang-ar|القنطرة}} — мост) — горад на паўночным усходзе [[Егіпет|Егіпта]], размешчаны па абодвух берагах [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] ў [[Ісмаілія (мухафаза)|мухафазе Ісмаілія]], за 160 км на паўночны ўсход ад [[Каір]]а і за 50 км на поўдзень...»</comment>
      <origin>5123194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="qf4oot6xmxqqklom836bwzw1yb14mjz" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Аль-Кантара''' ({{lang-ar|القنطرة}} — мост) — горад на паўночным усходзе [[Егіпет|Егіпта]], размешчаны па абодвух берагах [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] ў [[Ісмаілія (мухафаза)|мухафазе Ісмаілія]], за 160 км на паўночны ўсход ад [[Каір]]а і за 50 км на поўдзень ад [[Порт-Саід]]а. Дзве часткі горада злучаныя высокаўзроўневым стацыянарным аўтамабільным мастом — [[Мост праз Суэцкі канал|мостам праз Суэцкі канал]]. Гэты мост злучае Афрыку і Азію, робячы Аль-Кантару памежным горадам паміж кантынентамі.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Wikidata/SisterCities}}

== Славутасці ==
У горадзе існуюць вайсковыя могілкі загінулых у [[Першая сусветная вайна|Першай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных войнах]], на якім пахаваны жаўнеры розных нацыянальнасцей.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.diggerhistory2.info/graveyards/pages/others/kantara.htm|title = Kantara War Memorial Cemetery, Egypt|first = |last = |authorlink = |date = |work = diggerhistory|publisher = |location = |page = |language = en|trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20071218075250/http://www.diggerhistory2.info/graveyards/pages/others/kantara.htm|archive-date = 2007-12-18|access-date = 2026-04-07|url-status = |quote = |ref = }}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Егіпта]]</text>
      <sha1>qf4oot6xmxqqklom836bwzw1yb14mjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>10</ns>
    <id>805659</id>
    <revision>
      <id>5123195</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца |імя                       = Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |загаловак                 = Кніжная культура [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] |выява                     =  |клас_спісаў               = hlist   |група1 = Рукапісныя помн...»</comment>
      <origin>5123195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8679" sha1="ckciict8zuntxp9fa0nty3r2w2ajwez" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага
|загаловак                 = Кніжная культура [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]
|выява                     = 
|клас_спісаў               = hlist


|група1 = Рукапісныя помнікі&lt;br/&gt;(XIV—XVIII стст.)
|спіс1  =
* [[Лаўрышаўскае Евангелле]] (XIV ст.)
* [[Мсціслаўскі Псалтыр]] (1395)
* [[Кіеўскі Псалтыр]] (1397)
* [[Смаленскі Псалтыр]] (1390-я)
* [[Псалтыр Улляны і Глеба Смаленскіх]] (1395)
* [[Дзесятаглаў]] (Мацея Дзесятага, 1502—1507)
* [[Супрасльскі летапіс]]
* [[Кніга Аляксандрыя]]

|група2 = Музычныя рукапісы&lt;br/&gt;і друкі (Ірмалоі)
|спіс2  =
* [[Супрасльскі ірмалой]] (1598—1601)
* [[Магілёўскі ірмалой]]
* [[Жыровіцкі ірмалой]]
* [[Куцеінскі ірмалой]]
* [[Ірмалой Лаўрэна Крупскага]] (Смаленск, XVII ст.)
* [[Ірмалой Яна Рапалейскага]] (1744)
* [[Анфалагіён]]
* [[Трыфалагіён]]

|група3 = Друкарні ВКЛ
|спіс3  =
  {{Навігацыйная табліца |child
  |група1 = Вільня
  |спіс1 =
* [[Віленская друкарня Скарыны|Друкарня Францыска Скарыны]]
* [[Друкарня Мамонічаў]]
* [[Віленская брацкая друкарня]]
* [[Віленская друкарня Яна Карцана|Друкарня Яна Карцана]]
* [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічная (езуіцкая) друкарня]]
* [[Друкарня Базыльян|Базыльянская друкарня]]
  |група2 = Іншыя гарады
  |спіс2 =
* [[Ашмянская друкарня]]
* [[Брэсцкая друкарня|Брэсцкая (Радзівілаўская)]]
* [[Буйніцкая друкарня|Буйніцкая (Спірыдона Собаля)]]
* [[Гродзенская друкарня|Гродзенская (Тызэнгаўза / Каралеўская)]]
* [[Еўеўская друкарня]]
* [[Заблудаўская друкарня]]
* [[Заслаўская друкарня]]
* [[Куцеінская друкарня]]
* [[Лоская друкарня]]
* [[Любчанская друкарня|Любчанская (Пятра Бластуса Кміты)]]
* [[Магілёўская брацкая друкарня]]
* [[Мінская брацкая друкарня]]
* [[Нясвіжская друкарня]]
* [[Пінская друкарня|Пінская (езуіцкая)]]
* [[Слуцкая друкарня]]
* [[Супрасльская друкарня]]
* [[Цяпінская друкарня]]
  }}

|група4 = Кірылічныя выданні
|спіс4  =
* [[Біблія Францыска Скарыны]] (1517—1519)
* [[Малая падарожная кніжка]] (1522)
* [[Апостал (1525)|«Апостал»]] (1525)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 года|Першы Статут ВКЛ]] (1529)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 года|Другі Статут ВКЛ]] (1566)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Трэці Статут ВКЛ]] (1588)
* [[Трыбунал або Цэтула]] (1581)
* [[Катэхізіс (1562)|«Катэхізіс» Сымона Буднага]] (1562)
* [[Евангелле Васіля Цяпінскага]] (каля 1570)
* [[Евангелле вучыцельнае]] (1580, 1616)
* [[Дыёптра]] (Еўе, 1612)
* [[Еўеўскі буквар]] (1618)
* [[Куцеінскі буквар]] (1631)
* [[Акафісты і каноны]] (Магілёў, 1693)
* [[Лексіс (1596)|«Лексіс»]] і [[Грамматіка словенска]] (Л. Зізаній, 1596)
* [[Граматыка Сматрыцкага|«Грамматіки славенския правилноє Сvнтагма»]] (1619)
* [[Лексікон славенароскі|«Лексікон славенароскі»]] (П. Бярында, 1627)

|група5 = Польскамоўныя і&lt;br/&gt; лацінамоўныя выданні
|спіс5  =
* [[Брэсцкая Біблія]] (Радзівілаўская, 1563)
* [[Нясвіжская Біблія]] (С. Буднага, 1572)
* [[Манархія турэцкая (кніга)|Манархія турэцкая]] (Слуцк, 1678)
* [[Rosarium et officium Beatae Mariae Virginis|Rosarium]] (Вільня, 1678)
* [[Аб апраўданні грамадным]] (Нясвіж)

|група6 = Дзеячы кніжнай культуры
|спіс6  =
  {{Навігацыйная табліца |child
  |група1 = Друкары і выдаўцы
  |спіс1 =
* [[Францыск Скарына]]
* [[Сымон Будны]]
* [[Васіль Цяпінскі]]
* [[Мамонічы|Кузьма, Лука і Лявон Мамонічы]]
* [[Ян Карцан]] і [[Іосіф Карцан]]
* [[Пётр Бластус Кміта]]
* [[Васіль Гарабурда]]
* [[Спірыдон Собаль]]
* [[Іаіль Труцэвіч]]
* [[Пётр Элерт]]
* [[Іван Фёдараў (друкар)|Іван Фёдараў]]
* [[Пётр Мсціславец]]
  |група2 = Лексікографы і пісьменнікі
  |спіс2 =
* [[Лаўрэнцій Зізаній]]
* [[Сцяфан Зізаній]]
* [[Памва Бярында]]
* [[Мялецій Сматрыцкі]]
* [[Ілья Капіевіч]]
* [[Сымон Полацкі]]
* [[Мацей Дзесяты]]
  |група3 = Гравёры і мастакі
  |спіс3 =
* [[Максім Вошчанка]]
* [[Васіль Вошчанка]]
* [[Іван Шчырскі]]
* [[Аляксандр Тарасевіч]]
* [[Лявон Тарасевіч]]
* [[Фёдар Ангілейка]]
  |група4 = Інтралігатары (пераплётчыкі)
  |спіс4 =
* [[Якуб Марковіч]]
* [[Казімір Вяжбойскі]]
* [[Францыск Сафія]]
* [[Эльях Тыль]]
  |група5 = Мецэнаты і фундатары
  |спіс5 =
* [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]]
* [[Леў Сапега]]
* [[Мікалай Радзівіл Чорны]]
* [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалай Радзівіл Сіротка]]
* [[Ян Кішка]]
* [[Багдан Агінскі]]
* [[Рыгор Хадкевіч]]
  }}

|група7 = З'явы і прафесіі
|спіс7  =
* [[Пераплётная справа ў Вялікім Княстве Літоўскім|Інтралігатарства (пераплётная справа)]]
* [[Кніжная гравюра Вялікага Княства Літоўскага|Кніжная гравюра]] ([[Ксілаграфія]], [[Медзярыт]])
* [[Кніжны гандаль у Вялікім Княстве Літоўскім|Кніжны гандаль]]
* [[Цэнзура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Цэнзура ў ВКЛ]] (Індэксы забароненых кніг)
* [[Сільва рэрум]]
* [[Панегірычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Панегірычная літаратура]]
* [[Вакабула]]
* [[Суперэкслібрыс]]
* [[Фоліа]]

|група8 = Бібліятэкі і кнігазборы
|спіс8  =
* [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжская ардынацкая бібліятэка (Радзівілаў)]]
* [[Бібліятэка Сапегаў]] (Ружаны, Дзярэчын)
* [[Бібліятэка Віленскай акадэміі]]
* [[Бібліятэка Супрасльскага манастыра]]
* [[Бібліятэка Жыровіцкага манастыра]]
* [[Бібліятэка Храптовічаў]] (Шчорсы)
* [[Слуцкая бібліятэка кальвіністаў]]
* [[Бібліятэка Залускіх]]
}}</text>
      <sha1>ckciict8zuntxp9fa0nty3r2w2ajwez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123196</id>
      <parentid>5123195</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8815" sha1="gpv69uqdtsl8hstx226urr51ecnqdxa" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага
|загаловак                 = Кніжная культура [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]
|выява                     = 
|клас_спісаў               = hlist


|група1 = Рукапісныя помнікі&lt;br/&gt;(XIV—XVIII стст.)
|спіс1  =
* [[Лаўрышаўскае Евангелле]] (XIV ст.)
* [[Мсціслаўскі Псалтыр]] (1395)
* [[Кіеўскі Псалтыр]] (1397)
* [[Смаленскі Псалтыр]] (1390-я)
* [[Псалтыр Улляны і Глеба Смаленскіх]] (1395)
* [[Дзесятаглаў]] (Мацея Дзесятага, 1502—1507)
* [[Супрасльскі летапіс]]
* [[Кніга Аляксандрыя]]

|група2 = Музычныя рукапісы&lt;br/&gt;і друкі (Ірмалоі)
|спіс2  =
* [[Супрасльскі ірмалой]] (1598—1601)
* [[Магілёўскі ірмалой]]
* [[Жыровіцкі ірмалой]]
* [[Куцеінскі ірмалой]]
* [[Ірмалой Лаўрэна Крупскага]] (Смаленск, XVII ст.)
* [[Ірмалой Яна Рапалейскага]] (1744)
* [[Анфалагіён]]
* [[Трыфалагіён]]

|група3 = Друкарні ВКЛ
|спіс3  =
  {{Навігацыйная табліца |child
  |група1 = Вільня
  |спіс1 =
* [[Віленская друкарня Скарыны|Друкарня Францыска Скарыны]]
* [[Друкарня Мамонічаў]]
* [[Віленская брацкая друкарня]]
* [[Віленская друкарня Яна Карцана|Друкарня Яна Карцана]]
* [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічная (езуіцкая) друкарня]]
* [[Друкарня Базыльян|Базыльянская друкарня]]
  |група2 = Іншыя гарады
  |спіс2 =
* [[Ашмянская друкарня]]
* [[Брэсцкая друкарня|Брэсцкая (Радзівілаўская)]]
* [[Буйніцкая друкарня|Буйніцкая (Спірыдона Собаля)]]
* [[Гродзенская друкарня|Гродзенская (Тызэнгаўза / Каралеўская)]]
* [[Еўеўская друкарня]]
* [[Заблудаўская друкарня]]
* [[Заслаўская друкарня]]
* [[Куцеінская друкарня]]
* [[Лоская друкарня]]
* [[Любчанская друкарня|Любчанская (Пятра Бластуса Кміты)]]
* [[Магілёўская брацкая друкарня]]
* [[Мінская брацкая друкарня]]
* [[Нясвіжская друкарня]]
* [[Пінская друкарня|Пінская (езуіцкая)]]
* [[Слуцкая друкарня]]
* [[Супрасльская друкарня]]
* [[Цяпінская друкарня]]
  }}

|група4 = Кірылічныя выданні
|спіс4  =
* [[Біблія Францыска Скарыны]] (1517—1519)
* [[Малая падарожная кніжка]] (1522)
* [[Апостал (1525)|«Апостал»]] (1525)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 года|Першы Статут ВКЛ]] (1529)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 года|Другі Статут ВКЛ]] (1566)
* [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Трэці Статут ВКЛ]] (1588)
* [[Трыбунал або Цэтула]] (1581)
* [[Катэхізіс (1562)|«Катэхізіс» Сымона Буднага]] (1562)
* [[Евангелле Васіля Цяпінскага]] (каля 1570)
* [[Евангелле вучыцельнае]] (1580, 1616)
* [[Дыёптра]] (Еўе, 1612)
* [[Еўеўскі буквар]] (1618)
* [[Куцеінскі буквар]] (1631)
* [[Акафісты і каноны]] (Магілёў, 1693)
* [[Лексіс (1596)|«Лексіс»]] і [[Грамматіка словенска]] (Л. Зізаній, 1596)
* [[Граматыка Сматрыцкага|«Грамматіки славенския правилноє Сvнтагма»]] (1619)
* [[Лексікон славенароскі|«Лексікон славенароскі»]] (П. Бярында, 1627)

|група5 = Польскамоўныя і&lt;br/&gt; лацінамоўныя выданні
|спіс5  =
* [[Брэсцкая Біблія]] (Радзівілаўская, 1563)
* [[Нясвіжская Біблія]] (С. Буднага, 1572)
* [[Манархія турэцкая (кніга)|Манархія турэцкая]] (Слуцк, 1678)
* [[Rosarium et officium Beatae Mariae Virginis|Rosarium]] (Вільня, 1678)
* [[Аб апраўданні грамадным]] (Нясвіж)

|група6 = Дзеячы кніжнай культуры
|спіс6  =
  {{Навігацыйная табліца |child
  |група1 = Друкары і выдаўцы
  |спіс1 =
* [[Францыск Скарына]]
* [[Сымон Будны]]
* [[Васіль Цяпінскі]]
* [[Мамонічы|Кузьма, Лука і Лявон Мамонічы]]
* [[Ян Карцан]] і [[Іосіф Карцан]]
* [[Пётр Бластус Кміта]]
* [[Васіль Гарабурда]]
* [[Спірыдон Собаль]]
* [[Іаіль Труцэвіч]]
* [[Пётр Элерт]]
* [[Іван Фёдараў (друкар)|Іван Фёдараў]]
* [[Пётр Мсціславец]]
  |група2 = Лексікографы і пісьменнікі
  |спіс2 =
* [[Лаўрэнцій Зізаній]]
* [[Сцяфан Зізаній]]
* [[Памва Бярында]]
* [[Мялецій Сматрыцкі]]
* [[Ілья Капіевіч]]
* [[Сымон Полацкі]]
* [[Мацей Дзесяты]]
  |група3 = Гравёры і мастакі
  |спіс3 =
* [[Максім Вошчанка]]
* [[Васіль Вошчанка]]
* [[Іван Шчырскі]]
* [[Аляксандр Тарасевіч]]
* [[Лявон Тарасевіч]]
* [[Фёдар Ангілейка]]
  |група4 = Інтралігатары (пераплётчыкі)
  |спіс4 =
* [[Якуб Марковіч]]
* [[Казімір Вяжбойскі]]
* [[Францыск Сафія]]
* [[Эльях Тыль]]
  |група5 = Мецэнаты і фундатары
  |спіс5 =
* [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]]
* [[Леў Сапега]]
* [[Мікалай Радзівіл Чорны]]
* [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалай Радзівіл Сіротка]]
* [[Ян Кішка]]
* [[Багдан Агінскі]]
* [[Рыгор Хадкевіч]]
  }}

|група7 = З'явы і прафесіі
|спіс7  =
* [[Пераплётная справа ў Вялікім Княстве Літоўскім|Інтралігатарства (пераплётная справа)]]
* [[Кніжная гравюра Вялікага Княства Літоўскага|Кніжная гравюра]] ([[Ксілаграфія]], [[Медзярыт]])
* [[Кніжны гандаль у Вялікім Княстве Літоўскім|Кніжны гандаль]]
* [[Цэнзура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Цэнзура ў ВКЛ]] (Індэксы забароненых кніг)
* [[Сільва рэрум]]
* [[Панегірычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Панегірычная літаратура]]
* [[Вакабула]]
* [[Суперэкслібрыс]]
* [[Фоліа]]

|група8 = Бібліятэкі і кнігазборы
|спіс8  =
* [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжская ардынацкая бібліятэка (Радзівілаў)]]
* [[Бібліятэка Сапегаў]] (Ружаны, Дзярэчын)
* [[Бібліятэка Віленскай акадэміі]]
* [[Бібліятэка Супрасльскага манастыра]]
* [[Бібліятэка Жыровіцкага манастыра]]
* [[Бібліятэка Храптовічаў]] (Шчорсы)
* [[Слуцкая бібліятэка кальвіністаў]]
* [[Бібліятэка Залускіх]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вялікае Княства Літоўскае]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpv69uqdtsl8hstx226urr51ecnqdxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брэсцкая друкарня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805660</id>
    <redirect title="Берасцейскія друкарні" />
    <revision>
      <id>5123197</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Берасцейскія друкарні]]</comment>
      <origin>5123197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="ns3w0f8io85f5qp0r6pneezt8quv1k8" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Берасцейскія друкарні]]</text>
      <sha1>ns3w0f8io85f5qp0r6pneezt8quv1k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апостал (1525)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805661</id>
    <redirect title="Апостал (Скарына)" />
    <revision>
      <id>5123198</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Апостал (Скарына)]]</comment>
      <origin>5123198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="b0jjlluxx50xkv74jvwp02sbaopg5su" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Апостал (Скарына)]]</text>
      <sha1>b0jjlluxx50xkv74jvwp02sbaopg5su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэхізіс (1562)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805662</id>
    <redirect title="Катэхізіс Сымона Буднага" />
    <revision>
      <id>5123199</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Катэхізіс Сымона Буднага]]</comment>
      <origin>5123199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="bgxsip9r87aiq07x6x0b5l9tnkg7yat" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Катэхізіс Сымона Буднага]]</text>
      <sha1>bgxsip9r87aiq07x6x0b5l9tnkg7yat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мухафаза Ісмаілія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805663</id>
    <redirect title="Ісмаілія (мухафаза)" />
    <revision>
      <id>5123201</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Ісмаілія (мухафаза)]]</comment>
      <origin>5123201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="5fqct5ubt7ros3vwo29fnudzsjsht28" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ісмаілія (мухафаза)]]</text>
      <sha1>5fqct5ubt7ros3vwo29fnudzsjsht28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кен Стот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805664</id>
    <revision>
      <id>5123203</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1344719688|Ken Stott]]»</comment>
      <origin>5123203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6188" sha1="7dio0sxyk7mk7evr2rnc8nneam2t805" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.|Імя=Кен Стот|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот|Гады актыўнасці=1974 — наш час|Шырыня=200px|Фота=Ken Stott.jpg}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[Кастрычнік|кастрычніка]] [[1954]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[Гном|гнома]] [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|''Taggart''
|-
|1986
|''The Singing Detective''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''London's Burning''
|-
|''For Queen and Country''
|-
|1990
|&lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAZs&quot;&gt;Your Cheatin' Heart&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
|1991
|''All Good Things''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|''Anna Lee''
|-
|''Franz Kafka's It's a Wonderful Life''
|-
|''Being Human''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''Takin' Over the Asylum''
|-
|''Shallow Grave''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''Saint-Ex''
|-
|''Silent Witness''
|-
|''A Mug's Game''
|-
|''Rhodes''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''The Boxer''
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|''Fever Pitch''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|''Dockers''
|-
|''The Debt Collector''
|-
|''Plunkett &amp;amp;amp; Macleane''
|-
|''Vicious Circle''
|-
|1999–2003
|''The Vice''
|-
|2000–2007
|''Rebus''
|-
|2000
|''The Miracle Maker''
|-
|2001
|''Messiah''
|-
|2002
|''Messiah 2: Vengeance is Mine''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|''I'll Sleep When I'm Dead''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''Messiah 3:The Promise''
|-
|''King Arthur''
|-
|''Spivs''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|''Casanova''
|-
|''Messiah: The Harrowing''
|-
|''The Girl in the Café''
|-
|''The Mighty Celt''
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|''Charlie Wilson's War''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''The Chronicles of Narnia: Prince Caspian''
|-
|''Hancock and Joan''
|-
|2010
|''Toast''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''The Runaway''
|-
|'' One Day''
|-
|2012
|''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
|-
|2013
|''[[Хобіт: Пустка Смаўга|The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
|-
|''Man Up''
|-
|''The Missing''
|-
|2015
|''An Inspector Calls''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''War &amp;amp;amp; Peace''
|-
|''Café Society''
|-
|''100 Streets''
|-
|2017
|''Fortitude''
|-
|2018
|''The Mercy''
|-
|2018
|''Strike''
|-
|2021
|''The Dig''
|-
|2021-2023
|''Crime''
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
{{Крыніцы|30em}}

== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]</text>
      <sha1>7dio0sxyk7mk7evr2rnc8nneam2t805</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123206</id>
      <parentid>5123203</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5123206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6262" sha1="qunoim88oip77bryyd85mywotjqhl92" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}
|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.
|Імя=Кен Стот
|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот
|Гады актыўнасці=1974 — наш час
|Шырыня=200px
|Фота=Ken Stott.jpg
}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[Кастрычнік|кастрычніка]] [[1954]], Эдынбург, )&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[Гном|гнома]] [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|''Taggart''
|-
|1986
|''The Singing Detective''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''London's Burning''
|-
|''For Queen and Country''
|-
|1990
|&lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAZs&quot;&gt;Your Cheatin' Heart&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
|1991
|''All Good Things''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|''Anna Lee''
|-
|''Franz Kafka's It's a Wonderful Life''
|-
|''Being Human''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''Takin' Over the Asylum''
|-
|''Shallow Grave''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''Saint-Ex''
|-
|''Silent Witness''
|-
|''A Mug's Game''
|-
|''Rhodes''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''The Boxer''
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|''Fever Pitch''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|''Dockers''
|-
|''The Debt Collector''
|-
|''Plunkett &amp;amp;amp; Macleane''
|-
|''Vicious Circle''
|-
|1999–2003
|''The Vice''
|-
|2000–2007
|''Rebus''
|-
|2000
|''The Miracle Maker''
|-
|2001
|''Messiah''
|-
|2002
|''Messiah 2: Vengeance is Mine''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|''I'll Sleep When I'm Dead''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''Messiah 3:The Promise''
|-
|''King Arthur''
|-
|''Spivs''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|''Casanova''
|-
|''Messiah: The Harrowing''
|-
|''The Girl in the Café''
|-
|''The Mighty Celt''
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|''Charlie Wilson's War''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''The Chronicles of Narnia: Prince Caspian''
|-
|''Hancock and Joan''
|-
|2010
|''Toast''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''The Runaway''
|-
|'' One Day''
|-
|2012
|''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
|-
|2013
|''[[Хобіт: Пустка Смаўга|The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
|-
|''Man Up''
|-
|''The Missing''
|-
|2015
|''An Inspector Calls''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''War &amp;amp;amp; Peace''
|-
|''Café Society''
|-
|''100 Streets''
|-
|2017
|''Fortitude''
|-
|2018
|''The Mercy''
|-
|2018
|''Strike''
|-
|2021
|''The Dig''
|-
|2021-2023
|''Crime''
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]

{{DEFAULTSORT:Стот Кен}}</text>
      <sha1>qunoim88oip77bryyd85mywotjqhl92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123207</id>
      <parentid>5123206</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5123207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6242" sha1="s4c86fskmfj19klhqr8loaelrd8y1wk" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}
|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.
|Імя=Кен Стот
|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот
|Гады актыўнасці=1974 — наш час
|Шырыня=200px
|Фота=Ken Stott.jpg
}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[кастрычнік]]а [[1954]], Эдынбург,)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[гном]]а [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|''Taggart''
|-
|1986
|''The Singing Detective''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''London’s Burning''
|-
|''For Queen and Country''
|-
|1990
|&lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAZs&quot;&gt;Your Cheatin' Heart&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
|1991
|''All Good Things''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|''Anna Lee''
|-
|''Franz Kafka’s It’s a Wonderful Life''
|-
|''Being Human''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''Takin' Over the Asylum''
|-
|''Shallow Grave''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''Saint-Ex''
|-
|''Silent Witness''
|-
|''A Mug’s Game''
|-
|''Rhodes''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''The Boxer''
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|''Fever Pitch''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|''Dockers''
|-
|''The Debt Collector''
|-
|''Plunkett &amp;amp;amp; Macleane''
|-
|''Vicious Circle''
|-
|1999-2003
|''The Vice''
|-
|2000-2007
|''Rebus''
|-
|2000
|''The Miracle Maker''
|-
|2001
|''Messiah''
|-
|2002
|''Messiah 2: Vengeance is Mine''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|''I’ll Sleep When I’m Dead''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''Messiah 3:The Promise''
|-
|''King Arthur''
|-
|''Spivs''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|''Casanova''
|-
|''Messiah: The Harrowing''
|-
|''The Girl in the Café''
|-
|''The Mighty Celt''
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|''Charlie Wilson’s War''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''The Chronicles of Narnia: Prince Caspian''
|-
|''Hancock and Joan''
|-
|2010
|''Toast''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''The Runaway''
|-
|'' One Day''
|-
|2012
|''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
|-
|2013
|''[[Хобіт: Пустка Смаўга|The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
|-
|''Man Up''
|-
|''The Missing''
|-
|2015
|''An Inspector Calls''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''War &amp;amp;amp; Peace''
|-
|''Café Society''
|-
|''100 Streets''
|-
|2017
|''Fortitude''
|-
|2018
|''The Mercy''
|-
|2018
|''Strike''
|-
|2021
|''The Dig''
|-
|2021-2023
|''Crime''
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]

{{DEFAULTSORT:Стот Кен}}</text>
      <sha1>s4c86fskmfj19klhqr8loaelrd8y1wk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123208</id>
      <parentid>5123207</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5123208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6207" sha1="q1x9m8hjmlm2eeocvtfm5go5ftomxqz" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}
|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.
|Імя=Кен Стот
|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот
|Гады актыўнасці=1974 — наш час
|Шырыня=200px
|Фота=Ken Stott.jpg
}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[кастрычнік]]а [[1954]], Эдынбург,)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[гном]]а [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|''Taggart''
|-
|1986
|''The Singing Detective''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''London’s Burning''
|-
|''For Queen and Country''
|-
|1990
|Your Cheatin' Heart
|-
|1991
|''All Good Things''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|''Anna Lee''
|-
|''Franz Kafka’s It’s a Wonderful Life''
|-
|''Being Human''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''Takin' Over the Asylum''
|-
|''Shallow Grave''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''Saint-Ex''
|-
|''Silent Witness''
|-
|''A Mug’s Game''
|-
|''Rhodes''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''The Boxer''
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|''Fever Pitch''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|''Dockers''
|-
|''The Debt Collector''
|-
|''Plunkett &amp;amp;amp; Macleane''
|-
|''Vicious Circle''
|-
|1999-2003
|''The Vice''
|-
|2000-2007
|''Rebus''
|-
|2000
|''The Miracle Maker''
|-
|2001
|''Messiah''
|-
|2002
|''Messiah 2: Vengeance is Mine''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|''I’ll Sleep When I’m Dead''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''Messiah 3:The Promise''
|-
|''King Arthur''
|-
|''Spivs''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|''Casanova''
|-
|''Messiah: The Harrowing''
|-
|''The Girl in the Café''
|-
|''The Mighty Celt''
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|''Charlie Wilson’s War''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''The Chronicles of Narnia: Prince Caspian''
|-
|''Hancock and Joan''
|-
|2010
|''Toast''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''The Runaway''
|-
|'' One Day''
|-
|2012
|''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
|-
|2013
|''[[Хобіт: Пустка Смаўга|The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
|-
|''Man Up''
|-
|''The Missing''
|-
|2015
|''An Inspector Calls''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''War &amp;amp;amp; Peace''
|-
|''Café Society''
|-
|''100 Streets''
|-
|2017
|''Fortitude''
|-
|2018
|''The Mercy''
|-
|2018
|''Strike''
|-
|2021
|''The Dig''
|-
|2021-2023
|''Crime''
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]

{{DEFAULTSORT:Стот Кен}}</text>
      <sha1>q1x9m8hjmlm2eeocvtfm5go5ftomxqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123248</id>
      <parentid>5123208</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20018-77</username>
        <id>166039</id>
      </contributor>
      <origin>5123248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6234" sha1="q3ywcg8b9lnfttdao1l932kk692jc4g" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}
|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.
|Імя=Кен Стот
|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот
|Гады актыўнасці=1974 — наш час
|Шырыня=200px
|Фота=Ken Stott.jpg
}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[кастрычнік]]а [[1954]], [[Эдынбург]], [[Шатландыя]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[гном]]а [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|''Taggart''
|-
|1986
|''The Singing Detective''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''London’s Burning''
|-
|''For Queen and Country''
|-
|1990
|Your Cheatin' Heart
|-
|1991
|''All Good Things''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|''Anna Lee''
|-
|''Franz Kafka’s It’s a Wonderful Life''
|-
|''Being Human''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''Takin' Over the Asylum''
|-
|''Shallow Grave''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''Saint-Ex''
|-
|''Silent Witness''
|-
|''A Mug’s Game''
|-
|''Rhodes''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''The Boxer''
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|''Fever Pitch''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|''Dockers''
|-
|''The Debt Collector''
|-
|''Plunkett &amp;amp;amp; Macleane''
|-
|''Vicious Circle''
|-
|1999-2003
|''The Vice''
|-
|2000-2007
|''Rebus''
|-
|2000
|''The Miracle Maker''
|-
|2001
|''Messiah''
|-
|2002
|''Messiah 2: Vengeance is Mine''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|''I’ll Sleep When I’m Dead''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''Messiah 3:The Promise''
|-
|''King Arthur''
|-
|''Spivs''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|''Casanova''
|-
|''Messiah: The Harrowing''
|-
|''The Girl in the Café''
|-
|''The Mighty Celt''
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|''Charlie Wilson’s War''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''The Chronicles of Narnia: Prince Caspian''
|-
|''Hancock and Joan''
|-
|2010
|''Toast''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''The Runaway''
|-
|'' One Day''
|-
|2012
|''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
|-
|2013
|''[[Хобіт: Пустка Смаўга|The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
|-
|''Man Up''
|-
|''The Missing''
|-
|2015
|''An Inspector Calls''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''War &amp;amp;amp; Peace''
|-
|''Café Society''
|-
|''100 Streets''
|-
|2017
|''Fortitude''
|-
|2018
|''The Mercy''
|-
|2018
|''Strike''
|-
|2021
|''The Dig''
|-
|2021-2023
|''Crime''
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]

{{DEFAULTSORT:Стот Кен}}</text>
      <sha1>q3ywcg8b9lnfttdao1l932kk692jc4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123411</id>
      <parentid>5123248</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */ афармленне</comment>
      <origin>5123411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10078" sha1="5k2x04jupmeqffvyzzqazoc2qqrklxy" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|Арыгінал імя={{lang-en|Ken Stott}}
|Апісанне выявы=Кен Стот у 2014 годзе.
|Імя=Кен Стот
|Імя пры нараджэнні=Кенэт Кэмпбэл Стот
|Гады актыўнасці=1974 — наш час
|Шырыня=200px
|Фота=Ken Stott.jpg
}}

'''Кенэт Кэмпбэл Стот''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Kenneth Campbell Stott''; нар. [[19 кастрычніка|19]] [[кастрычнік]]а [[1954]], [[Эдынбург]], [[Шатландыя]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0832792/|title=Ken Stott|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt; — [[Шатландыя|шатландскі]] [[Акцёр|кінаакцёр]]. Найбольш вядомы роляй інспектара {{Не перакладзена 5|Джон Рэбус|Джона Рэбуса|4=John Rebus}} ў крымінальным серыяле «{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}» (2006—2007). Таксама здымаўся ў драме «{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}» (2001—2005) і выконваў ролю [[гном]]а [[Балін (Серадзем’е)|Баліна]] ў кінатрылогіі «[[Хобіт (кінатрылогія)|Хобіт]]» (2012—2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/ken_stott|title=Ken Stott Movies &amp; TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

У 1995 годзе Стот атрымаў {{Не перакладзена 5|Прэмія Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію Лорэнса Аліўе за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=Laurence Olivier Award for Best Actor in a Supporting Role}} у тэатральнай пастаноўцы {{Не перакладзена 5|Broken Glass (п’еса)|Broken Glass|4=Broken Glass (play)}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За ролю Іяна Гарэта ў тэлевізійным міні-серыяле «{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}» (2014), дзе ён здымаўся разам з {{Не перакладзена 5|Джэймс Нэсбіт|Джэймсам Нэсбітам|4=James Nesbitt}}, акцёр быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэмію BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|4=BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/bafta-tv-awards-benedict-cumberbatch-787198/|title=BAFTA TV Awards: Benedict Cumberbatch Gets Third Nomination for ‘Sherlock’|first=Alex|last=Ritman|website=The Hollywood Reporter|date=2015-04-08|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;, а таксама на прэмію {{Не перакладзена 5|BAFTA Scotland}} за найлепшую мужчынскую ролю на тэлебачанні, якую ў выніку атрымаў.

== Фільмаграфія ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1977
|{{Не перакладзена 5|Secret Army (тэлесерыял)|Secret Army|4=Secret Army (TV series)}}
|-
|1982
|[[Кароль Лір]]
|-
|1983
|{{Не перакладзена 5|The Beggar's Opera}}
|-
|1985
|{{Не перакладзена 5|Taggart}}
|-
|1986
|{{Не перакладзена 5|The Singing Detective}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|{{Не перакладзена 5|London's Burning (тэлесерыял)|London's Burning|4=London's Burning (TV series)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|For Queen and Country}}
|-
|1990
|{{Не перакладзена 5|Your Cheatin' Heart (тэлесерыял)|Your Cheatin' Heart|4=Your Cheatin' Heart (TV series)}}
|-
|1991
|{{Не перакладзена 5|All Good Things (тэлесерыял)|All Good Things|4=All Good Things (TV series)}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1993
|''Elvis and the Colonel: The Untold Story''
|-
|{{Не перакладзена 5|Anna Lee (тэлесерыял)|Anna Lee|4=Anna Lee (TV series)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Franz Kafka's It's a Wonderful Life}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Being Human (фільм, 1994)|Being Human|4=Being Human (1994 film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|{{Не перакладзена 5|Takin' Over the Asylum}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Shallow Grave (фільм, 1994)|Shallow Grave|4=Shallow Grave (1994 film)}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|{{Не перакладзена 5|Saint-Ex}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Silent Witness}}
|-
|''A Mug’s Game''
|-
|{{Не перакладзена 5|Rhodes (тэлесерыял)|Rhodes|4=Rhodes (TV series)}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|{{Не перакладзена 5|The Boxer (фільм, 1997)|The Boxer|4=The Boxer (1997 film)}}
|-
|''Stone, Scissors, Paper''
|-
|{{Не перакладзена 5|Fever Pitch (фільм, 1997)|Fever Pitch|4=Fever Pitch (1997 film)}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1999
|{{Не перакладзена 5|Dockers (фільм, 1999)|Dockers|4=Dockers (film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|The Debt Collector (фільм, 1999)|The Debt Collector|4=The Debt Collector (1999 film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Планкет і Маклэйн|Планкет і Маклэйн|4=Plunkett &amp; Macleane}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Vicious Circle (фільм, 1999)|Vicious Circle|4=Vicious Circle (1999 film)}}
|-
|1999-2003
|{{Не перакладзена 5|The Vice (тэлесерыял)|The Vice|4=The Vice (TV series)}}
|-
|2000-2007
|{{Не перакладзена 5|Rebus (тэлесерыял)|Rebus|4=Rebus (2000 TV series)}}
|-
|2000
|{{Не перакладзена 5|The Miracle Maker (фільм, 1999)|The Miracle Maker|4=The Miracle Maker (1999 film)}}
|-
|2001
|{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah|4=Messiah (British TV series)}}
|-
|2002
|{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah 2: Vengeance is Mine|4=Messiah (British TV series)}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|''Promoted to Glory''
|-
|''The Key''
|-
|{{Не перакладзена 5|I'll Sleep When I'm Dead (фільм, 2003)|I'll Sleep When I'm Dead|4=I'll Sleep When I'm Dead (2003 film)}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004
|''{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah 3:The Promise|4=Messiah (British TV series)}}''
|-
|{{Не перакладзена 5|Кароль Артур (фільм, 2004)|Кароль Артур|4=King Arthur (2004 film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Spivs (фільм, 2004)|Spivs|4=Spivs (film)}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2005
|{{Не перакладзена 5|Casanova (фільм, 2005)|Casanova|4=Casanova (2005 film)}}
|-
|''{{Не перакладзена 5|Messiah (тэлесерыял)|Messiah: The Harrowing|4=Messiah (British TV series)}}''
|-
|{{Не перакладзена 5|The Girl in the Café}}
|-
|{{Не перакладзена 5|The Mighty Celt}}
|-
|''Uncle Adolf''
|-
|2007
|{{Не перакладзена 5|Charlie Wilson's War (фільм, 2007)|Charlie Wilson's War|4=Charlie Wilson's War (film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|{{Не перакладзена 5|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян (фільм, 2008)|Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян|4=The Chronicles of Narnia: Prince Caspian}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Hancock and Joan}}
|-
|2010
|{{Не перакладзена 5|Toast (фільм, 2010)|Toast|4=Toast (film)}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|{{Не перакладзена 5|The Runaway (тэлесерыял)|The Runaway|4=The Runaway (TV series)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Адзін дзень (фільм, 2011)|Адзін дзень|4=One Day (2011 film)}}
|-
|2012
|[[Хобіт: Нечаканая вандроўка]]
|-
|2013
|[[Хобіт: Пустка Смаўга]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]]
|-
|{{Не перакладзена 5|Man Up (фільм, 2015)|Man Up|4=Man Up (film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|The Missing (тэлесерыял)|The Missing|4=The Missing (British TV series)}}
|-
|2015
|{{Не перакладзена 5|An Inspector Calls (фільм, 2015)|An Inspector Calls|4=An Inspector Calls (2015 TV film)}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|{{Не перакладзена 5|Вайна і мір (тэлесерыял)|Вайна і мір|4=War &amp; Peace (2016 TV series)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|Café Society (фільм, 2016)|Café Society|4=Café Society (2016 film)}}
|-
|{{Не перакладзена 5|100 Streets}}
|-
|2017
|{{Не перакладзена 5|Fortitude (тэлесерыял)|Fortitude|4=Fortitude (TV series)}}
|-
|2018
|{{Не перакладзена 5|The Mercy}}
|-
|2018
|{{Не перакладзена 5|Strike (фільм, 2018)|Strike|4=Strike (2018 film)}}
|-
|2021
|{{Не перакладзена 5|The Dig (фільм, 2021)|The Dig|4=The Dig (2021 film)}}
|-
|2021-2023
|{{Не перакладзена 5|Crime (тэлесерыял)|Crime|4=Crime (TV series)}}
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|832792}}
* {{Rotten Tomatoes person|ken_stott|Кен Стот|name=Кен Стот}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Лорэнса Аліўе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]]

{{DEFAULTSORT:Стот Кен}}</text>
      <sha1>5k2x04jupmeqffvyzzqazoc2qqrklxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>4 Занёманскі ўланскі полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805665</id>
    <redirect title="4-ы Занёманскі ўланскі полк" />
    <revision>
      <id>5123205</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[4 Занёманскі ўланскі полк]] у [[4-ы Занёманскі ўланскі полк]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>5123205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="0qco084sxyiyxo5n44mpqzurwfgjbu2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[4-ы Занёманскі ўланскі полк]]</text>
      <sha1>0qco084sxyiyxo5n44mpqzurwfgjbu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вацлаў Шалевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805666</id>
    <revision>
      <id>5123209</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79192978|Wacław Szalewicz]]»</comment>
      <origin>5123209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16765" sha1="mh8n94g23fflak0mjcktlbqsr23emto" xml:space="preserve">[[Файл:Szalewicz Wacław płk art. kawaler VM.jpg|міні|Вацлаў Шалевіч]]
'''Вацлаў Шалевіч,''' герба Шалава (нар. [[14 мая]] [[1895|1895 г.]] у маёнтку [[Niepracha|Непраха]] Лідскага павету, памёр [[1 лістапада]] [[1978|1978 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] ) — [[палкоўнік]] артылерыі Войска Польскага, кавалер Залатога і Сярэбранага крыжа [[Virtuti Militari]] .

== Біяграфія ==
[[Файл:Monument_of_Artur_Buol_in_Baranavičy_in_1930_(standing_on_stairs_László_Magasházy_and_Wacław_Szalewicz).JPG|міні|339x339пкс|Помнік першаму камандзіру 9-й дывізіі падпалкоўніку Артуру Буолю ў Баранавічах. На прыступках злева: камандзір венгерскай коннай артылерыі генерал Ласла Магашазі і камандзір 9-й дывізіі падпалкоўнік Вацлаў Шалевіч (1930).]]
[[Файл:POL COA Szaława.svg|міні|герб Шалава]]
Ён нарадзіўся 14 мая 1895 г.   у маёнтку &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radzima.net/pl/miejsce/niepracha.html|title=Niepracha, folwark|website=radzima.net}}&lt;/ref&gt; Непраха ( [[Powiat lidzki (gubernia wileńska)|Лідскі павет]], тады [[Расійская імперыя]], пазней [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскі павет Другой Польскай Рэспублікі]] ) у сям'і &lt;ref name=&quot;sejm-wielki.pl&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; Юзафа Анзельма Шалевіча герба Шалава (1857–1917) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.2|title=Józef Anzelm Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; і Тэрэзы з дзявоцтва Бердоўскай (1863–1932) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.3|title=Teresa Berdowska|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; . У яго была сястра Елена (1897–1986) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Helena Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; і брат Станіслаў (1899–1919), які загінуў у шэрагах Самаабароны Лідскай зямлі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Stanisław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt;.

Вацлаў Шалевіч атрымаў адукацыю ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе ў Полацку]], дзе ў 1913 годзе здаў экзамен на атрыманне сярэдняй адукацыі, пасля чаго пачаў вучобу на машынабудаўнічым факультэце [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута імя]] [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Пятра Вялікага]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}}&lt;/ref&gt; .

Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць у 1918 годзе, ён далучыўся да Польскага войска. Быў зацверджаны ў званні [[Капітан|капітана]] артылерыі. У маі 1919 г. ён стаў камандзірам 4-й дывізіі 2-га Вялікапольскага палка палявой артылерыі (пазней 17-га палка палявой артылерыі ). Дывізія неўзабаве была перайменавана ў 2-ю, а сам капітан Шалевіч быў звольнены з Польскіх узброеных сіл былога прускага падзелу па ўласным жаданні. Ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]] ў шэрагах 5-га палка Заслаўскіх уланаў. Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года яму было даручана арганізаваць добраахвотніцкую артылерыйскую дывізію пры рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]], якая атрымала назву 1-я дывізія 216-га палка палявой артылерыі Крэсавых добраахвотнікаў у складзе [[войска Сярэдняй Літвы]]. За ўдзел у вайне ён атрымаў [[Virtuti Militari|ордэн Virtuti Militari]] &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://archive.is/20120617141119/http://feefhs.org/links/Poland/vm/vm-s2.html|title=Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792–1992 – S2|website=feefhs.org}}&lt;/ref&gt;. 

1 чэрвеня 1919 г. быў павышаны да звання [[Маёр|маёра]] артылерыі. У 1923 і 1924 гадах выконваў абавязкі намесніка камандзіра сваёй асноўнай часткі, перайменаванай у [[29 полк леккай артылерыі|29-ы палок палявой артылерыі]], які дыслакаваўся ў Гродне. 1 ліпеня 1925 г. быў павышаны да звання [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] артылерыі са старшынством. З 1928 па 1932 год служыў камандзірам 9-й коннай артылерыйскай дывізіі ў [[Баранавічы|Баранавіцкім]] гарнізоне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.26puw.pl/historia-pulku/nowogrodzka-brygada-kawalerii/9-dywizjon-artylerii-konnej|title=9 Dywizjon Artylerii Konnej|website=26puw.pl}}&lt;/ref&gt; 1 студзеня 1932 г. быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі.

З 1932 года займаў пасаду камандзіра 3-га палка лёгкай артылерыі легіёнаў у [[Замасць|Замосці]] &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt; . Быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі. У Замосце быў прэзідэнтам акруговай Марской і рачной лігі &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; . У 1938 годзе быў пераведзены на службу ў [[Катавіцы]] &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; .


Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ў якасці камандзіра дывізійнай пяхоты 13-й Крэсаўскай пяхотнай дывізіі, дыслакаванай у [[Роўна]] і дзейнічаў у складзе Інтэрвенцыйнага корпуса &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.caw.wp.mil.pl/plik/file/wydawnictwa/2014/157.pdf|title=Polska Obrona Przeciwlotnicza|website=[[Centralne Archiwum Wojskowe]]|pages=453}}&lt;/ref&gt; . Камандуючы 13-й пяхотнай брыгадай, ён зрабіў няўдалую спробу вярнуць Тамашаў-Любельскі &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wojsko-polskie.pl/pl/tradycje-i-ceremonial/kronika-uroczystosci/19911,73-rocznica-bitew-pod-tomaszowem-lubelskim.html|title=73. rocznica bitew pod Tomaszowem Lubelskim|date=2012-09-18}}&lt;/ref&gt; . Падчас агрэсіі супраць Польшчы ён таксама паспяхова камандаваў так званым ''паліцэйскім бар'ерам'' у Хелме, задачай якога было ''падтрыманне правапарадку'' і адпраўка згубленых салдат у нядаўна сфарміраваныя вайсковыя часткі.

Быў узяты ў палон немцамі і зняволены ў лагеры для ваеннапалонных Oflag II C Вольдэнберг, дзе  З 15 жніўня 1942 г. па 31 сакавіка 1944 г.выконываў функцыі (найстарэйшага) афіцэра лагера  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muzeum.dobiegniew.pl/index.php?mod=tc&amp;act=more&amp;nID=4&amp;cID=2|title=Historia obozu|website=muzeum.dobiegniew.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.histor.republika.pl/plik/arty/OflagIIC_Woldenberg.htm|title=Zadrucie, czyli dzieje obozu jenieckiego – Oflag II C Woldenberg (1940–1945)|website=histor.republika.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bp.pila.pl/materialy/doradcy/muzeum.pdf|title=Obój jeniecki Oflag IIC Wodlenberg|date=2009-11-04}}&lt;/ref&gt;. У лагеры ён кіраваў Рускім інстытутам, дзе выкладалі мову і арганізавалі бібліятэку, якая была зачынена адміністрацыяй лагера пасля нападу Германіі на СССР у сярэдзіне 1941 г. Пазней ён звярнуўся да генерала Юліюша Румеля з просьбай узнагародзіць уцекачоў з лагера II C баявым ордэнам; 13 красавіка 1967 г. Міністэрства нацыянальнай абароны Польскай Народнай Рэспублікі зацвердзіла ўзнагароджанне вязняў лагера [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]].

Пасля вайны ён працаваў у Правінцыйным саюзе камунальнай і жыллёвай гаспадаркі ў Кракаве. На працягу многіх гадоў ён быў старшынёй гуртка Вольдэнберчыцаў у Кракаве і членам праўлення акругі ZBoWiD у Кракаве. Ён быў аўтарам мемуараў пад назвай « ''Арганізацыя і баі рэканструяванай 13-й Крэсавай пяхотнай дывізіі (брыгады) пад Хелмам, Грубешавам, Тамашавам Любельскім, Краснабрудам і Тэрэспалем»'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sowiniec.com.pl/php/3_p_podziemna.php?ID3=9&amp;s=24&amp;li=0&amp;sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS|title=Archiwalia / Kolekcje \ Archiwum b. Komisji Historycznej ZBoWiD|website=sowiniec.com.pl}}&lt;/ref&gt; . 3 мая 1977 года ён быў прызначаны брыгадным генералам самаабвешчаным прэзідэнтам Свабоднай Польшчы ў выгнанні (з 1972 па 1990 год) Юліушам Новіна-Сакольніцкім.

Памёр 1 лістапада 1978 года ў Кракаве &lt;ref name=&quot;ILG&quot;&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wacław Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;памылковыя крыніцы даюць 1 верасня 1978. {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}} {{Cite web|url=https://www.dlanauki.pl/item.php?id=1191_Polski%2520S%25B3ownik%2520Biograficzny%2520zeszyt%2520191%2520(tom%252046/4)%2520PSB%25A0191%2520Szafraniec%2520Sykstus%2520-%2520Szaniawski%2520Jozafat|title=Polski Słownik Biograficzny zeszyt 191 (tom 46/4)|website=dlanauki.pl}}&lt;/ref&gt; . З 1920 года ён быў жанаты на Гелене (1900–1975) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Helena Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; і меў дачку Марыю (1921–1981) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Maria Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; . Усе трое былі пахаваны ў сямейнай магіле на [[Ракавіцкія могілкі|Ракавіцкіх могілках у Кракаве]] (секцыя 10 A WOJ-płn-2) &lt;ref name=&quot;ILG&quot; /&gt; .

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Залаты крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt;
* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6799 (10 мая 1922 г.)
* Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.) &lt;ref&gt;{{Monitor Polski|1937|260|410}} „za zasługi w służbie wojskowej”.&lt;/ref&gt;
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (двойчы) &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt;
* Залаты Крыж Заслугі (19 сакавіка 1931 г.)
* Медаль Незалежнасці (23 снежня 1933 г.)
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы ( [[Сярэдняя Літва|Цэнтральная Літва]], 1926) 
* Памятны медаль вайны 1918–1921 гг.
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці
* Міжсаюзніцкі медаль

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Zygmunt Mańkowski: Między Wisłą a Bugiem 1939-1944. Studium o polityce okupanta i postawach społeczeństwa. Lublin: 1978.
* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3142.pdf|title=Szalewicz Wacław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Wacław Szalewicz. Nekrologi. „Dziennik Polski”. Nr 251 (10, 11), 4/5 listopada 1978. 
* {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}
* {{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profił w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}
* {{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1978 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]]
[[Катэгорыя:Постаці Замасці]]
[[Катэгорыя:Постаці Полацка]]
[[Катэгорыя:Постаці Баранавічаў]]</text>
      <sha1>mh8n94g23fflak0mjcktlbqsr23emto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123247</id>
      <parentid>5123209</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бібліяграфія */</comment>
      <origin>5123247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16681" sha1="gblw966y3w4uj25bziwkskag6hri2fp" xml:space="preserve">[[Файл:Szalewicz Wacław płk art. kawaler VM.jpg|міні|Вацлаў Шалевіч]]
'''Вацлаў Шалевіч,''' герба Шалава (нар. [[14 мая]] [[1895|1895 г.]] у маёнтку [[Niepracha|Непраха]] Лідскага павету, памёр [[1 лістапада]] [[1978|1978 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] ) — [[палкоўнік]] артылерыі Войска Польскага, кавалер Залатога і Сярэбранага крыжа [[Virtuti Militari]] .

== Біяграфія ==
[[Файл:Monument_of_Artur_Buol_in_Baranavičy_in_1930_(standing_on_stairs_László_Magasházy_and_Wacław_Szalewicz).JPG|міні|339x339пкс|Помнік першаму камандзіру 9-й дывізіі падпалкоўніку Артуру Буолю ў Баранавічах. На прыступках злева: камандзір венгерскай коннай артылерыі генерал Ласла Магашазі і камандзір 9-й дывізіі падпалкоўнік Вацлаў Шалевіч (1930).]]
[[Файл:POL COA Szaława.svg|міні|герб Шалава]]
Ён нарадзіўся 14 мая 1895 г.   у маёнтку &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radzima.net/pl/miejsce/niepracha.html|title=Niepracha, folwark|website=radzima.net}}&lt;/ref&gt; Непраха ( [[Powiat lidzki (gubernia wileńska)|Лідскі павет]], тады [[Расійская імперыя]], пазней [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскі павет Другой Польскай Рэспублікі]] ) у сям'і &lt;ref name=&quot;sejm-wielki.pl&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; Юзафа Анзельма Шалевіча герба Шалава (1857–1917) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.2|title=Józef Anzelm Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; і Тэрэзы з дзявоцтва Бердоўскай (1863–1932) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.3|title=Teresa Berdowska|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; . У яго была сястра Елена (1897–1986) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Helena Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt; і брат Станіслаў (1899–1919), які загінуў у шэрагах Самаабароны Лідскай зямлі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Stanisław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}&lt;/ref&gt;.

Вацлаў Шалевіч атрымаў адукацыю ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе ў Полацку]], дзе ў 1913 годзе здаў экзамен на атрыманне сярэдняй адукацыі, пасля чаго пачаў вучобу на машынабудаўнічым факультэце [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута імя]] [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Пятра Вялікага]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}}&lt;/ref&gt; .

Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць у 1918 годзе, ён далучыўся да Польскага войска. Быў зацверджаны ў званні [[Капітан|капітана]] артылерыі. У маі 1919 г. ён стаў камандзірам 4-й дывізіі 2-га Вялікапольскага палка палявой артылерыі (пазней 17-га палка палявой артылерыі ). Дывізія неўзабаве была перайменавана ў 2-ю, а сам капітан Шалевіч быў звольнены з Польскіх узброеных сіл былога прускага падзелу па ўласным жаданні. Ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]] ў шэрагах 5-га палка Заслаўскіх уланаў. Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года яму было даручана арганізаваць добраахвотніцкую артылерыйскую дывізію пры рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]], якая атрымала назву 1-я дывізія 216-га палка палявой артылерыі Крэсавых добраахвотнікаў у складзе [[войска Сярэдняй Літвы]]. За ўдзел у вайне ён атрымаў [[Virtuti Militari|ордэн Virtuti Militari]] &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://archive.is/20120617141119/http://feefhs.org/links/Poland/vm/vm-s2.html|title=Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792–1992 – S2|website=feefhs.org}}&lt;/ref&gt;. 

1 чэрвеня 1919 г. быў павышаны да звання [[Маёр|маёра]] артылерыі. У 1923 і 1924 гадах выконваў абавязкі намесніка камандзіра сваёй асноўнай часткі, перайменаванай у [[29 полк леккай артылерыі|29-ы палок палявой артылерыі]], які дыслакаваўся ў Гродне. 1 ліпеня 1925 г. быў павышаны да звання [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] артылерыі са старшынством. З 1928 па 1932 год служыў камандзірам 9-й коннай артылерыйскай дывізіі ў [[Баранавічы|Баранавіцкім]] гарнізоне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.26puw.pl/historia-pulku/nowogrodzka-brygada-kawalerii/9-dywizjon-artylerii-konnej|title=9 Dywizjon Artylerii Konnej|website=26puw.pl}}&lt;/ref&gt; 1 студзеня 1932 г. быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі.

З 1932 года займаў пасаду камандзіра 3-га палка лёгкай артылерыі легіёнаў у [[Замасць|Замосці]] &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt; . Быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі. У Замосце быў прэзідэнтам акруговай Марской і рачной лігі &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; . У 1938 годзе быў пераведзены на службу ў [[Катавіцы]] &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; .


Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ў якасці камандзіра дывізійнай пяхоты 13-й Крэсаўскай пяхотнай дывізіі, дыслакаванай у [[Роўна]] і дзейнічаў у складзе Інтэрвенцыйнага корпуса &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.caw.wp.mil.pl/plik/file/wydawnictwa/2014/157.pdf|title=Polska Obrona Przeciwlotnicza|website=[[Centralne Archiwum Wojskowe]]|pages=453}}&lt;/ref&gt; . Камандуючы 13-й пяхотнай брыгадай, ён зрабіў няўдалую спробу вярнуць Тамашаў-Любельскі &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wojsko-polskie.pl/pl/tradycje-i-ceremonial/kronika-uroczystosci/19911,73-rocznica-bitew-pod-tomaszowem-lubelskim.html|title=73. rocznica bitew pod Tomaszowem Lubelskim|date=2012-09-18}}&lt;/ref&gt; . Падчас агрэсіі супраць Польшчы ён таксама паспяхова камандаваў так званым ''паліцэйскім бар'ерам'' у Хелме, задачай якога было ''падтрыманне правапарадку'' і адпраўка згубленых салдат у нядаўна сфарміраваныя вайсковыя часткі.

Быў узяты ў палон немцамі і зняволены ў лагеры для ваеннапалонных Oflag II C Вольдэнберг, дзе  З 15 жніўня 1942 г. па 31 сакавіка 1944 г.выконываў функцыі (найстарэйшага) афіцэра лагера  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muzeum.dobiegniew.pl/index.php?mod=tc&amp;act=more&amp;nID=4&amp;cID=2|title=Historia obozu|website=muzeum.dobiegniew.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.histor.republika.pl/plik/arty/OflagIIC_Woldenberg.htm|title=Zadrucie, czyli dzieje obozu jenieckiego – Oflag II C Woldenberg (1940–1945)|website=histor.republika.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bp.pila.pl/materialy/doradcy/muzeum.pdf|title=Obój jeniecki Oflag IIC Wodlenberg|date=2009-11-04}}&lt;/ref&gt;. У лагеры ён кіраваў Рускім інстытутам, дзе выкладалі мову і арганізавалі бібліятэку, якая была зачынена адміністрацыяй лагера пасля нападу Германіі на СССР у сярэдзіне 1941 г. Пазней ён звярнуўся да генерала Юліюша Румеля з просьбай узнагародзіць уцекачоў з лагера II C баявым ордэнам; 13 красавіка 1967 г. Міністэрства нацыянальнай абароны Польскай Народнай Рэспублікі зацвердзіла ўзнагароджанне вязняў лагера [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]].

Пасля вайны ён працаваў у Правінцыйным саюзе камунальнай і жыллёвай гаспадаркі ў Кракаве. На працягу многіх гадоў ён быў старшынёй гуртка Вольдэнберчыцаў у Кракаве і членам праўлення акругі ZBoWiD у Кракаве. Ён быў аўтарам мемуараў пад назвай « ''Арганізацыя і баі рэканструяванай 13-й Крэсавай пяхотнай дывізіі (брыгады) пад Хелмам, Грубешавам, Тамашавам Любельскім, Краснабрудам і Тэрэспалем»'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sowiniec.com.pl/php/3_p_podziemna.php?ID3=9&amp;s=24&amp;li=0&amp;sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS|title=Archiwalia / Kolekcje \ Archiwum b. Komisji Historycznej ZBoWiD|website=sowiniec.com.pl}}&lt;/ref&gt; . 3 мая 1977 года ён быў прызначаны брыгадным генералам самаабвешчаным прэзідэнтам Свабоднай Польшчы ў выгнанні (з 1972 па 1990 год) Юліушам Новіна-Сакольніцкім.

Памёр 1 лістапада 1978 года ў Кракаве &lt;ref name=&quot;ILG&quot;&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wacław Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;памылковыя крыніцы даюць 1 верасня 1978. {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}} {{Cite web|url=https://www.dlanauki.pl/item.php?id=1191_Polski%2520S%25B3ownik%2520Biograficzny%2520zeszyt%2520191%2520(tom%252046/4)%2520PSB%25A0191%2520Szafraniec%2520Sykstus%2520-%2520Szaniawski%2520Jozafat|title=Polski Słownik Biograficzny zeszyt 191 (tom 46/4)|website=dlanauki.pl}}&lt;/ref&gt; . З 1920 года ён быў жанаты на Гелене (1900–1975) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Helena Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; і меў дачку Марыю (1921–1981) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Maria Szalewicz|website=rakowice.eu}}&lt;/ref&gt; . Усе трое былі пахаваны ў сямейнай магіле на [[Ракавіцкія могілкі|Ракавіцкіх могілках у Кракаве]] (секцыя 10 A WOJ-płn-2) &lt;ref name=&quot;ILG&quot; /&gt; .

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Залаты крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] &lt;ref name=&quot;zam&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}&lt;/ref&gt;
* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6799 (10 мая 1922 г.)
* Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.)
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (двойчы) &lt;ref name=&quot;zam&quot; /&gt;
* Залаты Крыж Заслугі (19 сакавіка 1931 г.)
* Медаль Незалежнасці (23 снежня 1933 г.)
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы ( [[Сярэдняя Літва|Цэнтральная Літва]], 1926) 
* Памятны медаль вайны 1918–1921 гг.
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці
* Міжсаюзніцкі медаль

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Zygmunt Mańkowski: Między Wisłą a Bugiem 1939-1944. Studium o polityce okupanta i postawach społeczeństwa. Lublin: 1978.
* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3142.pdf|title=Szalewicz Wacław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Wacław Szalewicz. Nekrologi. „Dziennik Polski”. Nr 251 (10, 11), 4/5 listopada 1978. 
* {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}
* {{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profił w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013}}
* {{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1978 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]]
[[Катэгорыя:Постаці Замасці]]
[[Катэгорыя:Постаці Полацка]]
[[Катэгорыя:Постаці Баранавічаў]]</text>
      <sha1>gblw966y3w4uj25bziwkskag6hri2fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ісмаілія (мухафаза)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805667</id>
    <revision>
      <id>5123216</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мухафаза Ісмаілія''' ({{lang-ar|الإسماعيلية}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Арабская Рэспубліка Егіпет|Арабскай Рэспубліцы Егіпет]]. Размешчана на поўначы краіны, у зоне [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]. На ўсходзе...»</comment>
      <origin>5123216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1200" sha1="hb984hm9b9kfr5w6rpsoybfi1fvbf0i" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Мухафаза Ісмаілія''' ({{lang-ar|الإسماعيلية}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Арабская Рэспубліка Егіпет|Арабскай Рэспубліцы Егіпет]]. Размешчана на поўначы краіны, у зоне [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй [[Мухафаза Паўночны Сінай|Паўночны Сінай]], на поўначы — з [[Мухафаза Порт-Саід|Порт-Саід]], на паўночным захадзе — з [[Мухафаза Шаркія|Шаркія]], на поўдні — з [[Мухафаза Суэц|Суэц]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ісмаілія]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{Адміністрацыйны падзел Егіпта}}

[[Катэгорыя:Мухафазы Егіпта]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]]</text>
      <sha1>hb984hm9b9kfr5w6rpsoybfi1fvbf0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віталь Іванавіч Чуркін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805668</id>
    <revision>
      <id>5123221</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Віталь Івановіч Чу́ркін''' (21 лютага 1952, Масква — 20 лютага 2017, Нью-Йорк) — савецкі і расійскі дыпламат, надзвычайны і паўнамоцны пасол. У розныя перыяды з’яўляўся паслом у Чылі, Бельгіі і Канадзе, пастаянным прадстаўніком Расіі пры НАТА і Заходнее...»</comment>
      <origin>5123221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="eqh4efko4akm286fkhcl7tectq03v3x" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Віталь Івановіч Чу́ркін''' (21 лютага 1952, Масква — 20 лютага 2017, Нью-Йорк) — савецкі і расійскі дыпламат, надзвычайны і паўнамоцны пасол. У розныя перыяды з’яўляўся паслом у Чылі, Бельгіі і Канадзе, пастаянным прадстаўніком Расіі пры НАТА і Заходнееўрапейскім саюзе, намеснікам міністра замежных спраў Расіі. Пастаянны прадстаўнік Расійскай Федэрацыі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ў Савеце Бяспекі ААН з 8 красавіка 2006 па 20 лютага 2017 года (да сваёй смерці). Кандыдат гістарычных навук.</text>
      <sha1>eqh4efko4akm286fkhcl7tectq03v3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123224</id>
      <parentid>5123221</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="7owcojir1i6zz59kc7zdvxu727r3pzj" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Віталь Івановіч Чу́ркін''' (21 лютага 1952, Масква — 20 лютага 2017, Нью-Йорк) — савецкі і расійскі дыпламат, надзвычайны і паўнамоцны пасол. У розныя перыяды з’яўляўся паслом у Чылі, Бельгіі і Канадзе, пастаянным прадстаўніком Расіі пры НАТА і Заходнееўрапейскім саюзе, намеснікам міністра замежных спраў Расіі. Пастаянны прадстаўнік Расійскай Федэрацыі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ў Савеце Бяспекі ААН з 8 красавіка 2006 па 20 лютага 2017 года (да сваёй смерці). Кандыдат гістарычных навук.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Чуркін Віталь Іванавіч}}</text>
      <sha1>7owcojir1i6zz59kc7zdvxu727r3pzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123225</id>
      <parentid>5123224</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5123225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="3qf0uf4us6fm56q5t11zbjk6oieum2f" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Віталь Івановіч Чу́ркін''' ([[21 лютага]] [[1952]], Масква — [[20 лютага]] [[2017]], Нью-Йорк) — савецкі і расійскі дыпламат, надзвычайны і паўнамоцны пасол. У розныя перыяды з’яўляўся паслом у Чылі, Бельгіі і Канадзе, пастаянным прадстаўніком Расіі пры НАТА і Заходнееўрапейскім саюзе, намеснікам міністра замежных спраў Расіі. Пастаянны прадстаўнік Расійскай Федэрацыі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ў Савеце Бяспекі ААН з 8 красавіка 2006 па 20 лютага 2017 года (да сваёй смерці). Кандыдат гістарычных навук.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Чуркін Віталь Іванавіч}}</text>
      <sha1>3qf0uf4us6fm56q5t11zbjk6oieum2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вецер уздоўж берага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805669</id>
    <revision>
      <id>5123223</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Мультфільм  |Назва           = Вецер уздоўж берага  |Арыгінал        = {{lang-ru|Ветер вдоль берега}}&lt;br&gt;{{lang-en|Wind Along the Coast}}  |Тып             = маляваны  |Час             = 6 хв. 33 с.  |Прэм'ера        = 2004 }}  '''«Вецер уздоўж берага»''' ({{lang-ru|Ветер вдоль берега}}, {{lang-en|Wind Along the Coast}}) — Расія|ра...»</comment>
      <origin>5123223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="4rk6d5sctowzvf02dyonce8vgp7q5md" xml:space="preserve">{{Мультфільм
 |Назва           = Вецер уздоўж берага
 |Арыгінал        = {{lang-ru|Ветер вдоль берега}}&lt;br&gt;{{lang-en|Wind Along the Coast}}
 |Тып             = маляваны
 |Час             = 6 хв. 33 с.
 |Прэм'ера        = 2004
}}

'''«Вецер уздоўж берага»''' ({{lang-ru|Ветер вдоль берега}}, {{lang-en|Wind Along the Coast}}) — [[Расія|расійскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] фільм [[2004 год у гісторыі кіно|2004]] года рэжысёра [[Іван Леанідавіч Максімаў|Івана Максімава]]&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;. Фільм удзельнічаў у конкурснай праграме фестывалю «Суздаль-2004»&lt;ref name=&quot;Animator&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Падзеі мультфільма адбываюцца ў прыбярэжнай вёсачцы, населенай [[Сюррэалізм|сюррэалістычнымі]] істотамі. Яны жывуць спакойным штодзённым жыццём, пакуль уздоўж берага не ўздымаецца моцны вецер, які зносіць усё на сваім шляху. Аднак гэта не прычына, каб жыццё спынілася, і жыхары вёсачкі працягваюць займацца сваімі будзённымі справамі. Толькі цяпер стыхія ўносіць карэктывы ў іх жыццё, параджае безліч забаўных калізій і камічных сітуацый. За лічаныя секунды вецер раскрывае характары дзіўных істот.

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Animator&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.animator.ru/db/?p=show_film&amp;fid=6208|title=Ветер вдоль берега|website=[[Аниматор.ру]]|language=ru|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1100126/|title=Veter vdol berega|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{YouTube|id=hHcfo4cr8uY|title=Вецер уздоўж берага}}
* {{Imdb title|id=1100126|title=Вецер уздоўж берага}} {{рэйтынг-10|7.3}} (на 07.04.2026)
* [https://www.animator.ru/db/?p=show_film&amp;fid=6208 Вецер уздоўж берага] на сайце «[[Аниматор.ру]]» {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Фільмы Івана Максімава}}

[[Катэгорыя:Мультфільмы 2004 года]]
[[Катэгорыя:Кароткаметражныя мультфільмы]]
[[Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя мультфільмы]]
[[Катэгорыя:Мультфільмы Расіі]]
[[Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Расіі]]
[[Катэгорыя:Мультфільмы Івана Максімава]]</text>
      <sha1>4rk6d5sctowzvf02dyonce8vgp7q5md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Чорна-белыя мультфільмы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805670</id>
    <revision>
      <id>5123226</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Мультфільмы]] [[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы|Мультфільмы]]»</comment>
      <origin>5123226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="cmyn4vzcpkoykz4qr1ue0zkcltx5zmx" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Мультфільмы]]
[[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы|Мультфільмы]]</text>
      <sha1>cmyn4vzcpkoykz4qr1ue0zkcltx5zmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Паўлуць (1888—1974)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805671</id>
    <revision>
      <id>5123230</id>
      <timestamp>2026-04-07T16:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77798996|Antoni Pawluć (1888–1974)]]»</comment>
      <origin>5123230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5729" sha1="dkpjwir45hns4rchjwr0w0jdp5qjrsc" xml:space="preserve">'''Антоні Паўлуць пол. Antoni Pawluć''' (нар. [[5 мая]] [[1888|1888 г.]] у Засташыне / Асташыне? Менскі павет, памёр [[23 чэрвеня]] [[1974|1974 г.]] у [[Свябодзін|Свебодзіне]] ) — артулерыст, удзельнік літоўска-беларускіх фармаванняў на польскай службе, [[капітан]] Войска Польскага, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]], [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных]] войнаў, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1888 года ў Засташыне, у тагачасным [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у дваранскай сям'і Спірыдона і Афанасіі. У 1908 годзе скончыў шэсць класаў сярэдняй школы ў [[Карс|Карсе]]. У 1908–1910 гадах праходзіў ваенную службу ў 110-м Камскім пяхотным палку ў Коўне. Пасля звальнення з арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Махачкала (да 1921 года — Пятроўск-Порт) клеркам.

20 ліпеня 1914 года ён быў мабілізаваны ў 14-ы парк лёгкай артылерыі расейскай арміі. 16 лютага 1915 года яму было прысвоена званне узводнага. 1 красавіка 1917 года ён пачаў вучобу ў школе прапаршчыкаў у [[Тэлаві]]. 1 жніўня 1917 года, пасля заканчэння вучобы, быў прызначаны ў 66-ы рэзервовы пяхотны полк у [[Кінешма|Кінешме]].

Затым служыў артылерыстам у [[Польскі корпус|I Польскім корпусе ў Расіі]]. У 1920 годзе быў паранены ў [[Бунт Жалігоўскага|Віленскай экспедыцыі]] генерала Жалігоўскага. За адвагу і мужнасць у баі быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]]. Тады ен служыў паручнікам у 29-м артылерыйскім палку.

Пасля заканчэння баёў быў звольнены з войска ў 1922 годзе. У 1924 годзе ў складзе вайсковых  асаднікаў атрымаў зямельны ўчастак плошчай 17 га ў калоніі Свілла (паштовае аддзяленне [[Падсвілле]] ).

Падчас атныпольскай акцыі НКУС 24 лютага 1940 года ён быў дэпартаваны разам з жонкай і малодшым сынам у горад Кресты [[Верхнятоемскі раён|Верхнетаемскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. 5 верасня 1941 года, пасля амністыі, ён выехаў у [[Астрахань]]. Пазней ён уступіў у [[Армія Андэрса|Польскія ўзброеныя сілы ў СССР]] і быў прызначаны ў 7-ы цяжкі артылерыйскі полк, а пазней у 11-ы цяжкі артылерыйскі полк у якасці афіцэра харчовай службы. Знаходзячыся ў бестэрміновым водпуску з фронту, праз Афрыку дабраўся да Англіі. Вярнуўся ў Польшчу і пасяліўся ў [[Свябодзін|Свебодзіне]] ў 1948 годзе. Працаваў там клеркам. Памёр 23 чэрвеня 1974 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Свебодзіне (участак K, рад 10, магіла 8).

У 1922 годзе ён ажаніўся з Эльжбетай Адлер, з якой у яго было трое дзяцей: Эдвард (нарадзіўся 13 верасня 1923 года), Альдона (нарадзілася 1929 года) і Рамуальд (1932–2015). У 1933 годзе ён ажаніўся ў другі раз з Зоф'яй Вайткевіч (1907–1992).

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5861 – 20 лістапада 1922 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 910}} {{Sfn|Polak (red.)|1991}}
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]]</text>
      <sha1>dkpjwir45hns4rchjwr0w0jdp5qjrsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123234</id>
      <parentid>5123230</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5910" sha1="5mhkrexnqnofqbssihd1z0lcit8p7jn" xml:space="preserve">[[Файл:Antoni Pawluć kpt. kawaler VM.jpg|міні|Антон Паўлуць]]
'''Антоні Паўлуць пол. Antoni Pawluć''' (нар. [[5 мая]] [[1888|1888 г.]] у Засташыне / Асташыне? Менскі павет, памёр [[23 чэрвеня]] [[1974|1974 г.]] у [[Свябодзін|Свебодзіне]] ) — артылерыст, удзельнік літоўска-беларускіх фармаванняў на польскай службе ў [[Сярэдняя Літва|сярэдняй Літве]], [[капітан]] Войска Польскага, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]], [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай, польска-літоўскай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных]] войнаў, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1888 года ў Засташыне, у тагачасным [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у дваранскай сям'і Спірыдона і Афанасіі. У 1908 годзе скончыў шэсць класаў сярэдняй школы ў [[Карс|Карсе]]. У 1908–1910 гадах праходзіў ваенную службу ў 110-м Камскім пяхотным палку ў Коўне. Пасля звальнення з арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Махачкала (да 1921 года — Пятроўск-Порт) клеркам.

20 ліпеня 1914 года ён быў мабілізаваны ў 14-ы парк лёгкай артылерыі расейскай арміі. 16 лютага 1915 года яму было прысвоена званне узводнага. 1 красавіка 1917 года ён пачаў вучобу ў школе прапаршчыкаў у [[Тэлаві]]. 1 жніўня 1917 года, пасля заканчэння вучобы, быў прызначаны ў 66-ы рэзервовы пяхотны полк у [[Кінешма|Кінешме]].

Затым служыў артылерыстам у [[Польскі корпус|I Польскім корпусе ў Расіі]]. У 1920 годзе быў паранены ў [[Бунт Жалігоўскага|Віленскай экспедыцыі]] генерала Жалігоўскага. За адвагу і мужнасць у баі быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]]. Тады ен служыў паручнікам у 29-м артылерыйскім палку.

Пасля заканчэння баёў быў звольнены з войска ў 1922 годзе. У 1924 годзе ў складзе вайсковых  асаднікаў атрымаў зямельны ўчастак плошчай 17 га ў калоніі Свілла (паштовае аддзяленне [[Падсвілле]] ).

Падчас атныпольскай акцыі НКУС 24 лютага 1940 года ён быў дэпартаваны разам з жонкай і малодшым сынам у горад Кресты [[Верхнятоемскі раён|Верхнетаемскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. 5 верасня 1941 года, пасля амністыі, ён выехаў у [[Астрахань]]. Пазней ён уступіў у [[Армія Андэрса|Польскія ўзброеныя сілы ў СССР]] і быў прызначаны ў 7-ы цяжкі артылерыйскі полк, а пазней у 11-ы цяжкі артылерыйскі полк у якасці афіцэра харчовай службы. Знаходзячыся ў бестэрміновым водпуску з фронту, праз Афрыку дабраўся да Англіі. Вярнуўся ў Польшчу і пасяліўся ў [[Свябодзін|Свебодзіне]] ў 1948 годзе. Працаваў там клеркам. Памёр 23 чэрвеня 1974 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Свебодзіне (участак K, рад 10, магіла 8).

У 1922 годзе ён ажаніўся з Эльжбетай Адлер, з якой у яго было трое дзяцей: Эдвард (нарадзіўся 13 верасня 1923 года), Альдона (нарадзілася 1929 года) і Рамуальд (1932–2015). У 1933 годзе ён ажаніўся ў другі раз з Зоф'яй Вайткевіч (1907–1992).

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5861 – 20 лістапада 1922 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 910}} {{Sfn|Polak (red.)|1991}}
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]]</text>
      <sha1>5mhkrexnqnofqbssihd1z0lcit8p7jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123236</id>
      <parentid>5123234</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T16:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ордэны і ўзнагароды */</comment>
      <origin>5123236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5822" sha1="d9i1d24ugh7fmwwsqgri4b524eo7105" xml:space="preserve">[[Файл:Antoni Pawluć kpt. kawaler VM.jpg|міні|Антон Паўлуць]]
'''Антоні Паўлуць пол. Antoni Pawluć''' (нар. [[5 мая]] [[1888|1888 г.]] у Засташыне / Асташыне? Менскі павет, памёр [[23 чэрвеня]] [[1974|1974 г.]] у [[Свябодзін|Свебодзіне]] ) — артылерыст, удзельнік літоўска-беларускіх фармаванняў на польскай службе ў [[Сярэдняя Літва|сярэдняй Літве]], [[капітан]] Войска Польскага, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]], [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай, польска-літоўскай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных]] войнаў, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1888 года ў Засташыне, у тагачасным [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у дваранскай сям'і Спірыдона і Афанасіі. У 1908 годзе скончыў шэсць класаў сярэдняй школы ў [[Карс|Карсе]]. У 1908–1910 гадах праходзіў ваенную службу ў 110-м Камскім пяхотным палку ў Коўне. Пасля звальнення з арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Махачкала (да 1921 года — Пятроўск-Порт) клеркам.

20 ліпеня 1914 года ён быў мабілізаваны ў 14-ы парк лёгкай артылерыі расейскай арміі. 16 лютага 1915 года яму было прысвоена званне узводнага. 1 красавіка 1917 года ён пачаў вучобу ў школе прапаршчыкаў у [[Тэлаві]]. 1 жніўня 1917 года, пасля заканчэння вучобы, быў прызначаны ў 66-ы рэзервовы пяхотны полк у [[Кінешма|Кінешме]].

Затым служыў артылерыстам у [[Польскі корпус|I Польскім корпусе ў Расіі]]. У 1920 годзе быў паранены ў [[Бунт Жалігоўскага|Віленскай экспедыцыі]] генерала Жалігоўскага. За адвагу і мужнасць у баі быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]]. Тады ен служыў паручнікам у 29-м артылерыйскім палку.

Пасля заканчэння баёў быў звольнены з войска ў 1922 годзе. У 1924 годзе ў складзе вайсковых  асаднікаў атрымаў зямельны ўчастак плошчай 17 га ў калоніі Свілла (паштовае аддзяленне [[Падсвілле]] ).

Падчас атныпольскай акцыі НКУС 24 лютага 1940 года ён быў дэпартаваны разам з жонкай і малодшым сынам у горад Кресты [[Верхнятоемскі раён|Верхнетаемскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. 5 верасня 1941 года, пасля амністыі, ён выехаў у [[Астрахань]]. Пазней ён уступіў у [[Армія Андэрса|Польскія ўзброеныя сілы ў СССР]] і быў прызначаны ў 7-ы цяжкі артылерыйскі полк, а пазней у 11-ы цяжкі артылерыйскі полк у якасці афіцэра харчовай службы. Знаходзячыся ў бестэрміновым водпуску з фронту, праз Афрыку дабраўся да Англіі. Вярнуўся ў Польшчу і пасяліўся ў [[Свябодзін|Свебодзіне]] ў 1948 годзе. Працаваў там клеркам. Памёр 23 чэрвеня 1974 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Свебодзіне (участак K, рад 10, магіла 8).

У 1922 годзе ён ажаніўся з Эльжбетай Адлер, з якой у яго было трое дзяцей: Эдвард (нарадзіўся 13 верасня 1923 года), Альдона (нарадзілася 1929 года) і Рамуальд (1932–2015). У 1933 годзе ён ажаніўся ў другі раз з Зоф'яй Вайткевіч (1907–1992).

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5861 – 20 лістапада 1922 г. 
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1974 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]]</text>
      <sha1>d9i1d24ugh7fmwwsqgri4b524eo7105</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Мультфільмы Івана Максімава</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805672</id>
    <revision>
      <id>5123239</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Catmain|Іван Леанідавіч Максімаў}} [[Катэгорыя:Мультфільмы паводле рэжысёраў|Максімаў Іван Леанідавіч]]»</comment>
      <origin>5123239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="obajf95m7y5zu7l08d3ex4dzi3komt3" xml:space="preserve">{{Catmain|Іван Леанідавіч Максімаў}}
[[Катэгорыя:Мультфільмы паводле рэжысёраў|Максімаў Іван Леанідавіч]]</text>
      <sha1>obajf95m7y5zu7l08d3ex4dzi3komt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29-ы полк лёгкай артылерыі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805673</id>
    <revision>
      <id>5123241</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79477366|29 Pułk Artylerii Lekkiej]]»</comment>
      <origin>5123241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26692" sha1="20nl3n1d1id8hoq6rlqip2bedfedjwm" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч&lt;ref&gt;9 października rejonie wsi Wojdaty zwiadowcą plut. Kazimierz Malkiewicz, działając pod ogniem litewskich pododdziałów piechoty, nawiązywał łączność między punktem obserwacyjnym a stanowiskami ogniowymi baterii. Podczas kontrataku szedł w pierwszej linii z piechotą i wskazywał cele dowódcy baterii. Za odwagę został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.&lt;/ref&gt; *
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]] *
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974|Антон Паўлуць]] *
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўск *
# бамб. Браніслаў 
# kpt. [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.


Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P .

У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 {{Sfn|Dziennik Personalny MSWojsk.|loc=Nr 26 z 12 VIII 1922, s. 608}} – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Александровіч|Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 137 z 28 grudnia 1925 roku, s. 741}} / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>20nl3n1d1id8hoq6rlqip2bedfedjwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123242</id>
      <parentid>5123241</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26755" sha1="krbg7owy7rv3iu2w1v2duny3wm1mgvv" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч&lt;ref&gt;9 października rejonie wsi Wojdaty zwiadowcą plut. Kazimierz Malkiewicz, działając pod ogniem litewskich pododdziałów piechoty, nawiązywał łączność między punktem obserwacyjnym a stanowiskami ogniowymi baterii. Podczas kontrataku szedł w pierwszej linii z piechotą i wskazywał cele dowódcy baterii. Za odwagę został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.&lt;/ref&gt; *
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]] *
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974|Антон Паўлуць]] *
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўск *
# бамб. Браніслаў 
# kpt. [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.


Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P .

У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 {{Sfn|Dziennik Personalny MSWojsk.|loc=Nr 26 z 12 VIII 1922, s. 608}} – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Александровіч|Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 137 z 28 grudnia 1925 roku, s. 741}} / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>krbg7owy7rv3iu2w1v2duny3wm1mgvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123254</id>
      <parentid>5123242</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары */</comment>
      <origin>5123254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26695" sha1="debnn8xk01pgx77g9da7e7feorpl5n6" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч&lt;ref&gt;9 października rejonie wsi Wojdaty zwiadowcą plut. Kazimierz Malkiewicz, działając pod ogniem litewskich pododdziałów piechoty, nawiązywał łączność między punktem obserwacyjnym a stanowiskami ogniowymi baterii. Podczas kontrataku szedł w pierwszej linii z piechotą i wskazywał cele dowódcy baterii. Za odwagę został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.&lt;/ref&gt; *
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]] *
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўск *
# бамб. Браніслаў 
# kpt. [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>debnn8xk01pgx77g9da7e7feorpl5n6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123256</id>
      <parentid>5123254</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары */</comment>
      <origin>5123256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26705" sha1="k6rp73x3pt1n9xsd271xwiite8jwvft" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч&lt;ref&gt;9 października rejonie wsi Wojdaty zwiadowcą plut. Kazimierz Malkiewicz, działając pod ogniem litewskich pododdziałów piechoty, nawiązywał łączność między punktem obserwacyjnym a stanowiskami ogniowymi baterii. Podczas kontrataku szedł w pierwszej linii z piechotą i wskazywał cele dowódcy baterii. Za odwagę został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.&lt;/ref&gt; *
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]] *
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўск *
# бамб. Браніслаў 
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>k6rp73x3pt1n9xsd271xwiite8jwvft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123257</id>
      <parentid>5123256</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары */</comment>
      <origin>5123257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26311" sha1="anpeamruui105eupqf3hvttka95lffu" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў 
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>anpeamruui105eupqf3hvttka95lffu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123259</id>
      <parentid>5123257</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары */</comment>
      <origin>5123259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26311" sha1="hieprhv5osa27l05gflxf7xc4ubs9pb" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (29 pal) — лёгкая артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.


У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. Вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў 
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>hieprhv5osa27l05gflxf7xc4ubs9pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123266</id>
      <parentid>5123259</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26442" sha1="nsm76nb4pc6b51pxmg5dfncu16gn1bz" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.

У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. Вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[:pl:Stanisław_Nowicki_(ur._1890)|Станіслаў Навіцкі]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў 
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў Гродне, а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>nsm76nb4pc6b51pxmg5dfncu16gn1bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123418</id>
      <parentid>5123266</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65254" sha1="0h0yofkxdothc35wk5yto3fko3w9k3z" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.

У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. Вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў 
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў [[Гродна|Гродне]], а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 12.}}&lt;/ref&gt;.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

== 29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939 ==

=== Мабілізацыя і баявыя дзеянні ===
Згодна з планам мабілізацыі «W», увесь полк быў разгорнуты ў стане баявой гатоўнасці, прычым 1-я і 2-я дывізіі павінны былі быць абсталяваны 75-мм гарматамі мадэлі 97, а 3-я дывізія — 100-мм гаўбіцамі мадэлі 14/19P. Акрамя таго, полк мабілізаваў два аднаконныя абозы № 319 і 320 на 52 і 60 гадзін, а таксама аднаконную майстэрню для абаротаў № 317 на 60 гадзін&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Rybka i Stepan 2010, s. 306.}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне жніўня ў дывізіі, размешчанай у Сувалках, пачалося фарміраванне баявой батарэі. Яе задачай было непасрэдна абараняць гарнізон Сувалкаў ад нечаканага нападу з Усходняй Прусіі. Яе разгортванне ажыццяўлялася за кошт астатніх батарэй 1-й дывізіі. Пасля мабілізацыі 1-я батарэя была прызначана ў ахоўны раён уздоўж дарогі Сувалкі-Бакалажэва. 24 жніўня а 6:00 раніцы пачалася надзвычайная мабілізацыя для астатніх падраздзяленняў палка. У Сувалках 1-ы батальён прыняў рэзервістаў толькі на адзін дзень. 25 жніўня мабілізацыя была перанесена ў навакольныя вёскі. Пасля дасягнення маршавай гатоўнасці 1/29-ы ПАЛ (пла) разам з 41-м пяхотным палком (без свайго батальёна) адправіўся на прыглядную пазіцыю ў раёне Рачка-Шыплішкі. Яго 2-я батарэя дыслакавалася ў раёне Зялёнае Камедульскае&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 19-20}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час мабілізаваліся падраздзяленні Гродзенскага гарнізона. Да вечара 25 жніўня 3-і батальён дасягнуў маршавай гатоўнасці. Калону з боепрыпасамі ўкамплектавалі 15 аўстрыйскіх кавалерыстаў. Толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню не хапала пісталетаў, і толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню былі выдадзеныя шлемы французскага ўзору. Радыёстанцыі не атрымалі. 29 і 30 жніўня былі праведзены вучэнні па каардынацыі. На наступны дзень батальён рушыў на станцыю ў Гродна. Адпраўленне адбылося пасля абеду. 2-гі батальён спачатку мабілізаваўся ў казармах у Гродна і Фолюшы, а затым мабілізацыя была перакінута ў бліжэйшыя вёскі. 4-я батарэя сфарміравалася ў горадзе Трычы, 5-я батарэя — у вёсцы Адамавічы, а 6-я батарэя і калона з боепрыпасамі — у вёсцы Міцкевічы. Пісталетаў не хапала. 28 жніўня ўвесь 2-гі батальён быў прыведзены да прысягі ў Фолюшы. 29 жніўня батальён пагрузіўся ў эшалоны і адправіўся ў Варшаву. 30 жніўня эшалоны 2-га батальёна дасягнулі чыгуначнай станцыі Радзівілаў. Пасля высадкі яны адправіліся ў лясы на захад ад Равы Мазавецкай&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 21}}&lt;/ref&gt;.

У рамках агульнай мабілізацыі 29-я маршавая батарэя Пла была мабілізавана ў Гродна падчас першай хвалі агульнай мабілізацыі. У другой хвалі ўсеагульнай мабілізацыі 29-я пла мабілізавала рэзервовы цэнтр лёгкай артылерыі № 3 у Пружанах.

Як і планавалася, 1 верасня 1939 года 41-ы пяхотны полк і I/29-ы пла полк знаходзіліся ў Сувалкскім рэгіёне&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Пасля высадкі ў Скерневіцах 3-я дывізія рушыла ў вёску Злота каля Глухава і арганізавала там прыпынак. 2 верасня былі атрыманы далейшыя загады аб маршы. Дывізія рушыла ў раён лясніцтва Блогі — Грабава — паўвостраў Уневель. 2-я дывізія рушыла ў гэты раён праз Спалу. Да світання наступнага дня прызначаныя раёны былі дасягнуты. Батарэі занялі агнявыя пазіцыі насупраць Малых Коньскіх. На працягу дня 3 верасня агнявыя пазіцыі 2-й дывізіі, асабліва 4-й батарэі, некалькі разоў падвяргаліся нападам нямецкай авіяцыі; два стралкі былі параненыя. У ноч з 3 на 4 верасня полк рушыў у раён Сулеёў-Тараска, дзе спыніўся разам з 76-м пяхотным палком. 3-я дывізія панесла першыя страты ў раёне Сулеёва. Раніцай I/29-ы пла (без 2-й і 3-й батарэй) быў высаджаны ў Скерневіцах. Яны адразу ж схаваліся ў навакольных лясах. Увечары разам з 41-м пяхотным палком (без двух батальёнаў) яны аднавілі марш да месца збору 29-й пяхотнай дывізіі.

5 верасня ў лесе каля Тараскі быў разбомблены палкавы цягнік з забеспячэннем. Каля 18:00 дывізія атрымала загад прасоўвацца да Белхатава са сваёй базы ў раёне Пётркува-Трыбунальскага&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Марш да Прудка пачаўся каля 20:00. Групы тых, хто выжыў, і вялікая колькасць багажу азначалі, што маршавая калона была дэзарганізавана і разгублена з самага пачатку. Далейшы хаос быў выкліканы камандуючым арміі, які асабіста кіраваў перамяшчэннем войскаў праз мост у Піліцы. Адначасова быў аддадзены загад аб абароне Сулеёва. Гэты загад быў аддадзены, сярод іншых, I/29 PAL (мінус дзве батарэі). Пасля таго, як была пацверджана нямецкая прысутнасць у раёне Пётркува-Трыбунальскага, запланаваны наступ на Белхатаў быў адменены, і дывізія была накіравана ў лясы каля Кола. Падчас маршу калона II дывізіі была атакавана нямецкай бранятэхнікай; з гэтага часу марш працягваўся па грунтовых дарогах&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 23.}}&lt;/ref&gt;.

Камандзір 3-й дывізіі не атрымаў загаду змяніць кірунак. Дывізія працягвала рухацца за батальёнам 1/76-га пяхотнага палка. Падчас маршу яны сустрэлі нямецкія бранятанкавыя і матарызаваныя падраздзяленні, якія начавалі. Некалькі бранятанкавых і матарызаваных машын былі знішчаны. Да світання 6 верасня яны дасягнулі моста праз раку Люцёну, недалёка ад калоніі Вітаў. Першай пераправілася батарэя 7/29-га ПАЛ. Пасля яе пераправу пачала калона з боепрыпасамі дывізіі. Аднак пад другім мостам 7-й батарэі абвалілася паверхня моста. Гэта затрымала пераправу астатніх батарэй. Каля 4:00 раніцы калона дасягнула дарогі Пётркув-Трыбунальскі–Чэнстахова. Дасягнуўшы Лонгінаўкі, калона была спынена кулямётным агнём. 7-я батарэя, якая ішла ў авангардзе, заняла агнявыя пазіцыі ўздоўж дарогі і адкрыла агонь. Агонь дывізіі быў надзвычай эфектыўным і прычыніў вялікія страты сярод калон забеспячэння нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі, размешчанай у раёне на поўдзень ад Лонгінаўкі і рыхтаванай да наступу. Шмат аўтамабіляў было знішчана, а некалькі танкаў загарэліся. Неўзабаве немцы з'явіліся з-за польскіх фарміраванняў. Атака была адбітая. Падпалкоўнік Станіслаў Сенкевіч, які камандаваў усімі сіламі, быў перакананы, што астатнія сілы дывізіі з'явяцца на полі бою ў любы момант. Ён загадаў працягваць атаку на Лонгінаўку. Неўзабаве польскія часткі апынуліся ў акружэнні і пачалі несці ўсё большыя страты. Каля 6:00 раніцы пачалася нямецкая танкавая атака. Усе гаўбіцы дывізіі вялі агонь прамым наводам, знішчыўшы шмат варожых танкаў. Манеўр па змене агнявых пазіцый праваліўся. Пярэднія часткі не змаглі падысці да пазіцый пад нямецкім агнём. Дзве гарматы з 8-й батарэі адышлі, але і яны заціхлі пад агнём кулямётаў танкаў. Ізаляванай 9-й батарэі ўдалося знішчыць пяць нямецкіх танкаў прамым наводам, а затым прасунуцца і спешыцца. На месцы засталася толькі адна гаўбіца. Наступныя дзве гаўбіцы разам з узводам калоны боепрыпасаў былі неўзабаве заспетыя знянацку і, з падбітымі конямі, засталіся на полі бою. Толькі апошняму стралку ўдалося адысці, заняць агнявую пазіцыю каля чыгуначнай насыпі і адкрыць агонь па танках. Аднак увесь экіпаж неўзабаве быў забіты, што паклала канец барацьбе за 9-ю батарэю&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 25.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 280.}}&lt;/ref&gt;.

Астатняя частка дывізіі працягвала баі, пакуль яе залогі не былі альбо забітыя, альбо параненыя. Сярод забітых быў камандзір 3-й дывізіі, капітан Зыгмунт Шымыслік; некаторыя з тых, хто выжыў, былі ўзяты ў палон немцамі. Да 7:00 раніцы бой скончыўся. Некаторыя салдаты былі захоплены ў палон, іншыя далучыліся да IV/19-га лёгкага артылерыйскага палка маёра Генрыка Шпальтэнштэйна, падзяліўшы той жа лёс, што і гэтая група. Толькі сёмая батарэя, нягледзячы на ​​страту дзвюх гаўбіц, 24 забітых і сем параненых, здолела вырвацца з апоры і дабрацца да лесу Спала. Яно дзейнічала ў гэтым раёне два тыдні, пасля чаго яго камандзір, капітан Зыгмунт Ежыкевіч, распусціў падраздзяленне, закапаўшы зброю і разабраўшы абедзве гаўбіцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 26.}}&lt;/ref&gt;

6 верасня камандаванне 29-й дывізіі ПАЛ, 2-гі батальён, 29-ы дывізіён цяжкай артылерыі і палкавыя вагоны з забеспячэннем знаходзіліся ў раёне вёскі Кола.[32] Батарэі занялі агнявыя пазіцыі каля дарогі, з напрамкам агню ў напрамку Пётркув–Сулеёў, адкуль чакалася з'яўленне нямецкай бронетэхнікі. Камандзір 29-й пяхотнай дывізіі не меў сувязі з падраздзяленнямі ў раёне Сулеёў, гэта значыць III/76-м пяхотным палком, 41-м пяхотным палком (без 1-га і 2-га батальёнаў) і I/29-й дывізіяй ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй). Каля поўдня паступіў загад пераправіць падраздзяленні праз раку Піліцу. Планавалася канцэнтрацыя падраздзяленняў у раёне Смарджэвіцэ–Тварда. Частка 2-га батальёна была накіравана ў Тамашаў для пераправы праз раку па мосце. Пагроза паветранага нападу вымусіла камандзіра 6-й батарэі, капітана Яна Полака, аддаць загад аб рассредоточаным маршы. Нягледзячы на ​​гэта, падраздзяленне страціла 4 забітых і 8 параненых салдат, а таксама 12 коней і боепрыпасную лодку. 4-я батарэя, атакаваная некалькімі самалётамі Ju-87, страціла некалькі параненых стралкоў; таксама загінула некалькі коней.

Увечары быў выдадзены новы загад аб абароне Інаўлодзькага лесу. I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) быў падпарадкаваны Віленскай кавалерыйскай брыгадзе і выкарыстоўваўся для аховы рэк Піліца і Чарна. Іншы загад загадаў I/29 ПАЛ злучыцца са сваёй дывізіяй праз Апочна. Натоўпы бежанцаў, якія блакавалі дарогі, адсутнасць астатніх батарэй і бесперашкоднае адступленне прывялі да зніжэння псіхічнай устойлівасці многіх салдат. Раптам пачуўся крык «танкі», пачалася паніка. У наступнай блытаніне некаторыя салдаты пакінулі шэрагі і аддзяліліся ад падраздзялення. На світанні 7 верасня рэшткі 29 ПАЛ дасягнулі пункта прызначэння. Падраздзяленні працягвалі рухацца да лясоў каля Брудзевіц. Да вечара ў лесе каля лесніцкага дома Гелзова знаходзіліся, сярод іншых, камандаванне 29 ПАЛ, I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) і II/29 ПАЛ. На змярканні, пакуль фармавалася калона, уся тэрыторыя была абстраляна моцным, хоць і недакладным, дальнабойным артылерыйскім агнём. Пачалася паніка, якую эфектыўна стрымліваў падпалкоўнік Тадэвуш Граф, які знаходзіўся на месцы здарэння. Неўзабаве стала зразумела, што абстрэл быў учынены нямецкімі дыверсантамі, пераапранутымі ўцекачоў, і чалавекам у форме афіцэрскага курсанта. Яны наводзілі на мэты ракетамі. Злоўленыя на гарачым, яны былі расстраляныя на месцы.[35] Верагодна, менавіта тады частка камандавання I/29 PAL разам з 3-й і 5-й батарэямі, якія ішлі асобна, аддзяліліся ад маршавай калоны.

8 верасня раніцай частка артылерыі прайшла праз Оджывал. Тут атакавала нямецкая 13-я пяхотная дывізія. 6-я батарэя ўдзельнічала ў адбіцці нападу немцаў. Падчас змены пазіцый страты былі як сярод людзей, так і сярод коней. Каля 13:00 нямецкі бранява-матарызаваны атрад атакаваў штаб 29-й пяхотнай дывізіі. Тады адбылося яго канчатковае рассейванне, і падраздзяленні спантанна накіраваліся да ракі Вісла. Паранены камандзір 29-й пяхотнай дывізіі быў эвакуяваны ў Дэмблін. Разам з ім адышоў і камандзір пяхотнага полка 29-й пяхотнай дывізіі палкоўнік Улодзімеж Арваніці. У рэшце рэшт рэшткі 29-й пяхотнай дывізіі дасягнулі раёна Улува. Тут 4-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі і разам з ротай веласіпедыстаў прыкрывала адступленне рэшткаў 13-й і 29-й пяхотных дывізій. Адтуль у ноч з 9 на 10 верасня камандаванне палка і 2-гі батальён (без 5-й батарэі) рушылі ў лясы каля Ставішына, а наступнай ноччу дасягнулі лясоў на поўнач ад Цэцылоўкі. У гэтым раёне да падпалкоўніка Графа далучыліся батальёны III/76 пяхотнага палка і III/81 пяхотнага палка, а таксама дывізія I/3 цяжкага артылерыйскага палка. Гэтая група адбіла нямецкую атаку з Гловачова, пасля чаго да змяркання 11 верасня вёўся перастрэлка. Падчас баёў 4-я батарэя ўступіла ў бой з нямецкай артылерыйскай батарэяй. У выніку варожыя гарматы былі вымушаны змоўкнуць, і падраздзяленне капітана Ксаверыя Смольскага страціла 4 забітымі і 5 параненымі. У ноч з 11 на 12 верасня польскія падраздзяленні адарваліся ад немцаў і адступілі да ракі Вісла. Рэшткі 29-га палка ішлі ў адзіночку, без пяхотнага прыкрыцця, спрыяючы атакам нямецкіх дыверсантаў. Камандзір 29-га палка, падпалкоўнік Тадэвуш Граф, быў цяжка паранены падчас баёў з пераследуючымі нямецкімі падраздзяленнямі. Пасля яго камандаванне рэшткамі палка і ўсёй групай прыняў камандзір 2-га эскадрону, маёр Ян Матушэўскі.У ноч з 13 на 14 верасня 4-я батарэя і большая частка забяспечвальнага цягніка палка пад кіраўніцтвам лейтэнанта Мар'яна Ведэра дасягнулі ракі Вісла ў раёне Падоле-Нове, на ўсход ад Мнішава. 4/29-ы батальён быў атакаваны нямецкай авіяцыяй. З-за адсутнасці пераправы лішняе абсталяванне было патапленае, і раку перапраўлялі невялікімі групамі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 281.}}&lt;/ref&gt;.

9 верасня 3-я і 5-я батарэі, якія разышліся па дарозе, дасягнулі раёна Грабавы Лас на захад ад Гловачова. 10 верасня яны рушылі ўздоўж паўночнага берага ракі Радомка ў бок Віслы. Камандаванне ўзяў на сябе капітан 3-й батарэі Станіслаў Патоцкі. Падчас маршу атакавалі нямецкія бранятанкавыя перадавыя сілы, якія былі паспяхова разгромлены, а 5-я батарэя адкрыла агонь у адказ. Апоўдні 11 верасня батарэі дасягнулі лесу на поўнач ад Рычывала. Былі зроблены спробы прарвацца праз нямецкую 1-ю дывізію цяжкай артылерыі. Гэтыя спробы паўтараліся да світання 12 верасня, але ўсе спробы скончыліся няўдачай. У рэшце рэшт, невялікім групам артылерыстаў з 29-га палка, якія засталіся без абсталявання на полі бою або разабранага ў лесе, удалося вырвацца з акружэння. Падчас сутычкі з нямецкім патрулём камандзір 3-й батарэі капітан Станіслаў Патоцкі быў забіты. Рэшткі 3-й і 5-й батарэй пераправіліся праз Віслу і, дасягнуўшы Варшавы, увайшлі ў склад 5-й дывізіі цяжкай артылерыі, удзельнічаючы ў абароне сталіцы.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;

Да світання 14 верасня рэшткі II/29-й ппа маёра Яна Матушэўскага змаглі пераправіцца праз Віслу з шасцю гарматамі. Дзякуючы знойдзенай баржы ім удалося пераправіць 6-ю батарэю і дзве гарматы з 4-й батарэі.Увечары дывізія трапіла пад агонь нямецкіх дыверсантаў. Іх агонь быў сканцэнтраваны ў асноўным на 4-й батарэі. Затым камандзір 2-га ўзвода 4-й батарэі, запасны другі лейтэнант Станіслаў Зелінскі, і курсант Меер разрадзілі адну гармату і адкрылі агонь па дыверсантах. У спешцы першыя снарады былі выпушчаныя без запалаў. Толькі пасля выкарыстання баявых снарадаў і пасля таго, як у бой уступіў другі наводчык, кулямётны агонь сціх&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;.

На правым беразе Віслы маёр Матушэўскі ўстанавіў кантакт з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. У ноч з 16 на 17 верасня II/29-я ппа выйшла з раёна Мнішава ў лясы на поўнач ад Вільгі. Адтуль у складзе групоўкі 19-й пяхотнай дывізіі рушыла ў напрамку Натолін-Чарнавец і 17 верасня дасягнула раёна Осека. Тут быў загаданы перапынак. Каля 18:00, пакуль фарміравалася маршавая калона, пяць бронеаўтамабіляў атакавалі польскія часці. Артылерысты 2-й дывізіі адкрылі агонь, прымусіўшы бронеаўтамабілі адступіць. Калона рушыла ў напрамку Отвоцка. Раніцай 18 верасня яна дасягнула Яблоны каля Отвоцка. Тут яна спынілася на дзень. На змярканні рушыла ў напрамку Фаленіцы, дасягнуўшы яе на світанні 19 верасня. Пачалася арганізацыя перыметральнай абароны. Камандаванне артылерыяй усёй групы было даручана маёру Матушэўскаму. Артылерыя мела 14 гармат і адну адзінку боепрыпасаў на ствол. Раніцай 19 верасня ў раёне яўрэйскага санаторыя была арганізавана абарона. 4-я батарэя была ўкамплектавана пяхотнымі добраахвотнікамі. Каля поўдня пачалася нямецкая атака. Баі працягваліся ўвесь дзень. Каля 22:00 камандзір групы палкоўнік Калінскі аддаў загад знішчыць пакінутыя дзеючыя гарматы і прарвацца да Варшавы невялікімі групамі. Большасць салдат 29-га палка не змаглі гэтага зрабіць і на наступны дзень былі ўзятыя ў палон немцамі.

Падчас пераправы праз Віслу разведвальныя падраздзяленні 4-й і 6-й батарэй, частка разведвальнага падраздзялення II/29-га эскадрону ПАЛ і разведвальнае падраздзяленне 29-га ПАЛ страцілі сувязь з асноўнай групай 29-га ПАЛ і рушыла [[Люблін|на Любельшчыну]]. Пасля кароткай прыпынку ў раёне Мацеёвіц, падбіраючы па дарозе асобных салдат 29-га ПАЛ, разведвальныя падраздзяленні рушылі на ўсход да Замосця. У Замосці з іх была сфарміравана артылерыйская батарэя. Затым, змагаючыся па дарозе з нямецкімі бранятанкавымі і матарызаванымі штурмамі, батарэя накіравалася ў раён Тамашава-Любельскага, куды прыбыла 24 верасня. З-за акружэння нямецкімі і савецкімі войскамі батарэя паспрабавала прарвацца ў ноч з 24 на 25 верасня. Спроба правалілася, батарэя была расфармавана, і большая частка салдат трапіла ў рукі савецкіх войскаў.

'''У абароне Варшавы.'''

1 верасня эскадрылля I/29 PAL была размешчана ў раёне [[Аўгустаў|Аўгустова]] для прыкрыцця мабілізацыі. Увечары батарэя 1/29 PAL разгарнулася для баявога дзеяння. У ноч з 1 на 2 верасня батарэі пачалі марш на [[Сувалкі|Сувалк]]&lt;nowiki/&gt;і, каб пагрузіцца на чыгуначныя транспарты і рухацца ўслед за сваім галоўным палком. 2 верасня транспарты камандавання эскадрыллі — 3-й, 2-й і 1-й батарэй — адправіліся. Падчас пасадкі 2/29 PAL была разбамблена, у выніку чаго было страчана сем параненых стралкоў; падчас транспарціроўкі батарэя яшчэ двойчы была безвынікова разбамблена нямецкай авіяцыяй. Маршрут пралягаў праз Аўгустоў, Лососьну каля Гродна, Беласток, Тлушч, Варшаву і далей на Скерневіцы. 3 верасня па загаду брыгаднага генерала Валерыяна Чумы, камандуючага абаронай Варшавы, 2-я і 1-я батарэі, размешчаныя на чыгуначнай станцыі на правым беразе Варшавы, былі выгружаны з чыгуначных транспартаў. 4 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ была перакінута ў Охоту, а 2/29-га — у Мокотаў. Абедзве батарэі былі размешчаны ў якасці супрацьтанкавай і дапаможнай артылерыі для стральбы прамой наводкай на вуліцах Воля і Охота. З 5 па 8 верасня з дапамогай мірных жыхароў былі пабудаваны гарматныя пазіцыі, сховішчы для экіпажаў і сховішчы для боепрыпасаў. Выкарыстоўваючы два прызначаныя грузавікі, на батарэях, атрыманых са складоў у Пальмірах пад Варшавай, было сабрана 12 агнявых разлікаў. 8 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ адкрыла агонь па нямецкай разведцы, знішчыўшы адзін танк і вымусіўшы падраздзяленне адступіць. 9 верасня абедзве батарэі ўступілі ў бой з нямецкай 4-й танкавай дывізіяй, якая атакавала Охоту і Волю; У той дзень гарматы 1-й і 2-й батарэй знішчылі 17 нямецкіх танкаў і некалькі іншых транспартных сродкаў. 10 верасня абедзве батарэі працягвалі баі, але з крыху меншай інтэнсіўнасцю. Для 1-й батарэі была набыта яшчэ адна гармата. На працягу наступных некалькіх дзён нямецкія пазіцыі падвяргаліся абстрэлу, знішчаючы агнявыя кропкі і нямецкія пяхотныя групы. З 15 верасня 2/29-ы палок ПАЛ падтрымліваў баі IV батальёна 21-га пяхотнага палка. 21 верасня ў цяжкіх баях батарэя 2/29-га палка ПАЛ спыніла наступ нямецкай пяхоты, знішчыўшы дзве нямецкія пяхотныя гарматы на вуліцы Адыньца разам з іх разлікамі. 23 верасня да абедзвюх батарэй 29-га палка ПАЛ была дададзена батарэя 3/10-га лёгкага артылерыйскага палка, а маёр Ян Матушэўскі прыняў камандаванне адноўленай 1-й дывізіяй 29-га палка ПАЛ, якая прарвалася да Варшавы з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. 25 верасня 2-я батарэя вяла асабліва цяжкія баі каля вуліцы Пулаўскай. 27 верасня баі працягваліся ўздоўж участка абедзвюх батарэй. 29 верасня адноўленая 1-я дывізія рушыла ў Лазенкі, дзе адбылася капітуляцыя. Частка зброі была схавана, частка пашкоджана, а астатняя здаліся ў [[Палац Лазенкі|парку Лазенкі]].

'''Аддзел збору надвышак 29 палку палявой артылерыі'''

Пасля мабілізацыі пад камандаваннем маёра Стэфана Свінарскага быў арганізаваны атрад па зборы надвышак. У складзе атрада разам з маршавай батарэяй было некалькі дзясяткаў афіцэраў і каля 1000 шэраговых. Салдаты, якія не ўваходзілі ў склад маршавай батарэі, былі ў дрэннай якасці вопратцы або зусім не былі апранутыя ў форму. У атрада не было артылерыйскага абсталявання, а самі салдаты былі без зброі. 2 верасня казармы палка былі разбамбленыя Люфтвафэ, але атрад не панёс страт. 9 верасня атрад па зборы лішкаў быў перакінуты з Гродна ў Вільню. Яго форма была папаўнена, і ён быў часткова абсталяваны стралковай зброяй. З OZN 29 PAL былі сфарміраваны чатыры лішнія батарэі. Акрамя маёра Стэфана Свінарскага, у склад атрада ўваходзілі: капітан Караль Выжыкоўскі (афіцэр па мабілізацыі палка), другі лейтэнант артылерыі Мар'ян Ежы Худзінскі, другі лейтэнант-рэзідэнт. Рышард Пётр Ганасінскі (малодшы ветэрынарны хірург), прызваны на актыўную службу, і некалькі дзясяткаў афіцэраў запасу, у тым ліку лейтэнанты Тадэвуш Борнгольц, Станіслаў Міхал Дрэўноўскі, Станіслаў Грахоўскі, Эдвард Марцінкевіч, Людвік Срочынскі, Юзэф Салецкі, Рымша, Бернацкі, Дзяжынскі, Тобіяш, Зэцэр і Генрык Зельвіндэр. 

18 верасня тры батарэі падраздзялення пакінулі Вільню, прайшлі праз Ландвараў да горада Завясы і 19 верасня былі інтэрнаваны ў Літве&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Drewnowski 1942, s. 97-100.}}&lt;/ref&gt;. 4-я батарэя залішак прыкрывала Вільню з боку Ліпоўкі, адкуль яна дасягнула Ландвараў вечарам 18 верасня. 19 верасня яна дасягнула горада Завяс. Яна адышла ўздоўж літоўскай мяжы; 23 верасня перасекла мяжу ў Кадэшы. Маршавая батарэя 29 PAL знаходзілася ў Гродне да 15 верасня, чакаючы загаду аб маршы на фронт. 15 верасня ён дабраўся чыгункай да Вільні і быў размешчаны ў Трускаланскіх казармах. 18 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі рушыў у бок літоўскай мяжы, якую перасек днём 19 верасня. У чэрвені 1940 года, пасля анексіі Літвы, салдат перакінулі на савецкую тэрыторыю. Частку афіцэраў адправілі ў [[лагер НКВД у Гразоўцы]]. У жніўні 1941 года яны былі вызвалены з лагера і прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы ў СССР. Арганізатарам і першым камандзірам 6-га палка палявой артылерыі стаў маёр Свінарскі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 41-42.}}&lt;/ref&gt;.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>0h0yofkxdothc35wk5yto3fko3w9k3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123422</id>
      <parentid>5123418</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары */</comment>
      <origin>5123422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65272" sha1="no8ksm2mnh41e6tkhptjpz2p8mmc4jz" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон Гродна|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.

У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. Вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў Руткоўскі
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў [[Гродна|Гродне]], а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 12.}}&lt;/ref&gt;.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

== 29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939 ==

=== Мабілізацыя і баявыя дзеянні ===
Згодна з планам мабілізацыі «W», увесь полк быў разгорнуты ў стане баявой гатоўнасці, прычым 1-я і 2-я дывізіі павінны былі быць абсталяваны 75-мм гарматамі мадэлі 97, а 3-я дывізія — 100-мм гаўбіцамі мадэлі 14/19P. Акрамя таго, полк мабілізаваў два аднаконныя абозы № 319 і 320 на 52 і 60 гадзін, а таксама аднаконную майстэрню для абаротаў № 317 на 60 гадзін&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Rybka i Stepan 2010, s. 306.}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне жніўня ў дывізіі, размешчанай у Сувалках, пачалося фарміраванне баявой батарэі. Яе задачай было непасрэдна абараняць гарнізон Сувалкаў ад нечаканага нападу з Усходняй Прусіі. Яе разгортванне ажыццяўлялася за кошт астатніх батарэй 1-й дывізіі. Пасля мабілізацыі 1-я батарэя была прызначана ў ахоўны раён уздоўж дарогі Сувалкі-Бакалажэва. 24 жніўня а 6:00 раніцы пачалася надзвычайная мабілізацыя для астатніх падраздзяленняў палка. У Сувалках 1-ы батальён прыняў рэзервістаў толькі на адзін дзень. 25 жніўня мабілізацыя была перанесена ў навакольныя вёскі. Пасля дасягнення маршавай гатоўнасці 1/29-ы ПАЛ (пла) разам з 41-м пяхотным палком (без свайго батальёна) адправіўся на прыглядную пазіцыю ў раёне Рачка-Шыплішкі. Яго 2-я батарэя дыслакавалася ў раёне Зялёнае Камедульскае&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 19-20}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час мабілізаваліся падраздзяленні Гродзенскага гарнізона. Да вечара 25 жніўня 3-і батальён дасягнуў маршавай гатоўнасці. Калону з боепрыпасамі ўкамплектавалі 15 аўстрыйскіх кавалерыстаў. Толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню не хапала пісталетаў, і толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню былі выдадзеныя шлемы французскага ўзору. Радыёстанцыі не атрымалі. 29 і 30 жніўня былі праведзены вучэнні па каардынацыі. На наступны дзень батальён рушыў на станцыю ў Гродна. Адпраўленне адбылося пасля абеду. 2-гі батальён спачатку мабілізаваўся ў казармах у Гродна і Фолюшы, а затым мабілізацыя была перакінута ў бліжэйшыя вёскі. 4-я батарэя сфарміравалася ў горадзе Трычы, 5-я батарэя — у вёсцы Адамавічы, а 6-я батарэя і калона з боепрыпасамі — у вёсцы Міцкевічы. Пісталетаў не хапала. 28 жніўня ўвесь 2-гі батальён быў прыведзены да прысягі ў Фолюшы. 29 жніўня батальён пагрузіўся ў эшалоны і адправіўся ў Варшаву. 30 жніўня эшалоны 2-га батальёна дасягнулі чыгуначнай станцыі Радзівілаў. Пасля высадкі яны адправіліся ў лясы на захад ад Равы Мазавецкай&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 21}}&lt;/ref&gt;.

У рамках агульнай мабілізацыі 29-я маршавая батарэя Пла была мабілізавана ў Гродна падчас першай хвалі агульнай мабілізацыі. У другой хвалі ўсеагульнай мабілізацыі 29-я пла мабілізавала рэзервовы цэнтр лёгкай артылерыі № 3 у Пружанах.

Як і планавалася, 1 верасня 1939 года 41-ы пяхотны полк і I/29-ы пла полк знаходзіліся ў Сувалкскім рэгіёне&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Пасля высадкі ў Скерневіцах 3-я дывізія рушыла ў вёску Злота каля Глухава і арганізавала там прыпынак. 2 верасня былі атрыманы далейшыя загады аб маршы. Дывізія рушыла ў раён лясніцтва Блогі — Грабава — паўвостраў Уневель. 2-я дывізія рушыла ў гэты раён праз Спалу. Да світання наступнага дня прызначаныя раёны былі дасягнуты. Батарэі занялі агнявыя пазіцыі насупраць Малых Коньскіх. На працягу дня 3 верасня агнявыя пазіцыі 2-й дывізіі, асабліва 4-й батарэі, некалькі разоў падвяргаліся нападам нямецкай авіяцыі; два стралкі былі параненыя. У ноч з 3 на 4 верасня полк рушыў у раён Сулеёў-Тараска, дзе спыніўся разам з 76-м пяхотным палком. 3-я дывізія панесла першыя страты ў раёне Сулеёва. Раніцай I/29-ы пла (без 2-й і 3-й батарэй) быў высаджаны ў Скерневіцах. Яны адразу ж схаваліся ў навакольных лясах. Увечары разам з 41-м пяхотным палком (без двух батальёнаў) яны аднавілі марш да месца збору 29-й пяхотнай дывізіі.

5 верасня ў лесе каля Тараскі быў разбомблены палкавы цягнік з забеспячэннем. Каля 18:00 дывізія атрымала загад прасоўвацца да Белхатава са сваёй базы ў раёне Пётркува-Трыбунальскага&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Марш да Прудка пачаўся каля 20:00. Групы тых, хто выжыў, і вялікая колькасць багажу азначалі, што маршавая калона была дэзарганізавана і разгублена з самага пачатку. Далейшы хаос быў выкліканы камандуючым арміі, які асабіста кіраваў перамяшчэннем войскаў праз мост у Піліцы. Адначасова быў аддадзены загад аб абароне Сулеёва. Гэты загад быў аддадзены, сярод іншых, I/29 PAL (мінус дзве батарэі). Пасля таго, як была пацверджана нямецкая прысутнасць у раёне Пётркува-Трыбунальскага, запланаваны наступ на Белхатаў быў адменены, і дывізія была накіравана ў лясы каля Кола. Падчас маршу калона II дывізіі была атакавана нямецкай бранятэхнікай; з гэтага часу марш працягваўся па грунтовых дарогах&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 23.}}&lt;/ref&gt;.

Камандзір 3-й дывізіі не атрымаў загаду змяніць кірунак. Дывізія працягвала рухацца за батальёнам 1/76-га пяхотнага палка. Падчас маршу яны сустрэлі нямецкія бранятанкавыя і матарызаваныя падраздзяленні, якія начавалі. Некалькі бранятанкавых і матарызаваных машын былі знішчаны. Да світання 6 верасня яны дасягнулі моста праз раку Люцёну, недалёка ад калоніі Вітаў. Першай пераправілася батарэя 7/29-га ПАЛ. Пасля яе пераправу пачала калона з боепрыпасамі дывізіі. Аднак пад другім мостам 7-й батарэі абвалілася паверхня моста. Гэта затрымала пераправу астатніх батарэй. Каля 4:00 раніцы калона дасягнула дарогі Пётркув-Трыбунальскі–Чэнстахова. Дасягнуўшы Лонгінаўкі, калона была спынена кулямётным агнём. 7-я батарэя, якая ішла ў авангардзе, заняла агнявыя пазіцыі ўздоўж дарогі і адкрыла агонь. Агонь дывізіі быў надзвычай эфектыўным і прычыніў вялікія страты сярод калон забеспячэння нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі, размешчанай у раёне на поўдзень ад Лонгінаўкі і рыхтаванай да наступу. Шмат аўтамабіляў было знішчана, а некалькі танкаў загарэліся. Неўзабаве немцы з'явіліся з-за польскіх фарміраванняў. Атака была адбітая. Падпалкоўнік Станіслаў Сенкевіч, які камандаваў усімі сіламі, быў перакананы, што астатнія сілы дывізіі з'явяцца на полі бою ў любы момант. Ён загадаў працягваць атаку на Лонгінаўку. Неўзабаве польскія часткі апынуліся ў акружэнні і пачалі несці ўсё большыя страты. Каля 6:00 раніцы пачалася нямецкая танкавая атака. Усе гаўбіцы дывізіі вялі агонь прамым наводам, знішчыўшы шмат варожых танкаў. Манеўр па змене агнявых пазіцый праваліўся. Пярэднія часткі не змаглі падысці да пазіцый пад нямецкім агнём. Дзве гарматы з 8-й батарэі адышлі, але і яны заціхлі пад агнём кулямётаў танкаў. Ізаляванай 9-й батарэі ўдалося знішчыць пяць нямецкіх танкаў прамым наводам, а затым прасунуцца і спешыцца. На месцы засталася толькі адна гаўбіца. Наступныя дзве гаўбіцы разам з узводам калоны боепрыпасаў былі неўзабаве заспетыя знянацку і, з падбітымі конямі, засталіся на полі бою. Толькі апошняму стралку ўдалося адысці, заняць агнявую пазіцыю каля чыгуначнай насыпі і адкрыць агонь па танках. Аднак увесь экіпаж неўзабаве быў забіты, што паклала канец барацьбе за 9-ю батарэю&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 25.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 280.}}&lt;/ref&gt;.

Астатняя частка дывізіі працягвала баі, пакуль яе залогі не былі альбо забітыя, альбо параненыя. Сярод забітых быў камандзір 3-й дывізіі, капітан Зыгмунт Шымыслік; некаторыя з тых, хто выжыў, былі ўзяты ў палон немцамі. Да 7:00 раніцы бой скончыўся. Некаторыя салдаты былі захоплены ў палон, іншыя далучыліся да IV/19-га лёгкага артылерыйскага палка маёра Генрыка Шпальтэнштэйна, падзяліўшы той жа лёс, што і гэтая група. Толькі сёмая батарэя, нягледзячы на ​​страту дзвюх гаўбіц, 24 забітых і сем параненых, здолела вырвацца з апоры і дабрацца да лесу Спала. Яно дзейнічала ў гэтым раёне два тыдні, пасля чаго яго камандзір, капітан Зыгмунт Ежыкевіч, распусціў падраздзяленне, закапаўшы зброю і разабраўшы абедзве гаўбіцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 26.}}&lt;/ref&gt;

6 верасня камандаванне 29-й дывізіі ПАЛ, 2-гі батальён, 29-ы дывізіён цяжкай артылерыі і палкавыя вагоны з забеспячэннем знаходзіліся ў раёне вёскі Кола.[32] Батарэі занялі агнявыя пазіцыі каля дарогі, з напрамкам агню ў напрамку Пётркув–Сулеёў, адкуль чакалася з'яўленне нямецкай бронетэхнікі. Камандзір 29-й пяхотнай дывізіі не меў сувязі з падраздзяленнямі ў раёне Сулеёў, гэта значыць III/76-м пяхотным палком, 41-м пяхотным палком (без 1-га і 2-га батальёнаў) і I/29-й дывізіяй ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй). Каля поўдня паступіў загад пераправіць падраздзяленні праз раку Піліцу. Планавалася канцэнтрацыя падраздзяленняў у раёне Смарджэвіцэ–Тварда. Частка 2-га батальёна была накіравана ў Тамашаў для пераправы праз раку па мосце. Пагроза паветранага нападу вымусіла камандзіра 6-й батарэі, капітана Яна Полака, аддаць загад аб рассредоточаным маршы. Нягледзячы на ​​гэта, падраздзяленне страціла 4 забітых і 8 параненых салдат, а таксама 12 коней і боепрыпасную лодку. 4-я батарэя, атакаваная некалькімі самалётамі Ju-87, страціла некалькі параненых стралкоў; таксама загінула некалькі коней.

Увечары быў выдадзены новы загад аб абароне Інаўлодзькага лесу. I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) быў падпарадкаваны Віленскай кавалерыйскай брыгадзе і выкарыстоўваўся для аховы рэк Піліца і Чарна. Іншы загад загадаў I/29 ПАЛ злучыцца са сваёй дывізіяй праз Апочна. Натоўпы бежанцаў, якія блакавалі дарогі, адсутнасць астатніх батарэй і бесперашкоднае адступленне прывялі да зніжэння псіхічнай устойлівасці многіх салдат. Раптам пачуўся крык «танкі», пачалася паніка. У наступнай блытаніне некаторыя салдаты пакінулі шэрагі і аддзяліліся ад падраздзялення. На світанні 7 верасня рэшткі 29 ПАЛ дасягнулі пункта прызначэння. Падраздзяленні працягвалі рухацца да лясоў каля Брудзевіц. Да вечара ў лесе каля лесніцкага дома Гелзова знаходзіліся, сярод іншых, камандаванне 29 ПАЛ, I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) і II/29 ПАЛ. На змярканні, пакуль фармавалася калона, уся тэрыторыя была абстраляна моцным, хоць і недакладным, дальнабойным артылерыйскім агнём. Пачалася паніка, якую эфектыўна стрымліваў падпалкоўнік Тадэвуш Граф, які знаходзіўся на месцы здарэння. Неўзабаве стала зразумела, што абстрэл быў учынены нямецкімі дыверсантамі, пераапранутымі ўцекачоў, і чалавекам у форме афіцэрскага курсанта. Яны наводзілі на мэты ракетамі. Злоўленыя на гарачым, яны былі расстраляныя на месцы.[35] Верагодна, менавіта тады частка камандавання I/29 PAL разам з 3-й і 5-й батарэямі, якія ішлі асобна, аддзяліліся ад маршавай калоны.

8 верасня раніцай частка артылерыі прайшла праз Оджывал. Тут атакавала нямецкая 13-я пяхотная дывізія. 6-я батарэя ўдзельнічала ў адбіцці нападу немцаў. Падчас змены пазіцый страты былі як сярод людзей, так і сярод коней. Каля 13:00 нямецкі бранява-матарызаваны атрад атакаваў штаб 29-й пяхотнай дывізіі. Тады адбылося яго канчатковае рассейванне, і падраздзяленні спантанна накіраваліся да ракі Вісла. Паранены камандзір 29-й пяхотнай дывізіі быў эвакуяваны ў Дэмблін. Разам з ім адышоў і камандзір пяхотнага полка 29-й пяхотнай дывізіі палкоўнік Улодзімеж Арваніці. У рэшце рэшт рэшткі 29-й пяхотнай дывізіі дасягнулі раёна Улува. Тут 4-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі і разам з ротай веласіпедыстаў прыкрывала адступленне рэшткаў 13-й і 29-й пяхотных дывізій. Адтуль у ноч з 9 на 10 верасня камандаванне палка і 2-гі батальён (без 5-й батарэі) рушылі ў лясы каля Ставішына, а наступнай ноччу дасягнулі лясоў на поўнач ад Цэцылоўкі. У гэтым раёне да падпалкоўніка Графа далучыліся батальёны III/76 пяхотнага палка і III/81 пяхотнага палка, а таксама дывізія I/3 цяжкага артылерыйскага палка. Гэтая група адбіла нямецкую атаку з Гловачова, пасля чаго да змяркання 11 верасня вёўся перастрэлка. Падчас баёў 4-я батарэя ўступіла ў бой з нямецкай артылерыйскай батарэяй. У выніку варожыя гарматы былі вымушаны змоўкнуць, і падраздзяленне капітана Ксаверыя Смольскага страціла 4 забітымі і 5 параненымі. У ноч з 11 на 12 верасня польскія падраздзяленні адарваліся ад немцаў і адступілі да ракі Вісла. Рэшткі 29-га палка ішлі ў адзіночку, без пяхотнага прыкрыцця, спрыяючы атакам нямецкіх дыверсантаў. Камандзір 29-га палка, падпалкоўнік Тадэвуш Граф, быў цяжка паранены падчас баёў з пераследуючымі нямецкімі падраздзяленнямі. Пасля яго камандаванне рэшткамі палка і ўсёй групай прыняў камандзір 2-га эскадрону, маёр Ян Матушэўскі.У ноч з 13 на 14 верасня 4-я батарэя і большая частка забяспечвальнага цягніка палка пад кіраўніцтвам лейтэнанта Мар'яна Ведэра дасягнулі ракі Вісла ў раёне Падоле-Нове, на ўсход ад Мнішава. 4/29-ы батальён быў атакаваны нямецкай авіяцыяй. З-за адсутнасці пераправы лішняе абсталяванне было патапленае, і раку перапраўлялі невялікімі групамі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 281.}}&lt;/ref&gt;.

9 верасня 3-я і 5-я батарэі, якія разышліся па дарозе, дасягнулі раёна Грабавы Лас на захад ад Гловачова. 10 верасня яны рушылі ўздоўж паўночнага берага ракі Радомка ў бок Віслы. Камандаванне ўзяў на сябе капітан 3-й батарэі Станіслаў Патоцкі. Падчас маршу атакавалі нямецкія бранятанкавыя перадавыя сілы, якія былі паспяхова разгромлены, а 5-я батарэя адкрыла агонь у адказ. Апоўдні 11 верасня батарэі дасягнулі лесу на поўнач ад Рычывала. Былі зроблены спробы прарвацца праз нямецкую 1-ю дывізію цяжкай артылерыі. Гэтыя спробы паўтараліся да світання 12 верасня, але ўсе спробы скончыліся няўдачай. У рэшце рэшт, невялікім групам артылерыстаў з 29-га палка, якія засталіся без абсталявання на полі бою або разабранага ў лесе, удалося вырвацца з акружэння. Падчас сутычкі з нямецкім патрулём камандзір 3-й батарэі капітан Станіслаў Патоцкі быў забіты. Рэшткі 3-й і 5-й батарэй пераправіліся праз Віслу і, дасягнуўшы Варшавы, увайшлі ў склад 5-й дывізіі цяжкай артылерыі, удзельнічаючы ў абароне сталіцы.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;

Да світання 14 верасня рэшткі II/29-й ппа маёра Яна Матушэўскага змаглі пераправіцца праз Віслу з шасцю гарматамі. Дзякуючы знойдзенай баржы ім удалося пераправіць 6-ю батарэю і дзве гарматы з 4-й батарэі.Увечары дывізія трапіла пад агонь нямецкіх дыверсантаў. Іх агонь быў сканцэнтраваны ў асноўным на 4-й батарэі. Затым камандзір 2-га ўзвода 4-й батарэі, запасны другі лейтэнант Станіслаў Зелінскі, і курсант Меер разрадзілі адну гармату і адкрылі агонь па дыверсантах. У спешцы першыя снарады былі выпушчаныя без запалаў. Толькі пасля выкарыстання баявых снарадаў і пасля таго, як у бой уступіў другі наводчык, кулямётны агонь сціх&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;.

На правым беразе Віслы маёр Матушэўскі ўстанавіў кантакт з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. У ноч з 16 на 17 верасня II/29-я ппа выйшла з раёна Мнішава ў лясы на поўнач ад Вільгі. Адтуль у складзе групоўкі 19-й пяхотнай дывізіі рушыла ў напрамку Натолін-Чарнавец і 17 верасня дасягнула раёна Осека. Тут быў загаданы перапынак. Каля 18:00, пакуль фарміравалася маршавая калона, пяць бронеаўтамабіляў атакавалі польскія часці. Артылерысты 2-й дывізіі адкрылі агонь, прымусіўшы бронеаўтамабілі адступіць. Калона рушыла ў напрамку Отвоцка. Раніцай 18 верасня яна дасягнула Яблоны каля Отвоцка. Тут яна спынілася на дзень. На змярканні рушыла ў напрамку Фаленіцы, дасягнуўшы яе на світанні 19 верасня. Пачалася арганізацыя перыметральнай абароны. Камандаванне артылерыяй усёй групы было даручана маёру Матушэўскаму. Артылерыя мела 14 гармат і адну адзінку боепрыпасаў на ствол. Раніцай 19 верасня ў раёне яўрэйскага санаторыя была арганізавана абарона. 4-я батарэя была ўкамплектавана пяхотнымі добраахвотнікамі. Каля поўдня пачалася нямецкая атака. Баі працягваліся ўвесь дзень. Каля 22:00 камандзір групы палкоўнік Калінскі аддаў загад знішчыць пакінутыя дзеючыя гарматы і прарвацца да Варшавы невялікімі групамі. Большасць салдат 29-га палка не змаглі гэтага зрабіць і на наступны дзень былі ўзятыя ў палон немцамі.

Падчас пераправы праз Віслу разведвальныя падраздзяленні 4-й і 6-й батарэй, частка разведвальнага падраздзялення II/29-га эскадрону ПАЛ і разведвальнае падраздзяленне 29-га ПАЛ страцілі сувязь з асноўнай групай 29-га ПАЛ і рушыла [[Люблін|на Любельшчыну]]. Пасля кароткай прыпынку ў раёне Мацеёвіц, падбіраючы па дарозе асобных салдат 29-га ПАЛ, разведвальныя падраздзяленні рушылі на ўсход да Замосця. У Замосці з іх была сфарміравана артылерыйская батарэя. Затым, змагаючыся па дарозе з нямецкімі бранятанкавымі і матарызаванымі штурмамі, батарэя накіравалася ў раён Тамашава-Любельскага, куды прыбыла 24 верасня. З-за акружэння нямецкімі і савецкімі войскамі батарэя паспрабавала прарвацца ў ноч з 24 на 25 верасня. Спроба правалілася, батарэя была расфармавана, і большая частка салдат трапіла ў рукі савецкіх войскаў.

'''У абароне Варшавы.'''

1 верасня эскадрылля I/29 PAL была размешчана ў раёне [[Аўгустаў|Аўгустова]] для прыкрыцця мабілізацыі. Увечары батарэя 1/29 PAL разгарнулася для баявога дзеяння. У ноч з 1 на 2 верасня батарэі пачалі марш на [[Сувалкі|Сувалк]]&lt;nowiki/&gt;і, каб пагрузіцца на чыгуначныя транспарты і рухацца ўслед за сваім галоўным палком. 2 верасня транспарты камандавання эскадрыллі — 3-й, 2-й і 1-й батарэй — адправіліся. Падчас пасадкі 2/29 PAL была разбамблена, у выніку чаго было страчана сем параненых стралкоў; падчас транспарціроўкі батарэя яшчэ двойчы была безвынікова разбамблена нямецкай авіяцыяй. Маршрут пралягаў праз Аўгустоў, Лососьну каля Гродна, Беласток, Тлушч, Варшаву і далей на Скерневіцы. 3 верасня па загаду брыгаднага генерала Валерыяна Чумы, камандуючага абаронай Варшавы, 2-я і 1-я батарэі, размешчаныя на чыгуначнай станцыі на правым беразе Варшавы, былі выгружаны з чыгуначных транспартаў. 4 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ была перакінута ў Охоту, а 2/29-га — у Мокотаў. Абедзве батарэі былі размешчаны ў якасці супрацьтанкавай і дапаможнай артылерыі для стральбы прамой наводкай на вуліцах Воля і Охота. З 5 па 8 верасня з дапамогай мірных жыхароў былі пабудаваны гарматныя пазіцыі, сховішчы для экіпажаў і сховішчы для боепрыпасаў. Выкарыстоўваючы два прызначаныя грузавікі, на батарэях, атрыманых са складоў у Пальмірах пад Варшавай, было сабрана 12 агнявых разлікаў. 8 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ адкрыла агонь па нямецкай разведцы, знішчыўшы адзін танк і вымусіўшы падраздзяленне адступіць. 9 верасня абедзве батарэі ўступілі ў бой з нямецкай 4-й танкавай дывізіяй, якая атакавала Охоту і Волю; У той дзень гарматы 1-й і 2-й батарэй знішчылі 17 нямецкіх танкаў і некалькі іншых транспартных сродкаў. 10 верасня абедзве батарэі працягвалі баі, але з крыху меншай інтэнсіўнасцю. Для 1-й батарэі была набыта яшчэ адна гармата. На працягу наступных некалькіх дзён нямецкія пазіцыі падвяргаліся абстрэлу, знішчаючы агнявыя кропкі і нямецкія пяхотныя групы. З 15 верасня 2/29-ы палок ПАЛ падтрымліваў баі IV батальёна 21-га пяхотнага палка. 21 верасня ў цяжкіх баях батарэя 2/29-га палка ПАЛ спыніла наступ нямецкай пяхоты, знішчыўшы дзве нямецкія пяхотныя гарматы на вуліцы Адыньца разам з іх разлікамі. 23 верасня да абедзвюх батарэй 29-га палка ПАЛ была дададзена батарэя 3/10-га лёгкага артылерыйскага палка, а маёр Ян Матушэўскі прыняў камандаванне адноўленай 1-й дывізіяй 29-га палка ПАЛ, якая прарвалася да Варшавы з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. 25 верасня 2-я батарэя вяла асабліва цяжкія баі каля вуліцы Пулаўскай. 27 верасня баі працягваліся ўздоўж участка абедзвюх батарэй. 29 верасня адноўленая 1-я дывізія рушыла ў Лазенкі, дзе адбылася капітуляцыя. Частка зброі была схавана, частка пашкоджана, а астатняя здаліся ў [[Палац Лазенкі|парку Лазенкі]].

'''Аддзел збору надвышак 29 палку палявой артылерыі'''

Пасля мабілізацыі пад камандаваннем маёра Стэфана Свінарскага быў арганізаваны атрад па зборы надвышак. У складзе атрада разам з маршавай батарэяй было некалькі дзясяткаў афіцэраў і каля 1000 шэраговых. Салдаты, якія не ўваходзілі ў склад маршавай батарэі, былі ў дрэннай якасці вопратцы або зусім не былі апранутыя ў форму. У атрада не было артылерыйскага абсталявання, а самі салдаты былі без зброі. 2 верасня казармы палка былі разбамбленыя Люфтвафэ, але атрад не панёс страт. 9 верасня атрад па зборы лішкаў быў перакінуты з Гродна ў Вільню. Яго форма была папаўнена, і ён быў часткова абсталяваны стралковай зброяй. З OZN 29 PAL былі сфарміраваны чатыры лішнія батарэі. Акрамя маёра Стэфана Свінарскага, у склад атрада ўваходзілі: капітан Караль Выжыкоўскі (афіцэр па мабілізацыі палка), другі лейтэнант артылерыі Мар'ян Ежы Худзінскі, другі лейтэнант-рэзідэнт. Рышард Пётр Ганасінскі (малодшы ветэрынарны хірург), прызваны на актыўную службу, і некалькі дзясяткаў афіцэраў запасу, у тым ліку лейтэнанты Тадэвуш Борнгольц, Станіслаў Міхал Дрэўноўскі, Станіслаў Грахоўскі, Эдвард Марцінкевіч, Людвік Срочынскі, Юзэф Салецкі, Рымша, Бернацкі, Дзяжынскі, Тобіяш, Зэцэр і Генрык Зельвіндэр. 

18 верасня тры батарэі падраздзялення пакінулі Вільню, прайшлі праз Ландвараў да горада Завясы і 19 верасня былі інтэрнаваны ў Літве&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Drewnowski 1942, s. 97-100.}}&lt;/ref&gt;. 4-я батарэя залішак прыкрывала Вільню з боку Ліпоўкі, адкуль яна дасягнула Ландвараў вечарам 18 верасня. 19 верасня яна дасягнула горада Завяс. Яна адышла ўздоўж літоўскай мяжы; 23 верасня перасекла мяжу ў Кадэшы. Маршавая батарэя 29 PAL знаходзілася ў Гродне да 15 верасня, чакаючы загаду аб маршы на фронт. 15 верасня ён дабраўся чыгункай да Вільні і быў размешчаны ў Трускаланскіх казармах. 18 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі рушыў у бок літоўскай мяжы, якую перасек днём 19 верасня. У чэрвені 1940 года, пасля анексіі Літвы, салдат перакінулі на савецкую тэрыторыю. Частку афіцэраў адправілі ў [[лагер НКВД у Гразоўцы]]. У жніўні 1941 года яны былі вызвалены з лагера і прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы ў СССР. Арганізатарам і першым камандзірам 6-га палка палявой артылерыі стаў маёр Свінарскі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 41-42.}}&lt;/ref&gt;.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>no8ksm2mnh41e6tkhptjpz2p8mmc4jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123425</id>
      <parentid>5123422</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65280" sha1="cixeqak3hviivclz3i7m2qc20ypzve7" xml:space="preserve">[[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]]
'''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы.

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі ===
2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі.

4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі.

У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава.

Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. 

У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]].

=== Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі ===
7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі.

=== Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню ===
8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]].

У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. 

Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках.

У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е.

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===

# пар. Юзаф Адвэнт
# кан. Баляслаў Бароўскі
# агн. Людвіг Быкоўскі
# бамб. Тадэўш Керсноўскі
# кан. Вітальд Лопатт
# узв.. Казімір Малкевіч
# пар. [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)]]
# ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]]
# ппар. Казімеж I Радзікоўскі
# бамб. Казімеж Рдултоўскі
# бамб. Браніслаў Руткоўскі
# капітан [[Вацлаў Шалевіч]]

Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі .

== Полк у мірны час ==
У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка.

Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў [[Гродна|Гродне]], а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.

У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]]
У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 12.}}&lt;/ref&gt;.

У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам.

== 29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939 ==

=== Мабілізацыя і баявыя дзеянні ===
Згодна з планам мабілізацыі «W», увесь полк быў разгорнуты ў стане баявой гатоўнасці, прычым 1-я і 2-я дывізіі павінны былі быць абсталяваны 75-мм гарматамі мадэлі 97, а 3-я дывізія — 100-мм гаўбіцамі мадэлі 14/19P. Акрамя таго, полк мабілізаваў два аднаконныя абозы № 319 і 320 на 52 і 60 гадзін, а таксама аднаконную майстэрню для абаротаў № 317 на 60 гадзін&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Rybka i Stepan 2010, s. 306.}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне жніўня ў дывізіі, размешчанай у Сувалках, пачалося фарміраванне баявой батарэі. Яе задачай было непасрэдна абараняць гарнізон Сувалкаў ад нечаканага нападу з Усходняй Прусіі. Яе разгортванне ажыццяўлялася за кошт астатніх батарэй 1-й дывізіі. Пасля мабілізацыі 1-я батарэя была прызначана ў ахоўны раён уздоўж дарогі Сувалкі-Бакалажэва. 24 жніўня а 6:00 раніцы пачалася надзвычайная мабілізацыя для астатніх падраздзяленняў палка. У Сувалках 1-ы батальён прыняў рэзервістаў толькі на адзін дзень. 25 жніўня мабілізацыя была перанесена ў навакольныя вёскі. Пасля дасягнення маршавай гатоўнасці 1/29-ы ПАЛ (пла) разам з 41-м пяхотным палком (без свайго батальёна) адправіўся на прыглядную пазіцыю ў раёне Рачка-Шыплішкі. Яго 2-я батарэя дыслакавалася ў раёне Зялёнае Камедульскае&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 19-20}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час мабілізаваліся падраздзяленні Гродзенскага гарнізона. Да вечара 25 жніўня 3-і батальён дасягнуў маршавай гатоўнасці. Калону з боепрыпасамі ўкамплектавалі 15 аўстрыйскіх кавалерыстаў. Толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню не хапала пісталетаў, і толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню былі выдадзеныя шлемы французскага ўзору. Радыёстанцыі не атрымалі. 29 і 30 жніўня былі праведзены вучэнні па каардынацыі. На наступны дзень батальён рушыў на станцыю ў Гродна. Адпраўленне адбылося пасля абеду. 2-гі батальён спачатку мабілізаваўся ў казармах у Гродна і Фолюшы, а затым мабілізацыя была перакінута ў бліжэйшыя вёскі. 4-я батарэя сфарміравалася ў горадзе Трычы, 5-я батарэя — у вёсцы Адамавічы, а 6-я батарэя і калона з боепрыпасамі — у вёсцы Міцкевічы. Пісталетаў не хапала. 28 жніўня ўвесь 2-гі батальён быў прыведзены да прысягі ў Фолюшы. 29 жніўня батальён пагрузіўся ў эшалоны і адправіўся ў Варшаву. 30 жніўня эшалоны 2-га батальёна дасягнулі чыгуначнай станцыі Радзівілаў. Пасля высадкі яны адправіліся ў лясы на захад ад Равы Мазавецкай&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 21}}&lt;/ref&gt;.

У рамках агульнай мабілізацыі 29-я маршавая батарэя Пла была мабілізавана ў Гродна падчас першай хвалі агульнай мабілізацыі. У другой хвалі ўсеагульнай мабілізацыі 29-я пла мабілізавала рэзервовы цэнтр лёгкай артылерыі № 3 у Пружанах.

Як і планавалася, 1 верасня 1939 года 41-ы пяхотны полк і I/29-ы пла полк знаходзіліся ў Сувалкскім рэгіёне&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Пасля высадкі ў Скерневіцах 3-я дывізія рушыла ў вёску Злота каля Глухава і арганізавала там прыпынак. 2 верасня былі атрыманы далейшыя загады аб маршы. Дывізія рушыла ў раён лясніцтва Блогі — Грабава — паўвостраў Уневель. 2-я дывізія рушыла ў гэты раён праз Спалу. Да світання наступнага дня прызначаныя раёны былі дасягнуты. Батарэі занялі агнявыя пазіцыі насупраць Малых Коньскіх. На працягу дня 3 верасня агнявыя пазіцыі 2-й дывізіі, асабліва 4-й батарэі, некалькі разоў падвяргаліся нападам нямецкай авіяцыі; два стралкі былі параненыя. У ноч з 3 на 4 верасня полк рушыў у раён Сулеёў-Тараска, дзе спыніўся разам з 76-м пяхотным палком. 3-я дывізія панесла першыя страты ў раёне Сулеёва. Раніцай I/29-ы пла (без 2-й і 3-й батарэй) быў высаджаны ў Скерневіцах. Яны адразу ж схаваліся ў навакольных лясах. Увечары разам з 41-м пяхотным палком (без двух батальёнаў) яны аднавілі марш да месца збору 29-й пяхотнай дывізіі.

5 верасня ў лесе каля Тараскі быў разбомблены палкавы цягнік з забеспячэннем. Каля 18:00 дывізія атрымала загад прасоўвацца да Белхатава са сваёй базы ў раёне Пётркува-Трыбунальскага&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}&lt;/ref&gt;. Марш да Прудка пачаўся каля 20:00. Групы тых, хто выжыў, і вялікая колькасць багажу азначалі, што маршавая калона была дэзарганізавана і разгублена з самага пачатку. Далейшы хаос быў выкліканы камандуючым арміі, які асабіста кіраваў перамяшчэннем войскаў праз мост у Піліцы. Адначасова быў аддадзены загад аб абароне Сулеёва. Гэты загад быў аддадзены, сярод іншых, I/29 PAL (мінус дзве батарэі). Пасля таго, як была пацверджана нямецкая прысутнасць у раёне Пётркува-Трыбунальскага, запланаваны наступ на Белхатаў быў адменены, і дывізія была накіравана ў лясы каля Кола. Падчас маршу калона II дывізіі была атакавана нямецкай бранятэхнікай; з гэтага часу марш працягваўся па грунтовых дарогах&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 23.}}&lt;/ref&gt;.

Камандзір 3-й дывізіі не атрымаў загаду змяніць кірунак. Дывізія працягвала рухацца за батальёнам 1/76-га пяхотнага палка. Падчас маршу яны сустрэлі нямецкія бранятанкавыя і матарызаваныя падраздзяленні, якія начавалі. Некалькі бранятанкавых і матарызаваных машын былі знішчаны. Да світання 6 верасня яны дасягнулі моста праз раку Люцёну, недалёка ад калоніі Вітаў. Першай пераправілася батарэя 7/29-га ПАЛ. Пасля яе пераправу пачала калона з боепрыпасамі дывізіі. Аднак пад другім мостам 7-й батарэі абвалілася паверхня моста. Гэта затрымала пераправу астатніх батарэй. Каля 4:00 раніцы калона дасягнула дарогі Пётркув-Трыбунальскі–Чэнстахова. Дасягнуўшы Лонгінаўкі, калона была спынена кулямётным агнём. 7-я батарэя, якая ішла ў авангардзе, заняла агнявыя пазіцыі ўздоўж дарогі і адкрыла агонь. Агонь дывізіі быў надзвычай эфектыўным і прычыніў вялікія страты сярод калон забеспячэння нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі, размешчанай у раёне на поўдзень ад Лонгінаўкі і рыхтаванай да наступу. Шмат аўтамабіляў было знішчана, а некалькі танкаў загарэліся. Неўзабаве немцы з'явіліся з-за польскіх фарміраванняў. Атака была адбітая. Падпалкоўнік Станіслаў Сенкевіч, які камандаваў усімі сіламі, быў перакананы, што астатнія сілы дывізіі з'явяцца на полі бою ў любы момант. Ён загадаў працягваць атаку на Лонгінаўку. Неўзабаве польскія часткі апынуліся ў акружэнні і пачалі несці ўсё большыя страты. Каля 6:00 раніцы пачалася нямецкая танкавая атака. Усе гаўбіцы дывізіі вялі агонь прамым наводам, знішчыўшы шмат варожых танкаў. Манеўр па змене агнявых пазіцый праваліўся. Пярэднія часткі не змаглі падысці да пазіцый пад нямецкім агнём. Дзве гарматы з 8-й батарэі адышлі, але і яны заціхлі пад агнём кулямётаў танкаў. Ізаляванай 9-й батарэі ўдалося знішчыць пяць нямецкіх танкаў прамым наводам, а затым прасунуцца і спешыцца. На месцы засталася толькі адна гаўбіца. Наступныя дзве гаўбіцы разам з узводам калоны боепрыпасаў былі неўзабаве заспетыя знянацку і, з падбітымі конямі, засталіся на полі бою. Толькі апошняму стралку ўдалося адысці, заняць агнявую пазіцыю каля чыгуначнай насыпі і адкрыць агонь па танках. Аднак увесь экіпаж неўзабаве быў забіты, што паклала канец барацьбе за 9-ю батарэю&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 25.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 280.}}&lt;/ref&gt;.

Астатняя частка дывізіі працягвала баі, пакуль яе залогі не былі альбо забітыя, альбо параненыя. Сярод забітых быў камандзір 3-й дывізіі, капітан Зыгмунт Шымыслік; некаторыя з тых, хто выжыў, былі ўзяты ў палон немцамі. Да 7:00 раніцы бой скончыўся. Некаторыя салдаты былі захоплены ў палон, іншыя далучыліся да IV/19-га лёгкага артылерыйскага палка маёра Генрыка Шпальтэнштэйна, падзяліўшы той жа лёс, што і гэтая група. Толькі сёмая батарэя, нягледзячы на ​​страту дзвюх гаўбіц, 24 забітых і сем параненых, здолела вырвацца з апоры і дабрацца да лесу Спала. Яно дзейнічала ў гэтым раёне два тыдні, пасля чаго яго камандзір, капітан Зыгмунт Ежыкевіч, распусціў падраздзяленне, закапаўшы зброю і разабраўшы абедзве гаўбіцы&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 26.}}&lt;/ref&gt;

6 верасня камандаванне 29-й дывізіі ПАЛ, 2-гі батальён, 29-ы дывізіён цяжкай артылерыі і палкавыя вагоны з забеспячэннем знаходзіліся ў раёне вёскі Кола.[32] Батарэі занялі агнявыя пазіцыі каля дарогі, з напрамкам агню ў напрамку Пётркув–Сулеёў, адкуль чакалася з'яўленне нямецкай бронетэхнікі. Камандзір 29-й пяхотнай дывізіі не меў сувязі з падраздзяленнямі ў раёне Сулеёў, гэта значыць III/76-м пяхотным палком, 41-м пяхотным палком (без 1-га і 2-га батальёнаў) і I/29-й дывізіяй ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй). Каля поўдня паступіў загад пераправіць падраздзяленні праз раку Піліцу. Планавалася канцэнтрацыя падраздзяленняў у раёне Смарджэвіцэ–Тварда. Частка 2-га батальёна была накіравана ў Тамашаў для пераправы праз раку па мосце. Пагроза паветранага нападу вымусіла камандзіра 6-й батарэі, капітана Яна Полака, аддаць загад аб рассредоточаным маршы. Нягледзячы на ​​гэта, падраздзяленне страціла 4 забітых і 8 параненых салдат, а таксама 12 коней і боепрыпасную лодку. 4-я батарэя, атакаваная некалькімі самалётамі Ju-87, страціла некалькі параненых стралкоў; таксама загінула некалькі коней.

Увечары быў выдадзены новы загад аб абароне Інаўлодзькага лесу. I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) быў падпарадкаваны Віленскай кавалерыйскай брыгадзе і выкарыстоўваўся для аховы рэк Піліца і Чарна. Іншы загад загадаў I/29 ПАЛ злучыцца са сваёй дывізіяй праз Апочна. Натоўпы бежанцаў, якія блакавалі дарогі, адсутнасць астатніх батарэй і бесперашкоднае адступленне прывялі да зніжэння псіхічнай устойлівасці многіх салдат. Раптам пачуўся крык «танкі», пачалася паніка. У наступнай блытаніне некаторыя салдаты пакінулі шэрагі і аддзяліліся ад падраздзялення. На світанні 7 верасня рэшткі 29 ПАЛ дасягнулі пункта прызначэння. Падраздзяленні працягвалі рухацца да лясоў каля Брудзевіц. Да вечара ў лесе каля лесніцкага дома Гелзова знаходзіліся, сярод іншых, камандаванне 29 ПАЛ, I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) і II/29 ПАЛ. На змярканні, пакуль фармавалася калона, уся тэрыторыя была абстраляна моцным, хоць і недакладным, дальнабойным артылерыйскім агнём. Пачалася паніка, якую эфектыўна стрымліваў падпалкоўнік Тадэвуш Граф, які знаходзіўся на месцы здарэння. Неўзабаве стала зразумела, што абстрэл быў учынены нямецкімі дыверсантамі, пераапранутымі ўцекачоў, і чалавекам у форме афіцэрскага курсанта. Яны наводзілі на мэты ракетамі. Злоўленыя на гарачым, яны былі расстраляныя на месцы.[35] Верагодна, менавіта тады частка камандавання I/29 PAL разам з 3-й і 5-й батарэямі, якія ішлі асобна, аддзяліліся ад маршавай калоны.

8 верасня раніцай частка артылерыі прайшла праз Оджывал. Тут атакавала нямецкая 13-я пяхотная дывізія. 6-я батарэя ўдзельнічала ў адбіцці нападу немцаў. Падчас змены пазіцый страты былі як сярод людзей, так і сярод коней. Каля 13:00 нямецкі бранява-матарызаваны атрад атакаваў штаб 29-й пяхотнай дывізіі. Тады адбылося яго канчатковае рассейванне, і падраздзяленні спантанна накіраваліся да ракі Вісла. Паранены камандзір 29-й пяхотнай дывізіі быў эвакуяваны ў Дэмблін. Разам з ім адышоў і камандзір пяхотнага полка 29-й пяхотнай дывізіі палкоўнік Улодзімеж Арваніці. У рэшце рэшт рэшткі 29-й пяхотнай дывізіі дасягнулі раёна Улува. Тут 4-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі і разам з ротай веласіпедыстаў прыкрывала адступленне рэшткаў 13-й і 29-й пяхотных дывізій. Адтуль у ноч з 9 на 10 верасня камандаванне палка і 2-гі батальён (без 5-й батарэі) рушылі ў лясы каля Ставішына, а наступнай ноччу дасягнулі лясоў на поўнач ад Цэцылоўкі. У гэтым раёне да падпалкоўніка Графа далучыліся батальёны III/76 пяхотнага палка і III/81 пяхотнага палка, а таксама дывізія I/3 цяжкага артылерыйскага палка. Гэтая група адбіла нямецкую атаку з Гловачова, пасля чаго да змяркання 11 верасня вёўся перастрэлка. Падчас баёў 4-я батарэя ўступіла ў бой з нямецкай артылерыйскай батарэяй. У выніку варожыя гарматы былі вымушаны змоўкнуць, і падраздзяленне капітана Ксаверыя Смольскага страціла 4 забітымі і 5 параненымі. У ноч з 11 на 12 верасня польскія падраздзяленні адарваліся ад немцаў і адступілі да ракі Вісла. Рэшткі 29-га палка ішлі ў адзіночку, без пяхотнага прыкрыцця, спрыяючы атакам нямецкіх дыверсантаў. Камандзір 29-га палка, падпалкоўнік Тадэвуш Граф, быў цяжка паранены падчас баёў з пераследуючымі нямецкімі падраздзяленнямі. Пасля яго камандаванне рэшткамі палка і ўсёй групай прыняў камандзір 2-га эскадрону, маёр Ян Матушэўскі.У ноч з 13 на 14 верасня 4-я батарэя і большая частка забяспечвальнага цягніка палка пад кіраўніцтвам лейтэнанта Мар'яна Ведэра дасягнулі ракі Вісла ў раёне Падоле-Нове, на ўсход ад Мнішава. 4/29-ы батальён быў атакаваны нямецкай авіяцыяй. З-за адсутнасці пераправы лішняе абсталяванне было патапленае, і раку перапраўлялі невялікімі групамі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 281.}}&lt;/ref&gt;.

9 верасня 3-я і 5-я батарэі, якія разышліся па дарозе, дасягнулі раёна Грабавы Лас на захад ад Гловачова. 10 верасня яны рушылі ўздоўж паўночнага берага ракі Радомка ў бок Віслы. Камандаванне ўзяў на сябе капітан 3-й батарэі Станіслаў Патоцкі. Падчас маршу атакавалі нямецкія бранятанкавыя перадавыя сілы, якія былі паспяхова разгромлены, а 5-я батарэя адкрыла агонь у адказ. Апоўдні 11 верасня батарэі дасягнулі лесу на поўнач ад Рычывала. Былі зроблены спробы прарвацца праз нямецкую 1-ю дывізію цяжкай артылерыі. Гэтыя спробы паўтараліся да світання 12 верасня, але ўсе спробы скончыліся няўдачай. У рэшце рэшт, невялікім групам артылерыстаў з 29-га палка, якія засталіся без абсталявання на полі бою або разабранага ў лесе, удалося вырвацца з акружэння. Падчас сутычкі з нямецкім патрулём камандзір 3-й батарэі капітан Станіслаў Патоцкі быў забіты. Рэшткі 3-й і 5-й батарэй пераправіліся праз Віслу і, дасягнуўшы Варшавы, увайшлі ў склад 5-й дывізіі цяжкай артылерыі, удзельнічаючы ў абароне сталіцы.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;

Да світання 14 верасня рэшткі II/29-й ппа маёра Яна Матушэўскага змаглі пераправіцца праз Віслу з шасцю гарматамі. Дзякуючы знойдзенай баржы ім удалося пераправіць 6-ю батарэю і дзве гарматы з 4-й батарэі.Увечары дывізія трапіла пад агонь нямецкіх дыверсантаў. Іх агонь быў сканцэнтраваны ў асноўным на 4-й батарэі. Затым камандзір 2-га ўзвода 4-й батарэі, запасны другі лейтэнант Станіслаў Зелінскі, і курсант Меер разрадзілі адну гармату і адкрылі агонь па дыверсантах. У спешцы першыя снарады былі выпушчаныя без запалаў. Толькі пасля выкарыстання баявых снарадаў і пасля таго, як у бой уступіў другі наводчык, кулямётны агонь сціх&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}&lt;/ref&gt;.

На правым беразе Віслы маёр Матушэўскі ўстанавіў кантакт з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. У ноч з 16 на 17 верасня II/29-я ппа выйшла з раёна Мнішава ў лясы на поўнач ад Вільгі. Адтуль у складзе групоўкі 19-й пяхотнай дывізіі рушыла ў напрамку Натолін-Чарнавец і 17 верасня дасягнула раёна Осека. Тут быў загаданы перапынак. Каля 18:00, пакуль фарміравалася маршавая калона, пяць бронеаўтамабіляў атакавалі польскія часці. Артылерысты 2-й дывізіі адкрылі агонь, прымусіўшы бронеаўтамабілі адступіць. Калона рушыла ў напрамку Отвоцка. Раніцай 18 верасня яна дасягнула Яблоны каля Отвоцка. Тут яна спынілася на дзень. На змярканні рушыла ў напрамку Фаленіцы, дасягнуўшы яе на світанні 19 верасня. Пачалася арганізацыя перыметральнай абароны. Камандаванне артылерыяй усёй групы было даручана маёру Матушэўскаму. Артылерыя мела 14 гармат і адну адзінку боепрыпасаў на ствол. Раніцай 19 верасня ў раёне яўрэйскага санаторыя была арганізавана абарона. 4-я батарэя была ўкамплектавана пяхотнымі добраахвотнікамі. Каля поўдня пачалася нямецкая атака. Баі працягваліся ўвесь дзень. Каля 22:00 камандзір групы палкоўнік Калінскі аддаў загад знішчыць пакінутыя дзеючыя гарматы і прарвацца да Варшавы невялікімі групамі. Большасць салдат 29-га палка не змаглі гэтага зрабіць і на наступны дзень былі ўзятыя ў палон немцамі.

Падчас пераправы праз Віслу разведвальныя падраздзяленні 4-й і 6-й батарэй, частка разведвальнага падраздзялення II/29-га эскадрону ПАЛ і разведвальнае падраздзяленне 29-га ПАЛ страцілі сувязь з асноўнай групай 29-га ПАЛ і рушыла [[Люблін|на Любельшчыну]]. Пасля кароткай прыпынку ў раёне Мацеёвіц, падбіраючы па дарозе асобных салдат 29-га ПАЛ, разведвальныя падраздзяленні рушылі на ўсход да Замосця. У Замосці з іх была сфарміравана артылерыйская батарэя. Затым, змагаючыся па дарозе з нямецкімі бранятанкавымі і матарызаванымі штурмамі, батарэя накіравалася ў раён Тамашава-Любельскага, куды прыбыла 24 верасня. З-за акружэння нямецкімі і савецкімі войскамі батарэя паспрабавала прарвацца ў ноч з 24 на 25 верасня. Спроба правалілася, батарэя была расфармавана, і большая частка салдат трапіла ў рукі савецкіх войскаў.

'''У абароне Варшавы.'''

1 верасня эскадрылля I/29 PAL была размешчана ў раёне [[Аўгустаў|Аўгустова]] для прыкрыцця мабілізацыі. Увечары батарэя 1/29 PAL разгарнулася для баявога дзеяння. У ноч з 1 на 2 верасня батарэі пачалі марш на [[Сувалкі|Сувалк]]&lt;nowiki/&gt;і, каб пагрузіцца на чыгуначныя транспарты і рухацца ўслед за сваім галоўным палком. 2 верасня транспарты камандавання эскадрыллі — 3-й, 2-й і 1-й батарэй — адправіліся. Падчас пасадкі 2/29 PAL была разбамблена, у выніку чаго было страчана сем параненых стралкоў; падчас транспарціроўкі батарэя яшчэ двойчы была безвынікова разбамблена нямецкай авіяцыяй. Маршрут пралягаў праз Аўгустоў, Лососьну каля Гродна, Беласток, Тлушч, Варшаву і далей на Скерневіцы. 3 верасня па загаду брыгаднага генерала Валерыяна Чумы, камандуючага абаронай Варшавы, 2-я і 1-я батарэі, размешчаныя на чыгуначнай станцыі на правым беразе Варшавы, былі выгружаны з чыгуначных транспартаў. 4 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ была перакінута ў Охоту, а 2/29-га — у Мокотаў. Абедзве батарэі былі размешчаны ў якасці супрацьтанкавай і дапаможнай артылерыі для стральбы прамой наводкай на вуліцах Воля і Охота. З 5 па 8 верасня з дапамогай мірных жыхароў былі пабудаваны гарматныя пазіцыі, сховішчы для экіпажаў і сховішчы для боепрыпасаў. Выкарыстоўваючы два прызначаныя грузавікі, на батарэях, атрыманых са складоў у Пальмірах пад Варшавай, было сабрана 12 агнявых разлікаў. 8 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ адкрыла агонь па нямецкай разведцы, знішчыўшы адзін танк і вымусіўшы падраздзяленне адступіць. 9 верасня абедзве батарэі ўступілі ў бой з нямецкай 4-й танкавай дывізіяй, якая атакавала Охоту і Волю; У той дзень гарматы 1-й і 2-й батарэй знішчылі 17 нямецкіх танкаў і некалькі іншых транспартных сродкаў. 10 верасня абедзве батарэі працягвалі баі, але з крыху меншай інтэнсіўнасцю. Для 1-й батарэі была набыта яшчэ адна гармата. На працягу наступных некалькіх дзён нямецкія пазіцыі падвяргаліся абстрэлу, знішчаючы агнявыя кропкі і нямецкія пяхотныя групы. З 15 верасня 2/29-ы палок ПАЛ падтрымліваў баі IV батальёна 21-га пяхотнага палка. 21 верасня ў цяжкіх баях батарэя 2/29-га палка ПАЛ спыніла наступ нямецкай пяхоты, знішчыўшы дзве нямецкія пяхотныя гарматы на вуліцы Адыньца разам з іх разлікамі. 23 верасня да абедзвюх батарэй 29-га палка ПАЛ была дададзена батарэя 3/10-га лёгкага артылерыйскага палка, а маёр Ян Матушэўскі прыняў камандаванне адноўленай 1-й дывізіяй 29-га палка ПАЛ, якая прарвалася да Варшавы з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. 25 верасня 2-я батарэя вяла асабліва цяжкія баі каля вуліцы Пулаўскай. 27 верасня баі працягваліся ўздоўж участка абедзвюх батарэй. 29 верасня адноўленая 1-я дывізія рушыла ў Лазенкі, дзе адбылася капітуляцыя. Частка зброі была схавана, частка пашкоджана, а астатняя здаліся ў [[Палац Лазенкі|парку Лазенкі]].

'''Аддзел збору надвышак 29 палку палявой артылерыі'''

Пасля мабілізацыі пад камандаваннем маёра Стэфана Свінарскага быў арганізаваны атрад па зборы надвышак. У складзе атрада разам з маршавай батарэяй было некалькі дзясяткаў афіцэраў і каля 1000 шэраговых. Салдаты, якія не ўваходзілі ў склад маршавай батарэі, былі ў дрэннай якасці вопратцы або зусім не былі апранутыя ў форму. У атрада не было артылерыйскага абсталявання, а самі салдаты былі без зброі. 2 верасня казармы палка былі разбамбленыя Люфтвафэ, але атрад не панёс страт. 9 верасня атрад па зборы лішкаў быў перакінуты з Гродна ў Вільню. Яго форма была папаўнена, і ён быў часткова абсталяваны стралковай зброяй. З OZN 29 PAL былі сфарміраваны чатыры лішнія батарэі. Акрамя маёра Стэфана Свінарскага, у склад атрада ўваходзілі: капітан Караль Выжыкоўскі (афіцэр па мабілізацыі палка), другі лейтэнант артылерыі Мар'ян Ежы Худзінскі, другі лейтэнант-рэзідэнт. Рышард Пётр Ганасінскі (малодшы ветэрынарны хірург), прызваны на актыўную службу, і некалькі дзясяткаў афіцэраў запасу, у тым ліку лейтэнанты Тадэвуш Борнгольц, Станіслаў Міхал Дрэўноўскі, Станіслаў Грахоўскі, Эдвард Марцінкевіч, Людвік Срочынскі, Юзэф Салецкі, Рымша, Бернацкі, Дзяжынскі, Тобіяш, Зэцэр і Генрык Зельвіндэр. 

18 верасня тры батарэі падраздзялення пакінулі Вільню, прайшлі праз Ландвараў да горада Завясы і 19 верасня былі інтэрнаваны ў Літве&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Drewnowski 1942, s. 97-100.}}&lt;/ref&gt;. 4-я батарэя залішак прыкрывала Вільню з боку Ліпоўкі, адкуль яна дасягнула Ландвараў вечарам 18 верасня. 19 верасня яна дасягнула горада Завяс. Яна адышла ўздоўж літоўскай мяжы; 23 верасня перасекла мяжу ў Кадэшы. Маршавая батарэя 29 PAL знаходзілася ў Гродне да 15 верасня, чакаючы загаду аб маршы на фронт. 15 верасня ён дабраўся чыгункай да Вільні і быў размешчаны ў Трускаланскіх казармах. 18 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі рушыў у бок літоўскай мяжы, якую перасек днём 19 верасня. У чэрвені 1940 года, пасля анексіі Літвы, салдат перакінулі на савецкую тэрыторыю. Частку афіцэраў адправілі ў [[лагер НКВД у Гразоўцы]]. У жніўні 1941 года яны былі вызвалены з лагера і прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы ў СССР. Арганізатарам і першым камандзірам 6-га палка палявой артылерыі стаў маёр Свінарскі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 41-42.}}&lt;/ref&gt;.

'''Камандзіры палка''':

* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.)
* Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.)
* Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.)
* Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925)
* Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925)
* Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове)
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. )
* Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.)
* Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942}}
* Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
* Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo &quot;Bellona&quot;, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cixeqak3hviivclz3i7m2qc20ypzve7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крысціна Віталеўна Лядская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805674</id>
    <revision>
      <id>5123243</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>новы артыкул</comment>
      <origin>5123243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="7arcaovhg10gkrrshf53qeyxgeh37cd" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці  прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. 

Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. 

У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]].

Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам, пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. 

Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]].


== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ]
* [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] 
* [http://museum.by/node/34661 ]
* [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ]
* [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ]
* [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru]
* [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/]</text>
      <sha1>7arcaovhg10gkrrshf53qeyxgeh37cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123303</id>
      <parentid>5123243</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */ дапаўненне</comment>
      <origin>5123303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4546" sha1="l1euew9hnawerw2lkz5sjow1gvomx8e" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці  прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. 

Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. 

У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]].

Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. 

Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]].

Услед за мастацкай адукацыяй Крысціна вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдеггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Пасля заканчэння ЕГУ у 2001 годзе Крысціна была накірована на гадавую стажыроўку ў Германію.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ]
* [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] 
* [http://museum.by/node/34661 ]
* [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ]
* [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ]
* [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru]
* [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/]</text>
      <sha1>l1euew9hnawerw2lkz5sjow1gvomx8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123306</id>
      <parentid>5123303</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */ дапаўненне</comment>
      <origin>5123306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="n461jrlvot6uvfpqczabufnpm49nsa3" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці  прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. 

Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. 

У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]].

Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. 

Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]].

Услед за мастацкай адукацыяй Крысціна вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдэггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Пасля заканчэння ЕГУ ў 2001 годзе Крысціна была засталася выкладаць у ЕГУ на кафедры філасофіі, потым паступіла ў аспірантуру, пасля заканчэння якой была накірована на гадавую стажыроўку ў Германію.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ]
* [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] 
* [http://museum.by/node/34661 ]
* [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ]
* [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ]
* [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru]
* [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/]</text>
      <sha1>n461jrlvot6uvfpqczabufnpm49nsa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123307</id>
      <parentid>5123306</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */  арфаграфія</comment>
      <origin>5123307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="aui45l6w3hy6vcmx8vq66imejlts4y3" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці  прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. 

Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. 

У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]].

Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. 

Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]].

Услед за мастацкай адукацыяй Крысціна вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдэггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Пасля заканчэння ЕГУ ў 2001 годзе Крысціна была засталася выкладаць у ЕГУ на кафедры філасофіі, потым паступіла ў аспірантуру, пасля заканчэння якой была накіравана на гадавую стажыроўку ў Германію.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ]
* [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] 
* [http://museum.by/node/34661 ]
* [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ]
* [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ]
* [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru]
* [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/]</text>
      <sha1>aui45l6w3hy6vcmx8vq66imejlts4y3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123310</id>
      <parentid>5123307</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T18:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */ стыль</comment>
      <origin>5123310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4732" sha1="2ivthjcyqgc7nmup4afm5z0vwuzml1k" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці  прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. 

Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. 

У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]].

Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. 

Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]].

Услед за мастацкай адукацыяй Крысціна вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдэггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Пасля заканчэння ЕГУ ў 2001 годзе Крысціна засталася выкладаць у ЕГУ на кафедры філасофіі, потым паступіла ў аспірантуру, пасля заканчэння якой была накіравана на гадавую стажыроўку ў Германію.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ]
* [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] 
* [http://museum.by/node/34661 ]
* [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ]
* [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ]
* [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru]
* [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/]</text>
      <sha1>2ivthjcyqgc7nmup4afm5z0vwuzml1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фуад Аляксандровіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805675</id>
    <revision>
      <id>5123250</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/73603316|Fuad Aleksandrowicz]]»</comment>
      <origin>5123250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="4vje4vl6b3tmb397bq7b00oqdpk539s" xml:space="preserve">'''Фуад Александровіч''' (нар. [[15 кастрычніка]] [[1875|1875 г.]], памёр [[6 сакавіка]] [[1937|1937 г.]] у [[Вільня|Вільні]] ) — [[падпалкоўнік]] артылерыі Войска Польскага .

== Біяграфія ==
Ён паходзіў з [[Беларускія татары|татарскай]] сям'і. Нарадзіўся 15 кастрычніка 1875 г.  (паводле Аляксандра Мішкевіча, у 1868 г.). У яго быў брат Абрахам.

Ён быў афіцэрам [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]]. Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць, ён быў прыняты ў Польскую армію.  Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]] ў шэрагах [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-га палка палявой артылерыі]]. Пасля таго, як польскае войска заняло [[Слонім]] у 1919 годзе, ён стаў першым бурмістрам (мэрам) гэтага горада.

1 ліпеня 1919 года яму было прысвоена званне [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] артылерыйскага запасу са старшынствам, а ў 1923 годзе ён быў афіцэрам, залічаны на дзейсную службу ў 29-м палку палявой артылерыі. Затым 1 ліпеня 1919 года яму было прысвоена званне прафесійнага падпалкоўніка артылерыі са старшынствам, а ў 1924 годзе ён быў афіцэрам 29-га палка палявой артылерыі. У 1925 годзе ён быў камандзірам 29-га палка палявой артылерыі. Пасля выхаду ў адстаўку на мяжы 1920-х і 1930-х гадоў жыў у Вільні. У 1934 годзе, як падпалкоўнік у адстаўцы, ён быў прызначаны ў афіцэрскія кадры акругі № III ''у распараджэнне камандзіра АК № III'' і ў той час знаходзіўся на ўліку акруговага камандавання пра наборы горада Вільня

Ён памёр 6 сакавіка 1937 года ў Вільні. 9 сакавіка 1937 года, пасля пахавання з вайсковымі ўшанаваннямі перад мячэццю ў Слоніме, ён быў пахаваны на мусульманскіх могілках каля гэтага горада.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]]
[[Катэгорыя:Постаці Слоніма]]</text>
      <sha1>4vje4vl6b3tmb397bq7b00oqdpk539s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Крысціна Віталеўна Лядская</title>
    <ns>1</ns>
    <id>805676</id>
    <revision>
      <id>5123277</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марафон */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5123277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="ll9ayxugnzm2dijh7kipg80bs4bo0qn" xml:space="preserve">== Марафон ==

{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:48, 7 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>ll9ayxugnzm2dijh7kipg80bs4bo0qn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123278</id>
      <parentid>5123277</parentid>
      <timestamp>2026-04-07T17:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabbi Mendl</username>
        <id>19651</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5123278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="9f9gdiijk53v7bwhj9nd5vicaffk9z5" xml:space="preserve">== Марафон ==

{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:48, 7 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>9f9gdiijk53v7bwhj9nd5vicaffk9z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манархія турэцкая (кніга)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805677</id>
    <redirect title="Манархія турэцкая" />
    <revision>
      <id>5123284</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Манархія турэцкая]]</comment>
      <origin>5123284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Манархія турэцкая]]</text>
      <sha1>1uietccxgtvk4lmgkylekfe1p1u9jo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максім Вошчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805678</id>
    <redirect title="Максім Ярмалініч Вашчанка" />
    <revision>
      <id>5123285</id>
      <timestamp>2026-04-07T17:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Максім Ярмалініч Вашчанка]]</comment>
      <origin>5123285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="4y5ide8x2ntnvwg9ujlaoi3w1zk56qa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Максім Ярмалініч Вашчанка]]</text>
      <sha1>4y5ide8x2ntnvwg9ujlaoi3w1zk56qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Вошчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805679</id>
    <redirect title="Васіль Максімавіч Вашчанка" />
    <revision>
      <id>5123289</id>
      <timestamp>2026-04-07T18:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Васіль Максімавіч Вашчанка]]</comment>
      <origin>5123289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="flje5y6ool3wsuqmcu1w66sqx6wg5w3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Васіль Максімавіч Вашчанка]]</text>
      <sha1>flje5y6ool3wsuqmcu1w66sqx6wg5w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сымон Полацкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805680</id>
    <redirect title="Сімяон Полацкі" />
    <revision>
      <id>5123293</id>
      <timestamp>2026-04-07T18:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Сімяон Полацкі]]</comment>
      <origin>5123293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="3h5ibr9reamlclcbzswykj3m65anhaj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Сімяон Полацкі]]</text>
      <sha1>3h5ibr9reamlclcbzswykj3m65anhaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяфан Зізаній</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805681</id>
    <redirect title="Стафан Іванавіч Зізаній" />
    <revision>
      <id>5123295</id>
      <timestamp>2026-04-07T18:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Стафан Іванавіч Зізаній]]</comment>
      <origin>5123295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="8lny1encpl58fes54ypd9cxb0mit0g6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Стафан Іванавіч Зізаній]]</text>
      <sha1>8lny1encpl58fes54ypd9cxb0mit0g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>С. Б. Ліндэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805682</id>
    <redirect title="Самуэль Багуміл Ліндэ" />
    <revision>
      <id>5123332</id>
      <timestamp>2026-04-08T04:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Самуэль Багуміл Ліндэ]]</comment>
      <origin>5123332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="ixc9ogms4h182b0i7jf67w8pddrhzdx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Самуэль Багуміл Ліндэ]]</text>
      <sha1>ixc9ogms4h182b0i7jf67w8pddrhzdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксей Леанідавіч Кішоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805683</id>
    <revision>
      <id>5123333</id>
      <timestamp>2026-04-08T04:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гандбаліст2}}  '''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].  {{Зноскі}}  == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преслед...»</comment>
      <origin>5123333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="iw3ybdxbm2488c6hvl73rq6uvojvhim" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}} 
'''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преследователь пенальтистов: к кожаным шортам не готов, а на завод можно]
* [https://handballfast.com/news/89284-38-letnii-belorusskii-golkiper-aleksei-kisov-smenil-klub-v-cempionate-avstrii-on-budet-vystupat-za-linc 38-летний белорусский голкипер Алексей Кишов сменил клуб в чемпионате Австрии. Он будет выступать за &quot;Линц&quot;]
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/517795/Aliaksei+Kishou Aliaksei Kishou]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кішоў Аляксей Леанідавіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>iw3ybdxbm2488c6hvl73rq6uvojvhim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123335</id>
      <parentid>5123333</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T04:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="k87p0o88vgwy3pra4aqyg9a2u3n57qu" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}} 
'''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преследователь пенальтистов: к кожаным шортам не готов, а на завод можно]
* [https://handballfast.com/news/89284-38-letnii-belorusskii-golkiper-aleksei-kisov-smenil-klub-v-cempionate-avstrii-on-budet-vystupat-za-linc 38-летний белорусский голкипер Алексей Кишов сменил клуб в чемпионате Австрии. Он будет выступать за &quot;Линц&quot;]
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/517795/Aliaksei+Kishou Aliaksei Kishou]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2021}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кішоў Аляксей Леанідавіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>k87p0o88vgwy3pra4aqyg9a2u3n57qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123336</id>
      <parentid>5123335</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T05:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2089" sha1="8qseuv8tzxeb1q0rtcgwioizuw6p2wc" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

У 2015 годзе перабраўся з «Нявы» ва [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] «Швац». Праз тры гады ён вярнуўся на радзіму ў [[Мінск|мінскі]] [[ГК СКА Мінск|СКА]], але ўжо ва 2020 годзе ізноў перабраўся ва «Швац». З гэтым клубам ён выйграў Кубак Аўстрыі. Пасля васьмі сезонаў выступаў за «Швац» перабраўся ва «Лінц».

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преследователь пенальтистов: к кожаным шортам не готов, а на завод можно]
* [https://handballfast.com/news/89284-38-letnii-belorusskii-golkiper-aleksei-kisov-smenil-klub-v-cempionate-avstrii-on-budet-vystupat-za-linc 38-летний белорусский голкипер Алексей Кишов сменил клуб в чемпионате Австрии. Он будет выступать за «Линц»]
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/517795/Aliaksei+Kishou Aliaksei Kishou]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2021}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кішоў Аляксей Леанідавіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>8qseuv8tzxeb1q0rtcgwioizuw6p2wc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123367</id>
      <parentid>5123336</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="3g2twf57zso63g188phvmd1vz45k0gr" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

У 2015 годзе перабраўся з «Нявы» ва [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] «Швац». Праз тры гады ён вярнуўся на радзіму ў [[Мінск|мінскі]] [[ГК СКА Мінск|СКА]], але ўжо ва 2020 годзе ізноў перабраўся ва «Швац». З гэтым клубам ён выйграў Кубак Аўстрыі. Пасля васьмі сезонаў выступаў за «Швац» перабраўся ва «Лінц».

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преследователь пенальтистов: к кожаным шортам не готов, а на завод можно]
* [https://handballfast.com/news/89284-38-letnii-belorusskii-golkiper-aleksei-kisov-smenil-klub-v-cempionate-avstrii-on-budet-vystupat-za-linc 38-летний белорусский голкипер Алексей Кишов сменил клуб в чемпионате Австрии. Он будет выступать за «Линц»]
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/517795/Aliaksei+Kishou Aliaksei Kishou]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2021}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кішоў Аляксей Леанідавіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>3g2twf57zso63g188phvmd1vz45k0gr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123394</id>
      <parentid>5123367</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="qafqz0ml0s8mqf0bmkimmrrnwk0z0e1" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Аляксей Леанідавіч Кішоў''' (нар. {{ДН|23|09|1986}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

У 2015 годзе перабраўся з «Нявы» ва [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] «Швац». Праз тры гады ён вярнуўся на радзіму ў [[Мінск|мінскі]] [[ГК СКА Мінск|СКА]], але ўжо ва 2020 годзе ізноў перабраўся ва «Швац». З гэтым клубам ён выйграў Кубак Аўстрыі. Пасля васьмі сезонаў выступаў за «Швац» перабраўся ва «Лінц».

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/90022-aleksei-kisov-sladkoezka-i-presledovatel-penaltistov-k-kozanym-sortam-ne-gotov-a-na-zavod-mozno Алексей Кишов, сладкоежка и преследователь пенальтистов: к кожаным шортам не готов, а на завод можно]
* [https://handballfast.com/news/89284-38-letnii-belorusskii-golkiper-aleksei-kisov-smenil-klub-v-cempionate-avstrii-on-budet-vystupat-za-linc 38-летний белорусский голкипер Алексей Кишов сменил клуб в чемпионате Австрии. Он будет выступать за «Линц»]
* [https://history.eurohandball.com/ec/ct/men/2021-22/player/517795/Aliaksei+Kishou Aliaksei Kishou]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2020}}
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце свету 2021}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кішоў Аляксей Леанідавіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>qafqz0ml0s8mqf0bmkimmrrnwk0z0e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805684</id>
    <revision>
      <id>5123353</id>
      <timestamp>2026-04-08T07:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя | Старонак = 138 аркуша...»</comment>
      <origin>5123353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15662" sha1="h6zw4l7s554rep9ahmb0s25nndayzdm" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў Вялікім Княстве Літоўскім, які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){$sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){$sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Мова рукапісу «Al Kitab» Крывіцкага музею Йвана Луцкевіча ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва= |год=1952 |старонак=61 |ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>h6zw4l7s554rep9ahmb0s25nndayzdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123354</id>
      <parentid>5123353</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15685" sha1="eyap8xof97qtw45zpurv94mqkok450q" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў Вялікім Княстве Літоўскім, які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){$sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){$sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Мова рукапісу «Al Kitab» Крывіцкага музею Йвана Луцкевіча ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва= |год=1952 |старонак=61 |ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>eyap8xof97qtw45zpurv94mqkok450q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123355</id>
      <parentid>5123354</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15685" sha1="ndbk06jyy6seou8ayz9dykg9ry1vaxe" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў Вялікім Княстве Літоўскім, які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Мова рукапісу «Al Kitab» Крывіцкага музею Йвана Луцкевіча ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва= |год=1952 |старонак=61 |ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>ndbk06jyy6seou8ayz9dykg9ry1vaxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123356</id>
      <parentid>5123355</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя даследавання */</comment>
      <origin>5123356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15726" sha1="pi7u4g61lb0doddn79rbm6rb940niac" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў Вялікім Княстве Літоўскім, які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Мова рукапісу «Al Kitab» Крывіцкага музею Йвана Луцкевіча ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва= |год=1952 |старонак=61 |ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>pi7u4g61lb0doddn79rbm6rb940niac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123357</id>
      <parentid>5123356</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15779" sha1="p2e0x3rkmflfzhs121mfh7fgm7yok78" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}}
* {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Мова рукапісу «Al Kitab» Крывіцкага музею Йвана Луцкевіча ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва= |год=1952 |старонак=61 |ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>p2e0x3rkmflfzhs121mfh7fgm7yok78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123358</id>
      <parentid>5123357</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16123" sha1="8cnybcograwwekejz8xskql8mk0p1dk" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага беларускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>8cnybcograwwekejz8xskql8mk0p1dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123359</id>
      <parentid>5123358</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16125" sha1="a0y7ujai49r84tbzomo1kaxhi5illq9" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]</text>
      <sha1>a0y7ujai49r84tbzomo1kaxhi5illq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123360</id>
      <parentid>5123359</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Кітабы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16161" sha1="41n8epo1yf0fq7poq64215k1h0zp4t5" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]</text>
      <sha1>41n8epo1yf0fq7poq64215k1h0zp4t5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123361</id>
      <parentid>5123360</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16230" sha1="o75jlxisxen7c459rzdhg5tfrv2vgny" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Кнігі па алфавіце]]
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Літаратура беларускіх татар]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Музей беларускіх старажытнасцей (Вільня)]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў XVIII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]</text>
      <sha1>o75jlxisxen7c459rzdhg5tfrv2vgny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123362</id>
      <parentid>5123361</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>− 2 катэгорыі; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16110" sha1="1581zpl9uk0zg93vrxnuicit4t9musd" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]</text>
      <sha1>1581zpl9uk0zg93vrxnuicit4t9musd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123363</id>
      <parentid>5123362</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Сорак Татараў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16159" sha1="72acuqbl4s9f8i5mt9gjvagaw3lpqwr" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] (арабскім пісьмом), [[Польская мова|польская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш ([[In folio|''in folio'']]). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[Шайтан|шайтанам]], а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям|Мар’ямы]] (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл|Азраіла]] і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}. 

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[Вакалізм|вакалізму]] і [[Кансанантызм|кансанантызму]] тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>72acuqbl4s9f8i5mt9gjvagaw3lpqwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123364</id>
      <parentid>5123363</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16044" sha1="f11r59ncpvm5pbbs39ktl071zkhoizu" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]])
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[шайтан]]ам, а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[вакалізм]]у і [[кансанантызм]]у тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кітаб з віленскага Музея імя Івана Луцкевіча}}
[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>f11r59ncpvm5pbbs39ktl071zkhoizu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123365</id>
      <parentid>5123364</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15946" sha1="hvyztsmxsut69p9ec65yuzhk2hixkzy" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]])
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]] і [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

== Гісторыя знаходкі і датаванне ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Пытанне датавання помніка доўгі час выклікала навуковыя дыскусіі. Беларускі мовазнавец [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіч]], які доўгі час даследаваў рукапіс, абапіраючыся на [[Палеаграфія|палеаграфічныя]] прыкметы і [[Архаізм|моўныя архаізмы]], адносіў яго да першай паловы ці нават пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Аднак пазнейшыя даследаванні, праведзеныя [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антановічам]], абверглі гэтую тэорыю. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, было даказана, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў створаны ў першай палове XVIII стагоддзя, хоць сам тэкст, імаверна, з’яўляецца спісам з больш старажытнага арыгінала, які мог існаваць ужо ў XVI стагоддзі{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}.

== Апісанне і змест ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, аднак некаторыя з іх моцна пашкоджаны. Тэкст напісаны адным почыркам, што сведчыць пра працу аднаго перапісчыка. Пасля рэстаўрацыі 1956 года была праведзена новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] (ад 1 да 138), якая не заўсёды супадае з першапачатковым парадкам старонак, бо пры збрашуроўванні некаторыя лісты былі пераблытаны{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}.

Змест кнігі з’яўляецца выключна рэлігійным і ўключае разнастайныя мусульманскія тэксты [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічнага]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычнага]] характару. Сярод найбольш аб’ёмных і значных твораў вылучаецца легенда пра «[[Мірадж]]» (ушэсце прарока Мухамеда на неба), якая займае 57 старонак і змяшчае дэталёвае апісанне мусульманскага раю і пекла. Таксама ў зборніку прысутнічаюць паданні пра смерць Мухамеда, пра смерць [[Ібрагім ібн Мухамад|Ібрагіма]] (сына прарока), гутарка Мухамеда з [[шайтан]]ам, а таксама гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і развітанне Марыі са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам). Акрамя легенд, у кітабе змешчаны тлумачэнні рэлігійных абавязкаў мусульман, апісанне рытуалаў і правілаў паводзін{{sfn|Станкевіч|1933|с=17—22}}{{sfn|Антонович|1968|с=15}}{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Абсалютная большасць тэкстаў напісана на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]], і толькі нязначная частка мае моўныя рысы [[Польская мова|польскай мовы]] або ўяўляе сабой польска-беларускую сумесь. Мусульманскія тэрміны і ўласныя імёны падаюцца ў [[Арабская мова|арабскай]] ці [[Цюркскія мовы|цюркскай]] транскрыпцыі (напрыклад, ''[[Джабраіл]], [[Азраіл]], [[намаз]], [[іман]], [[міхраб]]''){{sfn|Антонович|1968|с=55}}{{sfn|Станкевіч|1952|с=12}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Гісторыя даследавання ==
Упершыню навуковая грамадскасць даведалася пра існаванне рукапісу з артыкулаў [[Ян Станкевіч|Я.&amp;nbsp;Станкевіча]], які пачаў публікаваць [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] ўрыўкаў у часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» у 1923 годзе. У 1926 годзе [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.&amp;nbsp;Ластоўскі]] ўключыў урывак з легенды пра смерць Мар’ямы ў сваю «[[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі]]», падкрэсліўшы выключнае значэнне помніка для [[Беларускае мовазнаўства|беларускага мовазнаўства]]{{sfn|Ластоўскі|1926}}.

Пазней Я.&amp;nbsp;Станкевіч выдаў шэраг навуковых прац, прысвечаных мове кітаба, у тым ліку манаграфію «Мова рукапісу Аль-Кітаб Крывіцкага музею Івана Луцкевіча ў Вільні» ([[Нью-Ёрк]], 1952), дзе зрабіў падрабязны аналіз [[вакалізм]]у і [[кансанантызм]]у тэксту{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}. У 1968 годзе выйшла фундаментальная праца [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Антоновіча]], у якой рукапіс быў упершыню дакладна датаваны паводле вадзяных знакаў, а яго графічная сістэма была параўнана з іншымі татарскімі рукапісамі з розных бібліятэк{{sfn|Антонович|1968|с=51—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>hvyztsmxsut69p9ec65yuzhk2hixkzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123373</id>
      <parentid>5123365</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19143" sha1="0uizzibfkhntgitx9yd1845tvp5c1z9" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша Ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «Хрэстаматыю беларускай літаратуры» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч|Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка Марыя Таўэрава ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» (пад рэдакцыяй Галіны Мішкінене), у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на літоўскую і рускую мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}. 

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — Кітаба Абрагама Карыцкага (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага пратографа{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* '''Асновы ісламу:''' Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* '''Маральны кодэкс:''' Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* '''Агіяграфія і эсхаталогія:''' Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж Меккай і Медзінай.
* '''Дэманалогія і рытуалы:''' Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў (бейтаў), напісаных вершаваным памерам «аруз». Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}. 

Даследчыкі (у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут) выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў Стамбульскім універсітэце. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі ліпкія татары ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул |аўтар=Мишкинене Г. |загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=121—131 |ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>0uizzibfkhntgitx9yd1845tvp5c1z9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123374</id>
      <parentid>5123373</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Змест і тэматыка */</comment>
      <origin>5123374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20139" sha1="okrmti1xmbe2apfhr6vcumg47earypf" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч|Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}. 

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[Пратограф|пратографа]]{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка|Меккай]] і [[Медзіна|Медзінай]].
* Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}. 

Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>okrmti1xmbe2apfhr6vcumg47earypf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123378</id>
      <parentid>5123374</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя знаходкі і вывучэння */</comment>
      <origin>5123378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20740" sha1="71fnddexod8hp3m5aus7d83zw6h4rfn" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[Рукапіс|рукапісны]] зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

[[Файл:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|thumb|Фрагмент кітаба, апублікаваны ў падручніку &quot;Гісторыя беларускае літэратуры&quot; Максіма Гарэцкага (1921). Чытаецца паводле Гарэцкага так: ''«Цемна было, очы светласці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоў, цемна было, вецер веяў. Разумеў, што судны дзень настаў».'']]
Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч|Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.


== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}. 

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[Пратограф|пратографа]]{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка|Меккай]] і [[Медзіна|Медзінай]].
* Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}. 

Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>71fnddexod8hp3m5aus7d83zw6h4rfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123379</id>
      <parentid>5123378</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20730" sha1="in9nxthxv9ujf5g1aq1ld9aqrut2itr" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

[[Файл:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|thumb|Фрагмент кітаба, апублікаваны ў падручніку «[[Гісторыя беларускай літаратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]» Максіма Гарэцкага (1921). Чытаецца паводле Гарэцкага так: ''«Цемна было, очы светласці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоў, цемна было, вецер веяў. Разумеў, што судны дзень настаў».'']]
Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.


== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}.

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[пратограф]]а{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка]]й і [[Медзіна]]й.
* Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>in9nxthxv9ujf5g1aq1ld9aqrut2itr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123381</id>
      <parentid>5123379</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20741" sha1="hr0mwqba1ybz2lufmgq0a29n7bxntl8" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

[[Файл:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|thumb|Фрагмент кітаба, апублікаваны ў падручніку «[[Гісторыя беларускай літаратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]» Максіма Гарэцкага (1921). Чытаецца паводле Гарэцкага так: ''«Цемна было, очы светласці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоў, цемна было, вецер веяў. Разумеў, што судны дзень настаў».''|злева]]
Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.


== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}.

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[пратограф]]а{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка]]й і [[Медзіна]]й.
* Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>hr0mwqba1ybz2lufmgq0a29n7bxntl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123385</id>
      <parentid>5123381</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5123385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20997" sha1="h6t1k57tkxlm097vo4zat3f3pt3j2iz" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча
| Аўтар = невядомы
| Жанр = [[Кітаб]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя
| Старонак = 138 аркушаў
|Выява=Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|Подпіс=Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя}}

'''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&amp;nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}.

== Гісторыя знаходкі і вывучэння ==
Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}.

[[Файл:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|thumb|Фрагмент кітаба, апублікаваны ў падручніку «[[Гісторыя беларускай літаратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]» Максіма Гарэцкага (1921). Чытаецца паводле Гарэцкага так: ''«Цемна было, очы светласці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоў, цемна было, вецер веяў. Разумеў, што судны дзень настаў».''|злева]]
Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&amp;nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}.


== Палеаграфічнае апісанне ==
Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}.

У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}.

== Змест і тэматыка ==
Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[пратограф]]а{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}.

Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты:
* Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім.
* Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла.
* Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка]]й і [[Медзіна]]й.
* Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}.

=== «Мірадж-наме» ===
Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}.

Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}.

== Моўныя і графічныя асаблівасці ==
Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}.

Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}.

На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}}
* {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}}
* {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]]
[[Катэгорыя:Сорак Татараў]]</text>
      <sha1>h6t1k57tkxlm097vo4zat3f3pt3j2iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Генадзевіч Пракапеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805685</id>
    <revision>
      <id>5123369</id>
      <timestamp>2026-04-08T07:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} {{цёзкі2|Пракапеня}} '''Антон Генадзевіч Пракапеня''' (нар. {{ДН|26|09|1988}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].   {{Зноскі}}  == Спасылкі ==  * [https://handballfast.com/news/81690-anton-prakapenia-v-planax-bylo-eshhe-poigrat-no-ia-polucil-ocen-xorosee-predlozenie-ot-krupnoi-firmy-v-grace Антон...»</comment>
      <origin>5123369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="in1hq26tk6jezcri1r9uwmtumqs3hkx" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Пракапеня}}
'''Антон Генадзевіч Пракапеня''' (нар. {{ДН|26|09|1988}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 

{{Зноскі}}

== Спасылкі == 
* [https://handballfast.com/news/81690-anton-prakapenia-v-planax-bylo-eshhe-poigrat-no-ia-polucil-ocen-xorosee-predlozenie-ot-krupnoi-firmy-v-grace Антон Пракапеня: &quot;В планах было ещё поиграть. Но я получил очень хорошее предложение от крупной фирмы в Граце&quot;]
* [https://history.eurohandball.com/player/531037 Anton Prakapenia]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Пракапеня Антон Генадзевіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>in1hq26tk6jezcri1r9uwmtumqs3hkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123372</id>
      <parentid>5123369</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T07:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5123372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="dkz2z6kvv6wiqs5y8nauz4e71jv58nn" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Пракапеня}}
'''Антон Генадзевіч Пракапеня''' (нар. {{ДН|26|09|1988}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 

{{Зноскі}}

== Спасылкі == 
* [https://handballfast.com/news/81690-anton-prakapenia-v-planax-bylo-eshhe-poigrat-no-ia-polucil-ocen-xorosee-predlozenie-ot-krupnoi-firmy-v-grace Антон Пракапеня: &quot;В планах было ещё поиграть. Но я получил очень хорошее предложение от крупной фирмы в Граце&quot;]
* [https://history.eurohandball.com/player/531037 Anton Prakapenia]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Пракапеня Антон Генадзевіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]</text>
      <sha1>dkz2z6kvv6wiqs5y8nauz4e71jv58nn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123377</id>
      <parentid>5123372</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="keyczpdel8swndh35nqazjnswb809bu" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Пракапеня}}
'''Антон Генадзевіч Пракапеня''' (нар. {{ДН|26|09|1988}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. 

{{Зноскі}}

== Спасылкі == 
* [https://handballfast.com/news/81690-anton-prakapenia-v-planax-bylo-eshhe-poigrat-no-ia-polucil-ocen-xorosee-predlozenie-ot-krupnoi-firmy-v-grace Антон Пракапеня: &quot;В планах было ещё поиграть. Но я получил очень хорошее предложение от крупной фирмы в Граце&quot;]
* [https://history.eurohandball.com/player/531037 Anton Prakapenia]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Пракапеня Антон Генадзевіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ГК Ціроль]]</text>
      <sha1>keyczpdel8swndh35nqazjnswb809bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123391</id>
      <parentid>5123377</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T08:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5123391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="drb8666uq3s8pxe78pz71dkoqfxfsw3" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Пракапеня}}
'''Антон Генадзевіч Пракапеня''' (нар. {{ДН|26|09|1988}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

З 2014 па 2018 год выступаў у Аўстрыі за «Ціроль». Потым у яго кар’еры быў нямецкі «Нордгарн», з якім ён гуляў у бундэслізе. У сезоне 2021—2022 бараніў колеры швейцарскай «Аміцытыі», з якой выйграў Кубак краіны. У 2022 годзе падпісаў кантракт з аўстрыйскім клубам «Бернбах/Кёфлах»&lt;ref&gt;[https://handballfast.com/news/56110-avstriia-33-letnii-belorusskii-polusrednii-anton-prakapenia-prodolzit-kareru-v-klube-bernbaxkeflax Австрия. 33-летний белорусский полусредний Антон Пракапеня продолжит карьеру в клубе «Бернбах/Кёфлах»]&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://handballfast.com/news/81690-anton-prakapenia-v-planax-bylo-eshhe-poigrat-no-ia-polucil-ocen-xorosee-predlozenie-ot-krupnoi-firmy-v-grace Антон Пракапеня: «В планах было ещё поиграть. Но я получил очень хорошее предложение от крупной фирмы в Граце»]
* [https://history.eurohandball.com/player/531037 Anton Prakapenia]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Пракапеня Антон Генадзевіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ГК Ціроль]]</text>
      <sha1>drb8666uq3s8pxe78pz71dkoqfxfsw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кітаб Луцкевіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805686</id>
    <redirect title="Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча" />
    <revision>
      <id>5123375</id>
      <timestamp>2026-04-08T07:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча]]</comment>
      <origin>5123375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="pjhgsk6csgy4crwc00l4s1kpclkj2j3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча]]</text>
      <sha1>pjhgsk6csgy4crwc00l4s1kpclkj2j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кітаб Івана Луцкевіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805687</id>
    <redirect title="Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча" />
    <revision>
      <id>5123376</id>
      <timestamp>2026-04-08T07:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча]]</comment>
      <origin>5123376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="pjhgsk6csgy4crwc00l4s1kpclkj2j3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча]]</text>
      <sha1>pjhgsk6csgy4crwc00l4s1kpclkj2j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Ігракі ГК Ціроль</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805688</id>
    <revision>
      <id>5123380</id>
      <timestamp>2026-04-08T08:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў Аўстрыі|Ціроль]]  [[Катэгорыя:Постаці зямлі Ціроль]]»</comment>
      <origin>5123380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="ohg4830998wk335yfvctb7uhx2a1a18" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў Аўстрыі|Ціроль]] 
[[Катэгорыя:Постаці зямлі Ціроль]]</text>
      <sha1>ohg4830998wk335yfvctb7uhx2a1a18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў Аўстрыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805689</id>
    <revision>
      <id>5123382</id>
      <timestamp>2026-04-08T08:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў|Аўстрыя]] [[Катэгорыя:Гандбол у Аўстрыі]]»</comment>
      <origin>5123382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="6x5cgqstjpo5uvbr07i3gad1hbkkz5w" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле клубаў|Аўстрыя]]
[[Катэгорыя:Гандбол у Аўстрыі]]</text>
      <sha1>6x5cgqstjpo5uvbr07i3gad1hbkkz5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кітаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805690</id>
    <redirect title="Кітабы" />
    <revision>
      <id>5123383</id>
      <timestamp>2026-04-08T08:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Кітабы]]</comment>
      <origin>5123383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="e6fzyoug56coy0eo0shenmltk6auzzs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кітабы]]</text>
      <sha1>e6fzyoug56coy0eo0shenmltk6auzzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Гандбол у Аўстрыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805691</id>
    <revision>
      <id>5123384</id>
      <timestamp>2026-04-08T08:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Гандбол паводле краін|Аўстрыя]] [[Катэгорыя:Віды спорту ў Аўстрыі]]»</comment>
      <origin>5123384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="5gdwu86fhvlt9ff8pqruq5krtji37hq" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Гандбол паводле краін|Аўстрыя]]
[[Катэгорыя:Віды спорту ў Аўстрыі]]</text>
      <sha1>5gdwu86fhvlt9ff8pqruq5krtji37hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805692</id>
    <revision>
      <id>5123386</id>
      <timestamp>2026-04-08T08:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79391107|Stanisław Nowicki (ur. 1890)]]»</comment>
      <origin>5123386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8705" sha1="6u36nuxahkp1qlsv3u9yb4b3giaet3h" xml:space="preserve">[[Файл:Stanisław Nowicki (ur. 1890).jpg|міні|Станіслаў Навіцкі]]
'''Станіслаў Навіцкі''' (нар. [[25 сакавіка]] [[1890|1890 г.]] у [[Целяханы|Целяханах]], памёр пасля [[10 чэрвеня]] [[1933|1933 г.]] ) — палескі селянін, удзельнік [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], беларуска-польскіх фармаванняў часоў [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай]]  і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай]] вайны, [[паручнік]] артылерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 25 сакавіка 1890 года ў Целяханах, тагачасным мястэчку Пінскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у сям'і Юзафа, арандатара памешчыцкага маёнтка, і (..) Іфалі, народжанай Дваракоўскай. Скончыў шэсць класаў сярэдняй школы ў [[Вільня|Вільні]] і сельскагаспадарчую школу ва [[Пскоў|Пскове]].&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Nowicki Stanisław. [у] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.13-864 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. с.1-2 [доступ 2026-03-16]}}&lt;/ref&gt;

У 1914–1918 гадах служыў у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. У 1915 годзе, пасля заканчэння артылерыйскай афіцэрскай школы ў [[Адэса|Адэсе]], быў прызначаны ў крэпасную артылерыю ў Брэсце, а пасля вываду з [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] — у 4-ы аблогавы артылерыйскі полк на пазіцыю камандзіра  24 батарэі.  Ваяваў з немцамі пад Рыгай. Быў кантужаны. Лячыўся 3 тыдні у пскоўскім шпіталі. вярнуўся ў шыхт і быў прызначаны камандзірам 16 батарэі у новаствораным Казанскім артылерысцкім палку. У [[Рыга|1918 годзе]] пакінуў расійскую армію і адправіўся ў Брэст.  Прыняў пасаду адміністратара маёнтка Руда Ксянжэнца, які належаў спадчыннікам княгіні Марыі Лышчынскай Троекуравай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.13-864.pdf|title=Nowicki Stanisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.13-864 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. с.4}}&lt;/ref&gt;.

17 жніўня 1920 года ён добраахвотна запісаўся ў 1-ю дывізію [[29-ы полк лёгкай артылерыі|216-га палка палявой артылерыі памежных добраахвотнікаў]] і прыняў камандаванне 1-й батарэяй.  9 кастрычніка 1920 года [[Польска-літоўская вайна|ён змагаўся супраць літоўцаў]] на рацэ Вака. 16 кастрычніка таго ж года ён вызначыўся ў бітве супраць літоўцаў каля Сеймноў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/398540|аўтар=Henryk Spaltenstein|загаловак=Zarys historji wojennej 29-go Litewsko-Białoruskiego Pułku Artylerji Polowej с.27}}&lt;/ref&gt;. Праз два дні ён удзельнічаў у яшчэ адным баі каля хутара Вялічкава.  У студзені 1921 года адпраўлены ў бестэрміновы адпачынак і скіраваны ў [[Быдгашч]] на сельскагаспадарчыя курсы. 

19 красавіка 1921 года на Лукішскай плошчы ў Вільні маршал [[Юзаф Пілсудскі]] ўзнагародзіў яго ордэнам Virtuti Militari. 8 студзеня 1924 года ён быў зацверджаны ў званні лейтэнанта са старшынством ад 1 чэрвеня 1919 года і 1102-й пасадзе ў корпусе запасных артылерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв у 9-ы полк цяжкой артылерыі ў Седльцах.  У 1934 годзе ў якасці запаснога афіцэра ён заставаўся на ўліку Брэсцкага акруговага наборнага камандавання . Яго прызначылі ў афіцэрскія кадры акругі № IX. У той час ён уваходзіў у групу афіцэраў «старэйшых за 40 гадоў»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Rocznik Oficerski Rezerw 1934, s. 138, 1021.}}&lt;/ref&gt;.

Пасля звальнення з войска ён вярнуўся ў Руду на папярэднюю пасаду. У 1926 годзе ён працаваў у Зямельным упраўленні намеснікам зямельнага камісара ў Кобрыні, а пазней прыняў пасаду ад Антонія Юндзіла адміністратара маёнтка [[Івацэвічы]]. З красавіка 1932 года ён быў бурмістрам гміны Велькарыта. Таксама займаў пасаду старшыні Назіральнага савета кааператыва ў Макранах. У рамках ваеннага асадніцтва ён атрымаў зямельны надзел у вёсцы [[Макраны (Маларыцкі раён)|Макраны]].

Ён быў жанаты і меў сына Аляксандра (нарадзіўся 1 красавіка 1923 г.).


== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5856 – 20 лістапада 1922 г. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/NOWI-NOWO/Nowi_Nowo_1033.jpg|title=Kartoteka personalno-odznaczeniowa|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}.&lt;/ref&gt;
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы № 437 – 3 сакавіка 1926 г. 
* [[Ордэн Святой Ганны]] 4-й ступені з надпісам «За адвагу» — 11 кастрычніка 1916 г. &lt;ref name=&quot;p1&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gwar.mil.ru/|title=Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны : Новицкий Станислав|website=Управление Министерства обороны Российской Федерации по увековечению памяти погибших при защите Отечества}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.13-864.pdf|title=Nowicki Stanisław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}
* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
* Henryk Spaltenstein. Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
[[Катэгорыя:Памерлі ў XX стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе]]
[[Катэгорыя:Афіцэры Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Палешукі]]
[[Катэгорыя:Цэлеханы]]
[[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Ветэраны польска-бальшавіцкай вайны]]
[[Катэгорыя:Асаднікі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэну верытуці мілітары]]</text>
      <sha1>6u36nuxahkp1qlsv3u9yb4b3giaet3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yamaha Motor Company</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805693</id>
    <revision>
      <id>5123397</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eveningbeach</username>
        <id>162311</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347392909|Yamaha Motor Company]]»</comment>
      <origin>5123397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13226" sha1="cv05m5y4ewlfcw68ninobz74me4llf7" xml:space="preserve">
{{Кампанія
| колькасць краін = Japan
| ключавыя постаці = Katsuaki Watanabe ([[chairman]] &amp; [[Director (business)|Director]])&lt;br /&gt;Motofumi Shitara ([[President (corporate title)|president]] &amp; [[Representative director (Japan)|Representative Director]])
| прадукцыя = [[Motorcycle]]s, commuter vehicles &amp; [[Scooter (motorcycle)|scooters]], recreational vehicles, boats, marine engines, small tractors, [[personal watercraft]], electrically power assisted bicycles, automobile engines, [[golf cart]]s, cycling components
}}

{{Nihongo|'''Yamaha Motor Co., Ltd.'''|ヤマハ発動機株式会社|Yamaha Hatsudōki [[Kabushiki gaisha]]}} — [[Японія|японская]] транснацыянальная вытворчая кампанія са штаб-кватэрай у горадзе Івата, прэфектура [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]]. Кампанія ажыццяўляе дзейнасць у розных галінах, у тым ліку ў вытворчасці [[Матацыкл|матацыклаў]], скутэраў, [[Лодка|лодак]], падвесных матораў, прамысловых робатаў, верталётаў і гольф-караў &lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://finance.yahoo.com/news/yamaha-motor-establishes-highly-profitable-090700423.html|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=finance.yahoo.com|access-date=2017-02-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія з’яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў, а таксама найбуйнейшым у свеце вытворцам лодак і падвесных матораў. Акрамя таго, яна з’яўляецца другім па велічыні вытворцам абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў і шостым па велічыні вытворцам прамысловых робатаў у свеце &lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017|trans-title=Research on trends and rankings of motorcycles · motorcycle industry – industry trend search}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія была створана пасля аддзялення ад Nippon Gakki Co., Ltd. (цяпер Yamaha Corporation), а яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Іваце, [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]], [[Японія]]. Па стане на 2024 год кампанія ажыццяўляе распрацоўку, вытворчасць і маркетынг праз 137 кансалідаваных даччыных кампаній. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;  Yamaha з'яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў і сусветным лідарам па продажах водных транспартных сродкаў. Акрамя таго, Yamaha займае другую па велічыні ў свеце долю рынку абсталявання для мантажу мікрасхем у вытворчасці паўправаднікоў. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;

Пад кіраўніцтвам Генічы Кавакамі, заснавальніка і першага прэзідэнта кампаніі, у 1955 годзе Yamaha Motor аддзялілася ад вытворцы музычных інструментаў Yamaha Corporation і пачала вытворчасць свайго першага прадукту — матацыкла YA-1 з рухавіком аб’ёмам 125 куб. см. Ён хутка дасягнуў поспеху і перамог у сваім класе ў 3-й гонцы на ўздым на [[Фудзіяма|гару Фудзі]].

Кампанія вядомая як «Yamaha of Design» і атрымала міжнароднае прызнанне за дызайн і ўвагу да дэталяў. Яна атрымала шэраг узнагарод у галіне дызайну, у тым ліку японскую прэмію Good Design Award і нямецкую прэмію Red Dot Design Award.

== Лідэрства ==

* Genichi Kawakami (1955–1977)
* Hisao Koike (1977–1980) 
* Genichi Kawakami (1980–1983) 
* Hideto Eguchi (1983–1994)
* Takehiko Hasegawa (1994–2001) 
* Itaru Hasegawa (2001–2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Japanese|url=https://global.yamaha-motor.com/jp/news/2004/1122/personnel.html|title=社長交替を伴う取締役、監査役および執行役員の人事異動について|date=2004-11-22|location=Japan|publisher=Yamaha|access-date=2025-11-28}}&lt;/ref&gt;
* Takashi Kajikawa (2005–2009)
* Togami Tsuneji (2009–2010)&lt;ref name=&quot;our stories&quot; /&gt;
* Hiroyuki Yanagi (2010–2017)
* Yoshihiro Hidaka (2017–2024)&lt;ref name=&quot;nikkei.com&quot; /&gt;
* Katsuaki Watanabe (2024–2025)
* Motofumi Shitara (2025–present)&lt;ref name=&quot;change-2024&quot; /&gt;

== Прадукты ==
Кампанія пачала сваю дзейнасць у 1955 годзе з выпуску першага матацыкла і з таго часу пашырыла сваю дзейнасць на розныя сферы, ператварыўшыся ў глабальны кангламерат.

Па стане на 2024 год кансалідаваны аб’ём продажаў складаў каля 2 576,2 млрд ен. Структура бізнесу ўключае 66,6 % наземнай мабільнасці (матацыклы, ровары з электрапрывадам, аўтамабілі, электрычныя інвалідныя каляскі і інш.), 20,9 % марской прадукцыі (судны, падвесныя маторы, гідрацыклы і інш.), 4,4 % робататэхнікі, 4,4 % фінансавых паслуг і 3,7 % іншых відаў дзейнасці.

У 1960-х гадах кампанія пачала актыўную міжнародную экспансію і ў далейшым пашырыла сваю дзейнасць шляхам стварэння замежных даччыных кампаній па продажах, развіцця вытворчых магутнасцяў і супрацоўніцтва з мясцовымі партнёрамі. У цяперашні час яна ажыццяўляе дзейнасць у больш чым 180 краінах і рэгіёнах. Акрамя таго, кампанія развівае дзейнасць з улікам рэгіянальных умоў і патрэб, у тым ліку падтрымку рыбалоўства ў Афрыцы, прасоўванне прадукцыі для паўсядзённага жыцця і прамысловай інфраструктуры, інвестыцыі ў попыт на мабільнасць на рынках, якія развіваюцца, а таксама пастаўкі падвесных матораў і лодак для задач бяспекі ў Карыбскім рэгіёне.

* Матацыклы : спартыўныя матацыклы, матацыклы &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBPs&quot;&gt;Star&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Cruiser, трэйлавыя матацыклы, шашэйныя матацыклы і матацыклы для мотакросу

* Пазадарожнікі

* Снегаходы
* Прыгарадныя транспартныя сродкі, у тым ліку скутэры
* Лодкі: маторныя лодкі, парусныя лодкі (напрыклад, Yamaha 26, парусная лодка, выпушчаная ў 1970-х гадах), службовыя лодкі і лодкі па замове
* Суднавыя рухавікі: падвесныя маторы, суднавыя электрычныя маторы, суднавыя дызельныя рухавікі і кармавыя прывады &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|title=Yamaha Outboards|website=yamaha-motor.com|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20101025091532/http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|archive-date=25 October 2010|access-date=11 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Гідрацыкл
* Электравеласіпеды
* [[Аўтамабільны рухавік|Аўтамабільныя рухавікі]]
* Беспілотныя [[Верталёт|верталёты]] прамысловага прызначэння
* Гольф-кары
* Энергетычная прадукцыя: генератары, шматмэтавыя рухавікі, вадзяныя помпы і снегаачышчальнікі
* [[Плавальны басейн|Басейны]], водныя горкі і абсталяванне, звязанае з басейнамі
* Інтэлектуальныя машыны, у тым ліку кампактныя [[Прамысловы робат|прамысловыя робаты]]
* Электрычныя інвалідныя каляскі і электрычныя прывадныя блокі для інвалідных калясак
* Запчасткі і аксэсуары Yamaha, адзенне, веласіпедныя шлемы і маторнае масла &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.bikebiz.com.au/new-bikes/yamaha|title=Yamaha Motorcycles for Sale – Sydney's #1 Yamaha Dealer {{!}} Bikebiz|website=www.bikebiz.com.au|access-date=2018-11-28}}&lt;/ref&gt;
* [[Прамысловы робат|Прамысловыя робаты]] і прылады павярхоўнага мантажу &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|title=Intelligent Machinery – Company information|website=yamaha-motor.co.jp|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216105828/http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|archive-date=2011-12-16|access-date=2011-12-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:2025_Yamaha_TMAX_560.jpg|alt=Yamaha TMAX Scooter| Скутэр Yamaha TMAX
Файл:YZF-R1.jpg|alt=Yamaha YZF-R1 Superbike| Супербайк Yamaha YZF-R1
Файл:Yamaha_1700_VMax.jpg|alt=Yamaha VMAX Cruiser| Крузер Yamaha VMAX
Файл:PRESTIGE_680_(28998149032).jpg| Yamaha PRESTIGE
Файл:2021_Yamaha_AR258.jpg|alt=Motorboat AR250| Маторная лодка AR250
Файл:Amy_Green_Racing_Her_Yamaha_FZR_(5078596656).jpg| Yamaha Waverunner
Файл:Yamaha_outbord_engines.jpg|alt=Yamaha Outboard Motor| Падвесны матор Yamaha
Файл:Soldier_on_a_Quad_Bike_in_Afghanistan_MOD_45156139.jpg|alt=Yamaha Grizzly ATV| Квадрацыкл Yamaha Grizzly
Файл:Yamaha_yxz1000r_in_the_ycp.JPG|alt=Yamaha YXZ 1000R UTV| Універсальны матацыкл Yamaha YXZ 1000R
Файл:Yamaha_Drive_2_golf_car.jpg|alt=Yamaha Golf Car| Гольф-кар Yamaha
Файл:Yamaha_Tricera_Proto.jpg|alt=Automobiles (Tricycle)| [[Аўтамабіль|Аўтамабілі]] ( трыцыклы )
Файл:YAMAHA_PAS_Kiss_mini_un_モニターレンタル_(35878249603).jpg| Pedelec PAS
Файл:Miyama_City_community_bus_Orange-Star.jpg|alt=Low-speed vehicle| Транспартны сродак з нізкай хуткасцю
Файл:JAEA_YAMAHA_RMAX_G1_at_Fukushima_Sky_Park.jpg|alt=Helicopters RMAX G1| [[Верталёт|Верталёты]] RMAX G1
Файл:Japan-Mobility-Show-2023-RuinDig_586.jpg|alt=Cobot| Кобот
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Такійскай біржы]]</text>
      <sha1>cv05m5y4ewlfcw68ninobz74me4llf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123403</id>
      <parentid>5123397</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eveningbeach</username>
        <id>162311</id>
      </contributor>
      <origin>5123403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12903" sha1="2uqkervb6zohlr84uiwfulodw8fk1bf" xml:space="preserve">
{{кампанія}}

'''Yamaha Motor Co., Ltd.'''('''YMC''', {{lang-ja|ヤマハ発動機株式会社}}) — [[Японія|японская]] транснацыянальная вытворчая кампанія са штаб-кватэрай у горадзе Івата, прэфектура [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]]. Кампанія ажыццяўляе дзейнасць у розных галінах, у тым ліку ў вытворчасці [[Матацыкл|матацыклаў]], скутэраў, [[Лодка|лодак]], падвесных матораў, прамысловых робатаў, верталётаў і гольф-караў &lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://finance.yahoo.com/news/yamaha-motor-establishes-highly-profitable-090700423.html|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=finance.yahoo.com|access-date=2017-02-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія з’яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў, а таксама найбуйнейшым у свеце вытворцам лодак і падвесных матораў. Акрамя таго, яна з’яўляецца другім па велічыні вытворцам абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў і шостым па велічыні вытворцам прамысловых робатаў у свеце &lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017|trans-title=Research on trends and rankings of motorcycles · motorcycle industry – industry trend search}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія была створана пасля аддзялення ад Nippon Gakki Co., Ltd. (цяпер Yamaha Corporation), а яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Іваце, [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]], [[Японія]]. Па стане на 2024 год кампанія ажыццяўляе распрацоўку, вытворчасць і маркетынг праз 137 кансалідаваных даччыных кампаній. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;  Yamaha з'яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў і сусветным лідарам па продажах водных транспартных сродкаў. Акрамя таго, Yamaha займае другую па велічыні ў свеце долю рынку абсталявання для мантажу мікрасхем у вытворчасці паўправаднікоў. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;

Пад кіраўніцтвам Генічы Кавакамі, заснавальніка і першага прэзідэнта кампаніі, у 1955 годзе Yamaha Motor аддзялілася ад вытворцы музычных інструментаў Yamaha Corporation і пачала вытворчасць свайго першага прадукту — матацыкла YA-1 з рухавіком аб’ёмам 125 куб. см. Ён хутка дасягнуў поспеху і перамог у сваім класе ў 3-й гонцы на ўздым на [[Фудзіяма|гару Фудзі]].

Кампанія вядомая як «Yamaha of Design» і атрымала міжнароднае прызнанне за дызайн і ўвагу да дэталяў. Яна атрымала шэраг узнагарод у галіне дызайну, у тым ліку японскую прэмію Good Design Award і нямецкую прэмію Red Dot Design Award.

== Лідэрства ==

* Genichi Kawakami (1955–1977)
* Hisao Koike (1977–1980) 
* Genichi Kawakami (1980–1983) 
* Hideto Eguchi (1983–1994)
* Takehiko Hasegawa (1994–2001) 
* Itaru Hasegawa (2001–2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Japanese|url=https://global.yamaha-motor.com/jp/news/2004/1122/personnel.html|title=社長交替を伴う取締役、監査役および執行役員の人事異動について|date=2004-11-22|location=Japan|publisher=Yamaha|access-date=2025-11-28}}&lt;/ref&gt;
* Takashi Kajikawa (2005–2009)
* Togami Tsuneji (2009–2010)&lt;ref name=&quot;our stories&quot; /&gt;
* Hiroyuki Yanagi (2010–2017)
* Yoshihiro Hidaka (2017–2024)&lt;ref name=&quot;nikkei.com&quot; /&gt;
* Katsuaki Watanabe (2024–2025)
* Motofumi Shitara (2025–present)&lt;ref name=&quot;change-2024&quot; /&gt;

== Прадукты ==
Кампанія пачала сваю дзейнасць у 1955 годзе з выпуску першага матацыкла і з таго часу пашырыла сваю дзейнасць на розныя сферы, ператварыўшыся ў глабальны кангламерат.

Па стане на 2024 год кансалідаваны аб’ём продажаў складаў каля 2 576,2 млрд ен. Структура бізнесу ўключае 66,6 % наземнай мабільнасці (матацыклы, ровары з электрапрывадам, аўтамабілі, электрычныя інвалідныя каляскі і інш.), 20,9 % марской прадукцыі (судны, падвесныя маторы, гідрацыклы і інш.), 4,4 % робататэхнікі, 4,4 % фінансавых паслуг і 3,7 % іншых відаў дзейнасці.

У 1960-х гадах кампанія пачала актыўную міжнародную экспансію і ў далейшым пашырыла сваю дзейнасць шляхам стварэння замежных даччыных кампаній па продажах, развіцця вытворчых магутнасцяў і супрацоўніцтва з мясцовымі партнёрамі. У цяперашні час яна ажыццяўляе дзейнасць у больш чым 180 краінах і рэгіёнах. Акрамя таго, кампанія развівае дзейнасць з улікам рэгіянальных умоў і патрэб, у тым ліку падтрымку рыбалоўства ў Афрыцы, прасоўванне прадукцыі для паўсядзённага жыцця і прамысловай інфраструктуры, інвестыцыі ў попыт на мабільнасць на рынках, якія развіваюцца, а таксама пастаўкі падвесных матораў і лодак для задач бяспекі ў Карыбскім рэгіёне.

* Матацыклы : спартыўныя матацыклы, матацыклы &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBPs&quot;&gt;Star&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Cruiser, трэйлавыя матацыклы, шашэйныя матацыклы і матацыклы для мотакросу

* Пазадарожнікі

* Снегаходы
* Прыгарадныя транспартныя сродкі, у тым ліку скутэры
* Лодкі: маторныя лодкі, парусныя лодкі (напрыклад, Yamaha 26, парусная лодка, выпушчаная ў 1970-х гадах), службовыя лодкі і лодкі па замове
* Суднавыя рухавікі: падвесныя маторы, суднавыя электрычныя маторы, суднавыя дызельныя рухавікі і кармавыя прывады &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|title=Yamaha Outboards|website=yamaha-motor.com|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20101025091532/http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|archive-date=25 October 2010|access-date=11 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Гідрацыкл
* Электравеласіпеды
* [[Аўтамабільны рухавік|Аўтамабільныя рухавікі]]
* Беспілотныя [[Верталёт|верталёты]] прамысловага прызначэння
* Гольф-кары
* Энергетычная прадукцыя: генератары, шматмэтавыя рухавікі, вадзяныя помпы і снегаачышчальнікі
* [[Плавальны басейн|Басейны]], водныя горкі і абсталяванне, звязанае з басейнамі
* Інтэлектуальныя машыны, у тым ліку кампактныя [[Прамысловы робат|прамысловыя робаты]]
* Электрычныя інвалідныя каляскі і электрычныя прывадныя блокі для інвалідных калясак
* Запчасткі і аксэсуары Yamaha, адзенне, веласіпедныя шлемы і маторнае масла &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.bikebiz.com.au/new-bikes/yamaha|title=Yamaha Motorcycles for Sale – Sydney's #1 Yamaha Dealer {{!}} Bikebiz|website=www.bikebiz.com.au|access-date=2018-11-28}}&lt;/ref&gt;
* [[Прамысловы робат|Прамысловыя робаты]] і прылады павярхоўнага мантажу &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|title=Intelligent Machinery – Company information|website=yamaha-motor.co.jp|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216105828/http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|archive-date=2011-12-16|access-date=2011-12-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:2025_Yamaha_TMAX_560.jpg|alt=Yamaha TMAX Scooter| Скутэр Yamaha TMAX
Файл:YZF-R1.jpg|alt=Yamaha YZF-R1 Superbike| Супербайк Yamaha YZF-R1
Файл:Yamaha_1700_VMax.jpg|alt=Yamaha VMAX Cruiser| Крузер Yamaha VMAX
Файл:PRESTIGE_680_(28998149032).jpg| Yamaha PRESTIGE
Файл:2021_Yamaha_AR258.jpg|alt=Motorboat AR250| Маторная лодка AR250
Файл:Amy_Green_Racing_Her_Yamaha_FZR_(5078596656).jpg| Yamaha Waverunner
Файл:Yamaha_outbord_engines.jpg|alt=Yamaha Outboard Motor| Падвесны матор Yamaha
Файл:Soldier_on_a_Quad_Bike_in_Afghanistan_MOD_45156139.jpg|alt=Yamaha Grizzly ATV| Квадрацыкл Yamaha Grizzly
Файл:Yamaha_yxz1000r_in_the_ycp.JPG|alt=Yamaha YXZ 1000R UTV| Універсальны матацыкл Yamaha YXZ 1000R
Файл:Yamaha_Drive_2_golf_car.jpg|alt=Yamaha Golf Car| Гольф-кар Yamaha
Файл:Yamaha_Tricera_Proto.jpg|alt=Automobiles (Tricycle)| [[Аўтамабіль|Аўтамабілі]] ( трыцыклы )
Файл:YAMAHA_PAS_Kiss_mini_un_モニターレンタル_(35878249603).jpg| Pedelec PAS
Файл:Miyama_City_community_bus_Orange-Star.jpg|alt=Low-speed vehicle| Транспартны сродак з нізкай хуткасцю
Файл:JAEA_YAMAHA_RMAX_G1_at_Fukushima_Sky_Park.jpg|alt=Helicopters RMAX G1| [[Верталёт|Верталёты]] RMAX G1
Файл:Japan-Mobility-Show-2023-RuinDig_586.jpg|alt=Cobot| Кобот
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{Крыніцы}}

{{Nikkei 225}}
{{Маркі аўтамабіляў}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Такійскай біржы]]
[[Катэгорыя:Yamaha Motor Company| ]]
[[Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Японіі]]</text>
      <sha1>2uqkervb6zohlr84uiwfulodw8fk1bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123405</id>
      <parentid>5123403</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eveningbeach</username>
        <id>162311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Eveningbeach перанёс старонку [[Ямаха Мотор]] у [[Yamaha Motor Company]]: Мы стандартызавалі тэрміналогію, каб яна адпавядала тэрміналогіі іншых моўных платформ.</comment>
      <origin>5123403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12903" sha1="2uqkervb6zohlr84uiwfulodw8fk1bf" xml:space="preserve">
{{кампанія}}

'''Yamaha Motor Co., Ltd.'''('''YMC''', {{lang-ja|ヤマハ発動機株式会社}}) — [[Японія|японская]] транснацыянальная вытворчая кампанія са штаб-кватэрай у горадзе Івата, прэфектура [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]]. Кампанія ажыццяўляе дзейнасць у розных галінах, у тым ліку ў вытворчасці [[Матацыкл|матацыклаў]], скутэраў, [[Лодка|лодак]], падвесных матораў, прамысловых робатаў, верталётаў і гольф-караў &lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://finance.yahoo.com/news/yamaha-motor-establishes-highly-profitable-090700423.html|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=finance.yahoo.com|access-date=2017-02-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія з’яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў, а таксама найбуйнейшым у свеце вытворцам лодак і падвесных матораў. Акрамя таго, яна з’яўляецца другім па велічыні вытворцам абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў і шостым па велічыні вытворцам прамысловых робатаў у свеце &lt;ref&gt;{{cite web|language=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017|trans-title=Research on trends and rankings of motorcycles · motorcycle industry – industry trend search}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія была створана пасля аддзялення ад Nippon Gakki Co., Ltd. (цяпер Yamaha Corporation), а яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Іваце, [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]], [[Японія]]. Па стане на 2024 год кампанія ажыццяўляе распрацоўку, вытворчасць і маркетынг праз 137 кансалідаваных даччыных кампаній. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}&lt;/ref&gt;  Yamaha з'яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў і сусветным лідарам па продажах водных транспартных сродкаў. Акрамя таго, Yamaha займае другую па велічыні ў свеце долю рынку абсталявання для мантажу мікрасхем у вытворчасці паўправаднікоў. &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;

Пад кіраўніцтвам Генічы Кавакамі, заснавальніка і першага прэзідэнта кампаніі, у 1955 годзе Yamaha Motor аддзялілася ад вытворцы музычных інструментаў Yamaha Corporation і пачала вытворчасць свайго першага прадукту — матацыкла YA-1 з рухавіком аб’ёмам 125 куб. см. Ён хутка дасягнуў поспеху і перамог у сваім класе ў 3-й гонцы на ўздым на [[Фудзіяма|гару Фудзі]].

Кампанія вядомая як «Yamaha of Design» і атрымала міжнароднае прызнанне за дызайн і ўвагу да дэталяў. Яна атрымала шэраг узнагарод у галіне дызайну, у тым ліку японскую прэмію Good Design Award і нямецкую прэмію Red Dot Design Award.

== Лідэрства ==

* Genichi Kawakami (1955–1977)
* Hisao Koike (1977–1980) 
* Genichi Kawakami (1980–1983) 
* Hideto Eguchi (1983–1994)
* Takehiko Hasegawa (1994–2001) 
* Itaru Hasegawa (2001–2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Japanese|url=https://global.yamaha-motor.com/jp/news/2004/1122/personnel.html|title=社長交替を伴う取締役、監査役および執行役員の人事異動について|date=2004-11-22|location=Japan|publisher=Yamaha|access-date=2025-11-28}}&lt;/ref&gt;
* Takashi Kajikawa (2005–2009)
* Togami Tsuneji (2009–2010)&lt;ref name=&quot;our stories&quot; /&gt;
* Hiroyuki Yanagi (2010–2017)
* Yoshihiro Hidaka (2017–2024)&lt;ref name=&quot;nikkei.com&quot; /&gt;
* Katsuaki Watanabe (2024–2025)
* Motofumi Shitara (2025–present)&lt;ref name=&quot;change-2024&quot; /&gt;

== Прадукты ==
Кампанія пачала сваю дзейнасць у 1955 годзе з выпуску першага матацыкла і з таго часу пашырыла сваю дзейнасць на розныя сферы, ператварыўшыся ў глабальны кангламерат.

Па стане на 2024 год кансалідаваны аб’ём продажаў складаў каля 2 576,2 млрд ен. Структура бізнесу ўключае 66,6 % наземнай мабільнасці (матацыклы, ровары з электрапрывадам, аўтамабілі, электрычныя інвалідныя каляскі і інш.), 20,9 % марской прадукцыі (судны, падвесныя маторы, гідрацыклы і інш.), 4,4 % робататэхнікі, 4,4 % фінансавых паслуг і 3,7 % іншых відаў дзейнасці.

У 1960-х гадах кампанія пачала актыўную міжнародную экспансію і ў далейшым пашырыла сваю дзейнасць шляхам стварэння замежных даччыных кампаній па продажах, развіцця вытворчых магутнасцяў і супрацоўніцтва з мясцовымі партнёрамі. У цяперашні час яна ажыццяўляе дзейнасць у больш чым 180 краінах і рэгіёнах. Акрамя таго, кампанія развівае дзейнасць з улікам рэгіянальных умоў і патрэб, у тым ліку падтрымку рыбалоўства ў Афрыцы, прасоўванне прадукцыі для паўсядзённага жыцця і прамысловай інфраструктуры, інвестыцыі ў попыт на мабільнасць на рынках, якія развіваюцца, а таксама пастаўкі падвесных матораў і лодак для задач бяспекі ў Карыбскім рэгіёне.

* Матацыклы : спартыўныя матацыклы, матацыклы &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBPs&quot;&gt;Star&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Cruiser, трэйлавыя матацыклы, шашэйныя матацыклы і матацыклы для мотакросу

* Пазадарожнікі

* Снегаходы
* Прыгарадныя транспартныя сродкі, у тым ліку скутэры
* Лодкі: маторныя лодкі, парусныя лодкі (напрыклад, Yamaha 26, парусная лодка, выпушчаная ў 1970-х гадах), службовыя лодкі і лодкі па замове
* Суднавыя рухавікі: падвесныя маторы, суднавыя электрычныя маторы, суднавыя дызельныя рухавікі і кармавыя прывады &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|title=Yamaha Outboards|website=yamaha-motor.com|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20101025091532/http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|archive-date=25 October 2010|access-date=11 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Гідрацыкл
* Электравеласіпеды
* [[Аўтамабільны рухавік|Аўтамабільныя рухавікі]]
* Беспілотныя [[Верталёт|верталёты]] прамысловага прызначэння
* Гольф-кары
* Энергетычная прадукцыя: генератары, шматмэтавыя рухавікі, вадзяныя помпы і снегаачышчальнікі
* [[Плавальны басейн|Басейны]], водныя горкі і абсталяванне, звязанае з басейнамі
* Інтэлектуальныя машыны, у тым ліку кампактныя [[Прамысловы робат|прамысловыя робаты]]
* Электрычныя інвалідныя каляскі і электрычныя прывадныя блокі для інвалідных калясак
* Запчасткі і аксэсуары Yamaha, адзенне, веласіпедныя шлемы і маторнае масла &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.bikebiz.com.au/new-bikes/yamaha|title=Yamaha Motorcycles for Sale – Sydney's #1 Yamaha Dealer {{!}} Bikebiz|website=www.bikebiz.com.au|access-date=2018-11-28}}&lt;/ref&gt;
* [[Прамысловы робат|Прамысловыя робаты]] і прылады павярхоўнага мантажу &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|title=Intelligent Machinery – Company information|website=yamaha-motor.co.jp|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216105828/http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|archive-date=2011-12-16|access-date=2011-12-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:2025_Yamaha_TMAX_560.jpg|alt=Yamaha TMAX Scooter| Скутэр Yamaha TMAX
Файл:YZF-R1.jpg|alt=Yamaha YZF-R1 Superbike| Супербайк Yamaha YZF-R1
Файл:Yamaha_1700_VMax.jpg|alt=Yamaha VMAX Cruiser| Крузер Yamaha VMAX
Файл:PRESTIGE_680_(28998149032).jpg| Yamaha PRESTIGE
Файл:2021_Yamaha_AR258.jpg|alt=Motorboat AR250| Маторная лодка AR250
Файл:Amy_Green_Racing_Her_Yamaha_FZR_(5078596656).jpg| Yamaha Waverunner
Файл:Yamaha_outbord_engines.jpg|alt=Yamaha Outboard Motor| Падвесны матор Yamaha
Файл:Soldier_on_a_Quad_Bike_in_Afghanistan_MOD_45156139.jpg|alt=Yamaha Grizzly ATV| Квадрацыкл Yamaha Grizzly
Файл:Yamaha_yxz1000r_in_the_ycp.JPG|alt=Yamaha YXZ 1000R UTV| Універсальны матацыкл Yamaha YXZ 1000R
Файл:Yamaha_Drive_2_golf_car.jpg|alt=Yamaha Golf Car| Гольф-кар Yamaha
Файл:Yamaha_Tricera_Proto.jpg|alt=Automobiles (Tricycle)| [[Аўтамабіль|Аўтамабілі]] ( трыцыклы )
Файл:YAMAHA_PAS_Kiss_mini_un_モニターレンタル_(35878249603).jpg| Pedelec PAS
Файл:Miyama_City_community_bus_Orange-Star.jpg|alt=Low-speed vehicle| Транспартны сродак з нізкай хуткасцю
Файл:JAEA_YAMAHA_RMAX_G1_at_Fukushima_Sky_Park.jpg|alt=Helicopters RMAX G1| [[Верталёт|Верталёты]] RMAX G1
Файл:Japan-Mobility-Show-2023-RuinDig_586.jpg|alt=Cobot| Кобот
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{Крыніцы}}

{{Nikkei 225}}
{{Маркі аўтамабіляў}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Такійскай біржы]]
[[Катэгорыя:Yamaha Motor Company| ]]
[[Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Японіі]]</text>
      <sha1>2uqkervb6zohlr84uiwfulodw8fk1bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ямаха Мотор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805694</id>
    <redirect title="Yamaha Motor Company" />
    <revision>
      <id>5123406</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eveningbeach</username>
        <id>162311</id>
      </contributor>
      <comment>Eveningbeach перанёс старонку [[Ямаха Мотор]] у [[Yamaha Motor Company]]: Мы стандартызавалі тэрміналогію, каб яна адпавядала тэрміналогіі іншых моўных платформ.</comment>
      <origin>5123406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="eda63kcwhudkbhqgg0k63hes3gsvudn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Yamaha Motor Company]]</text>
      <sha1>eda63kcwhudkbhqgg0k63hes3gsvudn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1936 годзе</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805695</id>
    <revision>
      <id>5123409</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1936|годзе}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1930-х гадах]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]]»</comment>
      <origin>5123409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="fsf1e3mdzg7q4eg9ydvvdx1if40hndq" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1936|годзе}}
{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1930-х гадах]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]]</text>
      <sha1>fsf1e3mdzg7q4eg9ydvvdx1if40hndq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1915 годзе</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805696</id>
    <revision>
      <id>5123410</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1915|годзе}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1910-х гадах]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе]]»</comment>
      <origin>5123410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="26rnx63zjxs9cuxw6o6mc7sryoqi2mj" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1915|годзе}}
{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1910-х гадах]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе]]</text>
      <sha1>26rnx63zjxs9cuxw6o6mc7sryoqi2mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805697</id>
    <revision>
      <id>5123412</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года | Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz | Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна) | Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), Турэ...»</comment>
      <origin>5123412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15284" sha1="syq5gqddha8zousqck46o0oehq0w0xr" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Слонім]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]]</text>
      <sha1>syq5gqddha8zousqck46o0oehq0w0xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123413</id>
      <parentid>5123412</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15347" sha1="hyqav0tsts5jhqboh4o5hvqqwf7d7vf" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Слонім]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>hyqav0tsts5jhqboh4o5hvqqwf7d7vf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123415</id>
      <parentid>5123413</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]]; ±[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]]→[[Катэгорыя:Літаратурныя творы 1836 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15278" sha1="bbq1iy7fxer6jwr96vtl8i7lo8ms8lq" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Слонім]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы 1836 года]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>bbq1iy7fxer6jwr96vtl8i7lo8ms8lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123416</id>
      <parentid>5123415</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Літаратурныя творы 1836 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15253" sha1="0ggyra5kyscr48dbnbj5fr8w4kfd3cb" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Слонім]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>0ggyra5kyscr48dbnbj5fr8w4kfd3cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123417</id>
      <parentid>5123416</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Слонім]]; дададзена [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5123417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15272" sha1="kdlzjlsymm9okhtw5m0ewjaj58u40y5" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Культура Слоніма]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>kdlzjlsymm9okhtw5m0ewjaj58u40y5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123420</id>
      <parentid>5123417</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5123420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15358" sha1="tghd78ascmyz94xawvzbvqnf9ciwco7" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836 |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63 |ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Культура Слоніма]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>tghd78ascmyz94xawvzbvqnf9ciwco7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123423</id>
      <parentid>5123420</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5123423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15562" sha1="n0mlxlsix9ls0qgn01203g2hswy1c0i" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года
| Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz
| Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна)
| Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]]
| Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]]
| Выдавецтва = рукапіс
| Выпуск = 1836
| Старонак = 36 старонак тэксту
}}

'''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}.

== Гісторыя і паходжанне ==
Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. 

Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. 

Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}.

== Палеаграфічнае апісанне ==
З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. 

Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}.

== Змест і прыклады лексікі ==
Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}.

'''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:'''
* ''sildim'' — абтар (абціраць)
* ''makas'' — ножицев (нажніцы)
* ''biyük'' — велики (вялікі)
* ''küçük'' — мали (малы)
* ''su'' — вода (вада)
* ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты)
* ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі)
* ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку)
* ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}.

Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}.

'''Прыклады румынска-беларускіх фраз:'''
* ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры)
* ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри
* ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць)
* ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}.

== Моўныя асаблівасці ==
Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}.

Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}.

== Графіка і арфаграфія ==
Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Stupnicki H. |загаловак=Herbarz Polski. T.1-3 |месца=Lwów |выдавецтва= |год=1855—1862 |старонак= |ref=Stupnicki}}
* {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}}
* {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/FR12lcJvwKdLPDGd6eRmFMAHCMa5dipl2IrkGMEOrpBA0_f9CvdBPQyrhM8NXFNH8qosA-bESDxJJ_zSG55hmBQfGxEwBBEgYYMso299NFdYLg9Zf4AISQ/Turetska-belaruski_razmownik_1836_godu.pdf|аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]]|загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва|год=1995|старонак=63|ref=Размоўнік}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рукапісы]]
[[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кітабы]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]]
[[Катэгорыя:Культура Слоніма]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]]
[[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]]</text>
      <sha1>n0mlxlsix9ls0qgn01203g2hswy1c0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:ІТ-кампаніі Японіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805698</id>
    <revision>
      <id>5123419</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Катэгорыя для кампаній}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін|Японія]] [[Катэгорыя:Кампаніі Японіі паводле галін]]»</comment>
      <origin>5123419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="s9pg044mvuujlmfs0ifafr8pvnn4gnr" xml:space="preserve">{{Катэгорыя для кампаній}}
[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін|Японія]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Японіі паводле галін]]</text>
      <sha1>s9pg044mvuujlmfs0ifafr8pvnn4gnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:ІТ-кампаніі Германіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805699</id>
    <revision>
      <id>5123421</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Катэгорыя для кампаній}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін|Германія]] [[Катэгорыя:Кампаніі Германіі паводле галін]]»</comment>
      <origin>5123421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="pj6e6a0wky7sauwn2rks18r26120mm7" xml:space="preserve">{{Катэгорыя для кампаній}}
[[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін|Германія]]
[[Катэгорыя:Кампаніі Германіі паводле галін]]</text>
      <sha1>pj6e6a0wky7sauwn2rks18r26120mm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гродзенскі гарнізон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805700</id>
    <revision>
      <id>5123424</id>
      <timestamp>2026-04-08T09:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77737536|Garnizon Grodno]]»</comment>
      <origin>5123424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7508" sha1="t8b4tegnsg49hmd0s6l3kl571a28ipc" xml:space="preserve">[[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]]
'''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі.

== Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі ==

* [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы)
* [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах)

Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні.

== Царскі гарнізон ==
[[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]]
[[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]]

* 26 пяхотная дывізія
** 1 пяхотная брыгада
*** 101 Пермскі пяхотны полк
*** 102 Вяцкі пяхотны полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** 103 пяхотны Петразаводскі полк
** 26 артылерыйская брыгада
* 4 сапёрна- інжынерны батальён
* 5 авіяцыйная рота
* 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі

[[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада.

== Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі ==
[[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]]
У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі:

Каманды:

* Камандаванне акругі корпуса № III
* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]]
* [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]]
* Камандаванне 3-й артылерыйскай групы

Пяхота

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]]
* Дывізійны курс кадэцкіх афіцэраў запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку
* Гродзенскі пяхотны рэзервовы кадр (1939)

Кавалерыя

* рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў (лёгкай кавалерыі)
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы эскадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]]
* 1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў (1925-1926) → Беласток (1926-1930)

Артылерыя

* [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]]
* 2-я зенітна-артылерыйская дывізія

Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя

* 3-я матацыклетная дывізія (1921-1929)
* Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935)
* 7-ы танкавы батальён (1935-1939)

Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі

* 3-ці эскадрон жандармерыі
* 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939)
* Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі
* Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі
* Гарадскі штаб-кватэра Гродна
* Ваенна-палявога суда раёна № III → Ваенна-палявога суда раёна № 3
* Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3
* Гродзенскі акруговы ваенны суд
* Рымска-каталіцкі ваенны прыход
* Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1
* 3-ці санітарны батальён
* 3-я раённая бальніца
* Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг.
* Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939)

=== Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 ===

* камандзір горада — палкоўнік Антоні Ян Журакоўскі
* ад'ютант – капітан пяхоты Казімір Ізыдор Лапінскі (*)
* Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі
* Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі (*)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: &quot;Rytm&quot;, 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}.
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]]</text>
      <sha1>t8b4tegnsg49hmd0s6l3kl571a28ipc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123426</id>
      <parentid>5123424</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T09:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі */</comment>
      <origin>5123426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7756" sha1="bfv2281ctq03rlgrg2pf6chfcy08duf" xml:space="preserve">[[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]]
'''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі.

== Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі ==

* [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы)
* [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах)

Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні.

== Царскі гарнізон ==
[[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]]
[[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]]

* 26 пяхотная дывізія
** 1 пяхотная брыгада
*** 101 Пермскі пяхотны полк
*** 102 Вяцкі пяхотны полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** 103 пяхотны Петразаводскі полк
** 26 артылерыйская брыгада
* 4 сапёрна- інжынерны батальён
* 5 авіяцыйная рота
* 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі

[[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада.

== Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі ==
[[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]]
У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі:

Каманды:

* Камандаванне акругі корпуса № III
* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]]
* [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]]
* [[Камандаванне 3-й артылерыйскай групы]]

Пяхота

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]]
* Дывізійны курс падхаружых запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку
* [[Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскі пяхотны|Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскай пяхоты]] (1939)

Кавалерыя

* [[Рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў|рэзервовы швадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў]] (лёгкай кавалерыі)
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы швадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]]
* [[1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў]] (1925-1926) → Беласток (1926-1930)

Артылерыя

* [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]]
* 2-я зенітна-артылерыйская дывізія

Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя

* [[3-я матацыклетная дывізія]] (1921-1929)
* Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935)
* [[7-ы танкавы батальён]] (1935-1939)

Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі

* [[3-ці эскадрон жандармерыі|3-ці швадрон жандармерыі]]
* 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939)
* Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі
* [[Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі]]
* Гарадскі штаб-кватэра Гродна
* Ваенна-палявога суда раёна № III → Ваенна-палявога суда раёна № 3
* Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3
* Гродзенскі акруговы ваенны суд
* Рымска-каталіцкі ваенны прыход
* Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1
* 3-ці санітарны батальён
* 3-я раённая бальніца
* Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг.
* Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939)

=== Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 ===

* камандзір горада — палкоўнік Антоні Ян Журакоўскі
* ад'ютант – капітан пяхоты Казімір Ізыдор Лапінскі (*)
* Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі
* Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі (*)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: &quot;Rytm&quot;, 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}.
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]]</text>
      <sha1>bfv2281ctq03rlgrg2pf6chfcy08duf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123429</id>
      <parentid>5123426</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T10:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7789" sha1="i1dovz9d4u2sw7t2e58t529ab8873v3" xml:space="preserve">[[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]]
'''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі.

== Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі ==

* [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы)
* [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах)

Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні.

== Царскі гарнізон ==
[[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]]
[[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]]

* 26 пяхотная дывізія
** 1 пяхотная брыгада
*** 101 Пермскі пяхотны полк
*** 102 Вяцкі пяхотны полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** 103 пяхотны Петразаводскі полк
** 26 артылерыйская брыгада
* 4 сапёрна- інжынерны батальён
* 5 авіяцыйная рота
* 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі

[[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада.

== Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі ==
[[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]]
У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі:

Каманды:

* Камандаванне акругі корпуса № III
* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]]
* [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]]
* [[3-я артылерыйская група|Камандаванне 3-й артылерыйскай групы]]

Пяхота

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]]
* Дывізійны курс падхаружых запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку
* [[Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскі пяхотны|Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскай пяхоты]] (1939)

Кавалерыя

* [[Рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў|рэзервовы швадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў]] (лёгкай кавалерыі)
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы швадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]]
* [[1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў]] (1925-1926) → Беласток (1926-1930)

Артылерыя

* [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]]
* 2-я зенітна-артылерыйская дывізія

Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя

* [[3-я матацыклетная дывізія]] (1921-1929)
* Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935)
* [[7-ы танкавы батальён]] (1935-1939)

Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі

* [[3-ці эскадрон жандармерыі|3-ці швадрон жандармерыі]]
* 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939)
* Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі
* [[Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі]]
* Гарадскі штаб-кватэра Гродна
* Ваенна-палявы суд акругі № III → Ваенна-палявы суд акругі № 3
* Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3
* Гродзенскі акруговы ваенны суд
* Рымска-каталіцкая ваенная парафія
* Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1
* 3-ці санітарны батальён
* 3-я раённая бальніца
* Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг.
* Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939)

=== Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 ===

* камандзір горада — палкоўнік Антоні Ян Журакоўскі
* ад'ютант – капітан пяхоты Казімір Ізыдор Лапінскі
* Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі
* Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: &quot;Rytm&quot;, 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}.
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]]</text>
      <sha1>i1dovz9d4u2sw7t2e58t529ab8873v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123436</id>
      <parentid>5123429</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7801" sha1="ajryu0f4ebkbifiya2blac7f45d7pf6" xml:space="preserve">[[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]]
'''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі.

== Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі ==

* [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы)
* [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах)

Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні.

== Царскі гарнізон ==
[[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]]
[[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]]

* 26 пяхотная дывізія
** 1 пяхотная брыгада
*** 101 Пермскі пяхотны полк
*** 102 Вяцкі пяхотны полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** 103 пяхотны Петразаводскі полк
** 26 артылерыйская брыгада
* 4 сапёрна- інжынерны батальён
* 5 авіяцыйная рота
* 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі

[[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада.

== Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі ==
[[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]]
У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі:

Каманды:

* Камандаванне акругі корпуса № III
* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]]
* [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]]
* [[3-я артылерыйская група|Камандаванне 3-й артылерыйскай групы]]

Пяхота

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]]
* Дывізійны курс падхаружых запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку
* [[Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскі пяхотны|Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскай пяхоты]] (1939)

Кавалерыя

* [[Рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў|рэзервовы швадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў]] (лёгкай кавалерыі)
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы швадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]]
* [[1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў]] (1925-1926) → Беласток (1926-1930)

Артылерыя

* [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]]
* [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія]]

Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя

* [[3-я аўтамабільная дывізія]] (1921-1929)
* Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935)
* [[7-ы танкавы батальён]] (1935-1939)

Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі

* [[3-ці эскадрон жандармерыі|3-ці швадрон жандармерыі]]
* 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939)
* Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі
* [[Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі]]
* Гарадскі штаб-кватэра Гродна
* Ваенна-палявы суд акругі № III → Ваенна-палявы суд акругі № 3
* Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3
* Гродзенскі акруговы ваенны суд
* Рымска-каталіцкая ваенная парафія
* Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1
* 3-ці санітарны батальён
* 3-я раённая бальніца
* Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг.
* Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939)

=== Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 ===

* камандзір горада — палкоўнік [[Антоні Ян Журакоўскі]]
* ад'ютант – капітан пяхоты [[Казімір Ізыдор Лапінскі]]
* Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі
* Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: &quot;Rytm&quot;, 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}.
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]]</text>
      <sha1>ajryu0f4ebkbifiya2blac7f45d7pf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123445</id>
      <parentid>5123436</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8028" sha1="8716z2e14akldc69vn7iy6msnu54t2m" xml:space="preserve">[[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]]
'''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі.

== Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі ==

* [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы)
* [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах)

Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні.

== Царскі гарнізон ==
[[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]]
[[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]]

* 26 пяхотная дывізія
** 1 пяхотная брыгада
*** 101 Пермскі пяхотны полк
*** 102 Вяцкі пяхотны полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** 103 пяхотны Петразаводскі полк
** 26 артылерыйская брыгада
* 4 сапёрна- інжынерны батальён
* 5 авіяцыйная рота
* 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі

[[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада.

== Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі ==
[[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]]
У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі:

Каманды:

* Камандаванне акругі корпуса № III
* [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]]
* [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]]
* [[3-я артылерыйская група|Камандаванне 3-й артылерыйскай групы]]

Пяхота

* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]]
* Дывізійны курс падхаружых запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку
* [[Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскі пяхотны|Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскай пяхоты]] (1939)

Кавалерыя

* [[Рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў|рэзервовы швадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў]] (лёгкай кавалерыі)
* [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы швадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]]
* [[1 швадрон браніраваных аўтамабіляў|1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў]] (1925-1926) → Беласток (1926-1930)

Артылерыя

* [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]]
* [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Другая Польская Рэспубліка)|2-я зянітна-артылерыйская дывізія]]

Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя

* [[3-я аўтамабільная дывізія]] (1921-1929)
* Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935)
* [[7-ы бранятанкавы батальён|7-ы танкавы батальён]] (1935-1939)

Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі

* [[3-ці эскадрон жандармерыі|3-ці швадрон жандармерыі]]
* 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939)
* Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі
* [[Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі]]
* Гарадскі штаб-кватэра Гродна
* Ваенна-палявы суд акругі № III → Ваенна-палявы суд акругі № 3
* Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3
* Гродзенскі акруговы ваенны суд
* Рымска-каталіцкая ваенная парафія
* Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1
* 3-ці санітарны батальён
* 3-я раённая бальніца
* Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг.
* Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939)

=== Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 ===

* камандзір горада — палкоўнік [[Антоні Ян Журакоўскі]]
* ад'ютант – капітан пяхоты [[Казімір Ізыдор Лапінскі]]
* Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі
* Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: &quot;Rytm&quot;, 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}.
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]]</text>
      <sha1>8716z2e14akldc69vn7iy6msnu54t2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-я артылерыйская група</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805701</id>
    <revision>
      <id>5123427</id>
      <timestamp>2026-04-08T10:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76023551|3 Grupa Artylerii]]»</comment>
      <origin>5123427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="98s1728475ib88lgy14q9o8vsngis79" xml:space="preserve">'''3-я артылерыйская група''' (3 ГА) — [[Воінскае фарміраванне|часці]] і [[Падраздзяленне|падраздзяленні]] штатнай артылерыі буйных [[Пяхота|пяхотных]] і кавалерыйскіх [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнняў]] і артылерыі рэзерву Галоўнакамандуючага, дыслакаваных у раёне акругі корпуса № 3 і падпарадкаваных камандаванню 3-й групы артылерыі.

3-я артылерыйская група была створана 15 студзеня 1929 года ў міністра ваенных спраў ад 31 снежня 1928 года. Працэс фарміравання быў завершаны ў сакавіку таго ж года. Камандаванне групы было створана на базе існуючага 3-га акруговага артылерыйскага камандавання.

== Арганізацыя 3-й артылерыйскай групы ў 1939 годзе ==
Камандаванне 3-й артылерыйскай групы ў Гродне

* 3-ці цяжкі артылерыйскі полк у [[Вільня|Вільні]]
* 2-я батарэя памераў артылерыі ў Вільні

Артылерыя буйных злучэнняў:

* 1-ы полк лёгкай артылерыі Легіёнаў у Вільні
* [[19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка)|19-ы лёгкі артылерыйскі полк]] у Нававілейцы (2-я дывізія ў Маладэчне, 3-я дывізія ў Лідзе)
* [[29-ы полк лёгкай артылерыі]] ў Гродне (1-я дывізія ў Сувалках)
* 3-я конная артылерыйская дывізія ў Падбродзе
* 4-я конна-артылерыйская дывізія ў Сувалках
* 14-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку
* 33-я Віленская лёгкая артылерыйская дывізія ў Вільні
* (батарэя) лёгкага артылерыйскага дывізіёна КАП «Асовец» са складу Цэнтральнай школы унтэр-афіцэраў КОП у [[Асавецкая крэпасць|Асаўцы]]

== Камандзіры груп ==

* Палкоўнік Вітольд Рашкоўскі (сакавік – † 31 ліпеня 1929)
* Палкоўнік Караль Шрэтэр (з 1929)
* Палкоўнік Рудольф Няміра (лістапад 1935 г. — жнівень 1938 г.)
* Палкоўнік, доктар Станіслаў Кюнстлер (да жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі арміі «Прусы» )

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* ''Афіцэрскі альманах за 1923/24 гг. Раздзел III Арганізацыя Польскага войска'', выпуск 2, Ваенна-навуковы і выдавецкі інстытут, Варшава, 1923 г.
* Ігар Благавешчанскі, ''Артылерыя ў Другой сусветнай вайне.'' ''Ваенна-гістарычнае даследаванне'', Варшава, 1983 г.{{ISBN|83-11-06909-3}}  .
* Ігар Благавешчанскі, ''Артылерыя Войска Польскага ў 1918-1939 гадах'', Заключэнне, Ваенна-гістарычны агляд № 4 (71), Варшава 1974, с. 203-250.
* Roman Р. Лось Раман Р., Польская артылерыя 1914-1939, Варшава: Bellona, 1991, ISBN 83-11-07772-X, OCLC 830057069 .
* Яўгеніюш Казлоўскі, ''Польскае войска 1936-1939.'' ''Спробы мадэрнізацыі і пашырэння'', выдавецтва MON, Варшава, 1964, 1-е выданне.</text>
      <sha1>98s1728475ib88lgy14q9o8vsngis79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1767 годзе</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805702</id>
    <revision>
      <id>5123428</id>
      <timestamp>2026-04-08T10:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:1767 год у навуцы]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў XVIII стагоддзі|67]]»</comment>
      <origin>5123428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="k4tr3dpyj7p1mz4po6h559zvd5z5twd" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:1767 год у навуцы]]
[[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў XVIII стагоддзі|67]]</text>
      <sha1>k4tr3dpyj7p1mz4po6h559zvd5z5twd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Радыёстанцыі Украіны</title>
    <ns>14</ns>
    <id>805703</id>
    <revision>
      <id>5123430</id>
      <timestamp>2026-04-08T10:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Commonscat}}  [[Катэгорыя:Радыёстанцыі паводле краін|Украіна]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Украіны]]»</comment>
      <origin>5123430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="5wbdppleo6y1r6byn1cb7vp776acua3" xml:space="preserve">{{Commonscat}}

[[Катэгорыя:Радыёстанцыі паводле краін|Украіна]]
[[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Украіны]]</text>
      <sha1>5wbdppleo6y1r6byn1cb7vp776acua3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-я аўтамабільная дывізія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805704</id>
    <revision>
      <id>5123434</id>
      <timestamp>2026-04-08T11:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79164033|3 Dywizjon Samochodowy]]»</comment>
      <origin>5123434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="799j9i5zaoft1eh8roar1vuald0q03n" xml:space="preserve">[[Файл:Godło wojsk samochodowych.png|міні|герб аўтамабільных войскаў у Польшчы]]
'''3-я аўтамабільная дывізія''' (3 dsam) — [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] аўтамабільных войскаў Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

== Фарміраванне і змены арганізацыі ==
3-я аўтамабільная дывізія была сфарміравана 30 жніўня 1921 года ў [[Слонім|Слоніме]] на базе 4-й палявой аўтамабільнай дывізіі 4-й арміі. У склад дывізіі ўваходзілі:

* 61-я калона палявых грузавікоў
* 79-я калона палявых грузавікоў
* Калона з 4 легкавых аўтамабіляў
* цягнік -майстэрня
* палявы аўтасклад

Падраздзяленні, сфарміраваныя ў Слоніме, прыбылі аўтамабільным шляхам у Беласток. У той час дывізія налічвала 80 аўтамабіляў і 25 матацыклаў.

Пазней у склад дывізіі ўвайшла, сярод іншых, вучэбная калона браняваных аўтамабіляў. Восенню 1925 года калона была выдзелена з матарызаваных сіл, падпарадкавана камандзіру [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка літоўскіх уланаў]] і перайменавана ў 1-ы швадрон браняваных аўтамабіляў.

У 1929 годзе падраздзяленне было ўкамплектавана і атрымала назву «Кадры 3-й аўтамабільнай дывізіі».

19 мая 1927 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] ўстанавіў і зацвердзіў 7 лютага як дату палкавога свята.

; Камандзіры дывізіёну

* Паручнік Міхал Любіч-Залескі (1921-)
* Маёр / падпалкоўнік Рамуальд I Казлоўскі – камандзір дывізіёну (1923 – 1924 )
* Капітан Альберт Рагінскі — камандзір адзелу кадраў (1932)

== Памятны значок ==
З 1930 года зацверджаны знак памерам 39x39 мм мае форму роўнараменнага крыжа, пакрытага чорнай эмаллю з пурпуровай акантоўкай. У цэнтры крыжа, акружанага лаўровым вянком, выгравіравана лічба 3. На крыж накладзена крылатае рулявое кола, увянчанае кінжалам унізе. Па абодва бакі ад ніжняга пляча размешчаны колы аўтамабіля. Гэта двухчасткавы афіцэрскі знак, выраблены з срэбра, пакрыты эмаллю і злучаны трыма заклёпкамі.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Janusz Magnuski: Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1993. ISBN 83-860-28-00-9.
* Piotr Rudzki, Jerzy Kulesza, Józef Jeszka. Krótki rys historyczny powstania i pracy formacyj samochodowych. „Przegląd Wojskowo-Techniczny. Broń Pancerna.”. 4 (6), s. 1193-1246, 1928. Warszawa: Drukarnia Ministerstwa Spraw Wojskowych; Dowództwo Saperów; Dowództwo Broni Pancernych; Dowództwo Wojsk Łączności. 
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
* Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza &quot;Ajaks&quot; ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
* Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddz. Broni Pancernej, 1971.</text>
      <sha1>799j9i5zaoft1eh8roar1vuald0q03n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 швадрон браніраваных аўтамабіляў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805705</id>
    <revision>
      <id>5123438</id>
      <timestamp>2026-04-08T11:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79157149|1 Szwadron Samochodów Pancernych]]»</comment>
      <origin>5123438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="3ggmd3rlhn83w9ntqtd1wxbrj9vjeq0" xml:space="preserve">'''1-ы швадрон браняваных аўтамабіляў''' (пол. '''1 Szwadron Samochodów Pancernych''' ) — кавалерыйскае [[Падраздзяленне|пададдзел]] Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі.
[[Файл:Ford FT-B Image1.jpg|міні|Ford FT B]]

== Гісторыя швадрону ==
1-ы браняваны швадрон (эскадрон) быў сфарміраваны ў кастрычніку 1925 года ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] на базе вучэбнай браняванай калоны [[3-я аўтамабільная дывізія|3-й матарызаванай дывізіі]] . Па падрыхтоўцы падраздзяленне падпарадкоўвалася камандзіру 1-й кавалерыйскай дывізіі, па тэхнічных пытаннях — камандзіру 1-й матарызаванай дывізіі, а па адміністрацыйных — камандзіру [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка літоўскіх уланаў]].


У 1926 годзе швадрон перакінулі ў [[Беласток]]. У 1928 годзе эскадрон стаў адміністрацыйна незалежным і падпарадкоўваўся непасрэдна камандзіру 1-й дывізіі.

У 1929 годзе, пасля роспуску 1-й кавалерыйскай дывізіі, эскадрон увайшоў у склад [[3-я асобная кавалерыйская брыгада|3-й асобнай кавалерыйскай брыгады]] ў Вільні


У сярэдзіне мая 1930 года эскадрылля перастала быць самастойным падраздзяленнем і была ўключана ў склад новаўтворанай 1-й браняванай аўтамабільнай дывізіі ў [[Брэст|Брэсце]]. У пачатку чэрвеня 1930 года эскадрылля адправілася на трохмесячныя летнія вучэнні ў трэніровачны лагер Лесна каля [[Баранавічы|Баранавічаў]].

Пасля завяршэння палігона эскадрон вярнуўся ў Беласток, а ў другой палове верасня 1930 года быў пераведзены ў склад Брэсцкага гарнізона і размясціўся ў казармах генерала Юзафа Галера.

Эскадрылля мела на ўзбраенні шэсць аўтамабіляў Ford FT-B, якія з 1927 года былі заменены аўтамабілямі мадэлі 1928 года .

== Кадры швадрону ==

* Маёр Тадэвуш Цецерскі (лістапад 1925 — люты 1927 )
* правадыр Баляслаў Кентра (люты 1927 – красавік 1928 → [[:pl:3_Pułk_Szwoleżerów_Mazowieckich|3 пшм]])
* Ян Скавінскі (красавік 1928 – верасень 1930 → выконваючы абавязкі кватэрмайстра 1-га браняванага аўтамабільнага палка)

; Малодшыя афіцэры эскадрыллі

* Капітан рэзерву ВМС Польшчы ў Рэчы Паспалітай [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Паклеўскі]] (з лістапада 1925 г.)
* Капітан Мар'ян Гузоўскі (лістапад 1925 г. — люты 1928 г. → камандзір вучэбнага ўзвода браніраваных аўтамабіляў і інструктар у Танкавай і аўтамабільнай школе )
* Капітан-лейтэнант Зыгмунт Жукоўскі (лістапад 1925 — верасень 1930 )
* паручнік / капітан Тадэвуш Шумскі (з 1 красавіка 1928 )
* Кадэт-лейтэнант Аляксандр Ёдкевіч (да верасня 1930 г. )

== Колеры ==
[[Файл:Prop_10bkpanc.png|справа|130x130пкс]]
[[Файл:Otok_czarny.png|справа|130x130пкс]]
4 жніўня 1927 года міністр ваенных спраў, загадаў, што лінейныя афіцэры і радавыя эскадрылляў браняваных аўтамабіляў павінны насіць чорна-аранжавы вымпел на каўнярах куртак і паліто, а таксама «парадкавы нумар» на пагонах .

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Przegląd Kawaleryjski, 1930.
* Janusz Magnuski: Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1993. ISBN 83-860-28-00-9.
* Rajmund Szubański: 4 Batalion Pancerny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1996, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-04-7.</text>
      <sha1>3ggmd3rlhn83w9ntqtd1wxbrj9vjeq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5123441</id>
      <parentid>5123438</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T11:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5123441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5413" sha1="ojbh7sa4nk8u1b5l50pzpsrhruyiahz" xml:space="preserve">'''1-ы эскадрон браняваных аўтамабіляў''' (пол. '''1 Szwadron Samochodów Pancernych''' ) — кавалерыйскі [[Падраздзяленне|пададдзел]] Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі.
[[Файл:Ford FT-B Image1.jpg|міні|Ford FT B]]

== Гісторыя швадрону ==
1-ы браняваны швадрон (эскадрон) быў сфарміраваны ў кастрычніку 1925 года ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] на базе вучэбнай браняванай калоны [[3-я аўтамабільная дывізія|3-й матарызаванай дывізіі]] . Па падрыхтоўцы падраздзяленне падпарадкоўвалася камандзіру 1-й кавалерыйскай дывізіі, па тэхнічных пытаннях — камандзіру 1-й матарызаванай дывізіі, а па адміністрацыйных — камандзіру [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка літоўскіх уланаў]].


У 1926 годзе швадрон перакінулі ў [[Беласток]]. У 1928 годзе эскадрон стаў адміністрацыйна незалежным і падпарадкоўваўся непасрэдна камандзіру 1-й дывізіі.

У 1929 годзе, пасля роспуску 1-й кавалерыйскай дывізіі, эскадрон увайшоў у склад [[3-я асобная кавалерыйская брыгада|3-й асобнай кавалерыйскай брыгады]] ў Вільні


У сярэдзіне мая 1930 года эскадрылля перастала быць самастойным падраздзяленнем і была ўключана ў склад новаўтворанай 1-й браняванай аўтамабільнай дывізіі ў [[Брэст|Брэсце]]. У пачатку чэрвеня 1930 года эскадрылля адправілася на трохмесячныя летнія вучэнні ў трэніровачны лагер Лесна каля [[Баранавічы|Баранавічаў]].

Пасля завяршэння палігона эскадрон вярнуўся ў Беласток, а ў другой палове верасня 1930 года быў пераведзены ў склад Брэсцкага гарнізона і размясціўся ў казармах генерала Юзафа Галера.

Эскадрылля мела на ўзбраенні шэсць аўтамабіляў Ford FT-B, якія з 1927 года былі заменены аўтамабілямі мадэлі 1928 года .

== Кадры швадрону ==

* Маёр Тадэвуш Цяцерскі (лістапад 1925 — люты 1927 )
* правадыр Баляслаў Кентра (люты 1927 – красавік 1928 → [[:pl:3_Pułk_Szwoleżerów_Mazowieckich|3 пшм]])
* Ян Скавінскі (красавік 1928 – верасень 1930 → выконваючы абавязкі кватэрмайстра 1-га браняванага аўтамабільнага палка)

; Малодшыя афіцэры эскадрыллі

* Капітан рэзерву ВМС Польшчы ў Рэчы Паспалітай [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Паклеўскі]] (з лістапада 1925 г.)
* Капітан Мар'ян Гузоўскі (лістапад 1925 г. — люты 1928 г. → камандзір вучэбнага ўзвода браніраваных аўтамабіляў і інструктар у Танкавай і аўтамабільнай школе )
* Капітан-лейтэнант Зыгмунт Жукоўскі (лістапад 1925 — верасень 1930 )
* паручнік / ротмістр Тадэвуш Шумскі (з 1 красавіка 1928 )
* паручнік кавалерыі Аляксандр Ёдкевіч (да верасня 1930 г. )

== Колеры ==
[[Файл:Prop_10bkpanc.png|справа|130x130пкс]]
[[Файл:Otok_czarny.png|справа|130x130пкс]]
4 жніўня 1927 года міністр ваенных спраў, загадаў, што лінейныя афіцэры і радавыя эскадрылляў браняваных аўтамабіляў павінны насіць чорна-аранжавы вымпел на каўнярах куртак і паліто, а таксама «парадкавы нумар» на пагонах.

== Зноскі ==
== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Przegląd Kawaleryjski, 1930.
* Janusz Magnuski: Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1993. ISBN 83-860-28-00-9.
* Rajmund Szubański: 4 Batalion Pancerny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1996, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-04-7.</text>
      <sha1>ojbh7sa4nk8u1b5l50pzpsrhruyiahz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7-ы бранятанкавы батальён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805706</id>
    <revision>
      <id>5123439</id>
      <timestamp>2026-04-08T11:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78001915|7 Batalion Pancerny]]»</comment>
      <origin>5123439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="owte324yd7oe3ol7eec90lrhfv2hwv4" xml:space="preserve">[[Файл:Bronie_Pancerne_WP_w_1939.jpg|міні|240x240пкс|Бранетанкавыя войскі Польскай арміі ў 1939 годзе перад пачаткам Другой сусветнай вайны]]
[[Файл:Opublikowane_w_Czołg_rozpoznawczyTK_(TKS)_z_1975_(seria_Typy_Broni_i_Uzbrojenia).jpg|справа|міні|240x240пкс|Танк ТКС]]
[[Файл:Armored_car_pattern_34.jpg|справа|міні|240x240пкс|Браняваны аўтамабіль мадэлі 34]]
[[Файл:Oznak_czlekk_IIRP.png|справа|міні|240x240пкс|Тактычныя знакі, нанесеныя на лёгкія і разведвальныя танкі ]]
[[Файл:Oznak_ppanc_IIRP.png|справа|міні|240x240пкс|Тактычныя знакі, нанесеныя на бронетэхніку ]]
[[Файл:Odznaka 7 bpanc - replika.jpg|міні|знак 7 танкававага батальена]]
'''7-ы бранятанкавы батальён''' (7 bpanc) — бранятанкавая [[Воінскае фарміраванне|частка]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] .

Батальён быў вайсковай адзінкай, якая існавала ў [[Мір|мірны час]] і выконвала [[Мабілізацыя|мабілізацыйныя]] задачы для бранятанкавых [[Воінскае фарміраванне|часцей]] і [[Падраздзяленне|падраздзяленняў]]. Ён таксама выконваў арганізацыйныя і вучэбныя задачы. Батальён дыслакаваўся ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]], а асобная танкавая рота ТК — у [[Гарнізон Вільні|Віленскім гарнізоне]]. Ён меў на ўзбраенні 79 танкаў ТКС і 25 браняваных машын wz.34. Батальён быў батальёнам '''I''' тыпу. 

У 1939 годзе, пасля мабілізацыі часцей, указаных у плане мабілізацыі, ён быў расфармаваны.

== Мабілізацыя ў 1939 годзе ==
У 1939 годзе батальён быў сфарміраваны ў жоўтай групе :

; па трывозе

* 31-я бранятанкавая дывізія Сувалкаўскай кавалерыйскай брыгады
* 32-я бранятанкавая дывізія Падляскай кавалерыйскай брыгады
* 33-я бранятанкавая дывізія Віленскай кавалерыйскай брыгады
* 31-я асобная разведвальная танкавая рота арміі «Познань»
* 32-я асобная разведвальная танкавая рота арміі «Лодзь»
* калона легкавых вагонаў № 31 для рэзерву паўночна-заходняй часткі
* калона грузавікоў тыпу I № 352 (Fiat 621L) для арміі «Прусы»
* калона грузавікоў тыпу II № 351 (СПА) для СГА «Нараў» — камандзір лейтэнант рэзерву, інжынер Ежы Войзбун
* калона машын хуткай дапамогі PCK тыпу I № 301 для СГА «Нараў»
* пастаянны парк браніраванай тэхнікі № 31  для СГА «Нараў»

; у першай хвалі ўсеагульнай мабілізацыі
:

* калона грузавікоў у краіне № 31 для ОК III
* калона пасажырскіх і санітарных вагонаў у краіне № 3 для ОК III
* калона грузавікоў тыпу II № 353 (Berliet) для СГА «Нараў»

; Камандзіры батальёнаў

* Падпалкоўнік бранятанкавых войскаў Пётр Рудзкі (– 1939)

== Сімвалы батальёна ==

; Значок

Гэта быў сярэбраны ступеньчаты крыж з паверхняй, падзеленай на прастакутнікі, пакрытыя эмалем па чарзе чорнага і аранжавага колераў. У цэнтры крыжа знаходзіўся сярэбраны, аксідаваны рыцарскі шлем з закрытым забралам і трайным плюмавам.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* Krzysztof M. Gaj: Polska broń pancerna w 1939 roku - organizacja wojenna i pokojowa jednostek. Oświęcim: NapoleonV, 2014. ISBN 978-83-7889-122-2.
* Adam Jońca: Wrzesień 1939: pojazdy Wojska Polskiego: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
* Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Bellona, 2011. ISBN 978-83-11-12106-5.
* Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza &quot;Ajaks&quot;; Londyn: Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
* Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych, 1971.</text>
      <sha1>owte324yd7oe3ol7eec90lrhfv2hwv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805707</id>
    <revision>
      <id>5123443</id>
      <timestamp>2026-04-08T11:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79491954|2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej (II RP)]]»</comment>
      <origin>5123443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6964" sha1="lg3k7pod659fl4zemg2d6nj2167tkiz" xml:space="preserve">[[Файл:Odznaka 2 daplot - replika.jpg|міні|значык 2 дспа]]
'''2-я зянітная артылерыйская эскадрылля, 2 дывізія супрацпаветранай абароны''' (2 дспа), пол. '''2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej ('''2 daplot) — зянітнае артылерыйскае [[падраздзяленне]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] .

== Гісторыя эскадрыллі ў 1924-1939 гадах ==
9 кастрычніка 1924 года ў Гродне на [[29-ы полк лёгкай артылерыі|базе 29-га палявога артылерыйскага палка]] была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У ліпені 1926 года на базе батарэі быў сфарміраваны асобны зенітны артылерыйскі дывізіён № 1. У красавіку 1929 года дывізіён быў падпарадкаваны камандзіру 11-й артылерыйскай групы. У 1930 годзе 1-ы асобны зенітны артылерыйскі дывізіён быў перайменаваны ў 2-гі зенітны артылерыйскі дывізіён. У наступным годзе дывізіён быў выдзелены са складу 29-га артылерыйскага палка.

== Мабілізацыя ў 1939 годзе ==
Дывізіён (Эскадрылля) была мабілізацыйнай адзінкай. Згодна з планам «W», яна адказвала за мабілізацыю наступных падраздзяленняў:

* камандаванне паўпастаяннай авіяцыйнай артылерыйскай эскадрыллі № 131,
* паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 131,
* паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 132,
* паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 133,
* матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 20,
* матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 29,
* матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 84,
* матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 94,
* паўстаянны 40-мм зенітны артылерыйскі ўзвод № 301,
* паўстаянны ўзвод зенітнай артылерыі 40-мм № 302.

Усе падраздзяленні былі мабілізаваны ў групе падраздзяленняў, пазначаных карычневым колерам, падгрупа «2». Час мабілізацыі асобных падраздзяленняў вагаўся ад 20 да 44 гадзін.

23 жніўня 1939 года быў абвешчаны мабілізацыйны рэжым для «карычневых» падраздзяленняў у III акрузе . Пачатак мабілізацыі быў прызначаны на 6:00 раніцы наступнага дня.

Другі лейтэнант Ежы Рыбаловіч мабілізаваў паўстаянны ўзвод 40-мм зенітнай артылерыі № 301, а затым перадаў яго камандаванне лейтэнанту запасу Станіславу Маўрыцыю Фаянсу .

26 жніўня 1939 года 40-мм матарызаваная зенітная артылерыйская батарэя тыпу А № 20 пакінула Гродна па чыгунцы. На наступны дзень яна прыбыла ў Малкіню, дзе ёй было даручана супрацьпаветраная абарона мастоў праз раку Буг каля Малкіні {{Sfn|Barancewicz|2013}} .

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
* Witold Barancewicz: Sprawozdanie z przebiegu działań wojennych baterii motorowej artylerii przeciwlotniczej nr 20 w czasie od 24 sierpnia do 22 września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
* Zbigniew Moszumański. Dowództwa grup artylerii przeciwlotniczej (1929-1939). „Przegląd Wojsk Lądowych”, sierpień 2000. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych. ISSN 0478-6688. 
* Zbigniew Moszumański. Sztandary i odznaki jednostek przeciwlotniczych do roku 1939. „Przegląd Wojsk Lądowych”. 9 (447), 1996. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0478-6688. 
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Józef Rybołowicz: Sprawozdanie z osobistego udziału w wojnie polsko-niemieckiej z września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X.
* Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3.</text>
      <sha1>lg3k7pod659fl4zemg2d6nj2167tkiz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>